Adresine Ulaşılamayan Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma

Türkiye'de yapılan evliliklerin bir kısmı yabancı uyruklu kişilerle gerçekleşmektedir. Ancak ne yazık ki her evlilik mutlu sonla bitmemekte ve boşanma süreci gündeme gelmektedir. Yabancı uyruklu eşle boşanma sürecindeki en büyük kriz, eşin Türkiye'yi terk etmesi, kendi ülkesine dönmesi veya dünyanın herhangi bir yerinde izini kaybettirmesi durumunda ortaya çıkar. Müvekkillerimden sıkça duyduğum 'Eşim yurt dışına kaçtı, adresi yok, ondan asla boşanamayacak mıyım?' sorusunun cevabı nettir: Hayır, boşanabilirsiniz.

Hukuk sistemimiz, hiç kimseyi fiilen bitmiş bir evliliğin kağıt üzerindeki esiri yapmaz. Ancak adresine ulaşılamayan bir eşten boşanmak, standart bir çekişmeli boşanma davasına göre çok daha teknik, sabır gerektiren ve usul hukuku kurallarının (HMK ve Tebligat Kanunu) hayati önem taşıdığı bir süreçtir. 2026 yılı itibarıyla, dijitalleşen adalet sistemi sayesinde adres araştırmaları hızlanmış olsa da, uluslararası tebligat prosedürleri halen uzmanlık gerektirmektedir.

Bu rehberde, bir boşanma avukatı olarak tecrübelerim ışığında, Google'daki diğer kaynaklarda bulamayacağınız pratik detayları, 'ilanen tebligat' mekanizmasını ve bu sürecin en az hasarla nasıl atlatılacağını adım adım anlatacağım.

Boşanma Davasında Adres Neden Bu Kadar Önemli?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na (HMK) göre, bir dava açıldığında dava dilekçesinin davalı tarafa tebliğ edilmesi şarttır. Bu, 'Hukuki Dinlenilme Hakkı'nın bir gereğidir. Siz mahkemeye başvurduğunuzda, mahkeme eşinize 'Hakkında şöyle bir boşanma davası açıldı, iddialar bunlar, cevap ver' deme yükümlülüğündedir.

Eğer eşinizin adresi biliniyorsa süreç standart işler. Ancak eşiniz yabancı uyrukluysa ve adresi bilinmiyorsa, dava dilekçesi tebliğ edilemez. Tebligat yapılamayan bir davada ise mahkeme aşamalarına (ön inceleme, tahkikat vb.) geçilemez. İşte tıkanıklık tam bu noktada başlar. Çözüm ise 'Adres Araştırması' ve son çare olarak 'İlanen Tebligat'tır.

Adım Adım Süreç: Yabancı Eşin Adresi Bilinmiyorsa Ne Yapılır?

Adresine ulaşılamayan yabancı eşten boşanma davasında izlenecek yol haritası, Türk vatandaşlarından boşanma sürecine göre farklılıklar gösterir. Mahkeme, tebligat imkansızlığını tespit etmeden ilanen tebligat kararı vermez. Bu nedenle aşağıdaki adımların titizlikle takip edilmesi gerekir.

Adresine ulaşılamayan yabancı eşten boşanma sürecinde ilanen tebligat akış şeması

1. Aşama: Kapsamlı Adres Araştırması

Dava açıldığında, mahkemeden öncelikle davalı eşin adresinin araştırılmasını talep ederiz. Yabancı uyruklu eşler için bu araştırma şu kanallardan yapılır:

• Göç İdaresi Kayıtları: Eşin Türkiye'de ikamet izni (oturum) alıp almadığı, aldıysa bildirdiği son adres sorgulanır.
• MERNİS (AKS) Kaydı: Yabancıların da Türkiye'de ikamet ediyorlarsa Yabancı Kimlik Numarası (99 ile başlayan) ve buna bağlı bir yerleşim yeri adresi olabilir.
• Kolluk Araştırması: Eşin bilinen son adresine polis/jandarma gönderilerek fiilen orada yaşayıp yaşamadığı, komşulardan ve muhtardan sorulur.
• Tapu ve Banka Kayıtları: Türkiye'de üzerine kayıtlı bir malvarlığı veya aktif banka hesabı varsa, buralardaki adresler kontrol edilir.

Eğer bu araştırmalar sonucunda eşin Türkiye içinde bir adresi bulunursa, tebligat o adrese yapılır. Ancak genellikle karşılaştığımız durum, eşin ülkeyi terk ettiği ve hiçbir kaydının bulunmadığıdır.

2. Aşama: Yurt Dışı Adresi Biliniyor Ancak Ulaşılamıyorsa

Bazen eşin yurt dışında hangi ülkede olduğu, hatta hangi şehirde olduğu bilinir ancak tam açık adresi bilinmez veya o adrese gönderilen tebligatlar döner. Eğer eşinizin yurt dışı adresi belliyse, tebligat süreci Lahey Sözleşmesi veya ülkeler arası ikili adli yardım anlaşmaları çerçevesinde yürütülür.

