Özet
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinde düzenlenen ve halk arasında 'şiddetli geçimsizlik' olarak bilinen en yaygın genel boşanma sebebidir. Bir boşanma davasının bu sebeple kabul edilebilmesi için; evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede sarsılmış olması ve davacının kusurunun davalıdan daha ağır olmaması (veya davalının az da olsa kusurlu olması) gerekmektedir. Fiziksel, ekonomik, psikolojik ve cinsel şiddet, güven sarsıcı davranışlar, aileye saygısızlık gibi yüzlerce farklı eylem bu kapsama girer. 2026 yılı itibarıyla, dijital sadakatsizlik ve sosyal medya kullanımı da bu davalarda önemli delil ve sebep teşkil etmektedir. Bu rehberde, davanın şartlarını, kabul edilen sebepleri, ispat yöntemlerini, tazminat-nafaka ilişkisini ve örnek dava dilekçesini bulacaksınız.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, Türk hukuk sisteminde boşanma davalarının büyük çoğunluğunun dayanağını oluşturan, genel ve kapsayıcı bir boşanma sebebidir. Halk arasında sıklıkla "şiddetli geçimsizlik" olarak adlandırılan bu hukuki kurum, eşler arasındaki ortak hayatın artık sürdürülemez hale geldiği noktayı ifade eder. İstanbul'da bir boşanma avukatı olarak, 2026 yılı itibarıyla karşılaştığımız davaların çok büyük bir kısmının Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 166/1 kapsamında açıldığını görmekteyim.
Boşanma kararı almak, çiftler için duygusal ve maddi açıdan zorlu bir süreçtir. Ancak hukuki zemini doğru oturtulmuş, delilleri sağlam ve gerekçeleri Yargıtay içtihatlarına uygun bir dava süreci, hak kayıplarını önlemenin yegane yoludur. Bu makalede, evlilik birliğinin temelinden sarsılması kavramını, soyut kanun maddelerinden çıkarıp 2026 yılının güncel yargılama pratikleri ve somut örneklerle ele alacağız.
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Ne Demektir?
Hukuki tanımıyla evlilik birliğinin temelinden sarsılması, eşler arasında fikir ve ruh uyuşmazlığının, davranış bozukluklarının veya çatışmaların, ortak hayatı her iki taraf veya taraflardan biri için "çekilmez" hale getirmesi durumudur. Kanun koyucu, evliliğin devamında taraflar ve toplum için korunmaya değer bir yarar kalmadığında, boşanmaya hükmedilmesini amaçlamıştır.
Bu dava türünün en önemli özelliği nisbi olmasıdır. Yani, bir olay (örneğin eşin ailesine soğuk davranması) bir evlilikte tolere edilebilirken, başka bir evlilikte boşanma sebebi sayılabilir. Hakim, her somut olayı kendi şartları içinde değerlendirir.
Temelden Sarsılma Davasının Şartları Nelerdir?
Her tartışma veya her anlaşmazlık, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı anlamına gelmez. Bir İstanbul boşanma avukatı olarak müvekkillerime her zaman şu üç temel şartın oluşup oluşmadığını sorarım:
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması hukuki dava dosyası ve kanun kitabı
1. Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılmış Olması
Eşler arasındaki sevgi ve saygı bağının onarılamaz şekilde kopmuş olması gerekir. Mahkeme, evliliğin kağıt üzerinde devam etmesinin taraflara bir eziyet haline gelip gelmediğini araştırır. Süreklilik arz eden kavgalar, aşağılamalar, ilgisizlik veya güven kırıcı davranışlar bu sarsılmayı oluşturur.
2. Ortak Hayatın Çekilmez Hale Gelmesi
Kanun, sarsılmanın "ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede" olmasını şart koşar. Bu, sübjektif bir kriter gibi görünse de Yargıtay'ın objektif ölçütleri vardır. Örneğin, eşinize bir kez sesinizi yükseltmeniz evliliği temelden sarsmayabilir; ancak eşinize toplum içinde sürekli hakaret etmeniz hayatı "çekilmez" kılar.
3. Kusur Durumu
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle açılan davalarda kusur, davanın kaderini belirleyen en kritik unsurdur. Tam kusurlu eşin açtığı dava reddedilir. Davacının davasının kabul edilmesi için, davalının az da olsa kusurlu olması gerekir. Eğer davacı daha fazla kusurluysa, davalının itiraz hakkı doğar. Ancak davalı itiraz etmezse veya itirazı hakkın kötüye kullanımı niteliğindeyse boşanmaya karar verilebilir.
Hangi Davranışlar Evliliği Temelinden Sarsar?
Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olan olaylar sınırsızdır. Ancak Yargıtay kararları ışığında bunları ana başlıklar altında toplayabiliriz. Aşağıdaki sebepler, boşanma sebepleri arasında en sık karşılaşılan ve kabul gören durumlardır.
