Özet
Anlaşmalı boşanmada kadın, kocasının izni ve mahkeme onayı ile boşandıktan sonra da eşinin soyadını kullanmaya devam edebilir. Bunun için anlaşmalı boşanma protokolüne açık ve net bir muvafakat maddesi eklenmesi şarttır. Türk Medeni Kanunu Madde 173 gereğince, kadının bu soyadını kullanmakta menfaati bulunması ve kocanın bundan zarar görmemesi gerekir. Anlaşmalı boşanmalarda tarafların rızası, menfaat ispatı yerine geçer. Protokolde yer alan madde hakim tarafından onaylandıktan ve karar kesinleştikten sonra kadın, nüfus kayıtlarında evlilik soyadını korur. İleride kadının yeniden evlenmesi veya şartların değişmesi durumunda bu hak sona erebilir.
Boşanma süreci, sadece hukuki bağların koparılması değil, aynı zamanda tarafların sosyal ve psikolojik hayatlarında köklü değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. Özellikle kadınlar için bu sürecin en hassas noktalarından biri, evlilik birliği süresince taşıdıkları ve sosyal çevrelerinde, kariyerlerinde özdeşleştikleri soyadının durumudur. Anlaşmalı boşanmada eşin soyadını kullanma, 2026 yılı itibarıyla aile hukuku pratiğimizde en çok karşılaştığımız ve doğru yönetilmediğinde hak kayıplarına yol açabilen konuların başında gelmektedir.
İstanbul'da boşanma avukatı olarak yürüttüğüm davalarda gördüğüm en temel eksiklik, tarafların “Biz anlaştık, sözlü olarak tamam dedik” diyerek resmi protokolü ihmal etmeleridir. Oysa hukuk sözle değil, yazılı belge ve usulüne uygun prosedürle ilerler. Bir kadın, kariyerini evlilik soyadı üzerine inşa etmiş olabilir, çocuklarıyla aynı soyadını taşımak istiyor olabilir veya sadece çevresinde bu isimle tanınıyor olabilir. Sebebi ne olursa olsun, anlaşmalı boşanmada bu hakkın kazanılması teknik bir detay gibi görünse de hayati öneme sahiptir.
Bu kapsamlı rehberde, Google’da karşınıza çıkan yüzeysel bilgilerin ötesine geçerek, bir avukatın ofisinde müvekkiline anlattığı detayda; protokolün nasıl yazılması gerektiğinden, nüfus müdürlüğü işlemlerine kadar tüm süreci A’dan Z’ye ele alacağız.
Boşanma Sonrası Kadının Soyadı Ne Olur?
Türk hukuk sisteminde boşanmanın kadının kişisel durumu üzerindeki en belirgin etkisi soyadı değişikliğidir. Temel kural, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte kadının evlenmeden önceki soyadına (kızlık soyadına) geri dönmesidir. Bu durum, mahkemenin ayrıca bir karar vermesine gerek olmaksızın, kanun gereği kendiliğinden gerçekleşir.
Ancak, hayat her zaman bu genel kuralın katılığına sığmaz. Yıllarca evli kalan, akademik kariyer yapan, ticaretle uğraşan veya kamuoyunda tanınan kadınlar için soyadı değişikliği ciddi bir “bilinirlik” ve “itibar” kaybına yol açabilir. İşte tam bu noktada kanun koyucu, belirli şartların varlığı halinde kadına boşandığı kocasının soyadını kullanmaya devam etme hakkı tanımıştır.
Türk Medeni Kanunu Madde 173 Ne Diyor?
Boşanan kadının kocasının soyadını kullanabilmesi, keyfi bir durum değil, yasal bir haktır. Bu hakkın çerçevesi Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 173 ile çizilmiştir. Anlaşmalı boşanma davalarında da temel dayanağımız bu maddedir.
Anlaşmalı boşanmada soyadı kullanım izni alma süreci infografik
Boşanan kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse hakimden bekarlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.
Kadın, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hakim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.
Koca, koşulların değişmesi halinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir."
