Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası (TCK 272)

Boşanma davalarının büyük kısmı tanık beyanlarıyla sonuçlanır. Kimin kusurlu olduğu, şiddetin yaşanıp yaşanmadığı, eşyaların kimde kaldığı çoğu zaman yalnız tanıkların anlattıklarıyla belirlenir. Bu yüzden taraflar tanıklarının ne söyleyeceğini merak eder, karşı tarafın tanığının yalan söylediğini düşündüğünde de ne yapacağını sorar. Mahkeme huzurunda bilerek gerçeğe aykırı tanıklık yapmak Türk Ceza Kanununun 272. maddesine göre bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektiren bir suçtur.

Bu yazıda yalan tanıklık suçunun unsurlarını ve cezasını, boşanma davalarındaki Yargıtay kararlarını, akraba tanıkların durumunu, etkin pişmanlığı, yalan tanıklık iddiasının boşanma davasını nasıl etkilediğini ve karardan sonra yargılamanın iadesini anlatıyoruz.

Yalan Tanıklık Kısaca

Yalan Tanıklık Suçu Nedir?

Suç, tanık sıfatıyla dinlenen kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunmasıyla tamamlanır. Beyanın hükme etki etmesi veya taraflardan birinin zarar görmesi gerekmez. Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davaları mahkeme huzurunda görüldüğü için bu davalarda yapılan yalan tanıklık 272/2 kapsamına girer. Davanın tarafları ise tanık değildir. Taraflardan biri hukuk davasında yalan yere yemin ederse ayrı bir suç oluşur (TCK m. 275).

Yalan Tanıklık Cezası Ne Kadar?

Aleyhine yalan tanıklık yapılan kişi gözaltına alınmış, tutuklanmış ya da başka bir yaptırıma uğramışsa kanun cezayı ayrıca ağırlaştırır (TCK m. 272/4-8). Bu hâller daha çok ceza davalarında görülür.

Boşanma Davasında Yalan Tanıklık

Yargıtay 8. Ceza Dairesinin boşanma davalarındaki tanık beyanlarına ilişkin kararları, suçun hangi durumda oluşup hangi durumda oluşmadığını açıkça gösteriyor.

Mahkûmiyet onandı. Babasıyla üvey annesi arasındaki boşanma davasında tanık olarak dinlenen kişi, dosyadaki fotoğraflarla ilgili gerçeğe aykırı beyanda bulunmuştu. Daire, "tarafları tanımayan tarafsız tanık beyanlarına göre" fotoğrafların üvey anneye ait olmadığını ve sanığın birlikte yaşadığı üvey annesini fotoğraflarda tanıyamamasının hayatın olağan akışına uymadığını belirtti. Daireye göre "üvey annesine karşı babası lehine yalan tanıklık suçunu işlediği anlaşılmakla mahkumiyet kararı verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır" (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 20.02.2023, E. 2020/13821, K. 2023/610).

Her Yanlış Beyan Yalan Tanıklık mıdır?

Her yanlış veya eksik beyan yalan tanıklık değildir. Suç için tanığın gerçeği bilerek saptırması gerekir. Daire iki dosyada beraat kararlarını onadı.

• Açıklattırılmayan beyan. Boşanma davasında eşlerden birinin kayınpederi olarak tanıklık yapan kişi, o eşin anne ve babasının gelip bütün ev eşyalarını toplayarak evden ayrıldığını söylemişti. Sanık sonradan mobilya ve beyaz eşyaları kastetmediğini, bunların evde durduğunu açıkladı. Daire, "ifadenin içeriği Mahkemece açıklattırılmamış ve sanığın beyanı bu şekliyle muğlak kalmıştır" diyerek beraat kararında hukuka aykırılık görmedi (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 09.02.2023, E. 2021/1207, K. 2023/406).
• Delillerle desteklenen beyan. Bir boşanma ve nafaka davasında tanıklık yapan kişinin beyanlarının gerçekliğine yönelik somut deliller bulunuyordu. Daire, "sanığın gerçeği saptırma amacı olmadığı", "taraflardan çekinerek beyanda bulunduğu ve bu nedenle suç kastı olmadığına" yönelik beraat hükmünde hukuka aykırılık görmedi (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 31.01.2023, E. 2021/3904, K. 2023/254).

Akraba İçin Yalan Söylemek Cezayı Azaltır mı?

Boşanma davası bir özel hukuk uyuşmazlığıdır. Bu yüzden annesi, babası veya kardeşi lehine yalan tanıklık yapan kişi, tanıklıktan çekinme hakkı kendisine hatırlatılmamış olsa bile bu maddedeki indirimden ya da cezasızlıktan yararlanamaz. Madde ceza davalarında ise uygulanabilir. Bir ceza davasında kendisini suçlayabilecek bir konuda gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişi hakkında Daire, sanığın TCK 272/2 ve "273 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca mahkumiyeti yerine yazılı şekilde beraatine karar verilmesi" nedeniyle kararı bozdu (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 20.02.2023, E. 2021/1209, K. 2023/631).

Akrabaların hangi durumda tanıklıktan çekinebileceğini boşanma davasında kimler tanık olabilir yazımızda, çocukların tanıklığını müşterek çocuğun tanıklığı yazımızda anlattık.

