Barodan Ücretsiz Avukat Talebi Nasıl Yapılır? Adli Yardım Rehberi (2026)

"Avukat tutacak param yok, barodan avukat talebi nasıl yapılır?" Bu soru bize hem boşanma hem alacak hem de tahliye dosyalarında sık geliyor. Cevap net: Türkiye'de avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara ücretsiz avukat sağlayan bir sistem var ve adı adli yardım. Bu rehberde, kanun ve yönetmelik metnine dayanarak baroya nasıl başvurulacağını, hangi belgelerin istendiğini, ret hâlinde ne yapılacağını ve "ücretsiz" avukatın hangi hâllerde size geri dönebilecek bir maliyet doğurduğunu anlatıyoruz.

Yazı boyunca iki ayrı mekanizmayı birbirinden ayırdık: baro adli yardımı size avukat verir; mahkeme adli yardımı ise harç ve masraflardan geçici muafiyet sağlar. İkisi birlikte istenebilir ve çoğu zaman birlikte istenmelidir.

Adli Yardım Nedir? Baro ve Mahkeme Olmak Üzere İki Ayrı Sistem

Avukatlık Kanunu m. 176 adli yardımı şöyle tanımlar: avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara bu Kanunda yazılı avukatlık hizmetlerinin sağlanması. Bu hizmeti, her baro merkezinde kurulan adli yardım bürosu yürütür (m. 177). Hukuk Muhakemeleri Kanunu ise m. 334 ve devamında ayrı bir adli yardım düzenler: yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olanların harç ve masraflardan geçici olarak muaf tutulması. İkisini karıştırmamak gerekir.

Boşanma davasında pratik sonuç şudur: baro size avukat verse bile harç ve gider avansını sizin yatırmanız beklenir; bunu da karşılayamıyorsanız avukatınız aynı dilekçeyle mahkemeden adli yardım ister. Yönetmelik bu sırayı açıkça öngörür: mahkeme talebi reddederse ilgili, avukatlık ücreti dışındaki giderleri kendisi karşılar; karşılayamayacağı açıkça anlaşılıyor ve haklılığı konusunda kuvvetli kanı varsa baro yönetim kurulu kararıyla giderler adli yardım fonundan ödenebilir (Yönetmelik m. 6/e).

Barodan Ücretsiz Avukat Kimlere Verilir?

Kanun, yararlanma şartını gelir rakamıyla değil ölçütle tanımlar: avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağının bulunmaması. Bu ölçütü baro, sunduğunuz belgeler ve gerektiğinde yaptığı araştırmayla değerlendirir; kamu ve özel kurumlar bu araştırmada baroya yardımcı olmakla yükümlüdür (Yönetmelik m. 5). Uygulamada değerlendirmede şunlara bakılır:

• Gelir: Maaş, emekli aylığı, kira geliri, sosyal yardım; çalışıyorsanız SGK kaydı ve bordro.
• Mal varlığı: Üzerinize kayıtlı taşınmaz, araç, banka mevduatı. Tek bir eski araç tek başına ret sebebi olmayabilir; değerlendirme bütüncüldür.
• Aile durumu: Bakmakla yükümlü olduğunuz çocuklar, eşinizin geliri, birlikte yaşayan kişiler.
• İstemin haklılığı: Yönetmelik ve Kanun, başvuranın isteminde haklı olduğunu gösteren delilleri sunmasını ister (Avukatlık Kanunu m. 178). Açıkça dayanaksız bir dava için avukat görevlendirilmez.

Boşanmaya özgü durumları, örneğin eşi çalışan ev hanımının, asgari ücretle çalışanın veya üzerinde araç bulunanın başvurusunu param yok nasıl boşanma davası açabilirim yazımızda İstanbul Barosu belge listesiyle birlikte anlattık.

