Boşanma Davası Sürerken Eş Ölürse Ne Olur? Miras ve Dul Maaşı

Boşanma davası açılmış, duruşmalar sürüyor ya da karar verilmiş ama henüz kesinleşmemişken eşlerden biri hayatını kaybederse aile iki soruyla karşılaşır: Dava ne olacak ve sağ kalan eş, ölen eşin mirasçısı olacak mı?

Türk Medeni Kanunu bu durumu 181. maddesinin ikinci fıkrasında düzenler. Boşanma gerçekleşmez, çünkü evlilik ölümle sona ermiştir. Ancak kanun ölen eşin mirasçılarına davaya devam etme ve sağ kalan eşin kusurunu ispatlama imkânı tanır. Bu yazıda ölümün hangi aşamada gerçekleştiğine göre değişen sonuçları, mirası kaybettiren kusurun ölçüsünü, anlaşmalı boşanma davalarının durumunu, dul maaşı, mal rejimi ve velayet üzerindeki etkileri ve kusur tespitinden sonra atılacak adımları Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatıyoruz.

TMK 181/2 Ne Diyor? Maddenin Kısa Tarihi

İki fıkra birlikte okunmalıdır. Birinci fıkra boşanmanın miras hukukundaki sonucunu belirler: boşanan eşler birbirine yasal mirasçı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarruflardan doğan haklarını, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybeder. İkinci fıkra aynı sonucu boşanma davası sürerken gerçekleşen ölüme de uygular, ama iki şartla: ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam etmeli ve sağ kalan eşin kusuru ispatlanmalıdır.

Fıkra bugünkü hâlini 6217 sayılı Kanun'la (31.03.2011) aldı. İlk metin davaya devam hakkını yalnızca "ölen davacının" mirasçılarına tanıyor ve yalnızca "davalının" kusurunun ispatını arıyordu. Anayasa Mahkemesi 21.01.2010 tarihli, E. 2008/102, K. 2010/14 sayılı kararıyla bu iki sözcüğü iptal etti (Resmî Gazete 22.10.2010, sayı 27737). Mahkemeye göre davada taraf olma bakımından davacı ile davalının hukuki durumu aynıdır; davalı eşin mirasçılarının bu haktan yararlanabilmesi için davalının ayrıca boşanma davası açması beklenemez. İptal hükmü yayımdan altı ay sonra yürürlüğe girecek şekilde düzenlendi. Bugün hangi eş ölürse ölsün, onun mirasçıları davaya devam edebilir.

Ölüm Ne Zaman Gerçekleşti? Dört Ayrı Sonuç

Sonucu belirleyen, ölümün boşanma sürecinin hangi anında gerçekleştiğidir. Kilit kavram kesinleşmedir: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ifadesiyle evlilik birliği, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer.

Karar Verildi Ama Kesinleşmediyse

En sık yanlış bilinen durum budur. Mahkeme boşanmaya karar vermiş olsa bile karar kesinleşmeden eşlerden biri ölürse boşanma gerçekleşmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 19.10.2021 tarihli, E. 2017/3157, K. 2021/1260 sayılı kararına konu dosyada anlaşmalı boşanma kararının gerekçesi davalıya 26.10.2015'te tebliğ edilmiş, davalı ertesi gün ölmüştü. İlk derece mahkemesi, işlemeye başlayan temyiz süresinde kimse başvurmadığı için kararın kesinleştiğini savunarak direndi. Hukuk Genel Kurulu oy çokluğuyla bu görüşü kabul etmedi. Karar kesinleşmeden ölüm gerçekleştiği için evlilik ölümle sona ermiş ve dava konusuz kalmıştı. Mahkemenin yapması gereken, boşanma talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetmek ve yargılama giderlerini davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre belirlemekti (HMK m. 331/1).

Aynı ilke kanun yolu aşamasında da geçerlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, temyiz aşamasında boşanma kararı kesinleşmeden ölen davacı erkeğin dosyasında hükmü bozdu. İlk derece mahkemesinin boşanma hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermesi ve mirasçılar isterse kusur tespiti yönünden de hüküm kurması gerektiğini belirtti (15.06.2026, E. 2026/999, K. 2026/6603). Kararın nasıl kesinleştirildiğini kesinleşme şerhi yazımızda anlattık.

