Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme

Boşanma kararı almak, çiftler için duygusal ve psikolojik açıdan zorlu bir sürecin başlangıcıdır. Ancak bu sürecin bir de teknik ve hukuki boyutu vardır ki, en az duygusal boyutu kadar yıpratıcı olabilir. Bir boşanma avukatı olarak müvekkillerimden en sık duyduğum sorulardan biri şudur: "Avukat Bey, davayı nerede açacağız? Eşim evi terk edip ailesinin yanına gitti, ben buradayım, dava nerede görülecek?"

Bu soru basit gibi görünse de, verilecek cevap davanın kaderini ve süresini doğrudan etkiler. Boşanma davasının yanlış adliyede (yetkisiz mahkemede) açılması, sürecin en az 3-6 ay uzamasına, ekstra masraflara ve tarafların motivasyonunun düşmesine neden olabilir. 2026 yılı itibarıyla güncellenen yargılama pratikleri ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatları ışığında, boşanma davasında yetkili mahkeme konusunu tüm detaylarıyla, ihtimalleriyle ve stratejik hamleleriyle bu rehberde ele alıyorum.

Görevli Mahkeme ve Yetkili Mahkeme Farkı Nedir?

Hukuk tekniğinde sıkça karıştırılan iki kavram vardır: Görev ve Yetki. Bir boşanma davası açmadan önce bu iki kavramın ayrımını netleştirmek gerekir.

• Görevli Mahkeme: Davanın konusuna göre hangi tür mahkemenin bakacağını belirtir. Boşanma davalarında görevli mahkeme, istisnasız olarak Aile Mahkemesi'dir.
• Yetkili Mahkeme: Davanın coğrafi olarak nerede, hangi il veya ilçedeki adliyede görüleceğini belirtir. Örneğin; "İstanbul Anadolu Aile Mahkemesi" dediğimizde hem görevi (Aile) hem de yetkiyi (İstanbul Anadolu Yakası) belirtmiş oluruz.

Boşanma Davalarında Genel Yetki Kuralı (TMK 168)

Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi, boşanma davalarında yetkiyi oldukça açık bir şekilde düzenlemiştir. Bu maddeye göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme şunlardan biridir:

Boşanma davasında yetkili mahkeme ve adliye seçimi infografiği

1. Eşlerden birinin yerleşim yeri: Yani davayı açan eşin (davacının) ikametgâhı veya davalı eşin ikametgâhı.
2. Davadan önce son defa 6 aydan beri birlikte oturdukları yer: Eşlerin ayrılmadan önce ortak hayatı sürdürdükleri, evlilik birliğini devam ettirdikleri son yer.

Bu düzenleme davacıya bir seçimlik hak tanır. Davacı eş, bu üç seçenekten (kendi yeri, eşinin yeri, ortak konutun yeri) kendisine en uygun olanı seçerek davasını orada açabilir. Mahkeme veya karşı taraf, "Neden orada değil de burada açtın?" diye sormadan önce, bu üç seçenekten birine uyup uymadığınızı kontrol edecektir.

Yerleşim Yeri (İkametgâh) Ne Demektir?

Hukuken yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Genellikle MERNİS (Nüfus) adresi esas alınsa da, boşanma davalarında fiili durum da önem arz eder. Örneğin, eşiniz nüfusta Ankara'da kayıtlı görünse bile, işi ve fiili yaşantısı İstanbul'daysa ve bunu ispatlayabiliyorsanız, İstanbul'da da dava açılabilir. Ancak ispat yüküyle uğraşmamak adına, resmi ikametgâh adreslerinin bulunduğu yer mahkemelerini tercih etmek her zaman daha güvenli bir yoldur.

Çekişmeli Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme Neresidir?

Çekişmeli boşanma davaları, sürecin uzun sürdüğü (ortalama 1.5 - 3 yıl) davalardır. Bu nedenle mahkemenin konumu, duruşmalara katılım ve masraflar açısından kritiktir. Çekişmeli boşanmada yetki kuralı kesin yetki değildir. Bunun anlamı şudur: Eğer yetkisiz bir yerde dava açarsanız, mahkeme kendiliğinden (resen) "Ben yetkisizim" demez. Davalı tarafın buna itiraz etmesi gerekir.

1. Davacının Yerleşim Yeri Seçeneği

Boşanma davasını açan taraf, kendi bulunduğu yerde davayı açabilir. Bu, davacı için büyük bir konfor sağlar. Özellikle şiddet nedeniyle evi terk edip ailesinin yanına (başka bir şehre) sığınan kadın eşler için bu seçenek hayati önem taşır. Eşinizden kaçıp memleketinize döndüyseniz, davanızı memleketinizdeki Aile Mahkemesinde açabilirsiniz. Eşinizin "Dava ortak konutumuzun olduğu yerde görülmeli" şeklindeki itirazı geçersiz olacaktır.

2. Davalının Yerleşim Yeri Seçeneği

Bazen stratejik olarak davanın davalının bulunduğu yerde açılması gerekebilir. Örneğin, mal paylaşımı veya velayet konularında toplanacak delillerin büyük çoğunluğu davalının yaşadığı şehirdeyse, davanın orada görülmesi süreci hızlandırabilir. Ayrıca tebligatın hızlı yapılması açısından da davalının adresindeki mahkeme tercih edilebilir.

3. Son 6 Ay Birlikte Oturulan Yer Kuralı

Eşler ayrılmadan önce son 6 ay boyunca nerede birlikte yaşadılarsa, orada da dava açılabilir. Bu seçenek genellikle henüz yeni ayrılmış ve adreslerini değiştirmemiş çiftler için geçerlidir. Ancak burada "sürekli oturma" şartı aranır. Yazlıkta geçirilen 2 ay veya kısa süreli otel konaklamaları bu kapsama girmez.

