Özet
Boşanma sürecinde mal kaçırma, eşlerin en sık karşılaştığı ve en çok hak kaybına uğradığı durumlardan biridir. Türk Medeni Kanunu'nun 229. maddesi gereğince, boşanma davası açılmadan önceki 1 yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar veya mal rejiminin devamı süresince diğer eşin payını azaltmak kastıyla yapılan devirler, mal paylaşımına dahil edilir. Bu durumlarda sadece boşanma davası değil, mal rejiminin tasfiyesi davası ve gerekirse tasarrufun iptali davası açılması gerekir. Ayrıca, mal kaçırmayı önlemek için 'ihtiyati tedbir' kararı aldırmak hayati önem taşır. Bu rehberde, mal kaçırma yöntemlerini, ispat yollarını ve üçüncü kişilere karşı hak iddialarını detaylıca bulabilirsiniz.
Boşanma süreci, sadece duygusal bir ayrılık değil, aynı zamanda ciddi ekonomik sonuçları olan hukuki bir süreçtir. Avukatlık pratiğimizde, özellikle İstanbul gibi büyükşehirlerde çiftlerin boşanma kararı almadan hemen önce veya dava sürecinde ekonomik varlıklarını gizleme eğilimine girdiklerini sıklıkla görmekteyiz. Boşanma davalarında mal kaçırma, genellikle diğer eşin 'katılma alacağı' hakkını azaltmak veya tamamen ortadan kaldırmak amacıyla yapılır. 2026 yılı itibarıyla Yargıtay uygulamaları ve Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) ilgili maddeleri, bu kötü niyetli devirlere karşı mağdur eşi koruyan güçlü mekanizmalar sunmaktadır.
Birçok müvekkilim, eşinin evi sattığını, bankadaki parayı çektiğini veya arabayı bir akrabasına devrettiğini öğrendiğinde büyük bir panik yaşamaktadır. Ancak hukuk sistemimizde 'mal kaçırma' eylemleri sonuçsuz kalmaz. Bu makalede, bir istanbul boşanma avukatı olarak, mal kaçırma durumunda haklarınızı nasıl koruyacağınızı, TMK 229. maddesinin getirdiği 'eklenecek değer' kavramını ve üçüncü kişilere karşı açılabilecek davaları tüm detaylarıyla ele alacağım.
Boşanma Davalarında Mal Kaçırma Nedir ve Nasıl Yapılır?
Halk arasında 'mal kaçırma' olarak bilinen durum, hukuk tekniği açısından; eşlerden birinin, boşanma durumunda diğer eşin hak kazanacağı payı (katılma alacağını) azaltmak amacıyla, mal varlığını elden çıkarması, gizlemesi veya değerini düşük göstermesidir. Bu eylemler genellikle boşanma davası açılmadan hemen önce veya dava sırasında yoğunlaşır.
Sıklıkla karşılaştığımız mal kaçırma yöntemleri şunlardır:
- Taşınmaz Devirleri: Ev, arsa veya dükkanın, boşanma davası açılmadan kısa süre önce kardeşe, anne-babaya veya yakın bir arkadaşa satış gösterilerek devredilmesi.
- Araç Satışları: Aile aracının noter kanalıyla üçüncü bir şahsa devredilmesi.
- Banka Hesaplarının Boşaltılması: Ortak birikimlerin nakit olarak çekilmesi veya başka bir hesaba EFT yapılması.
- Şirket Hisselerinin Devri: Eşin, sahibi olduğu şirket hisselerini muvazaalı (danışıklı) olarak başkasına devretmesi.
Hukuki Dayanak: TMK 229 ve Eklenecek Değerler Nedir?
Mal kaçırma iddialarının yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 229. maddesidir. Bu madde, mal rejimi tasfiye edilirken (mal paylaşımı yapılırken), sanki o mallar hiç elden çıkarılmamış gibi hesaba katılmasına olanak tanır. Buna hukukumuzda 'Eklenecek Değerler' denir.
Boşanmada mal kaçırma ve TMK 229 eklenecek değerler zaman çizelgesi infografiği
- Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
- Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir."
1. Bir Yıl İçinde Yapılan Karşılıksız Kazandırmalar
Kanun koyucu burada net bir süre sınırı koymuştur. Boşanma davasının açıldığı tarihten geriye doğru 1 yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar (bağışlar), diğer eşin rızası yoksa, doğrudan mal paylaşımı hesabına dahil edilir. Burada eşin "mal kaçırma kastı" olup olmadığına bakılmaz. Sadece işlemin tarihi ve niteliği önemlidir.