Fiziksel Şiddet ve Kötü Muamele
- Eşini dövmek, tekmelemek, itmek.
- Eşinin üzerine cisim fırlatmak.
- Eşini eve kilitlemek veya evden kovmak.
- Sadece fiziksel acı veren eylemler değil, vücut bütünlüğünü tehdit eden her türlü davranış bu kapsama girer.
Psikolojik ve Duygusal Şiddet
Günümüzde en yaygın boşanma gerekçesidir. İspatı tanık beyanları ve dijital kayıtlarla mümkündür.
- Hakaret etmek (Geri zekalı, aptal, şişman, çirkin vb. ifadeler).
- Aşağılamak, küçümsemek.
- "Seni sevmiyorum", "Keşke seninle evlenmeseydim", "Eşimden soğudum" demek.
- Eşini başkalarıyla kıyaslamak.
- Eşinin ailesiyle görüşmesini engellemek.
- Sürekli surat asmak ve iletişimi kesmek (sessiz şiddet).
Ekonomik Şiddet
- Evin ihtiyaçlarını karşılamamak.
- Eşin çalışmasına izin vermemek veya zorla çalıştırmak.
- Eşinin maaşına el koymak.
- Aşırı borçlanmak, eve haciz gelmesine sebebiyet vermek.
- Kumara veya şans oyunlarına aile bütçesini sarsacak düzeyde para harcamak (Kripto para borsasında sorumsuz işlemler yapmak da 2026'da sıkça ekonomik şiddet sayılmaktadır).
Cinsel Şiddet ve Uyuşmazlık
- Cinsel ilişkiye girmekten kaçınmak (Sebepsiz yere).
- Doğal olmayan yoldan cinsel ilişkiye zorlamak.
- Cinsel yetersizlik tedavisinden kaçınmak.
Güven Sarsıcı Davranışlar
Zina (aldatma) ispatlanamasa bile, sadakat yükümlülüğüne aykırı şüpheli davranışlar "güven sarsıcı davranış" olarak kabul edilir ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması kapsamında boşanma sebebidir.
- Eski sevgiliyle görüşmek veya mesajlaşmak.
- Sosyal medyada flörtöz davranışlar sergilemek.
- Gizli telefon hattı kullanmak.
- Karşı cinsle, iş veya sosyal gereklilikleri aşan sıklıkta ve saatlerde görüşmek.
Boşanma Davasında Deliller Nelerdir?
Evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını iddia eden taraf, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Çekişmeli boşanma davası sürecinde kullanılabilecek deliller şunlardır:
- Tanık Beyanları: En önemli delil türüdür. Olayları bizzat gören, duyan kişilerin (aile üyeleri, komşular, arkadaşlar) mahkemede dinlenmesi gerekir. Duyuma dayalı tanıklık (Annemden duydum ki...) mahkemece dikkate alınmaz.
- WhatsApp ve SMS Kayıtları: Hakaret, tehdit veya güven sarsıcı mesajlar delil niteliğindedir.
- Sosyal Medya Paylaşımları: Instagram, Twitter, TikTok vb. platformlardaki paylaşımlar, yer bildirimleri.
- Fotoğraf ve Video Kayıtları: Darp raporu ile desteklenen fotoğraflar veya sadakatsizliği gösteren görseller.
- Otel ve Seyahat Kayıtları: Mahkeme kanalıyla celp edilebilir.
- Banka Kayıtları: Ekonomik şiddetin veya mal kaçırmanın ispatı için.
Af Sayılan Davranışlar Nelerdir?
Boşanma hukukunda en sık yapılan hatalardan biri, boşanma sebebi olan olaydan sonra evliliği sürdürmeye devam etmektir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre; şiddet, hakaret veya aldatma olayından sonra eşler:
- Aynı yatakta yatmaya devam ederse,
- Birlikte tatile giderse,
- Sosyal medyada "mutluyuz" pozları verirse,
- "Seni affettim" şeklinde mesaj atarsa,
Olay affedilmiş veya en azından hoşgörü ile karşılanmış sayılır. Affedilen olaylar boşanma davasında kusur olarak ileri sürülemez. Bu nedenle, boşanma kararı verdiğiniz andan itibaren, dava açana kadar geçen süreçte tutarlı davranmak hayati önem taşır.
Temelden Sarsılma Davasının Sonuçları
Dava sonucunda hakim boşanmaya karar verirse, fer'i (bağlı) sonuçlar da karara bağlanır:
Şiddetli geçimsizlik ve duygusal kopuş yaşayan evli çift temsili görsel
Maddi ve Manevi Tazminat
Kusursuz veya daha az kusurlu olan eş, kusurlu olan eşten maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Manevi tazminat, kişilik haklarının saldırıya uğraması (hakaret, şiddet, aldatılma) nedeniyle duyulan acı ve elemin karşılığıdır.
Nafaka
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan taraf, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer taraftan süresiz nafaka isteyebilir. Ayrıca dava süresince "tedbir nafakası" bağlanabilir.