Boşanma Kesinleştikten Sonra Ölüm

Boşanma hükmü kesinleştikten sonra gerçekleşen ölüm artık boşanmayı etkilemez. Evlilik boşanmayla sona ermiş olduğundan eşler birbirine mirasçı olamaz (TMK m. 181/1) ve ikinci fıkraya başvurmaya gerek kalmaz. Bir dosyada boşanma kararı istinaf edilmeden kesinleşmiş, erkek daha sonra ölmüştü. Sağ kalan kadın, Yargıtay'ın eşin ölümünden sonra verdiği kararın geçersiz olduğunu ve miras haklarını etkilediğini ileri sürerek yargılamanın iadesini istedi. Talep reddedildi; Yargıtay, evlilik boşanmayla sona erdikten sonra taraflardan birinin ölümünün yargılamanın iadesi sebebi olmadığını belirterek kararı onadı (2. HD, 03.02.2025, E. 2025/70, K. 2025/827).

Boşanma hükmü kesinleşmiş, yalnızca tazminat gibi yönler kanun yolundayken ölüm gerçekleşirse ölen eşin talepleri düşmez. Yargıtay, boşanma hükmü istinaf edilmeden kesinleştikten sonra ölen kadının ileri sürdüğü maddi ve manevi tazminat talebinin tereke alacağı olduğunu ve mirasçılarına geçeceğini belirtti; bu talepleri konusuz sayan kararı bozdu (2. HD, 30.06.2025, E. 2024/1271, K. 2025/6706).

Dava Kusur Tespiti Davasına Dönüşür

Boşanma kesinleşmeden ölüm gerçekleşmişse mahkeme artık eşleri boşayamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 01.02.2023 tarihli, E. 2021/360, K. 2023/12 sayılı kararına göre ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam ederse boşanma davası kendiliğinden, sağ kalan eşin kusurlu bir davranışının olup olmadığının incelendiği bir kusur tespiti davasına dönüşür ve dava konusu hak ölen eşin mirasçılarına geçer. Bu davanın işleyişi Yargıtay kararlarıyla şöyle şekillenmiştir:

• Mahkeme mirasçılara sormalıdır. Eşin ölümü gözden kaçırılıp dosya duruşmaya gelinmediği için işlemden kaldırılmış ve dava açılmamış sayılmışsa karar bozulur. Mirasçıların davaya devam edip etmeyeceği araştırılmalıdır (2. HD, 09.04.2026, E. 2025/10985, K. 2026/3934).
• Dava bir süre ertelenebilir. Mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse kanundaki ret süresi geçinceye kadar dava ertelenir; gecikmesinde sakınca varsa davayı takip için kayyım atanabilir (HMK m. 55). Mirası ret süresi üç aydır (TMK m. 606).
• Hüküm iki bölümden oluşur. Boşanma ve buna bağlı nafaka ve tazminat talepleri hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilir; ayrıca yalnızca sağ kalan eşin kusurlu olup olmadığı tespit edilir. Ölen eşin kusuru veya kişisel ilişki gibi başka konularda hüküm kurulması bozma sebebi sayıldı (2. HD, 20.10.2022, E. 2022/8051, K. 2022/8386).
• Hükmün kalıbı bellidir. Mahkeme "tam kusurlu" ya da "eşit kusurlu" gibi derecelendirme yapmaz, "mirasçılık sıfatının devam ettiğine" gibi bir tespitte de bulunmaz. Yalnızca sağ kalan eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olup olmadığını tespit eder. Yargıtay bu kalıba uymayan hükümleri düzelterek onadı (2. HD, 25.05.2021, E. 2021/2510, K. 2021/3849; 06.02.2025, E. 2024/2293, K. 2025/992; 30.04.2026, E. 2025/9611, K. 2026/4962).
• Talep hükümde karşılanmalıdır. Sağ kalan eşin kusurunu yalnızca gerekçede tartışıp hüküm kısmında olumlu ya da olumsuz bir tespit yapmamak bozma sebebidir (2. HD, 16.06.2020, E. 2019/8557, K. 2020/3040).
• Diğer boşanma davası birleştirilir. Kusur ancak davalar birlikte değerlendirilerek belirlenebileceğinden, ölen eşin açtığı başka bir boşanma davası varsa dosyalar birleştirilmelidir (2. HD, 01.06.2026, E. 2025/10341, K. 2026/5797).

Davaya Kimler Devam Edebilir?