Anlaşmalı Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme Neresidir?

Anlaşmalı boşanma davalarında durum biraz daha esnektir. Taraflar boşanma ve fer'ileri (nafaka, velayet, tazminat) konusunda anlaştıkları için, genellikle yetki itirazında bulunmazlar.

Hukuken yetki kuralı değişmez (TMK 168 geçerlidir), ancak anlaşmalı boşanmada taraflar duruşmaya bizzat katılacakları için, her iki tarafın da kolayına gelen bir adliyeyi seçmeleri mümkündür. Eğer taraflardan hiçbiri mahkemenin yetkisine itiraz etmezse, Türkiye'nin herhangi bir yerindeki Aile Mahkemesi davaya bakabilir. Mahkeme hakimi, yetki konusunu kendiliğinden incelemez.

Konuyla ilgili daha fazla detay için anlaşmalı boşanma şartları yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yanlış (Yetkisiz) Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?

Bir anlık dalgınlık veya yanlış bilgi sonucu davanızı yetkisiz bir mahkemede açtığınızı varsayalım. Bu durumda davanız hemen reddedilmez. Süreç şöyle işler:

1. İlk İtiraz Hakkı: Davalı taraf, dava dilekçesi kendisine tebliğ edildikten sonraki 2 hafta (cevap süresi) içinde yetki itirazında bulunmalıdır.
2. İtirazın İçeriği: Davalı, sadece "Bu mahkeme yetkisiz" demekle yetinemez. Mutlaka "Yetkili mahkeme şurasıdır" diye doğru adresi de göstermek zorundadır.
3. Mahkemenin Kararı: Eğer itiraz haklı bulunursa, mahkeme "Yetkisizlik Kararı" verir.
4. Dosyanın Gönderilmesi: Karar kesinleştikten sonra, davacı 2 hafta içinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmelidir. Talep edilmezse dava açılmamış sayılır.

Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Yetkili Mahkeme

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları veya yabancı eş ile evli olanlar için durum biraz daha karışıktır. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) devreye girer.

Boşanmada yerleşim yeri ve yetki kuralları görseli

• Her İki Eş Yurt Dışındaysa: Türkiye'de herhangi bir yerleşim yerleri yoksa, davayı Türkiye'de sakin oldukları (daha önce oturdukları) yer mahkemesinde açabilirler.
• O da Yoksa: Türkiye'de son defa oturdukları yer mahkemesi.
• O da Yoksa: Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir.

Yurt dışı tebligat süreçleri çok uzun sürdüğü için (6-9 ay), yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın Türkiye'den bir avukatla süreci yürütmesi zaman kazanımı açısından kritiktir.

Yetki İtirazı Nasıl Yapılır? (Örnek Dilekçe Metni)

Yetki itirazı, cevap dilekçesi ile birlikte sunulmalıdır. Ayrı bir dilekçe olarak verilmesi de mümkündür ancak mutlaka cevap süresi içinde olmalıdır. İşte bir yetki itirazı örneği:

Boşanma Davası Yer Seçiminde Sık Yapılan Hatalar

Boşanma sürecinde, boşanma davası sorgulama işlemlerinde sürprizle karşılaşmamak için şu hatalardan kaçınmalısınız:

1. Nüfus Kaydını Güncellememek: Fiilen taşınmış olsanız bile, MERNİS adresinizi yeni taşındığınız yere almazsanız, mahkeme yetki konusunda tereddüt yaşayabilir. Dava açmadan önce e-devlet veya nüfus müdürlüğü üzerinden adresinizi güncelleyin.
2. "Avukatımın Olduğu Yer" Yanılgısı: Avukatınızın ofisi Beşiktaş'ta diye davayı İstanbul Adliyesi'nde (Çağlayan) açmak zorunda değilsiniz. Avukatlar Türkiye'nin her yerinde dava açabilir. Yetki, avukata göre değil, taraflara göre belirlenir.
3. Tatil Bölgeleri: Yazlıkta kavga edip boşanmaya karar verdiyseniz, yazlığın bağlı olduğu adliyede dava açmak risklidir. Karşı taraf "Biz orada tatilciydik, yerleşik değiliz" diye itiraz ederse davayı kaybedersiniz (yetki yönünden).

2026 Yılı İtibarıyla Dikkat Edilmesi Gereken Özel Durumlar

Yargı sistemindeki dijitalleşme ve UYAP entegrasyonları sayesinde, hakimler yerleşim yeri sorgulamalarını saniyeler içinde yapabilmektedir. 2026 yılındaki güncel uygulamalarda şunlar öne çıkmaktadır:

• Sığınma Evinde Kalan Kadınlar: Kadın sığınma evinde kalan davacı, sığınma evinin bulunduğu yerdeki Aile Mahkemesinde dava açabilir. Bu durumda can güvenliği nedeniyle adres gizliliği kararı da talep edilmelidir.
• Öğrencilerin Durumu: Üniversite eğitimi için başka şehirde olan evli çiftler, eğitim gördükleri (yurt/ev) yerin mahkemesinde dava açabilirler, zira orası geçici de olsa o anki yerleşim yerleridir.

Doğru yetkili mahkemeyi tespit etmek, boşanma sürecinin temel taşıdır. Yanlış bir başlangıç, aylar süren bir zaman kaybına dönüşebilir. Eğer bu süreçte karmaşa yaşıyorsanız veya eşiniz davayı sizin için çok zor olacak bir şehirde açtıysa, mutlaka bir uzmandan destek alarak yetki itirazı hakkınızı kullanmalısınız.