Barodan Avukat Talebi Nasıl Yapılır? Adım Adım

1. Doğru baroyu belirleyin. Başvuru, hizmetin görüleceği yer barosunun adli yardım bürosuna veya temsilciliğine yapılır. Birden fazla baronun bulunduğu illerde her baro kendi bürosunu kurar; yanlış baroya yapılan başvuru yetkili büroya gönderilir (Yönetmelik m. 4-5).
2. Başvuru formunu ve taahhütnameyi doldurun. Büro sizden Ek-1 başvuru formunu, Ek-2 imzalı taahhütnameyi ve TBB'nin aydınlatma metni ile açık rıza beyanını alır (Yönetmelik m. 5). Taahhütnamedeki yükümlülükleri aşağıda ayrıca açıkladık.
3. Belgeleri teslim edin. Yönetmeliğin Ek-3 listesindeki belgeler istenir; e-Devlet üzerinden ulaşılamayan belgeler için baro yönetim kurulu listede değişiklik yapabilir.
4. İnceleme. Büro, istemin haklılığı konusunda gerekli gördüğü araştırmayı yapar ve karar verir. Yönetmelik büroya kesin bir karar süresi koymaz; ancak hak kaybı riski varsa başvuru ivedi görevlendirme sayılır ve derhal işlem yapılır (m. 6/a).
5. Kabul: avukat görevlendirilir. Görevlendirme size bildirilir. Bildirimden itibaren on gün içinde avukata ulaşmanız, vekâletname ile belge ve bilgileri, ayrıca avukatlık ücreti dışındaki zorunlu harç ve giderleri teslim etmeniz gerekir; aksi hâlde avukatın yükümlülüğü sona erer (Yönetmelik m. 5/A, 6/a; Avukatlık Kanunu m. 179).
6. Ret: baro başkanına başvurun. Ret kararı size bildirilir; bildirimden itibaren on gün içinde yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurabilirsiniz. Başkan yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir; süresinde karar verilmezse talep reddedilmiş sayılır (Avukatlık Kanunu m. 178; Yönetmelik m. 5).

Hangi Belgeler İstenir?

Belge listesi Yönetmeliğin Ek-3'ünde düzenlenir ve barolar e-Devlet'ten ulaşılabilen belgelerde değişiklik yapabilir; bu yüzden başvurmadan önce kendi baronuzun güncel listesini kontrol edin. Uygulamada istenenler şunlardır:

• Kimlik fotokopisi ve nüfus kayıt örneği (e-Devlet).
• Yerleşim yeri belgesi (e-Devlet).
• Gelir durumunu gösteren belgeler: SGK hizmet dökümü ve tescil kaydı, maaş bordrosu veya emekli aylığı bilgisi, işsizse çalışmadığına dair kayıt.
• Mal varlığı sorguları: tapu ve araç kaydı (e-Devlet), banka hesap bilgileri.
• Davayla ilgili evrak: dava veya icra dosyasının bilgileri, tebligatlar, varsa karar örnekleri; dava açılacaksa olayı özetleyen dilekçe.
• Sosyal yardım alıyorsanız buna ilişkin belge.

Belgeler eksikse büro tamamlamanızı ister; başvurunuz adli yardım esas defterine kaydedilir. Vekâletname masrafı gerekirse adli yardım faslından ödenebilir (Yönetmelik m. 6/e).

Ücretsiz Avukat Gerçekten Ücretsiz mi? Taahhütnamedeki Dört Yükümlülük

Avukatın ücretini siz değil baro öder; görevlendirilen avukata tarifedeki maktu ücret baro yönetim kurulu kararıyla peşin ödenir (Yönetmelik m. 7). Ancak imzaladığınız taahhütname dört hâlde size mali sorumluluk yükler (Yönetmelik m. 5/A):