• Mirasçılardan biri yeterlidir. Kanun "mirasçılarından birisinin" davaya devam etmesini arar; bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekmez.
• Ölen eşin davacı ya da davalı olması fark etmez. Anayasa Mahkemesi kararından sonra yeniden yazılan metin "ölen eşin mirasçılarından" söz eder. Hukuk Genel Kurulu da davalı eşin ölümünden sonra onun mirasçılarının davaya devam hakkını kabul etti (01.02.2023, E. 2021/360, K. 2023/12).
• Mirasçı olmayanın hakkı yoktur. Mirasçılık sıfatı bulunmayan bir yakının kusur tespiti yönünden kanun yoluna başvurmakta hukuki yararı olmadığına karar verildi (2. HD, 25.06.2013, E. 2012/9725, K. 2013/17872).
• Mirasçı küçük çocuksa kayyım atanır. Ölen eşin mirasçısı çoğu zaman ortak çocuktur; çocuğun yasal temsilcisi ise davanın karşı tarafı olan sağ kalan ebeveyndir. Yargıtay bu durumda yasal temsilcinin menfaatiyle küçüğün menfaatinin çatıştığını belirterek TMK m. 426/2 uyarınca küçüğe kayyım atanmasını istedi (2. HD, 02.05.2013, E. 2012/27017, K. 2013/12314). Güncel dosyalarda da davayı mirasçı kayyımlarının sürdürdüğü görülüyor (2. HD, 25.05.2021, E. 2021/2510).

Sağ Kalan Eşin Feragati Mirasçılığı Kurtarmaz

Sağ kalan eş, mirasçıların kusur tespiti yoluna gitmesini önlemek için kendi açtığı davadan feragat etmeyi düşünebilir. Bu yol kapalıdır. Hukuk Genel Kurulu'nun 01.02.2023 tarihli kararına konu dosyada davalı eş 22.12.2019'da ölmüş, davacı eş ertesi gün davadan feragat ettiğini bildirmişti. Bölge adliye mahkemesi davayı feragat nedeniyle reddetti. Kurul oy birliğiyle bu kararı hatalı buldu: dava ölümle konusuz kaldığı için feragat hüküm doğurmaz; mirasçıların devam ettiği kusur tespiti davasında davacının feragat edebileceği bir hakkı da kalmamıştır. Yargıtay aynı yaklaşımı anlaşmalı boşanma davasında ölümden sonra yapılan feragate de uyguladı (2. HD, 16.06.2025, E. 2024/2414, K. 2025/5862). Feragatin genel sonuçlarını boşanma davasından vazgeçme yazımızda anlattık.

Mirası Kaybettiren Kusur: Ne Kadar Kusur Yeterli?

Kanun yalnızca "diğer eşin kusurunun ispatlanması"nı arar. Yargıtay'ın kullandığı ölçüt, sağ kalan eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olmasıdır. Bu ölçütün pratik sonuçları önemlidir:

• Eşit kusur yeterlidir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'ne göre madde, diğer eşin kusurunun ispatını yeterli saymış; ölen eşin kusurunun daha az ya da daha çok olması yönünden bir ayrım yapmamıştır (10. HD, 13.10.2016, E. 2015/21224, K. 2016/12407). 2. Hukuk Dairesi de sağ kalan kadının geçimsizlikte eşit kusurlu olduğunu tespit eden kararı, kadının boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olduğunu belirterek onadı (18.09.2024, E. 2024/5584, K. 2024/6066).
• Zina veya hayata kast gibi ağır bir kusur şartı yoktur. Bir dosyada sağ kalan eş, mirasçılığa son verecek kusurun zina veya cana kast gibi ağır bir kusur olması gerektiğini savundu. Buna rağmen onu mirasçı gösteren belgenin iptaline dair karar onandı (7. HD, 02.03.2026, E. 2025/3523, K. 2026/1112).
• İspat yükü mirasçılardadır. Soyut ve inandırıcı olmayan tanık anlatımları yetmez. Yargıtay, yaklaşık 38 yıllık bir evlilikte kadının eşini ailesiyle ve önceki evliliğinden olan reşit çocuklarıyla görüştürmediği iddiasını hayatın olağan akışına aykırı buldu. Erkeğin bunu yıllarca sorun etmeyip sonradan dava sebebi yapmasını hakkın kötüye kullanımı saydı. Sağ kalan eşin kusursuz olduğunun tespiti gerekirken kusurlu olduğuna hükmeden kararı bozdu (2. HD, 02.06.2026, E. 2026/3669, K. 2026/5928).

Kusur tespiti, boşanma davasındaki kusur değerlendirmesiyle aynı mantıkla yapılır. Hangi davranışların kusur sayıldığını çekişmeli boşanma davası yazımızda ayrıntılı anlattık.

