Avukatsız Boşanmak İçin Yapılması Gerekenler

Avukatsız Boşanma Mümkün müdür?

Türk hukuk sisteminde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Avukatlık Kanunu çerçevesinde, kişilerin asliye hukuk, aile mahkemesi gibi hukuk mahkemelerinde kendi davalarını bizzat takip etme hakları bulunmaktadır. Yani, kanunen boşanma davası açmak ve yürütmek için bir avukatla çalışma zorunluluğu yoktur. Ancak, bu durumun "hukuki danışmanlık gerekmediği" anlamına gelmediğini en baştan belirtmek gerekir. Hukuk, sadece kanun maddelerinden ibaret değil; usul, süreler ve ispat kurallarından oluşan karmaşık bir mekanizmadır.

2026 yılı itibarıyla, dijitalleşen yargı sistemi (UYAP) sayesinde vatandaşlar evlerinden çıkmadan dava açabilmekte olsa da, boşanma davaları "kamu düzenini" ilgilendiren yönleri ve tarafların gelecekteki ekonomik/sosyal hayatlarını doğrudan etkileyen sonuçları nedeniyle en riskli dava türleri arasındadır. Bu rehberde, bir İstanbul'da boşanma avukatı olarak deneyimlerimi, hukuki terimleri herkesin anlayabileceği bir dille sadeleştirerek ve avukatsız ilerlemek isteyenlerin karşılaşacağı her adımı en ince detayına kadar anlatarak sunuyorum.

Adım 1: Yol Haritasını Belirlemek (Anlaşmalı mı Çekişmeli mi?)

Avukatsız bir sürece girmeden önce yapmanız gereken ilk ve en kritik hamle, boşanmanın türüne karar vermektir. Bu ayrım, davanın süresini 1 aydan 3 yıla kadar değiştirebilen, masrafları ve psikolojik yükü belirleyen temel faktördür.

UYAP Vatandaş Portal üzerinden adım adım boşanma davası açma rehberi infografiği

Anlaşmalı Boşanma (Hızlı ve Pratik Yol)

Eşinizle boşanma konusunda, çocukların velayeti, nafaka miktarları ve ev eşyalarının/malların paylaşımı konusunda tam bir mutabakat sağladıysanız, anlaşmalı boşanma yolunu seçebilirsiniz. 2026 yılı uygulamalarında, mahkemeler iş yükü nedeniyle anlaşmalı boşanmaları teşvik etmekte ve usulüne uygun dosyalarda çok hızlı gün vermektedir.

• Şart 1: Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalıdır.
• Şart 2: Eşler birlikte başvurmalı veya birinin açtığı davayı diğeri kabul etmelidir.
• Şart 3: Taraflar hakim huzurunda iradelerini bizzat beyan etmelidir (Avukatsızsanız zaten bizzat oradasınız).
• Şart 4: Hakim, tarafların anlaştığı protokolü uygun bulmalıdır.

Çekişmeli Boşanma (Zorlu ve Teknik Yol)

Eğer eşiniz boşanmak istemiyorsa veya boşanmak istiyor ama "Çocuğun velayeti bende kalacak", "Şu kadar tazminat isterim" gibi konularda anlaşamıyorsanız, davanız çekişmeli boşanma davasıdır. Avukatsız yürütülmesi en zor olan süreç budur çünkü HMK'daki katı usul kuralları (süreler, delil sunma yasakları vb.) burada devreye girer.

Adım 2: Hazırlık Aşaması ve Gerekli Belgelerin Toplanması

Dava açmaya gitmeden önce elinizde tam bir dosya olmalıdır. Eksik belge, sürecin uzaması demektir.

Boşanma Davası İçin Gerekli Evraklar

1. Dava Dilekçesi: (En önemli belge. Aşağıda detaylandırılmıştır).
2. Nüfus Cüzdanı Fotokopisi: Hem sizin hem de mümkünse eşinizin.
3. Varsa Delil Listesi: (Çekişmeli davalar için).
4. Anlaşmalı Boşanma Protokolü: (Sadece anlaşmalı boşanma için - Islak imzalı 3 nüsha).

Adım 3: Kusursuz Bir Boşanma Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Avukatsız boşanmada en sık yapılan hata, "Derdimi hakime duruşmada anlatırım" düşüncesiyle özensiz dilekçe yazmaktır. Türk hukukunda "Yazılı Yargılama Usulü" geçerlidir. Dilekçenizde yazmadığınız bir olayı, duruşmada anlatamazsınız. Hakim sizi dinlemez, "Dilekçende yok" der.

