Boşanmada Kadının Hakları

Boşanma süreci, taraflar için sadece duygusal bir kopuş değil, aynı zamanda ciddi hukuki sonuçları olan bir yeniden yapılanma dönemidir. Özellikle Türk Medeni Kanunu, evlilik birliğinin sona ermesi durumunda, ekonomik ve sosyal olarak daha kırılgan duruma düşebilecek tarafı – ki bu toplumsal gerçeklerimiz nezdinde sıklıkla kadın olmaktadır – koruyucu geniş kapsamlı düzenlemeler getirmiştir. 2026 yılı itibarıyla güncellenen yargı pratikleri ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatları, boşanmada kadının hakları konusunu daha da önemli hale getirmiştir.

Bir boşanma avukatı olarak, müvekkillerimden en sık duyduğum cümle şudur: "Eşim beni beş parasız bırakmakla tehdit ediyor, hiçbir hakkımı alamayacağımı söylüyor." Bu, tamamen hukuki dayanaktan yoksun bir manipülasyondur. Kanunlar, kusursuz veya daha az kusurlu olan, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan kadını güçlü mekanizmalarla korur. Bu makalede, internetteki yüzeysel bilgilerin aksine, bir kadının boşanma davasında sahip olduğu tüm hakları, pratik uygulama detayları ve püf noktalarıyla birlikte en ince ayrıntısına kadar ele alacağız.

1. Boşanmada Kadının Maddi Hakları Nelerdir?

Boşanma davasının en çetin geçen kısmı genellikle mali sonuçlardır. Kadının maddi hakları tek bir kalemden oluşmaz; nafaka, tazminat, mal paylaşımı ve ziynet eşyaları gibi farklı başlıklar altında toplanır. Her birinin talep edilme şartları ve ispat yükümlülükleri farklıdır.

A. Nafaka Hakları

Nafaka, boşanma sürecinin en hayati konularından biridir. 2026 ekonomik koşullarında, nafaka miktarlarının belirlenmesinde enflasyon oranları ve tarafların alım gücü mahkemelerce daha titizlikle incelenmektedir.

Tedbir Nafakası Nedir?

Boşanma davası açıldığı andan itibaren, dava sonuçlanıncaya kadar geçen sürede, ekonomik olarak zorluğa düşecek olan kadın ve çocuklar için bağlanan nafakadır. Önemli olan nokta şudur: Tedbir nafakasında kusur aranmaz. Yani kadın kusurlu olsa bile (örneğin sadakatsizlik iddiası olsa dahi), dava süresince barınma ve geçinme ihtiyacı devam ettiği için hakim tedbir nafakasına hükmedebilir.

Yoksulluk Nafakası Nedir?

Boşanma kararı kesinleştikten sonra ödenen nafaka türüdür. Kadının yoksulluk nafakası alabilmesi için iki temel şart vardır:

1. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması.
2. Boşanmadaki kusurunun, kocasından daha ağır olmaması (Eşit kusur veya daha az kusurlu olmak yeterlidir).

Sık sorulan bir soru: "Çalışan kadın nafaka alabilir mi?" Evet, alabilir. Eğer kadının maaşı, evlilik içindeki yaşam standardını sürdürmeye yetmiyorsa ve kocasının gelirinden ciddi oranda düşükse, mahkeme aradaki farkı dengelemek adına yoksulluk nafakasına hükmedebilir. Ancak asgari ücretli bir kadın ile asgari ücretli bir erkeğin davasında yoksulluk nafakası çıkma ihtimali düşüktür.

İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka)

Velayeti anneye verilen çocukların bakım, eğitim, sağlık ve barınma giderleri için babadan alınan nafakadır. Burada kadının kusurlu olup olmamasının hiçbir önemi yoktur. Önemli olan çocuğun üstün yararıdır. Nafaka hesaplama kriterlerinde çocuğun yaşı, okul masrafları ve babanın ödeme gücü esas alınır.

Boşanmada kadının temel haklarını gösteren infografik şeması

B. Maddi ve Manevi Tazminat Hakları

Boşanmada tazminat, evliliğin bitmesinde kusurlu olan tarafın, kusursuz veya az kusurlu tarafa ödediği bedeldir.