Anlaşmalı Boşanma Davası Sürerken Ölüm

Anlaşmalı boşanma davasında tablo farklıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 18.09.2017 tarihli, E. 2016/8497, K. 2017/9546 sayılı kararına göre mirasçılara tanınan hak ancak sağ kalan eşin kusurunun ispatlanma olanağı bulunan davalarda kullanılabilir. Anlaşmalı boşanma davasında mirasçılar sağ kalan eşin herhangi bir kusurunu kanıtlayamaz. Daire'nin ifadesiyle bu davalarda sağ kalan eşin kusurunu ölen eş bile tartışmazken mirasçıların bunu yapması kabul edilemez. Aynı kararda mirasçıların hak ve yetkilerinin, ölen eşin sağlığında davacı veya davalı sıfatıyla sahip olduğu hak ve yetkilerle sınırlı olduğu da vurgulandı.

Daire 2025'te aynı sonuca farklı bir yoldan ulaştı. Boşanma davası hangi sebeple açılmış olursa olsun mirasçılar kusur tespiti isteyebilir. Ancak anlaşmalı boşanma protokolüyle açılmış ve tarafların birbirine kusur isnat etmediği bir davada yeni vakıa ve delil sunulamayacağından bu talebin reddi gerekir (2. HD, 16.06.2025, E. 2024/2414, K. 2025/5862). Bu iki karara göre dava anlaşmalı boşanma olarak ve eşler birbirine kusur isnat etmeden yürürken eşlerden biri ölürse, sağ kalan eşin kusurlu olduğu tespit edilemez. Belirleyici olan dosyanın ölüm anındaki durumudur. Anlaşmalı boşanmanın şartlarını anlaşmalı boşanma davası yazımızda anlattık.

Sağ Kalan Eş Neleri Kaybeder, Neleri Korur?

Mal Rejimi: Dava Tarihi Değil, Ölüm Tarihi

Boşanma kararı verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Boşanma davası sürerken ölüm gerçekleşmişse ortada bir boşanma kararı yoktur ve mal rejimi ölümle sona erer (TMK m. 225/1). Yargıtay da boşanma davası devam ederken ölen eş bakımından mal rejiminin ölüm tarihi itibarıyla sona erdiğini belirtti (2. HD, 04.07.2024, E. 2023/4622, K. 2024/5366). Aynı dosyada, mirasçı olamasa bile mal rejiminden doğan hakkının bulunduğunu ileri süren sağ kalan kadının alacak davası esastan incelendi. Kanuna göre her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m. 236/1). Tarih farkı, dava ile ölüm arasında edinilen mallar bakımından sonucu değiştirebilir. Katılma alacağı ile miras payının farkını eş ve çocukların miras payı yazımızda rakamlarla gösterdik.

Nafaka ve Tazminat Talepleri

Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası boşanmaya bağlı taleplerdir (TMK m. 174, 175). Boşanma kesinleşmeden ölüm gerçekleşince bu talepler de konusuz kalır ve haklarında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilir (2. HD, 20.10.2022, E. 2022/8051, K. 2022/8386). Boşanma hükmü ölümden önce kesinleşmişse durum farklıdır: yukarıda anlattığımız gibi ölen eşin ileri sürdüğü tazminat talepleri mirasçılarına geçer. Genel kural olarak da manevi tazminat istemi, miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez (TMK m. 25/4). Tazminatın şartlarını boşanmada tazminat yazımızda ele aldık.

Çocukların Velayeti

Evlilik boşanmayla değil ölümle sona erdiğinden velayet kural olarak sağ kalan ebeveyne aittir. TMK m. 336/3'e göre velayet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir. Konusuz kalan boşanma davasında velayet ve kişisel ilişki hakkında ayrıca hüküm kurulmaz (2. HD, 20.10.2022, E. 2022/8051). Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşerse hâkimin koruma önlemleri alma yetkisi ise saklıdır (TMK m. 346). Bu tablo, boşanma kesinleştikten sonra velayet sahibi ebeveynin ölmesinden farklıdır; o hâlde velayet kendiliğinden diğer ebeveyne geçmez. Ayrıntısını velayet değiştirme davası yazımızda anlattık.

Dul Maaşı (Ölüm Aylığı) Ne Olur?

Sağ kalan eş, ölüm tarihinde hukuken hâlâ eş olduğu için ölen sigortalıdan ölüm aylığı alabilir. Mirasçıların davaya devam etmesi ise bu aylığı da etkiler. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun 06.11.2018 tarihli ve 2018/38 sayılı Emeklilik İşlemleri Genelgesi'nin Yargıtay kararına yansıyan 2.2.1 numaralı düzenlemesi şöyledir:

• Mirasçılar TMK m. 181'e göre davaya devam etmemişse evlilik ölümle sona erdiğinden sağ kalan eşe aylık bağlanır.
• Mirasçılardan biri davaya devam eder ve mahkeme kararıyla sağ kalan eşin kusurlu olduğu tespit edilirse aylık bağlanmaz.
• Eşin hak sahipliği karar kesinleşene kadar devam ettiğinden, ölüm tarihinden kesinleşme tarihine kadar aylık ödenir; kesinleşmeyi izleyen ödeme döneminden itibaren kesilir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bu yaklaşımı destekliyor. 506 sayılı Kanun'un geçici 20. maddesi kapsamındaki bir emekli sandığı vakfının temyizi üzerine, eşit kusur tespitinin kesinleşmesiyle eşin hak sahipliğinin sona erdiğini belirterek kararı bozdu (13.10.2016, E. 2015/21224, K. 2016/12407). Başka bir dosyada ağır kusuru tespit edilen eşe aylık bağlanmasını hatalı buldu. Aylığın kesilmesini isteyen diğer hak sahibinin hukuki yararı bulunduğunu, davanın eşe de yöneltilmesi gerektiğini belirtti (10.04.2018, E. 2015/20973, K. 2018/3303). 2026'da da SGK'nın aylığı kesip borç çıkarmasına karşı açılan davayı reddeden bölge adliye mahkemesi kararını onadı (10.03.2026, E. 2025/14166, K. 2026/2986).

Kusur Tespitinden Sonra: Veraset İlamı ve Tapu

Kusur tespiti kararı kendiliğinden tapu veya veraset kayıtlarını değiştirmez. Kararın sonucunu mirasçılar ayrıca işletmelidir:

• Mirasçılık belgesinin iptali istenir. Sağ kalan eşi mirasçı gösteren bir veraset ilamı varsa iptali ve eş hariç yeni belge verilmesi istenir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, kesinleşen kusur tespitine dayanarak eşi mirasçı gösteren belgenin iptaline ve terekenin diğer mirasçılar arasında yeniden paylaştırılmasına dair kararları onadı (17.11.2025, E. 2025/778, K. 2025/4791; 02.03.2026, E. 2025/3523, K. 2026/1112).
• "Mirasçılıktan çıkarma" davası doğru yol değildir. Mirasçılıktan çıkarma (ıskat) miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufuyla yapılır (TMK m. 510). Yargıtay, kusur tespiti kesinleştikten sonra açılan mirasçılıktan çıkarma davasını hukuki yarar yokluğundan reddeden kararı onadı; eşin mirasçı olup olmadığı mirasçılık belgesi davasında bu tespite göre belirlenecektir (7. HD, 14.05.2026, E. 2025/4828, K. 2026/2723).
• Eş tereke malını adına geçirdiyse tapu iptali ve tescil gerekir. Boşanma davasının sonucunu beklemeden veraset ilamıyla taşınmazları adına intikal ettiren sağ kalan eş, açılan tapu iptali ve tescil davasını kabul etse bile dava açılmasına sebebiyet verdiği için yargılama giderlerinden sorumlu tutuldu (1. HD, 24.02.2026, E. 2024/5432, K. 2026/1386).
• Tereke davaları bu davayı bekleyebilir. Mirasçıların sağ kalan eşe karşı açtığı ecrimisil davasında Yargıtay, eşin mirasçı olup olmayacağını belirleyecek kusur tespiti davasının bekletici mesele yapılması gerektiğini belirtti (8. HD, 15.05.2019, E. 2018/3558, K. 2019/5112).

Veraset ilamının nasıl alındığını ve hatalı belgenin iptalini veraset ilamı yazımızda, ıskat ile mirastan yoksunluğun farkını ise mirasçılıktan çıkarma yazımızda anlattık.

Mirasçılar ve Sağ Kalan Eş İçin Kontrol Listesi

Sonuç

Boşanma davası sürerken eşin ölümü davayı bitirmez, yönünü değiştirir. Boşanma artık mümkün değildir. Ama ölen eşin mirasçıları sağ kalan eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olduğunu ispatlarsa, sağ kalan eş boşanmış gibi mirastan ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflardan doğan haklardan yoksun kalır. Yargıtay uygulamasında ölüm aylığı da kesinleşmeden sonra kesilir. Eşit kusur bu sonuç için yeterlidir; anlaşmalı boşanma davasında ise kusur tespit edilemez.

Sonucu belirleyen üç soru vardır: Ölüm kararın kesinleşmesinden önce mi gerçekleşti, dava anlaşmalı mı yoksa çekişmeli mi yürüyordu ve dosyada sağ kalan eşin kusurunu gösteren somut deliller var mı? Durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişim bilgilerimiz sayfanın altındadır. Boşanma sürecinin bütününü Boşanma Rehberi sayfamızda topladık.