Nafaka Türleri

Boşanma süreci, çiftler için sadece duygusal bir kopuş değil, aynı zamanda ciddi bir ekonomik yeniden yapılanma sürecidir. İstanbul'da bir boşanma avukatı olarak müvekkillerimden en sık duyduğum soruların başında nafaka konuları gelir. "Hangi durumda nafaka alabilirim?", "Eşim çalışıyorsa nafaka öder miyim?" veya "Çocuğum 18 yaşını geçti ama okuyor, nafaka devam eder mi?" gibi sorular, sürecin en kritik noktalarını oluşturur. Bu makalede, 2026 yılı itibarıyla güncel yargı kararları ve ekonomik koşullar ışığında nafaka türleri konusunu en ince detayına kadar ele alacağız.

Nafaka Kavramı ve Hukuki Temeli Nedir?

Nafaka, kelime anlamı olarak "geçimlik" demektir. Hukuki anlamda ise; evlilik birliğinin devamı sırasında, boşanma davası sürecinde veya boşanma gerçekleştikten sonra, maddi zorluğa düşecek olan eşe veya çocuklara mahkeme kararıyla bağlanan maddi katkıdır. Türk Medeni Kanunu (TMK), sosyal devlet ilkesinin bir yansıması olarak, zayıf durumda olanı korumak amacıyla nafakayı düzenlemiştir.

Türk Hukukunda Kaç Çeşit Nafaka Vardır?

Hukuk sistemimizde, uygulanma zamanına ve amacına göre ayrılan dört temel nafaka türü bulunmaktadır. Bunların her birinin şartları, talep edilme şekilleri ve sonuçları birbirinden tamamen farklıdır.

Nafaka Türleri ve Şartlarını Gösteren Karşılaştırmalı Tablo

• Tedbir Nafakası: Boşanma davası açılmadan önce veya dava sürerken eşlerin ve çocukların geçimini sağlamak için verilen geçici nafakadır.
• İştirak Nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocukların bakım ve eğitim giderlerine katılması amacıyla ödediği nafakadır.
• Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafa, diğer tarafın mali gücü oranında ödediği nafakadır.
• Yardım Nafakası: Boşanmadan bağımsız olarak, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan alt soy, üst soy ve kardeşlere ödenen nafakadır.

Tedbir Nafakası Nedir ve Şartları Nelerdir?

Tedbir nafakası, adından da anlaşılacağı üzere bir "tedbir" niteliğindedir. Mahkeme, boşanma davası kesinleşinceye kadar eşlerin barınma, geçim ve çocukların bakımı konusunda mağduriyet yaşamaması için bu nafakaya hükmeder.

Boşanma Davası Süresince Tedbir Nafakası

Boşanma davası açıldığında hakim, talep olmasa dahi (re'sen) kadın, erkek ve çocuklar için gerekli tedbirleri almak zorundadır. Ancak uygulamada mutlaka talep edilmesi, miktarın belirlenmesi açısından önemlidir. Tedbir nafakasının en önemli özelliği kusur araştırması yapılmadan bağlanmasıdır.

Boşanma Davası Olmadan İstenen Tedbir Nafakası

Pek çok kişi nafaka almak için mutlaka boşanma davası açmak gerektiğini düşünür; bu yanlıştır. Eğer eşlerden biri, haklı bir sebep olmaksızın ortak konutu terk etmişse veya evin giderlerine katılmıyorsa, diğer eş boşanma davası açmadan "bağımsız tedbir nafakası" davası açabilir. Bu durumda evlilik birliği hukuken devam eder ancak ayrı yaşama hakkı elde eden eşe maddi destek sağlanır.

2026 Yılında Tedbir Nafakası Miktarları Nasıl Belirlenir?

2026 yılı ekonomik koşulları ve yüksek enflasyon oranları, hakimlerin nafaka takdirinde daha hassas davranmasına neden olmaktadır. Hakim şu kriterlere bakar:

• Tarafların Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması (SED) raporları.
• Tarafların aylık net gelirleri, yan hakları (prim, ikramiye).
• Barınma giderleri (kira, aidat, yakıt).
• Mutfak ve giyim masrafları.
• Varsa çocukların okul ve servis ücretleri.

İştirak Nafakası Nedir ve Kimler İçin Bağlanır?

İştirak nafakası, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra, velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun giderlerine katılım payıdır. Kamu düzenine ilişkin olduğu için, taraflar "nafaka istemiyorum" dese bile hakim çocuğun menfaati için bu nafakaya hükmedebilir.

İştirak Nafakası Hesaplama Kriterleri

Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve sağlık ihtiyaçları belirleyicidir. Örneğin; lise çağındaki, üniversiteye hazırlanan bir çocuğun iştirak nafakası, anaokulu çağındaki bir çocuğa göre daha yüksek takdir edilebilir. Detaylı hesaplama yöntemleri için Nafaka Hesaplama başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

İştirak Nafakası Ne Zaman Sona Erer?

Kural olarak çocuk 18 yaşını doldurduğunda (ergin olduğunda) iştirak nafakası kendiliğinden sona erer. Ancak istisnai durumlar mevcuttur. Eğer çocuk 18 yaşını doldurmasına rağmen eğitimine devam ediyorsa (üniversite vb.), nafaka türü değişerek "Yardım Nafakası" adı altında devam edebilir. Bunun için çocuğun bizzat dava açması gerekir.