Bu maddeyi analiz ettiğimizde iki temel şart karşımıza çıkar:
- Kadının Menfaati: Kadının bu soyadını kullanmaya devam etmesinde korunmaya değer bir yararı olmalıdır (Kariyer, tanınırlık, çocuklarla uyum vb.).
- Kocanın Zarar Görmemesi: Kadının bu soyadını kullanması, kocanın sosyal veya kişisel hayatına zarar vermemelidir.
Çekişmeli boşanma davalarında bu iki şartın ispatı zorlu bir süreçken, anlaşmalı boşanma davalarında tarafların irade uyumu (protokol) bu ispat yükünü ortadan kaldırır. Yani koca “Ben izin veriyorum” dediğinde, hakim genellikle ayrıca bir menfaat sorgulaması yapmaz.
Anlaşmalı Boşanmada Kocasının Soyadını Kullanma Şartları
Anlaşmalı boşanma, tarafların boşanmanın mali ve sosyal sonuçları üzerinde tam bir mutabakata varması demektir. Soyadı konusu da bu mutabakatın bir parçasıdır. Eğer kadın, boşandıktan sonra da eşinin soyadını kullanmak istiyorsa, bu talebini mutlaka anlaşmalı boşanma avukatı gözetiminde hazırlanan protokole yansıtmalıdır.
Protokolün Bağlayıcılığı ve Önemi
Anlaşmalı boşanma davasında hakim, tarafların sunduğu protokolü inceler. Eğer protokolde soyadı kullanımına dair bir madde yoksa, hakim duruşma esnasında taraflara sorsa bile, karara geçirilmesi unutulabilir veya sonradan ispat sorunu yaşanabilir. Bu nedenle en garantili yol, bu iznin yazılı hale getirilmesidir.
2026 yılı uygulamalarında, Yargıtay ve İstinaf mahkemeleri, protokolde açıkça belirtilmeyen hususlarda sonradan hak talep edilmesini zorlaştırmaktadır. “Biz sözlü anlaşmıştık” savunması hukukta geçerli değildir.
Örnek Protokol Maddesi ve Doğru Yazım Tekniği
Pek çok müvekkilim “Nasıl yazmamız gerekiyor?” diye soruyor. Protokol maddesi muğlak ifadelerden uzak, net ve emredici olmalıdır. “Kullanabilir”, “Kullanması düşünülmektedir” gibi ifadeler yerine kesin hüküm bildiren ifadeler tercih edilmelidir.
Aşağıda, mahkemelerce sorunsuz kabul edilen ideal bir protokol maddesi ve dilekçe örneği paylaşıyorum:
MADDE X - KADININ SOYADI DURUMU:
Davalı koca (Adı Soyadı), davacı kadın (Adı Soyadı)'nın boşanmadan sonra da evlilik birliği içinde kullandığı "..........." soyadını kullanmasına gayrikabili rücu (geri dönülemez) şekilde muvafakat etmektedir. Davacı kadının, iş ve sosyal hayatındaki tanınırlığı ve mevcut kariyeri nedeniyle boşandığı eşinin soyadını kullanmakta hukuki menfaati bulunmaktadır. Taraflar bu hususta tam bir mutabakat sağlamışlardır.
ÖNEMLİ NOT: Bu madde duruşma zaptına da aynen geçirilmelidir.
Bu maddede dikkat edilmesi gereken püf noktası “Muvafakat etmektedir” ibaresidir. Ayrıca “gayrikabili rücu” (geri dönülemez) ifadesinin eklenmesi, kocanın karar kesinleşmeden önce vazgeçme ihtimalini (hukuken tartışmalı olsa da) psikolojik olarak zorlaştırır.
Kocanın İzni Yoksa Anlaşmalı Boşanmada Soyadı Kullanılabilir mi?
