Çerçeve Yasa Nedir, Af Mı? 12 Madde Sade Anlatım

Son günlerde herkesin konuştuğu bir düzenleme var: kamuoyunda "çerçeve yasa" diye anılan, resmî adıyla Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun. Telefonlarım susmuyor; en çok sorulan soru da şu: "Af mı çıktı, yakınım çıkacak mı?"

Ben Avukat Murat Aydar. Bu yazıda naçizane kendi hukuki değerlendirmemi paylaşacağım. Siyasi tarafına hiç girmeyeceğim — o benim işim değil. Yapacağım şey şu: kanun metninin ne dediğini, TBMM Adalet Komisyonu raporundaki resmî gerekçeyle birlikte, hukukçu olmayan birinin de anlayacağı sadelikte anlatmak.

Baştan söyleyeyim: metni okuduğumda gördüğüm tablo, kamuoyunda dolaşan "af" algısından epeyce farklı.

Önce En Çok Sorulan Soru: Bu Bir Af mı?

Hayır. Ve bunu ben yorum olarak söylemiyorum — kanunun kendi resmî gerekçesi söylüyor. TBMM Adalet Komisyonu raporundaki genel gerekçede aynen şu cümle var:

❝

Teklif, mahkûmiyet hükümlerini ortadan kaldıran, suçların hukuki niteliğini değiştiren veya ceza sorumluluğunu sona erdiren bir düzenleme niteliğinde değildir. Devam eden soruşturma ve kovuşturma süreçleri ile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri bütün hukuki sonuçlarıyla varlığını korumakta; suçun vasfına, mahkûmiyet kararına veya ceza sorumluluğuna ilişkin herhangi bir değişiklik öngörülmemektedir.

Peki fark ne? Sade bir benzetmeyle anlatayım. Af, defterdeki yazıyı silgiyle silmektir; yazı gider, sayfa temizlenir. Buradaki erteleme ise yazının üstüne kurşun kalemle "beklemede" notu düşmektir. Yazı yerinde durur. Belirlenen süre boyunca kişi yeni bir terör suçu işlemezse not kalıcı hâle gelir ve dosya kapanır; işlerse not silinir ve dosya kaldığı yerden yürümeye devam eder.

Çerçeve Kanun Ne Demek? Terimin Kendisi Ne Anlatıyor?

Bu yazıyı okuyanların önemli bir kısmı aslında kanunun içeriğini değil, “çerçeve yasa” teriminin ne anlama geldiğini merak ediyor. Haklı bir merak, çünkü terim son haftalarda çok kullanıldı ama ne olduğu pek anlatılmadı. Kısaca açıklayayım.

Hukuk tekniğinde çerçeve kanun, bir konuyu bütün ayrıntılarıyla düzenlemek yerine temel ilkeleri ve sınırları belirleyen, ayrıntıların doldurulmasını ise ikincil düzenlemelere (yönetmelik, tebliğ) ya da idareye bırakan kanundur. Adı buradan gelir: kanun çerçeveyi çizer, tablonun içi sonradan doldurulur. Karşıtı, her ihtimali tek tek sayan ayrıntılı (kazuistik) düzenlemedir.

7595 sayılı Kanun neden bu şekilde anılıyor?

Çünkü kanun, kendi uygulanmasını büyük ölçüde başka işlemlere bağlamış durumda. Üç yerde bunu açıkça görüyoruz:

• Erteleme hükümlerinin işleyebilmesi, Millî Güvenlik Kurulu Kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasına bağlanmış (m. 1, 3 ve 6).
• Sürecin takibi, değerlendirilmesi ve hak yoksunluklarının kaldırılması talebi bir Kurul’a bırakılmış (m. 7).
• Silah ve malzeme tesliminin usul ve esaslarının belirlenmesi İçişleri ve Millî Savunma Bakanlıklarına bırakılmış (m. 8/2).

Yani kanun metni 12 maddede iskeleti kuruyor; sürecin nasıl yürüyeceği ise bu iskeletin dışındaki kararlarla şekillenecek. Terimin bu kanun için kullanılmasının teknik karşılığı budur.