Eğer yurt dışı adresi biliniyor ama tebligat yapılamıyorsa, mahkeme yine de usuli işlemlerin tamamlanmasını bekler. Ancak adres tamamen meçhulse, doğrudan bir sonraki aşamaya geçilir.

3. Aşama: Çözüm Yolu Olarak 'İlanen Tebligat'

Yabancı eşin adresi yurt içinde ve yurt dışında tespit edilemiyorsa, Tebligat Kanunu'nun 28. ve devamı maddeleri uyarınca 'İlanen Tebligat' yapılmasına karar verilir. Bu, davanın kilit noktasıdır.

İlanen Tebligat Nedir?
Mahkemenin, dava dilekçesini ve duruşma gününü, tirajı yüksek bir gazetede (genellikle Basın İlan Kurumu aracılığıyla) ilan etmesidir. Bu ilan, hukuken eşinize tebliğ edilmiş sayılır. Eşiniz gazeteyi okumasa bile, hukuk önünde davadan haberdar olmuş kabul edilir.

İlanen Tebligat Prosedürü Nasıl İşler?

1. Talep: Adres araştırmalarının 'bila ikmal' (sonuçsuz) dönmesi üzerine, avukatınız mahkemeden ilanen tebligat talep eder.
2. Karar: Mahkeme, tüm yolların tükendiğine kanaat getirirse ilanen tebligat kararı verir.
3. İlan Metni: Gazetede yayımlanacak metin hazırlanır. Bu metinde 'Belirtilen süre içinde cevap vermezseniz veya duruşmaya gelmezseniz, yokluğunuzda karar verilecektir' ihtarı yer alır.
4. Yayım ve Bekleme Süresi: İlan gazetede yayımlanır. Yayım tarihinden itibaren genellikle 7 gün sonra tebliğ yapılmış sayılır. Bunun üzerine cevap süresi veya duruşma daveti süresi eklenir.

Hangi Boşanma Sebebine Dayanılmalı?

Adresi bilinmeyen yabancı eşe karşı açılacak davada, boşanma sebebinin doğru seçilmesi davanın kaderini belirler. Genellikle iki temel sebep üzerinde durulur:

1. Terk Nedeniyle Boşanma (Riskli)

Eş evi terk edip gittiyse akla ilk gelen 'Terk nedeniyle boşanma' (TMK m. 164) davasıdır. ANCAK, bu dava türünde eşe 'Eve Dön' ihtarı çekilmesi zorunludur. Adresi bilinmeyen birine ihtar çekmek de yine ilanen tebligat yoluyla olur ve süreç çok uzar. Ayrıca eşin haklı bir sebeple gidip gitmediğinin ispatı zor olabilir. Bu nedenle, adresi bilinmeyen eşlerde genellikle bu yol tercih edilmez.

2. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Önerilen)

Uygulamada en sık ve en güvenli kullanılan yöntem, TMK m. 166/1 kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılması (şiddetli geçimsizlik) nedeniyle çekişmeli boşanma davası açmaktır.

Burada temel argüman şudur: 'Eşim haber vermeksizin evi terk etmiş, yurt dışına gitmiş, fiili birlikteliği sonlandırmış ve evlilik birliğinin sorumluluklarını yerine getirmemiştir. Bu şartlar altında ortak hayatın devamı beklenemez.'

Delil Durumu: Davalı eş ortada olmadığı için iddialarınızı çürütecek bir savunma yapamayacaktır. Ancak yine de hakimin vicdani kanaati için:

• Tanık beyanları (Eşin gittiğini, aramadığını doğrulayan aile üyeleri, komşular),
• Varsa terk etmeden önceki mesaj kayıtları,
• Emniyet giriş-çıkış kayıtları (Eşin ülkeden çıktığını ve dönmediğini ispatlar),

Müşterek Çocukların Velayeti ve Nafaka Durumu

En çok merak edilen konulardan biri de çocukların durumudur. Eş yurt dışında kayıpsa, velayet ne olur?

• Velayet: Mahkemeler, çocuğun üstün yararını gözetir. Fiilen çocuğa bakan taraf sizseniz ve diğer taraf ortada yoksa, velayetin size verilmesi neredeyse kesindir. Hatta dava süresince 'tedbiren velayet' kararı alınarak çocuğun yasal temsiliyle ilgili sorunlar (okul kaydı, pasaport vb.) hemen çözülür.
• Nafaka ve Tazminat: Davalı eşin adresi belli olmadığı ve muhtemelen Türkiye'de malvarlığı bulunmadığı durumlarda, mahkeme nafaka ve tazminata hükmetse bile tahsilat (icra) kabiliyeti sorunu yaşanır. Yurt dışındaki birinden nafaka tahsil etmek, uluslararası hukuk prosedürleri gereği mümkündür ancak adresin bilinmesi şarttır. Adres meçhulse, kağıt üzerinde kazanılan tazminatın tahsili, eş ortaya çıkana veya Türkiye'de bir malvarlığı tespit edilene kadar mümkün olmayabilir.