Anlaşmalı boşanmanın doğası gereği “anlaşma” esastır. Eğer koca, “Ben soyadımı kullanmanı istemiyorum” diyorsa ve kadın bu konuda ısrarcıysa, bu konu “çekişmeli” bir husus haline gelir. Bu durumda iki seçeneğiniz vardır:
- Seçenek 1 (Tavsiye Edilen): Diğer şartlarda (nafaka, tazminat, velayet) anlaştıysanız, soyadı konusunu boşanma davasının dışına taşıyabilirsiniz. Yani önce anlaşmalı olarak boşanır, kızlık soyadınıza döner, hemen ardından Aile Mahkemesi’nde “Kocanın Soyadını Kullanmaya İzin Davası” açarsınız. Ancak burada kocanın rızası olmadığı için “menfaatinizi” ve “kocanın zarar görmeyeceğini” ispatlamak zorunda kalırsınız.
- Seçenek 2: Anlaşmalı boşanmadan vazgeçip davayı çekişmeli boşanma davasına dönüştürmek. Sadece soyadı için davayı yıllarca uzatmak genellikle rasyonel bir tercih değildir.
Hakim Kararı ve Nüfus Müdürlüğü Süreci
Protokolü hazırladınız, mahkemeye sundunuz ve hakim “Boşanmanıza ve kadının kocasının soyadını kullanmasına izin verilmesine” karar verdi. Peki, süreç bitti mi? Hayır. Kararın resmi kayıtlara işlenmesi gerekir.
1. Kararın Kesinleşmesi
Gerekçeli karar yazıldıktan sonra taraflara tebliğ edilir. Taraflar istinaf hakkından feragat ederse veya süre dolarsa karar kesinleşir. Kesinleşme şerhi olmadan nüfus müdürlüğü işlem yapmaz.
2. Nüfus Müdürlüğü'ne Bildirim
Mahkeme kalemi, kesinleşen kararı otomatik olarak (UYAP üzerinden) Nüfus Müdürlüğü'ne gönderir. Ancak 2026 yılındaki yoğunluklar göz önüne alındığında bu işlem bazen gecikebilir. Süreci hızlandırmak için kesinleşme şerhli karar örneği ile bizzat Nüfus Müdürlüğü’ne başvurmakta fayda vardır.
3. Yeni Kimlik Kartı
Normal şartlarda boşanma sonrası kadın kimliğini değiştirmek zorundadır çünkü soyadı değişir. Ancak kocasının soyadını kullanma izni aldıysa, soyadı hanesi değişmeyecektir. Yine de medeni hali “Evli” yerine “Bekar” (veya 2026 düzenlemelerine göre sadece nüfus kaydında boşanmış ibaresi) olarak güncelleneceği için kimlik kartının yenilenmesi gerekebilir. E-Devlet üzerinden nüfus kayıt örneğinizi kontrol ederek işlemin tamamlanıp tamamlanmadığını görebilirsiniz.
Kariyer ve Çocuklar Açısından Soyadının Önemi
Neden birçok kadın bu hakkı talep ediyor? Boşanmada kadının hakları arasında yer alan bu durum, sadece duygusal değil, pratik nedenlere dayanıyor.
Türk Medeni Kanunu 173. maddeye göre boşanan kadının soyadı kullanımı şartları
- Mesleki Bilinirlik: Özellikle doktor, avukat, mali müşavir, sanatçı veya akademisyen kadınlar, mesleki kariyerlerini evlilik soyadlarıyla inşa etmiş olabilirler. Soyadı değişikliği, hasta/müvekkil/takipçi kaybına veya yayınlarında atıf sorunlarına yol açabilir.
- Çocuklarla Uyum: Velayeti anneye verilen çocuk, babanın soyadını taşımaya devam eder. Anne kızlık soyadına döndüğünde, çocukla anne arasında soyadı farklılığı oluşur. Bu durum okul kayıtlarında, seyahatlerde veya günlük hayatta (Örn: “Annesi misiniz?” soruları) pratik zorluklar ve çocuğun psikolojisinde karmaşa yaratabilir.
Boşanan Kadın Yeniden Evlenirse Soyadı Ne Olur?
Bu konuda çok sık yanlış anlaşılan bir hususu düzeltelim. Mahkemeden aldığınız “kocanın soyadını kullanma izni” sonsuza kadar süren bir hak değildir. Bu hak, kadının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden sona erer.