“Çerçeve anayasa” ile karıştırmayın

Arama sonuçlarında sık karşılaşılan bir diğer terim çerçeve anayasa. Bu tamamen ayrı bir kavramdır ve bu kanunla ilgisi yoktur. Anayasa hukukunda çerçeve anayasa, yalnızca devletin temel yapısını ve temel hak ve özgürlükleri ana hatlarıyla düzenleyen, ayrıntıyı kanunlara bırakan anayasa tipini anlatır. Karşıtı, ayrıntıya inen kazuistik anayasadır. Kısacası biri bir anayasa tipini, diğeri bir kanun yapma tekniğini ifade eder.

Bu ayrımı bilmek pratikte de işe yarıyor: “çerçeve yasa çıktı, artık şu hak doğdu” şeklindeki yorumların çoğu, kanunun çerçeve niteliğini gözden kaçırmaktan kaynaklanıyor. Çerçeve çizilmiş olması, içinin dolduğu anlamına gelmiyor.

Şu An Hangi Aşamadayız?

Kanun artık yürürlükte. Ama bu, dosyaların hareket etmeye başladığı anlamına gelmiyor — nedenini birazdan açıklayacağım. Önce takvim:

Son satır, bu yazının en kritik bilgisi. Onu ayrı bir başlıkta açayım.

Kanunun İşlemesi İçin Geçilmesi Gereken İki Kapı

Metni ilk okuduğumda dikkatimi en çok çeken şey buydu: kanun yayımlansa bile kendiliğinden hiçbir sonuç doğurmuyor. Önünde iki ayrı kapı var ve ikisi de açılmadan hiçbir dosyaya dokunulamıyor.

Birinci kapı: MGK kararı

Kanunun 1, 3, 6 ve 7. maddelerinin hepsi aynı şarta bağlanmış: örgütün fiili varlığına son verdiğinin ve kontrolündeki her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca tespiti ve bu tespitin teyidine dair Millî Güvenlik Kurulu Kararının Resmî Gazete'de yayımlanmış olması.

Yani kanun, kendi uygulanmasını bir başka belgenin yayımlanmasına bağlamış durumda. O karar yayımlanmadıkça 3. madde de 6. madde de kâğıt üzerinde kalır.

İkinci kapı: 6 ay içinde yazılı başvuru

Bu da ikinci kapı. Başvurmayan kişi kanundan yararlanamaz. Süre altı ay ve başlangıcı kanunun yayımı değil, MGK kararının yayımı.

Kimler Kapsamda, Kimler Değil?

Kanun kapsamı 1. maddenin ikinci fıkrasında sayılmış. Kapsam yalnızca PKK/KCK ile bağlantılı belirli suçlarla sınırlı — başka örgütler veya adi suçlar bu kanunun konusu değil.

Şimdi asıl önemli tarafa gelelim: kapsam dışı bırakılanlar. Kanun burada iki net istisna koymuş ve bu istisnalar hem 3. maddede (soruşturma/kovuşturma) hem 6. maddede (infaz) aynen tekrarlanmış.

Devam Eden Soruşturma ve Davalar Ne Olacak? (m. 3)

Halen soruşturması süren veya mahkemede davası görülen dosyalar için mekanizma şu: dosya kapanmıyor, duruyor. Ne kadar duracağı ise suçun cezasına göre değişiyor.

Bu erteleme kararıyla birlikte gelen diğer sonuçlar:

• Dava zamanaşımı işlemez. Yani süre "donuyor"; zamanaşımı dolup dosya düşsün diye beklenemiyor.
• Deliller saklanır. Dosya ve suçun ispatına yarayan deliller, erteleme süresi boyunca muhafaza ediliyor. Bu da mantıklı: erteleme geri alınabildiği için dosyanın yeniden yürüyebilmesi gerekiyor.
• Müsadereye konu mallar Hazine'ye geçer. Erteleme kararıyla birlikte tasfiye kararı veriliyor ve bu değerler Hazineye irat kaydediliyor. Yani erteleme, el konulan mal varlığının iadesi anlamına gelmiyor.
• Karar tebliğ edilir ve içinde başvuru/itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.