• Maddi Tazminat: Kadının, evliliğin bitmesi nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatlerinin zedelenmesi durumunda istenir. Örneğin, evlilik birliğine güvenerek işinden ayrılan bir kadının maddi kaybı veya kocasının sigortasından yararlanma hakkını kaybetmesi gibi durumlar maddi tazminat konusudur.
• Manevi Tazminat: Kişilik haklarına yapılan saldırı nedeniyle istenir. Aldatma, fiziksel şiddet, hakaret, aşağılama, kadını ailesiyle görüştürmeme, cinsel ilişkiden kaçınma veya zorlama gibi durumlar kadının kişilik haklarını zedeler. Bu acının ve üzüntünün karşılığı olarak manevi tazminat talep edilir.

C. Mal Paylaşımı ve Katılma Alacağı

2002 yılından sonra evlenen çiftler için yasal rejim "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi"dir. Bu şu anlama gelir: Evlilik süresince (01.01.2002 sonrası) edinilen tüm mallar (ev, araba, bankadaki para, emeklilik ikramiyesi), kimin üzerine kayıtlı olursa olsun yarı yarıya paylaşılır.

Kadının burada "Katılma Alacağı" hakkı vardır. Örneğin, tapusu kocanın üzerine olan ve evlilik içinde alınan bir ev boşanmada ikiye bölünmez; ancak o evin değerinin yarısı nakit para olarak kadına ödenmek zorundadır. Detaylı bilgi için boşanmada mal paylaşımı yazımızı inceleyebilirsiniz.

D. Düğün Takıları ve Ziynet Eşyaları

Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, düğünde takılan takılar (çeyrek altın, bilezik, takı seti vb.) kime takılırsa takılsın kadına bağışlanmış sayılır ve kadının kişisel malıdır. Erkeğe takılan ziynet eşyaları dahi (kadına özgü olmayanlar hariç, ancak güncel kararlarda genel kabul kadına ait olduğu yönündedir) kadına aittir.

Eğer koca, bu altınları bozdurup araba aldıysa, borç ödediyse veya harcadıysa; boşanma davasında bu altınların bedelini kadına iade etmek zorundadır. Ancak kadın, altınları "iade edilmemek üzere" kendi rızasıyla verdiğini ispatlarsa (ki ispat yükü kocadadır), o zaman geri alamaz. Kocanın "düğün borçlarını ödedik" savunması genellikle kabul görmez.

2. Velayet Hakkı ve Çocukla Kişisel İlişki

Velayet davalarında hakimin tek kriteri vardır: Çocuğun Üstün Yararı. Annenin maddi durumunun babadan kötü olması, velayetin babaya verilmesi için tek başına bir sebep değildir (çünkü baba iştirak nafakası ödeyerek maddi dengeyi sağlamalıdır).

Küçük Çocuklarda Anne Şefkati İlkesi

Özellikle 0-7 yaş grubundaki çocukların anne bakımına ve şefkatine muhtaç olduğu kabul edilir. Annenin yaşam tarzı, ahlaka aykırı çok ağır bir durum içermedikçe veya çocuğun can güvenliğini tehlikeye atmadıkça, velayet genellikle anneye verilir.

2026 yılı uygulamalarında, "Ortak Velayet" kavramı da anlaşmalı boşanmalarda sıkça uygulanmaktadır ancak çekişmeli davalarda hala bir tarafa velayet verilmesi esastır.

3. Şiddet ve Korunma Hakları (6284 Sayılı Kanun)

Boşanma sürecinde veya öncesinde fiziksel, psikolojik, ekonomik veya cinsel şiddete maruz kalan kadınlar, 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında çok geniş haklara sahiptir.

Bu kanun kapsamında kadınlar şunları talep edebilir:

• Uzaklaştırma Kararı: Şiddet uygulayan eşin eve yaklaşmaması, iş yerine gelmemesi.
• İletişim Yasağı: Telefon, mail, sosyal medya üzerinden rahatsız etmemesi.
• Konut Tahsisi: Evin tapusu kime ait olursa olsun, evin kadına ve çocuklara tahsis edilmesi.
• Silah Teslimi: Eğer kocanın silahı varsa (polis, asker olsa bile) bunu kolluğa teslim etmesi.