HMK Madde 119'a Göre Dilekçe Unsurları

Dilekçenizde şu başlıklar MUTLAKA olmalıdır:

• Mahkemenin Adı: (Örn: İstanbul Nöbetçi Aile Mahkemesi'ne).
• Davacı ve Davalı Bilgileri: Ad, Soyad, T.C. Kimlik No ve Adres (Tebligat için adres hayati önem taşır).
• Konu: "Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle boşanma, velayet, nafaka ve tazminat taleplidir" gibi net bir ifade.
• Açıklamalar: Olayları kronolojik sırayla, duygusallıktan uzak, kanıtlanabilir şekilde numaralandırarak yazın. (Örn: 1. Davalı eş, 2025 yılı Kasım ayında evi terk etmiştir...)
• Hukuki Deliller: Tanıklar, WhatsApp kayıtları, banka dekontları, otel kayıtları vb.
• Netice-i Talep: Ne istiyorsunuz? Boşanma? 50.000 TL Nafaka? Velayet? Buraya yazmadığınız hiçbir şeyi hakim size kendiliğinden vermez (Velayet hariç, o kamu düzenindendir).

Adım 4: UYAP veya Adliyeden Dava Açma İşlemi

Dilekçeniz hazır. Şimdi bunu resmiyete dökme zamanı. İki yolunuz var:

1. Adliyeye Giderek Başvuru (Geleneksel Yöntem)

Bulunduğunuz yerdeki (veya eşinizin ikamet ettiği yerdeki) Adliye Sarayı'na gidin. "Tevzi Bürosu"na (Hukuk Mahkemeleri Ön Büro) başvurun. Dilekçenizi verin, hesaplanan harcı vezneye yatırın. Size davanın hangi mahkemeye düştüğünü gösteren bir belge verecekler.

2. UYAP Vatandaş Portal Üzerinden Başvuru (Dijital Yöntem)

2026 yılında en yaygın yöntem budur. E-İmza veya Mobil İmza sahibiyseniz adliyeye gitmenize gerek yoktur.

1. vatandas.uyap.gov.tr adresine girin.
2. Sol menüden "Hukuk Dava Açılış" butonuna tıklayın.
3. Mahkeme türü olarak "Aile Mahkemesi"ni seçin.
4. İl ve Adliye seçimini yapın (Yetkili mahkeme: Eşinizle son 6 aydır oturduğunuz yer veya taraflardan birinin yerleşim yeri).
5. Taraf bilgilerini girin.
6. Dilekçenizi (UDF veya PDF formatında) ve eklerini sisteme yükleyin.
7. Harç ve masrafları kredi kartıyla ödeyin.

Adım 5: Çekişmeli Boşanmada "Dilekçeler Teatisi" Aşaması

Çoğu kişi dava açınca hemen duruşma günü verileceğini sanır. Bu yanlıştır. Çekişmeli boşanmada duruşma gününden önce tamamlanması gereken 4 aşamalı bir yazışma süreci vardır. Bunu atlar veya süresini kaçırırsanız savunma hakkınızı kaybedersiniz.

1. Dava Dilekçesi: Siz verdiniz.
2. Cevap Dilekçesi: Eşiniz tebligatı aldıktan sonra 2 hafta içinde cevap verir.
3. Cevaba Cevap Dilekçesi: Eşinizin cevabı size geldikten sonra 2 hafta içinde buna karşı cevap yazmalısınız. Çekişmeli boşanma davası kaderini belirleyen en kritik aşamalardan biri budur. İddialarınızı burada güçlendirmelisiniz.
4. İkinci Cevap Dilekçesi: Eşiniz sizin cevabınıza karşı son bir cevap yazar.

Bu 4 aşama bitmeden mahkeme duruşma günü VERMEZ (Ön inceleme duruşması hariç). Avukatsız takip edenler genellikle bu süreleri kaçırır ve "cevap hakkını" kaybeder.

Adım 6: Delillerin Toplanması ve Hukuka Uygunluk

"Haklı olmak" ile "Hakkını ispatlamak" arasındaki farkı deliller belirler. Avukatsız boşanırken yapılan en büyük hata, yasadışı delil kullanmaktır.

Hangi Deliller Geçerlidir?

• Tanıklar: En yaygın delildir. Aile üyeleri tanık olabilir. Ancak tanığın "görgüye dayalı" bilgisi olmalıdır. "Duydum" değil "Gördüm" demelidir.
• Mesaj Kayıtları: WhatsApp, SMS, Instagram DM kayıtları delildir. Ancak bunların ekran görüntüsü alınmalı ve tarih/saat içermelidir.
• Fotoğraf ve Videolar: Halka açık yerlerde çekilenler delildir.
• Darp Raporu: Fiziksel şiddet varsa mutlaka rapora bağlanmalıdır.

Yasak Delil Tuzağına Düşmeyin!

Eşinizin telefonuna casus yazılım yüklemek, eve gizli kamera/ses kayıt cihazı koymak, şifresini kırarak maillerine girmek SUÇTUR (TCK 132 ve devamı). Bu yolla elde edilen deliller mahkemede geçersizdir ve hakkınızda ceza davası açılmasına neden olur. Bir avukatınız olmadığı için savcı karşısında kendinizi savunmak zorunda kalabilirsiniz.

