Mirasta Denkleştirme Davası Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Anne ya da baba sağlığında çocuklarından birine ev alır, düğününde yüklü bir çeyiz verir ya da borcunu kapatır. Ölümden sonra diğer kardeşler sorar. Kardeşime sağlığında verilen mal mirastan düşülecek mi? Kanun bu soruya mirasta denkleştirme kurumuyla cevap verir. Ancak her bağış denkleştirmeye girmez ve tapudaki tek bir ifade bile sonucu değiştirebilir.

Bu yazıda mirasta denkleştirmenin ne olduğunu, hangi kazandırmaların denkleştirmeye tabi olduğunu, tapuda kayıtsız şartsız yapılan bağışın etkisini, denkleştirmenin nasıl hesaplandığını, davanın kim tarafından ve hangi süre içinde açılacağını ve denkleştirmenin tenkis, muvazaa ve istihkaktan farkını Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Mirasta Denkleştirme Kısaca

Mirasta Denkleştirme Nedir?

Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında bazı yasal mirasçılarına yaptığı karşılıksız kazandırmaların paylaşımda hesaba katılmasıdır. Amaç, mirasbırakanın sağlığında bir mirasçıya verdiğini o mirasçının avansı saymak ve mirasçılar arasındaki eşitliği korumaktır.

Denkleştirme yalnız yasal mirasçılar arasında söz konusudur ve saklı payın zedelenmesine bağlı değildir. Saklı pay zedelenmese bile kardeşler arasındaki dengesizlik denkleştirmeyle giderilebilir. Saklı payın korunması ise tenkis davasının konusudur; iki kurumun farkını aşağıda ayrıca anlatıyoruz.

Hangi Kazandırmalar Denkleştirmeye Tabidir?

Kanun, kazandırmanın kime yapıldığına göre iki ayrı kural koyar. Çocuklara ve torunlara yapılan kazandırmalarda denkleştirme asıldır; diğer yasal mirasçılarda ise denkleştirme ancak kazandırmanın miras payına mahsuben yapıldığı ispatlanırsa istenebilir.

Çocuklara ve Torunlara Yapılan Kazandırmalar

Mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça denkleştirmeye tabidir (TMK m. 669/2). Yani bir çocuğa iş kurması için verilen sermaye, ona devredilen bir malvarlığı veya onun için ödenen borç kural olarak paylaşımda hesaba katılır. Kanunun bıraktığı kapı, mirasbırakanın bu kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmayacağını açıkça belirtmesidir; aşağıda anlattığımız gibi tapudaki ifadeler bu bakımdan önem taşır.

Eş, Kardeş ve Diğer Yasal Mirasçılar

Eş, kardeş, anne ve baba gibi altsoy dışındaki yasal mirasçılarda kural tersine döner. Yargıtay bunu "Altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmalarda, miras payına mahsup edilmek üzere hareket edilmediği yönünde bir karine vardır. Bu karinenin aksinin davacı tarafından kanıtlanması gerekmektedir." diye açıklamıştır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.12.2024, E. 2024/640, K. 2024/5857). Yani mirasbırakanın eşine veya kardeşine yaptığı bir bağışın paylaşımda hesaba katılmasını isteyen mirasçı, bu bağışın miras payına mahsuben yapıldığını ispatlamak zorundadır.

Yargıtay'ın Aradığı Üç Şart

Yargıtay, denkleştirmenin konusu bakımından aranan şartları aynı kararda şöyle sıralamıştır. "Mirasta iadenin konusu bakımından, genel olarak üç şart aranır. Birincisi, karşılıksız bir kazandırıcı işlem bulunmasıdır. İkincisi, bu işlemin mirasbırakan tarafından ve mirasbırakanın malvarlığından yapılmış olması ve sonuçlarının mirasbırakanın sağlığında meydana gelmiş olmasıdır. Üçüncüsü ise, karşılıksız kazandırıcı işlemin mirasçının miras hakkına mahsuben yapılmış olmasıdır." (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.12.2024, E. 2024/640, K. 2024/5857).

Üç şartın her biri davanın sonucunu belirler. Kazandırma karşılıksız değilse, örneğin bir satış veya hizmet karşılığıysa denkleştirme yoktur. Para mirasbırakanın iradesi dışında alınmışsa bu da denkleştirme değildir. Aynı karardaki dosyada mirasbırakanın hesabından vekâletle para çekildiği ileri sürülmüştü ve Yargıtay, "murisin iradesi dışında işlem yapıldığı ileri sürülmektedir. Hâl böyle olunca, mirasçı sıfatıyla adi istihkak talebinde bulunduğunun kabulü gerekmektedir." diyerek davanın istihkak davası olarak incelenmesi gerektiğini belirtti (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.12.2024, E. 2024/640, K. 2024/5857).

Denkleştirmeye Tabi Olmayanlar

Kanun bazı kazandırmaları denkleştirme dışında bırakır.