Kadın yeniden evlendiğinde, yeni eşinin soyadını alır (veya 2026 güncel mevzuatına göre kendi kızlık soyadıyla birlikte kullanır ya da sadece kızlık soyadını kullanır - Anayasa Mahkemesi'nin son iptal kararları doğrultusunda kadınlar artık sadece kendi soyadlarını kullanma hakkına daha kolay erişebilmektedir). Ancak kesin olan şudur ki; eski eşin soyadı, yeni evlilikle birlikte düşer. Eski eşin soyadını, yeni eşin soyadıyla birleştirip kullanmak mümkün değildir.
Koca Verdiği İzni Geri Alabilir mi?
Evet, TMK 173/3 maddesi açıktır: “Koca, koşulların değişmesi halinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.”
Anlaşmalı boşanmada koca izin vermiş olsa bile, ilerleyen yıllarda şu durumlar oluşursa dava açarak iznin iptalini isteyebilir:
- Kadının, kocanın soyadını kullanarak suç işlemesi veya ahlaka aykırı davranışlarda bulunması.
- Kocanın yeni bir evlilik yapması ve eski eşinin soyadını kullanmasının yeni ailesinde huzursuzluk yaratması (Bu madde her zaman kabul edilmez, somut zararın ispatı gerekir).
- Kadının, kocanın ailesine karşı ağır hakaret veya husumet içeren davranışlar sergilemesi.
Bu durumda koca, “Soyadı Kullanım İzninin Kaldırılması Davası” açmalıdır. İspat yükü kocadadır.
Konuyla İlgili Püf Noktalar ve Detaylar
Hem Kızlık Soyadımı Hem Eşimin Soyadını Kullanabilir miyim?
Evet. Anlaşmalı boşanma protokolünde, “Davacı kadın, boşandıktan sonra bekarlık soyadının yanında kocasının soyadını da kullanmaya devam edecektir” şeklinde bir madde ile bu sağlanabilir. Ancak genellikle talep, sadece kocanın soyadının (evlilikteki halinin) devamı yönündedir.
Boşandıktan Yıllar Sonra Bu Talepte Bulunabilir miyim?
Anlaşmalı boşanma sırasında talep etmediyseniz, sonradan dava açmak için 1 yıllık bir hak düşürücü süre (bazı Yargıtay kararlarında boşanmanın fer'isi olmadığı için süre sınırı olmadığı görüşü savunulsa da) riskine girmemek gerekir. En doğrusu, boşanma anında anlaşmalı boşanma protokolü ile bu işi çözmektir. Sonradan açılan davalarda “menfaat” ispatı çok daha sıkı aranır.
Çekişmeli ve Anlaşmalı Boşanmada Soyadı Farkları
| Durum | Anlaşmalı Boşanma | Çekişmeli Boşanma |
|---|---|---|
| Kocanın Rızası | Protokolde varsa yeterlidir. | Koca itiraz edebilir, rızası yoksa ispat gerekir. |
| Menfaat İspatı | Anlaşma olduğu için hakim sorgulamaz. | Kadın, kariyer/sosyal durum menfaatini kanıtlamalıdır. |
| Süreç Hızı | Tek celsede karar verilir. | Yargılama süreci boyunca belirsizlik sürer. |
| Masraf | Ekstra masraf çıkmaz. | Tanık, bilirkişi vb. gerekebilir. |
Boşanma süreci, teknik detayların hayatınızı doğrudan etkilediği bir süreçtir. Soyadı konusu, basit bir isim değişikliği gibi görünse de, kadının kimliği, kariyeri ve çocuklarıyla olan ilişkisi açısından stratejik bir öneme sahiptir. Eğer İstanbul'da yaşıyorsanız ve anlaşmalı boşanma sürecinizi hak kaybına uğramadan, en doğru protokol ile yönetmek istiyorsanız, profesyonel destek almanız geleceğiniz için atacağınız en sağlam adım olacaktır.
Unutmayın, iyi hazırlanmış bir protokol, yıllar sürecek davaların önüne geçen en güçlü sigortadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Av. Murat Aydar
İstanbul'da aile hukuku alanında müvekkillerime hizmet veriyorum. Özellikle anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hukuki destek sağlıyorum.