Velayet
Çocuğun üstün yararı gözetilerek velayet anne veya babaya verilir. Velayet konusunda eşlerin kusurundan ziyade, çocuğa kimin daha iyi bakabileceği, çocuğun yaşı ve alışkanlıkları önemlidir.
Süreç Ne Kadar Sürmektedir?
İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyükşehirlerde evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle açılan çekişmeli boşanma davaları, mahkemelerin iş yüküne, tanıkların dinlenme süresine ve toplanacak delillere göre ortalama 1.5 yıl ile 3 yıl arasında sürebilmektedir. İstinaf ve Yargıtay aşamaları da eklendiğinde süreç uzayabilir. Ancak çekişmeli boşanma avukatı ile yürütülen süreçlerde usul hataları yapılmadığı için süre optimize edilebilir.
Örnek Dilekçe Taslağı
Aşağıda, evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle açılacak bir boşanma davası için örnek dilekçe taslağı sunulmuştur. Bu taslak bilgilendirme amaçlıdır; her dava kendine özgü detaylar içerir.
İSTANBUL
DAVACI: Ad Soyad (TC Kimlik No)
ADRES: Açık Adres
VEKİLİ: Av. Murat Aydar
DAVALI: Ad Soyad (TC Kimlik No)
ADRES: Açık Adres
KONU: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (şiddetli geçimsizlik) nedeniyle boşanma, velayet, nafaka ve tazminat taleplerimizi içerir dava dilekçesidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Müvekkil ile davalı .../.../20... tarihinde evlenmişlerdir. Bu evlilikten ... doğumlu ... isimli müşterek çocukları bulunmaktadır.
2. Evliliğin ilk günlerinden itibaren davalı eş, müvekkile karşı ilgisiz davranmış, evlilik birliğinin kendisine yüklediği sorumlulukları yerine getirmemiştir.
3. Davalı, müvekkile karşı sürekli olarak "Sen ne işe yararsın", "Aileni sevmiyorum" gibi hakaretamiz ifadeler kullanarak psikolojik şiddet uygulamıştır. (Burada somut olaylar detaylandırılmalıdır).
4. Ayrıca davalı, ... tarihli olayda müvekkilin üzerine yürümüş ve fiziksel şiddete teşebbüs etmiştir. Bu durum tanık beyanları ile ispatlanacaktır.
5. Davalının güven sarsıcı davranışları ve sürekli kavga ortamı yaratması nedeniyle ortak hayat, müvekkil için çekilmez hale gelmiştir. Evlilik birliği temelinden sarsılmıştır ve birliğin devamında taraflar için korunmaya değer bir yarar kalmamıştır.
HUKUKİ SEBEPLER: TMK m. 166, HMK ve ilgili mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER: Nüfus kayıtları, tanık beyanları, sosyal ekonomik durum araştırması, WhatsApp kayıtları, darp raporu ve her türlü yasal delil.
TALEP SONUCU: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Haklı davamızın KABULÜ ile tarafların BOŞANMALARINA,
2. Müşterek çocuğun VELAYETİNİN müvekkile verilmesine,
3. Müvekkil lehine aylık ... TL, çocuk lehine aylık ... TL tedbir ve iştirak/yoksulluk NAFAKASINA,
4. Müvekkil lehine ... TL maddi, ... TL manevi TAZMİNATA,
5. Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederim. (Tarih: 2026)
Davacı Vekili
Av. Murat Aydar
(İmza)
Sıkça Yapılan Hatalar
Boşanma sürecinde yapılan bazı stratejik hatalar, haklıyken haksız duruma düşmenize neden olabilir:
- Evi Terk Etmek: Haklı bir sebep (can güvenliği vb.) yokken evi terk etmek, karşı tarafın "Terk" nedeniyle dava açmasına zemin hazırlayabilir. Evi terk etmeden önce mutlaka hukuki danışmanlık alınmalıdır.
- Dilekçede Her Şeyi Anlatmamak: Dava dilekçesinde belirtilmeyen vakıalar, sonradan davaya dahil edilemez. "Sonra anlatırım" mantığı hukukta geçerli değildir.
- Sahte Tanık Göstermek: Yalan tanıklık suçtur ve ortaya çıkması durumunda davanızın reddine sebep olur.
- Tazminat Miktarını Rastgele Belirlemek: Talep edilen tazminat miktarı harca tabidir ve fahiş talepler inandırıcılığı zedeleyebilir.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, teknik detayları ve ispat yükümlülükleri ağır olan bir dava türüdür. Sürecin en başından itibaren profesyonel bir destek almak, geleceğinizi güvence altına alacaktır. Hukuki sorularınız ve dava takibi için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Av. Murat Aydar
İstanbul'da aile hukuku alanında müvekkillerime hizmet veriyorum. Özellikle anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hukuki destek sağlıyorum.