4. Aile Konutu Şerhi: Evin Satılmasını Engellemek

Boşanma süreci başladığında veya başlamadan önce, kocanın kötü niyetli olarak oturdukları evi satıp mal kaçırmasını engellemek için "Aile Konutu Şerhi" çok önemlidir.

Bu işlem için mahkemeye gitmeye gerek yoktur. Tapu müdürlüğüne giderek, muhtarlıktan alınan yerleşim yeri belgesi ve evlilik cüzdanı ile "Burası bizim aile konutumuzdur, eşimin rızası olmadan satılamaz" şerhi koydurulabilir. Bu işlem ücretsizdir ve kadının barınma hakkını garanti altına alan en güçlü enstrümanlardan biridir.

5. Sosyal Güvenlik ve Soyadı Hakları

Babanın Sağlık Güvencesinden Yararlanma

Boşanma kesinleştikten sonra kadın, artık eski eşinin sağlık sigortasından yararlanamaz. Ancak eğer çalışmıyorsa ve babası üzerinden hak sahibi olma durumu varsa, babasının (veya annesinin) sigortasından tekrar yararlanmaya başlayabilir.

Dul ve Yetim Aylığı

Boşanan kadın, vefat etmiş babasından veya annesinden kalan yetim aylığını (halk arasında bilinen adıyla maaşı) almaya hak kazanır. Evlilik birliği içinde bu maaş kesilmiş olsa bile, boşanma ile birlikte SGK'ya başvuru yapılarak tekrar bağlanabilir.

Boşanan Kadının Soyadı

Kural olarak boşanma ile kadın evlilik öncesi soyadına döner. Ancak kadın, kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu (örneğin kariyerinde o isimle tanındığını) ve bunun kocasına bir zarar vermeyeceğini ispatlarsa, hakim kararıyla boşandığı kocasının soyadını kullanmaya devam edebilir.

6. Örnek Dilekçe: 6284 Sayılı Kanun Koruma Talebi

Aşağıda, şiddet veya şiddet tehdidi altındaki kadınların kullanabileceği temel bir koruma talebi dilekçesi örneği yer almaktadır. Bu dilekçe çekişmeli boşanma avukatı desteği olmadan da Savcılığa veya Aile Mahkemesine verilebilir.

7. Dijital Şiddet ve İspat Yöntemleri

2026 yılında boşanma davalarının en önemli ayaklarından biri dijital delillerdir. Eşinizin;

• Sosyal medyada sizi aşağılaması,
• Sürekli konumunuzu takip etmesi (stalking),
• WhatsApp veya mail yoluyla tehdit etmesi,
• Özel fotoğraflarınızı paylaşmakla tehdit etmesi (intikam pornosu),

hem boşanma sebebidir hem de ayrı bir suçtur (TCK kapsamında). Bu tür durumlarda ekran görüntüleri, log kayıtları delil olarak kullanılabilir. Ancak casus yazılım yükleyerek elde edilen deliller hukuka aykırı sayılabilir ve aleyhinize dönebilir. Bu ince çizgiyi yönetmek için mutlaka uzman desteği alınmalıdır.

8. Avukat Tutacak Param Yok, Ne Yapmalıyım?

Ekonomik gücü olmayan kadınların adalete erişimi engellenemez. Bulunduğunuz ilin Barosu'nun "Adli Yardım Bürosu"na başvurarak kendinize ücretsiz avukat atanmasını talep edebilirsiniz. Bunun için muhtarlıktan fakirlik belgesi almanız ve üzerinize kayıtlı değerli bir malvarlığı olmadığını belgelemeniz genellikle yeterlidir. Ayrıca dava harçlarını ödeme gücünüz yoksa, mahkemeden "Adli Müzaheret" (Adli Yardım) talep ederek harçlardan muaf tutulabilirsiniz.