• Kazanırsanız yüzde 5: İşin sonunda, nafaka alacakları hariç, maddi bir yarar elde ederseniz avukata ödenen ücreti ve elde ettiğiniz yararın yüzde 5'ini baroya ödersiniz.
• Haksız başvuru: Adli yardım isteminin haksız olduğu sonradan anlaşılır ya da verdiğiniz bilgi ve belgelerin doğru olmadığı tespit edilirse, avukata ödenen ücretin iki katını ve yapılmış masrafları yasal faiziyle geri ödersiniz.
• Azil ve vazgeçme: Görevlendirilen avukatı azleder, başka bir avukat tutar, adli yardımdan kendi isteğinizle vazgeçer, davadan feragat eder ya da aleyhinizdeki davayı kabul ederseniz avukata ödenen ücreti ve masrafları yasal faiziyle iade edersiniz.
• On gün kuralı: Kabul kararının bildiriminden itibaren on gün içinde avukata ulaşmayı, vekâletname ile belgeleri ve zorunlu yargılama giderlerini teslim etmeyi taahhüt edersiniz.

Mahkemeden Adli Yardım: Harç ve Masraflardan Muafiyet (HMK m. 334-340)

Baro size avukat verse de dava açılırken harç ve gider avansı ödenir; 2026 tutarlarını boşanma davası ücreti rehberinde tablo hâlinde verdik. Bunları karşılayamıyorsanız mahkemeden adli yardım istersiniz. Kanun şu düzeni kurar:

• Kimler: Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olanlar, talepleri açıkça dayanaktan yoksun değilse (HMK m. 334). Yabancılar için karşılıklılık aranır.
• Kapsam: Tüm yargılama giderlerinden geçici muafiyet, teminat göstermekten muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini. Mahkeme bunlardan yalnızca bir kısmına da karar verebilir; adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar sürer (HMK m. 335).
• Başvuru: Davanın görüleceği mahkemeye, dava açılırken veya sonradan; iddianın özeti, deliller ve mali durumu gösteren belgelerle. Talep evrakı her türlü harç ve vergiden muaftır (HMK m. 336).
• Karar: Mahkeme duruşma yapmadan karar verebilir; ret kararında belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça yazılır. Redde karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde aynı mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilir; itiraz incelemesi kesindir. Ödeme gücünde sonradan ciddi bir azalma olursa yeniden talep edilebilir (HMK m. 337).
• Dava sonunda: Ertelenen giderler ve Devletçe ödenen avanslar haksız çıkan taraftan alınır. Adli yardımdan yararlanan haksız çıkarsa giderler en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödetilebilir; tahsilin mağduriyet yaratacağı açıkça anlaşılıyorsa mahkeme tamamen veya kısmen muafiyete karar verebilir (HMK m. 339).

Boşanma Davasında Adli Yardım: Sık Karşılaşılan Durumlar

• Eşi çalışan ev hanımı: Değerlendirme başvuranın kendi gelir ve mal varlığı üzerinden yapılır; boşanmak istediğiniz eşin geliri sizin ödeme gücünüz sayılmaz. Ancak ortak hesaplar ve üzerinize kayıtlı mallar sorulur.
• Asgari ücretli: Sigortalı çalışmak tek başına ret sebebi değildir; kira, çocuk sayısı ve borçlarla birlikte geçimi önemli ölçüde zora sokup sokmadığı değerlendirilir.
• Anlaşmalı boşanma: Adli yardım anlaşmalı boşanma için de istenebilir; büro istemin haklılığını ve protokolün mevcut olup olmadığını değerlendirir.
• Karşı tarafın avukat ücreti: Davayı kaybederseniz karşı tarafa yükletilen vekâlet ücreti adli yardım kapsamında değildir; HMK m. 339/2 uyarınca mahkeme yargılama giderlerinde muafiyet tanıyabilir, ancak bu karşı vekâlet ücretini kapsamayabilir.
• Süre baskısı: Tebligat aldıysanız cevap süreniz iki haftadır (HMK m. 127); baro başvurusu bu süreyi durdurmaz. Başvuruyu hemen yapın ve gerekirse ivedi görevlendirme isteyin.

Boşanma sürecinin bütününü boşanma davası nasıl açılır rehberimizde, avukatsız yürütmenin risklerini ise avukatsız boşanmak için yapılması gerekenler yazımızda anlattık.