Dava Ne Kadar Sürer? (Gerçekçi Beklentiler)

İnternette 'tek celsede boşanma' gibi vaatlere itibar etmeyiniz. Adresine ulaşılamayan yabancı eşten boşanma davası, 'Tebligat' sürecinin uzunluğu nedeniyle zaman alır.

• Adres araştırmaları: 2-4 ay
• İlanen tebligat süreci (ilanın verilmesi, yayımı, bekleme süresi): 2-3 ay
• Duruşma günü verilmesi ve karar: 3-5 ay

Toplamda, ortalama 8 ay ile 18 ay arasında bir süreden bahsetmek mümkündür. Ancak iyi bir takiple, adres araştırması aşamalarında müzekkerelerin elden takibi yapılarak bu süre kısaltılabilir. Deneyimli bir İstanbul boşanma avukatı ile çalışmak, bürokratik gecikmeleri minimize edecektir.

Yabancı Eşin Vatandaşı Olduğu Ülke Hukuku Etkili mi?

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) gereği, boşanma davalarında eşlerin müşterek milli hukuku, yoksa müşterek ikametgah hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Eşlerden biri Türk ise ve dava Türkiye'de açılmışsa, Türk Medeni Kanunu hükümleri uygulanır. Yani eşinizin Alman, Rus veya Suriyeli olması, boşanma sebeplerini veya usulünü (adres bulunamadığında) değiştirmez. Türk hakimi, Türk kanunlarına göre boşanmaya karar verir.

Boşanma davası için gazeteye verilen ilanen tebligat örneği görselleştirmesi

Boşanma Kararının Yabancı Ülkede Tanınması (Tanıma ve Tenfiz)

Türkiye'de boşandıktan sonra, bu kararın eşinizin vatandaşı olduğu ülkede de geçerli olabilmesi için o ülkede 'Tanıma ve Tenfiz' davası açılması gerekebilir. Ancak eşinizin adresi yoksa ve o ülkeye gitmeyi düşünmüyorsanız, Türkiye'deki karar sizin Türkiye'de yeniden evlenmeniz veya nüfus kaydınızın düzelmesi için YETERLİDİR. Kararın kesinleşmesiyle birlikte Türk nüfus kayıtlarına 'Boşanmış' olarak işlenirsiniz.

Örnek Dilekçe Taslağı: İlanen Tebligat Talebi

Aşağıdaki dilekçe örneği, boşanma davası açıldıktan sonra adres araştırmalarının sonuçsuz kalması üzerine mahkemeye sunulacak olan 'İlanen Tebligat Talebi' dilekçesidir. Dava açılış dilekçesi değildir, davanın tıkanan damarını açan ara dilekçedir.

Bu Süreçte Asla Yapılmaması Gerekenler

• Eşi Beklemek: 'Belki döner' diye beklemek hukuki süreci başlatmaz. Dava açılmadığı sürece geçen zaman aleyhinize işleyebilir.
• Sahte Adres Göstermek: Eşin haberi olsun diye veya süreç hızlansın diye, eşin aslında yaşamadığı bir adresi (örneğin kendi ailenizin evi) mahkemeye bildirmeyin. Tebligat usulsüz olursa, yıllar sonra boşanma iptal edilebilir ve kesinleşmiş boşanma kararının iptali ile karşı karşıya kalabilirsiniz.
• Başka Biriyle Görüşmek: Boşanma kararı kesinleşmeden sadakat yükümlülüğü devam eder. Eşiniz yokken hayatınıza birini almak, kusurlu duruma düşmenize neden olabilir. Bu konuda detaylı bilgi için şu yazımızı inceleyebilirsiniz.

Avukat Gözüyle: Sahadaki Gerçekler

Yıllardır çekişmeli boşanma avukatı olarak edindiğim tecrübe şunu gösteriyor: Yabancı eşten boşanma davalarında en büyük düşman 'belirsizlik'tir. Müvekkillerim genellikle 'Ya hiç boşanamazsam?' korkusu yaşar. Ancak Türk hukuku, terk edilen eşi koruyan mekanizmalara sahiptir. Mesele sadece doğru usulü (ilanen tebligat) doğru zamanda (adres araştırması biter bitmez) talep etmektir. Yanlış yapılan bir tebligat, davanın Yargıtay'dan dönmesine ve sürecin 2-3 yıl daha uzamasına neden olur. Bu yüzden 'hız' değil, 'doğru adım' odaklı gidilmelidir.

Eğer yabancı eşinizle iletişiminiz koptuysa ve boşanmak istiyorsanız, sürecin bir an önce başlaması için profesyonel hukuki destek almanız, kaybettiğiniz zamanı telafi etmenin en güvenli yoludur.