Örneğin; 2026 Şubat ayında boşanma davası açıldıysa, 2025 Şubat ayından sonra eşin arkadaşına hediye ettiği yüklü miktardaki para veya bedelsiz devrettiği arsa, hesaplamaya dahil edilir.
2. Katılma Alacağını Azaltmak Kastıyla Yapılan Devirler
Bu bent, süre sınırına takılmayan ancak kötü niyetli işlemleri kapsar. Eğer bir eş, boşanma ihtimalini görerek mal varlığını 2 yıl, 5 yıl veya 10 yıl önce elden çıkarmışsa ve buradaki tek amacı diğer eşin payını düşürmekse, bu mallar da hesaba katılır. Burada ispat yükü, iddia eden taraftadır. Yani malı kaçıran eşin kötü niyetli olduğunu ispatlamak gerekir.
Mal Kaçırma Durumunda Hangi Davalar Açılmalıdır?
Mal kaçırma iddiası, boşanma davasının içinde değil, boşanma davasıyla birlikte veya sonrasında açılan Mal Paylaşımı Davası (Mal Rejimi Tasfiyesi) içinde ileri sürülür. Ancak süreç stratejik yönetilmelidir.
Tasarrufun İptali Davası Nedir?
Eğer eşiniz malı 3. bir kişiye devrettiyse ve artık o mal eşinizin üzerinde görünmüyorsa, sadece mal paylaşımı davası açmak yetmeyebilir. Çünkü mahkeme sonunda "eşinizin size 1 milyon TL ödemesine" karar verse bile, eşinizin üzerinde haczedilecek bir mal kalmamış olabilir. İşte bu noktada Tasarrufun İptali Davası devreye girer.
Bu dava türü iki şekilde karşımıza çıkar:
- İcra ve İflas Kanunu (İİK) Kapsamında: Alacağını tahsil edemeyen tarafın açtığı davadır.
- TMK Kapsamında (Özgü): Mal rejimine özgü iptal davasıdır.
Tasarrufun iptali davası ile, eşinizin 3. kişiye yaptığı satışın "geçersiz" olduğu veya "sanki hiç yapılmamış gibi" kabul edilerek, o mal üzerinden alacağınızı tahsil etmeniz sağlanır.
Bekletici Mesele Yapılması Ne Anlama Gelir?
Boşanma davası kesinleşmeden mal paylaşımı davası sonuçlanmaz. Bu, hukukun temel kuralıdır. Çünkü mal paylaşımı yapabilmek için öncelikle evlilik birliğinin resmen sona ermesi gerekir. Bu nedenle mahkemeler şu sıralamayı izler:
- Boşanma davası görülür.
- Mal paylaşımı davası açılır ancak hakim, boşanma davasının sonucunu bekler (Bekletici Mesele).
- Boşanma kararı kesinleşince, mal paylaşımı dosyası yeniden ele alınır ve hesaplamalar yapılır.
Mal Kaçırmayı Önlemek İçin İhtiyati Tedbir Kararı
Mal kaçırma şüphesi varsa en etkili silahımız "İhtiyati Tedbir"dir. Mahkemeden talep edilerek, eşin üzerine kayıtlı olan taşınmazlara, araçlara ve banka hesaplarına "davalıdır, satılamaz" şerhi konulabilir. Ancak 2026 yılı uygulamalarında mahkemeler, tedbir konusunda daha titiz davranmaktadır. Tedbir alabilmek için:
- Boşanma davasının veya mal rejimi davasının açılmış olması,
- Ciddi bir mal kaçırma şüphesinin varlığı,
- Mümkünse yaklaşık ispat (tapu kayıtları, banka dekontları vb.) gereklidir.
Boşanma davası dilekçesinde sadece boşanma talep edip, mallara tedbir isterseniz Aile Mahkemesi hakimi genellikle bu talebi reddeder. Çünkü boşanma davası ile mal paylaşımı ayrıdır. Tedbir talebinin, usulüne uygun açılmış bir mal rejimi davası üzerinden talep edilmesi başarı şansını artırır.
Üçüncü Kişilerin Sorumluluğu (Davanın İhbarı)
TMK 229/son maddesi çok kritiktir. Eğer eşiniz malı kardeşine devrettiyse ve kardeşinin bu mal kaçırma niyetini bildiği açıksa, dava kardeşine de ihbar edilebilir. Mal paylaşımı sonucunda eşinizin mal varlığı, size ödemesi gereken "katılma alacağını" karşılamaya yetmezse, eksik kalan kısım için, malı devralan üçüncü kişiden talepte bulunulabilir.