Adliyeden Ücretsiz Avukat ile Barodan Avukat Aynı Şey mi? CMK Görevlendirmesi

"Adliyeden ücretsiz avukat" ifadesi çoğunlukla ceza yargılamasındaki müdafi görevlendirmesini anlatır. Ceza Muhakemesi Kanunu gereği şüpheli, sanık veya mağdur için yargı mercilerinin talebiyle baro avukat görevlendirir; birden fazla baronun bulunduğu illerde bu görevlendirme TBB'nin elektronik sistemi üzerinden eşitlik gözetilerek yapılır (Avukatlık Kanunu m. 177/2). Bu görevlendirmeyi siz değil mahkeme, savcılık veya kolluk talep eder.

Hukuk davalarında, yani boşanma, nafaka, alacak, tahliye gibi uyuşmazlıklarda "adliyeden avukat" diye bir yol yoktur; avukat için baronun adli yardım bürosuna kendiniz başvurursunuz. Mahkemeden istenebilecek olan, yukarıda anlattığımız harç ve masraf muafiyetidir; mahkeme gerekli görürse ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini de bu kapsamdadır (HMK m. 335/1-ç), uygulamada bu da baro aracılığıyla yapılır.

Adli Yardım Başvurusu Ne Kadar Sürer?

Yönetmelik büro için kesin bir karar süresi belirlemez; süre, belgelerin eksiksiz olmasına ve baronun iş yüküne göre değişir. Kanunun belirlediği süreler ret ve sonrasına ilişkindir: ret bildiriminden itibaren on gün içinde baro başkanına başvuru, başkanın yedi gün içinde kesin kararı. Görevlendirme sürecinin beklenmesi hakkınızı ortadan kaldıracak veya giderilmesi imkânsız zarar doğuracaksa başvuru ivedi görevlendirme kabul edilir ve sürelere bağlı olmaksızın derhal işlem yapılır (Yönetmelik m. 6/a). Kabulden sonra da size on gün verilir: bu süre içinde avukata ulaşıp vekâletname ve belgeleri teslim etmezseniz görevlendirme düşer.

Görevlendirilen Avukat Ne Yapar, Ne Yapmaz?

• Görev yazısı, vekâletname ve belgeler kendisine ulaştığında avukat, işi sonuna kadar takip etmekle yükümlüdür (Avukatlık Kanunu m. 179; Yönetmelik m. 6/d).
• Görev, yalnızca görevlendirme konusu iş içindir; bağlantılı olsa bile başka dava veya icra takipleri kapsam dışıdır. Ek iş için yeni başvuru gerekir.
• Avukat haklı bir neden olmaksızın çekinmek isterse, görevin bildirilmesinden itibaren on beş gün içinde o işin tarifedeki ücretini baroya ödeyerek çekilebilir; yerine yeni avukat görevlendirilir (Yönetmelik m. 6/c, 7).
• Avukat, davanın seyri hakkında her yıl büroya rapor verir; siz de gelişmeleri avukatınızdan takip edebilirsiniz (Yönetmelik m. 6/f).
• Görevi haklı neden dışında tamamlamayan avukat aldığı ücretin iki katını baroya öder; bu, sistemin sizin lehinize işleyen güvencesidir (Yönetmelik m. 7).

Sonuç

Adli yardım bir lütuf değil, Avukatlık Kanunu ve HMK ile tanınmış bir haktır. Doğru sıra şudur: belgelerinizi hazırlayın, hizmetin görüleceği yer barosunun adli yardım bürosuna başvurun, taahhütnameyi okuyarak imzalayın, kabulden sonra on gün içinde avukatınıza ulaşın ve harç ile masraflar için mahkemeden ayrıca adli yardım isteyin. Ret gelirse on gün içinde baro başkanına başvurmayı unutmayın. Sürecin herhangi bir aşamasında yol göstermemizi isterseniz bize ulaşabilirsiniz; adli yardım kapsamında olmayan dosyalarda da ücret ve ödeme planını baştan açıkça konuşuruz.