Adım 7: Duruşma Günü ve Mahkeme Salonu Kuralları

Mahkeme günü geldiğinde, adliyede hazır bulunmalısınız. İşte avukatsız gireceğiniz duruşmada dikkat etmeniz gerekenler:

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davası farkları karşılaştırma tablosu görseli

• Kılık Kıyafet: Mahkemenin ciddiyetine uygun giyinin.
• Saat: Duruşma saatinden en az 15 dakika önce kapıda olun. Mübaşir isminizi okuduğunda orada olmazsanız dosyanız işlemden kaldırılabilir (Müracaata kalır).
• Hitap Şekli: Hakime her zaman "Sayın Hakimim" diye hitap edin. Asla eşinize veya onun avukatına doğrudan konuşmayın. Tüm sözler hakime hitaben söylenir.
• Kısa ve Öz Olun: Hakimlerin iş yükü çok ağırdır. Saatlerce hayat hikayesi dinleyemezler. Sadece sorulan soruya net cevap verin.

Kritik Dönemeç: Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır?

Eğer anlaşmalı boşanıyorsanız, davanın kalbi protokoldür. Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlarken şu maddelere dikkat etmezseniz, yıllar sonra tekrar mahkemelik olabilirsiniz.

1. Nafaka Artış Oranı: "Aylık 5.000 TL nafaka ödenecektir" yazıp bırakırsanız, 3 yıl sonra enflasyon karşısında o para pul olur. Mutlaka "Her yıl TÜİK tarafından açıklanan ÜFE/TÜFE ortalaması oranında artırılacaktır" ibaresini ekleyin.
2. Velayet ve Kişisel İlişki: "Çocuk babayı istediği zaman görecek" ifadesi yanlıştır. "Her ayın 1. ve 3. haftasonu Cumartesi 10:00'dan Pazar 17:00'a kadar" gibi net saatler belirtmelisiniz.
3. Mal Paylaşımı: "Tarafların birbirlerinden mal talebi yoktur" derseniz, gelecekteki tüm haklarınızdan feragat etmiş olursunuz. Emin misiniz? Bunu iyi düşünün.

Adım 8: Karar ve Kesinleşme İşlemi

Hakim duruşmada "Boşanmanıza karar verildi" dediğinde işlem bitmez. Bu sadece sözlü karardır.

1. Gerekçeli Karar: Mahkeme yaklaşık 1 ay sonra kararı yazılı hale getirir (Gerekçeli Karar).
2. Tebliğ: Bu kararı kalemden alıp eşinize tebliğ ettirmeniz veya tebligat ücreti yatırmanız gerekir.
3. İstinaf Süresi: Karar tebliğ edildikten sonra 2 haftalık itiraz (istinaf) süresi vardır.
4. Kesinleşme Şerhi: Kimse itiraz etmezse karar kesinleşir. Mahkeme kalemine gidip "Kesinleşme Şerhi" yazdırmalısınız.
5. Nüfus Müdürlüğü: Mahkeme kesinleşen kararı Nüfus'a gönderir ve kimliğiniz değişir.

Avukatsız Boşanmanın Başlıca Riskleri

Bir nafaka avukatı olarak gözlemlediğim, avukatsız yürütülen süreçlerde sıkça karşılaşılan geri dönülemez hatalar şunlardır:

• Nafaka ve Tazminattan Feragat: Anlaşmalı boşanma protokolünde veya duruşmada heyecanla "İstemiyorum" dediğiniz nafaka ve tazminatı, dava bittikten sonra bir daha asla talep edemezsiniz.
• Süre Kaçırma: Cevap dilekçesini 2 hafta içinde vermezseniz, eşinizin tüm iddialarını reddetmiş sayılırsınız ancak kendi lehinize olan delilleri sunma hakkınızı kaybedersiniz. Sadece inkar etmiş olursunuz, ispat edemezsiniz.
• Mal Rejimi Davası Ayrımı: Boşanma davası ile mal paylaşımı davası (tapu iptali, katkı payı vb.) ayrı davalardır. Boşanma dilekçesinde "Evin yarısını istiyorum" derseniz hakim bunu ayırır (tefrik eder) ve ayrı harç ister. Usulü bilmemek davayı kilitler.

Örnek Anlaşmalı Boşanma Dilekçesi

Aşağıdaki taslak, fikir vermek amacıyla hazırlanmıştır. Her boşanma kendine özgüdür, kopyala-yapıştır yaparken kendi durumunuza uyarlamayı unutmayın.

Profesyonel Bir Bakış Açısı

Boşanma, sadece bir medeni hal değişikliği değil; hayatınızın geri kalanını maddi ve manevi olarak şekillendiren bir yeniden yapılandırma sürecidir. Avukatsız boşanmak yasal bir haktır ve bu rehberdeki adımları titizlikle uygularsanız süreci tamamlayabilirsiniz. Ancak, "usulden ret", "hak düşürücü süre", "kesin hüküm" gibi kavramların hayatınızda telafisi imkansız yaralar açmaması için, en azından protokol hazırlığı veya dilekçe aşamasında uzman bir görüş almanız, geleceğinizi güvence altına alacaktır.