Mal paylaşımı davası ve tasarrufun iptali süreci diyagramı
Örneğin; Eski eşiniz evi sevgilisine devretti. Mahkeme size 5.000.000 TL alacak çıkardı ama eşinizin üzerinde hiç mal yok. Bu durumda, eksik kalan tutarı evi devralan sevgiliden (üçüncü kişi) tahsil edebilirsiniz. Ancak bunun için davanın süresinde o kişiye ihbar edilmiş olması şarttır.
Mahkemede Mal Kaçırma Nasıl İspat edilir?
Mal kaçırma iddiası soyut beyanlarla değil, somut delillerle ispatlanmalıdır. Bir çekişmeli boşanma davası sürecinde şu deliller hayati önem taşır:
- Tapu Kayıtları (TAK BİS): Eşin geçmişe dönük tüm gayrimenkul hareketleri sorgulanır.
- Banka Kayıtları: Eşin tüm bankalardaki hesap hareketleri, özellikle dava tarihine yakın yüklü EFT/Havale işlemleri incelenir.
- Trafik Tescil Kayıtları: Araç devirleri tespit edilir.
- Tanık Beyanları: Eşinizin malı kaçıracağını çevresine söylediğine şahit olanların beyanları.
- Sosyal Ekonomik Durum Araştırması: Eşin harcamaları ile geliri arasındaki orantısızlık.
Mal Kaçırma İddialarında Sık Yapılan Hatalar
- Zamanaşımını Kaçırmak: Mal rejimi davası, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl (bazı durumlarda 10 yıl) içinde açılmalıdır.
- Yanlış Mahkemede Dava Açmak: Mal kaçırma nedeniyle tapu iptali, Aile Mahkemesi'nin görev alanındadır (mal rejimine dayalı ise). Asliye Hukuk'ta açılırsa görevsizlik kararı verilir ve zaman kaybedilir.
- İhbar Yükümlülüğünü Atlamak: Üçüncü kişiye davanın ihbar edilmemesi, tahsilat aşamasında o kişiye gidilmesini engeller.
Örnek Talep Dilekçesi
Aşağıdaki metin, bir dava dilekçesinin "Talep Sonucu" kısmında mal kaçırmayı engellemek için kullanılabilecek örnek bir taslaktır. Her olay kendine özgü olduğundan, mutlaka uzman bir avukatla düzenlenmelidir.
KONU: Mal Rejimi Tasfiyesi, Katılma Alacağı ve İhtiyati Tedbir Talebidir.
AÇIKLAMALAR: (...) Davalı eş, boşanma davası açılacağını öngörerek, ortak konutumuz olan ... adresindeki taşınmazı, 15.01.2026 tarihinde kardeşi ... kişisine muvazaalı olarak devretmiştir. TMK m. 229 gereğince bu devir, katılma alacağımı azaltmak kastıyla yapılmıştır.
NETİCE VE TALEP:
- Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla, şimdilik ... TL katılma alacağının davalıdan tahsiline,
- Davalının mal kaçırma ihtimali kuvvetle muhtemel olduğundan ve halihazırda bazı malları devrettiğinden, davalı adına kayıtlı menkul ve gayrimenkul mallar ile banka hesaplarına, üçüncü kişilere devrinin önlenmesi amacıyla teminatsız olarak İHTİYATİ TEDBİR konulmasına,
- TMK 229. maddesi uyarınca, davalı tarafından üçüncü kişilere yapılan devirlerin eklenecek değer olarak hesaplamaya dahil edilmesine karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederim.
Davacı Vekili Av. Murat AYDAR
2026 Yılında Yargıtay'ın Mal Kaçırmaya Bakışı
Yargıtay, son dönem kararlarında "hayatın olağan akışına aykırılık" ilkesine sıkça vurgu yapmaktadır. Örneğin, ekonomik durumu iyi olmayan bir kardeşe yapılan lüks araç devrini veya piyasa değerinin çok altında gösterilen satış bedellerini doğrudan "mal kaçırma" olarak nitelendirme eğilimindedir. Ayrıca, şirket üzerine alınan malların boşanmada mal paylaşımından kaçırılmasına yönelik "tüzel kişilik perdesinin aralanması" teorisi de 2026 yılı itibarıyla daha etkin uygulanmaktadır.
Eğer siz de boşanma aşamasındaysanız ve eşinizin mal kaçırdığından şüpheleniyorsanız, vakit kaybetmeden hukuki süreci başlatmalısınız. Unutmayın, geçen her gün mal varlığının izini sürmeyi zorlaştırabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Av. Murat Aydar
İstanbul'da aile hukuku alanında müvekkillerime hizmet veriyorum. Özellikle anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hukuki destek sağlıyorum.