Yoksulluk Nafakası Nedir ve Şartları Nelerdir?

Boşanma davalarının en tartışmalı konusu genellikle yoksulluk nafakasıdır. TMK Madde 175'e göre; boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.

Boşanmada Kusur Durumunun Yoksulluk Nafakasına Etkisi

Yoksulluk nafakası alabilmenin en temel şartı, talep eden eşin boşanmaya neden olan olaylarda "ağır kusurlu" olmamasıdır. Eşit kusur halinde dahi yoksulluk nafakasına hükmedilebilir. Ancak tam kusurlu eş (örneğin sadece kendisi aldatmışsa) yoksulluk nafakası alamaz.

Süresiz Nafaka Tartışmaları ve Güncel Uygulamalar

Yasadaki "süresiz" ifadesi, nafakanın ömür boyu süreceği anlamına gelmez. Şartlar değiştiğinde nafaka kaldırılabilir. 2026 yılındaki Yargıtay uygulamaları, evlilik süresi çok kısa olan (örneğin 1 yılın altı) durumlarda nafakayı belirli bir süreyle sınırlama veya toplu ödeme şeklinde karara bağlama eğilimindedir.

Yoksulluk Nafakasının Kesilme Sebepleri

Aşağıdaki durumlarda yoksulluk nafakası mahkeme kararı veya kendiliğinden sona erer:

• Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi (Kendiliğinden kalkar).
• Nafaka alacaklısının evliymiş gibi fiilen başka biriyle yaşaması (Mahkeme kararı gerekir).
• Nafaka alacaklısının yoksulluğunun ortadan kalkması (İşe girmesi, miras kalması vb. - Mahkeme kararı gerekir).
• Taraflardan birinin ölümü.

Yardım Nafakası Nedir?

Yardım nafakası, boşanma hukukunun dışında, genel aile hukukunu ilgilendiren bir türdür. TMK Madde 364'e göre; herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üst soyuna (anne, baba), alt soyuna (çocuklar, torunlar) ve kardeşlerine nafaka ödemekle yükümlüdür.

Boşanma pratiğinde yardım nafakası en çok, 18 yaşını doldurmuş ancak üniversite eğitimi devam eden çocukların babalarına (veya annelerine) karşı açtığı davalarda karşımıza çıkar. Çekişmeli boşanma davası bittikten yıllar sonra bile bu talep gündeme gelebilir.

Nafaka Miktarının Belirlenmesinde Hangi Kriterler Dikkate Alınır?

Nafaka miktarı hesaplanırken sabit bir matematiksel formül yoktur; her vaka kendi içinde değerlendirilir. Ancak Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre şu denge gözetilir:

Nafaka Miktarının Belirlenmesinde Denge ve Kriterler

Nafaka Artırım Davası ve Enflasyon Etkisi

Ekonomik koşulların hızla değiştiği ülkemizde, 1 yıl önce bağlanan nafaka miktarı bugün yetersiz kalabilmektedir. Nafaka kararlarında genellikle "Her yıl TÜFE oranında artış yapılmasına" şeklinde hüküm kurulur. Ancak bu hüküm yoksa veya TÜFE artışı bile yetersiz kalıyorsa, nafaka artırım davası açılabilir.

Nafaka Ödenmezse Ne Olur?

Nafaka borcu, hukukumuzda öncelikli alacaklardandır. Ödenmemesi durumunda icra takibi başlatılır. Nafaka borcu için maaş haczi yapıldığında, diğer borçlardan farklı olarak maaşın tamamına yakınına kadar kesinti yapılabilir (belli sınırlar dahilinde). En önemlisi, birikmiş nafaka borcunun değil ama cari ay nafakasının ödenmemesi durumunda, alacaklının şikayeti üzerine borçlu hakkında 3 aya kadar tazyik hapsi kararı verilebilir.

Örnek Nafaka Talep (Artırım) Dilekçesi

Aşağıda, mevcut nafakanın günümüz koşullarında yetersiz kalması sebebiyle artırılması talebini içeren bir dilekçe taslağı sunulmuştur. Her olay kendine özgüdür, bu nedenle dilekçeyi kullanmadan önce bir uzmana danışmanız önerilir.

Nafaka Konusunda Sık Yapılan Hatalar

• Sözlü Anlaşmaya Güvenmek: "Biz aramızda anlaştık, elden ödeme yapacak" demek hukuken risklidir. Ödemelerin mutlaka banka kanalıyla ve açıklama kısmına "Nafaka bedelidir" yazılarak yapılması gerekir.
• Artırım Davasını Geç Açmak: Yıllarca aynı miktarda nafakaya razı olmak, sonrasında geriye dönük toplu artış talep etme hakkı vermez. Artış, dava tarihinden itibaren geçerlidir.
• Geliri Gizlemek: Nafaka ödememek için mal varlığını başkasının üzerine yapmak veya sigortasız çalışmak, tespit edildiğinde (bozma davası, tasarrufun iptali vb.) daha ağır hukuki sonuçlar doğurur.

Nafaka süreçleri, teknik detaylar ve ispat yükümlülükleri içeren karmaşık süreçlerdir. Hak kaybına uğramamak, çocuğunuzun veya kendinizin geleceğini güvence altına almak için sürecin başından itibaren profesyonel destek almanız büyük önem taşır.