Bir de az konuşulan ama pratikte önemli bir hüküm var. 3. maddenin üçüncü fıkrası, MGK kararının yayımından önce işlenmiş kapsamdaki suçlar için bu tarihten sonra yeni soruşturma başlatılmasını Kurulun iznine bağlamış. Yani geçmişe dönük yeni dosya açılması serbest bırakılmamış, bir izin şartına tabi tutulmuş.

Tutuklular ve İstinaf/Temyizdeki Dosyalar (m. 4)

"Tutuklu yakınım hemen çıkar mı?" sorusunun cevabı burada ve cevap "otomatik değil".

Kanun, 3. madde kapsamına giren suçlardan verilmiş tutuklama ve adli kontrol tedbirlerinin ilgili hâkim, mahkeme, bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay ceza dairesince değerlendirileceğini ve "koşullarının bulunması hâlinde" kaldırılacağını söylüyor. Yani bir değerlendirme yapılıyor; kendiliğinden tahliye yok. Üstelik yukarıda anlattığım iki kapı (MGK kararı + yazılı başvuru) burada da geçerli.

İstinaf veya temyiz aşamasındaki dosyalar için ise kural net: bozma kararı verilir. Dosya ilk derece mahkemesine geri döner ve orada erteleme kararı verilir.

Cezaevindekiler İçin: İnfazın Ertelenmesi (m. 6)

Kesinleşmiş cezasını çekmekte olanlar için ayrı bir madde var. Mantık aynı, ama karar mercii ve ölçüt farklı.

Buradaki farklara dikkat:

• Kararı infaz hâkimi veriyor (3. maddede savcı veya mahkeme veriyordu).
• Ölçüt, suçun cezasının üst sınırı değil, hükümlünün toplam cezası.
• Müsadere kararları yine uygulanır — erteleme bunu engellemiyor.
• Ceza zamanaşımı işlemez.
• Karara karşı itiraz yolu açık.
• Erteleme kararlarının takibi Cumhuriyet başsavcılıklarınca yapılıyor.

İnfaz hâkimliğine yapılacak başvurunun usulü, uygulamada sık karıştırılan bir konu. Benzer bir başvuru mekanizmasını daha önce uyarlama dilekçesi örnekleri yazımızda ayrıntılı anlatmıştım; oradaki merci ayrımına ilişkin uyarılar burada da yol gösterici olacaktır.

Erteleme Süresi Dolunca Ne Oluyor?

Asıl sonuç burada. Erteleme, süre temiz geçirilirse kalıcı hâle geliyor:

Bir de kayıt meselesi var: verilen erteleme kararları bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydediliyor (m. 5/1). Bu kayıtlar herkese açık değil; ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme istediğinde ve yalnızca yeniden suç işlenip işlenmediğinin tespiti amacıyla kullanılabiliyor.

Kurul ve Hak Yoksunlukları (m. 7)

Kanun, süreci takip etmek üzere bir Kurul kuruyor. Kurulun bileşimi şöyle:

• Başkan: Cumhurbaşkanı Yardımcısı
• Adalet Bakanı, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı, Millî Savunma Bakanı
• Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri
• Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı
• Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri

Kurul alt komisyonlar kurabiliyor, sekretaryası Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği'nce yürütülüyor ve TBMM'yi düzenli olarak bilgilendiriyor. Ayrıca TBMM Başkanlığınca bir İzleme Komisyonu kuruluyor.

Ama vatandaşı asıl ilgilendiren kısım dördüncü fıkra: hak yoksunlukları.