Tanık Sonradan Gerçeği Söylerse

Etkin pişmanlık için gerçeğin söylenmesi gerekir. Tanığın yalnız "tanıklığımı geri çekiyorum" demesi yetmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, taraflardan birini kırmak istemediği için tanıklık yaptığını ve tanıklığını geri çektiğini bildiren bir tanığın dilekçesini değerlendirdi. Daire, dilekçede beyanın gerçeğe aykırı olduğuna dair bir ifade bulunmadığını belirtti ve ayrıca "tanığın beyanını hükümden düşürecek gerçeğe aykırı tanıklık ettiğine dair bir tespit veya yalan tanıklıktan kesinleşmiş bir mahkumiyeti de bulunmamaktadır" diyerek tanığın beyanını kusurun belirlenmesinde dikkate aldı (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.04.2025, E. 2024/7254, K. 2025/3732).

Yalan Tanıklık Boşanma Kararını Nasıl Etkiler?

Yalan tanıklık iddiası yalnız ceza davasını değil, boşanma davasının kendisini de etkiler. Mahkeme, bir davanın sonucu başka bir davanın veya soruşturmanın sonucuna bağlıysa yargılamayı bekletebilir (HMK m. 165).

• Tek tanığa dayanan kusur. Kadına yüklenen güven sarsıcı davranış kusuru yalnız kadının yeğeninin beyanına dayanıyordu ve bu tanık hakkında yalan tanıklık soruşturması sürüyordu. Daire, "iş bu soruşturmanın neticesinin boşanma davasındaki kusur durumunu etkileyeceğinden" soruşturmanın sonucu beklenerek karar verilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.04.2026, E. 2025/7799, K. 2026/3530).
• Suç duyurusu yapılmış tanıklar. Erkek, istinaf ve temyiz dilekçelerinde kadının tanıkları hakkında yalan tanıklık suçundan suç duyurusunda bulunduğunu ve soruşturmanın sürdüğünü bildirmişti. Daire, "ilgili soruşturma dosyası getirtilip sonucu beklendikten sonra bir karar verilmesi gerekirken" eksik inceleme ile karar verilmesini bozma sebebi saydı (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 12.12.2024, E. 2024/2327, K. 2024/9915).

Karardan Sonra Yargılamanın İadesi

Boşanma kararı kesinleştikten sonra tanığın yalan söylediği ortaya çıkarsa yargılamanın iadesi gündeme gelir. Kanun, ifadesi karara esas alınan tanığın karardan sonra yalan tanıklık yaptığının sabit olmasını iade sebepleri arasında sayar (HMK m. 375/1-e). Bu sebebin kural olarak kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyetiyle belirlenmiş olması gerekir. Delil yokluğundan başka bir sebeple ceza kovuşturması yapılamamışsa ceza kararı aranmaz, ancak iade sebebi iade davasında ispat edilmelidir (HMK m. 375/2).

Süre, ceza mahkûmiyetinin kesinleştiği ya da kovuşturmaya başlanamadığı veya soruşturmanın sonuçsuz kaldığı tarihten itibaren üç ay ve her hâlde boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıldır (HMK m. 377/1-ç). İade sebepleri sınırlıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, "tahdidi olarak sayılan yargılamanın yenilenmesi sebeplerinin hiçbirinin gerçekleşmediği" gerekçesiyle bir boşanma dosyasında iade talebinin kabulünü bozdu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.06.2026, E. 2025/9565, K. 2026/6634).

Şikâyet, Uzlaştırma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

• Şikâyet. Yalan tanıklık şikâyete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma yapar.
• Uzlaştırma. Yalan tanıklık, uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almaz (CMK m. 253/1).
• Görevli mahkeme. Davalara asliye ceza mahkemesi bakar.
• Zamanaşımı. 272/2'deki suçun üst sınırı üç yıl olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e).

Karşı Tarafın Tanığı Yalan Söylüyorsa Ne Yapmalısınız?

• Tanık beyanının hangi noktasının gerçeğe aykırı olduğunu ve bunu gösteren delilleri, örneğin belgeleri, kayıtları veya başka tanıkları belirleyin.
• Savcılığa suç duyurusunda bulunun ve soruşturma numarasını boşanma dosyasına bildirin.
• Mahkemeden, kusurun belirlenmesinde etkili olan bu soruşturmanın sonucunun beklenmesini isteyin. Yargıtay bu talebin karşılanmamasını bozma sebebi sayıyor.
• Karar kesinleştikten sonra tanık yalan tanıklıktan mahkûm olursa üç aylık iade süresini kaçırmayın.
• Delillerin nasıl toplanacağını boşanma davasında ispat araçları yazımızda anlattık.

Tanıksanız Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Tanık olarak çağrıldıysanız yalnız bizzat bildiklerinizi anlatın, duyduklarınızı ve tahminlerinizi bundan ayırın. Taraflardan birinin yakınıysanız tanıklıktan çekinme hakkınız olup olmadığını öğrenin. Yanlış bir şey söylediğinizi fark ederseniz bunu hüküm verilmeden önce açıkça düzeltin. Kanun, hükümden önce gerçeği söyleyen tanığa ceza verilmemesini öngörür.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Sonuç

Boşanma davasında tanık olarak bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunmak bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektiren yalan tanıklık suçudur. Yargıtay, gerçeği saptırma amacı taşımayan veya açıklattırılmadan muğlak kalan beyanlarda suç oluşmadığını kabul ediyor. Akraba için yalan söylemek boşanma davasında cezayı azaltmaz, hükümden önce gerçeği söylemek ise cezayı ortadan kaldırır.

Tanık hakkında yalan tanıklık soruşturması başlatıldıysa boşanma mahkemesi bu soruşturmanın sonucunu beklemelidir. Karardan sonra tanık mahkûm olursa yargılamanın iadesi üç ay içinde istenebilir. Karşı tarafın tanığının yalan söylediğini düşünüyorsanız delillerinizi toplayıp suç duyurusunda bulunun ve bunu boşanma dosyasına bildirin.