Mahkûmiyetin yan sonuçları vardır — seçme-seçilme, memuriyet, belirli meslekleri yapabilme gibi. Bu kanunda erteleme, bu yoksunlukları kendiliğinden kaldırmıyor. Kaldırılması için ayrı bir yol öngörülmüş:

Kalan Maddeler Kısaca

• Madde 8 — Silah ve malzeme teslimi: Getirilen veya beyan edilen silah, mühimmat, araç, gereç, patlayıcı ve her türlü malzeme kayıt altına alınıyor. Usul ve esasları, güvenlik kurumlarının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığı ve Millî Savunma Bakanlığı belirliyor.
• Madde 10 — Görev ve sorumluluk: Görevler ilgili kurumlarca ivedilikle yerine getiriliyor. İkinci fıkra, bu görevleri yerine getiren kişilerin bu görevleri nedeniyle hukuki, idari veya cezai sorumluluğunun doğmayacağını söylüyor.
• Madde 11 — Yürürlük: Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe giriyor.
• Madde 12 — Yürütme: Hükümleri Cumhurbaşkanı yürütüyor.

Naçizane Değerlendirmem: Açık Kalan Sorular

Metni bir ceza hukukçusu gözüyle okuduğumda, cevabı henüz belli olmayan birkaç başlık görüyorum. Bunları peşin hükümle değil, uygulamada karşımıza çıkacağını düşündüğüm sorular olarak sıralıyorum:

1. "Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme" nasıl belirlenecek? Kapsam dışı bırakılan en önemli suç bu. Ancak bir dosyada öldürmenin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip işlenmediği çoğu zaman tartışmalıdır. Bu nitelendirmeyi kimin, hangi usulle yapacağı metinde ayrıca düzenlenmemiş.
2. Teşebbüs, azmettirme ve iştirak hâlleri ne olacak? Kapsam dışı istisna "kasten öldürme suçu" diyor. Teşebbüs aşamasında kalan veya azmettiren sıfatıyla verilen mahkûmiyetlerin bu istisnaya girip girmeyeceği açık değil.
3. "Terör suçlarından biri" ifadesinin sınırı ne? Ertelemeyi bozan şart bu. Kapsamın hangi kanuna göre çizileceği uygulamada netleşecek.
4. Altı aylık süre kaçıranlar için bir telafi var mı? Metinde eski hâle getirme benzeri bir hüküm görmedim. Süre hak düşürücü nitelikteyse, geciken kişi kanundan hiç yararlanamayacak.
5. Hak yoksunluğunda inisiyatif neden kişide değil? Yukarıda anlattım; bence en çok soru üretecek nokta bu olacak.
6. Mağdurların durumu ne olacak? Kanun ceza yargılamasını erteliyor; ancak mağdurların tazminat talepleri ayrı bir hukuk davasının konusudur ve bu kanun onları düzenlemiyor.

Sonuç

Toparlayayım. Bu düzenleme bir af değil; şarta bağlı, süreli ve başvuruya dayalı bir erteleme rejimi. Mahkûmiyetler duruyor, deliller saklanıyor, müsadere uygulanıyor, zamanaşımı donuyor. Kişi süre boyunca terör suçu işlemezse dosya kapanıyor; işlerse kaldığı yerden devam ediyor.

Ve en önemlisi: kanunun Resmî Gazete'de yayımlanması tek başına hiçbir dosyayı hareket ettirmiyor. Önce MGK kararı yayımlanacak, sonra kişi altı ay içinde yazılı başvurusunu yapacak. Bu iki adım tamamlanmadan ne tahliye ne erteleme söz konusu.

Bu yazıyı, kanun Resmî Gazete'de yayımlandığında nihai metne göre güncelleyeceğimi söylemiştim; 22 Ağustos 2026'da bu karşılaştırmayı yaptım ve metinde esasa ilişkin bir değişiklik olmadığını teyit ettim. Bundan sonraki kritik eşik MGK kararının yayımlanmasıdır; o gerçekleştiğinde yazıyı yeniden güncelleyeceğim. Bir yakınınızın dosyası bu kapsamda olabilir diye düşünüyorsanız, genel yorumlara göre değil dosyanızın somut durumuna göre hareket edin: hangi suçtan, hangi tarihte, hangi aşamada ve kaç yıl ceza — bu dört bilgi cevabı tamamen değiştiriyor.

Yakın dönemdeki diğer mevzuat değişiklikleri için 12. Yargı Paketi rehberimize bakabilir, dosyanızı değerlendirmek için ceza avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.