• Eğitim ve öğrenim giderleri. Çocukların eğitimi için yapılan giderlerde geri verme yükümlülüğü, mirasbırakanın aksini arzu ettiği ispat edilmedikçe ancak alışılmış ölçüleri aşan kısım için vardır (TMK m. 674).
• Olağan hediyeler ve evlenme giderleri. Olağan hediyeler ile evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirmeye tabi değildir; alışılmış ölçüler içindeki çeyiz giderlerinde de denkleştirmeye tabi tutmama arzusunun bulunduğu asıldır (TMK m. 675).
• Karşılığı olan kazandırmalar. Bakım, hizmet veya bedel karşılığında yapılan kazandırma karşılıksız sayılmaz. Mirasbırakanın bakımıyla ilgilendiği tanıklarla anlaşılan kızına alınan dairede ilk derece mahkemesi "dava konusu kazandırmanın karşılıksız olmadığından denkleştirmeye tabi olmayacağı" sonucuna varmış ve denkleştirme istemini reddetmişti. Bölge adliye mahkemesi bu gerekçeye katılmış, saklı payı ihlal kastı ispatlanamadığı için tenkis istemini de reddetmiş, Yargıtay kararı onamıştır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 24.03.2026, E. 2025/4272, K. 2026/1519).

Tapuda Kayıtsız Şartsız Bağış Ne Anlama Gelir?

Uygulamada en çok tartışma yaratan konu, tapuda bağışın kayıtsız şartsız yapılmasıdır. Kanun çocuklara yapılan kazandırmaları kural olarak denkleştirmeye tabi tutar, ama mirasbırakanın aksini açıkça belirtmesine izin verir. Yargıtay, bir taşınmazın mirasbırakan tarafından bedelsiz ve kayıtsız şartsız olarak hibe edildiği bir dosyada "murisin terekeye iade kastının bulunmadığı anlaşılmaktadır" sonucuna vardı. "Murisin tahakkuk eden bu kastı karşısında, Türk Medeni Kanunu'nun 669. maddesinin şartlarının oluşmadığı ve davanın reddi gerektiği" düşünülmeden verilen kabul kararını bozdu (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 21.05.2025, E. 2024/3849, K. 2025/2719).

Benzer bir dosyada ilk derece mahkemesi "resmi belgede taşınmazın kayıtsız ve şartsız olarak bağışlandığı belirtilerek yapılan bağışın terekeye iade edilmemesi yönünde muris tarafından açık bir irade ortaya konulduğu" gerekçesine dayanmış, tanıkların mirasbırakanın iade amacına dair bilgisi bulunmadığını belirterek davayı reddetmişti; karar istinafta ve Yargıtay'da onandı (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 07.01.2025, E. 2024/62, K. 2025/69). Bu nedenle denkleştirme davası açmadan önce tapu sicilindeki bağış resmi senedinin getirtilmesi ve içindeki ifadelerin okunması gerekir.

Mirasbırakanın iradesi yalnız tapudaki ifadeden çıkarılmaz. Satış bedelinin bir mirasçının hesabına yatırıldığı bir dosyada ilk derece mahkemesi, "miras bırakanın iradesinin denkleştirmeye tâbi olup olmadığı her türlü delille ispatlanabileceğinden" tanıkları dinlemiş, ancak miras payına mahsuben bir kazandırma yapıldığı ispatlanamadığı için davayı reddetmişti; Yargıtay bu kararı da onadı (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 08.01.2026, E. 2025/2523, K. 2026/101).

Denkleştirme Nasıl Yapılır ve Hesaplanır?

Denkleştirmeyle yükümlü mirasçı iki yoldan birini seçer. Aldığını aynen geri verir ya da, payından fazla olsa bile, değerini miras payına mahsup ettirir (TMK m. 671). Denkleştirme, kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır; yarar ve zarar ile gelir ve giderler hakkında sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır (TMK m. 673). Yani yıllar önce bağışlanan bir daire bağış günündeki değeriyle değil, denkleştirmenin yapıldığı tarihteki değeriyle hesaba girer.

Kazandırma miras payını aşıyorsa ve mirasçı, mirasbırakanın bu fazlalığı kendisine bırakmak istediğini ispat ederse, fazlalık denkleştirmeye tabi olmaz; diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları saklıdır (TMK m. 672). Saklı payın nasıl hesaplandığını tenkis davası ve saklı pay yazımızda anlattık.

Denkleştirme Davası Nasıl Açılır?

Mirasçılar paylaşma sırasında denkleştirmeyi kendi aralarında anlaşarak yapabilir; anlaşamazlarsa denkleştirme dava yoluyla istenir. Dava dilekçesinde kazandırmanın ne olduğu, ne zaman ve hangi mirasçıya yapıldığı, karşılıksız olduğu ve neden miras payına mahsuben yapılmış sayılması gerektiği açıklanmalıdır. Uygulamada denkleştirme istemi, olmazsa tenkis istemiyle birlikte kademeli olarak ileri sürülür.

Davayı Kim Açar, Hangi Mahkemede?

Denkleştirme yasal mirasçıların birbirine karşı yükümlülüğüdür; davayı yasal mirasçı, kazandırmayı alan diğer yasal mirasçıya karşı açar. Yargıtay, "mirasta denkleştirme istemiyle açılan davalarda, mirasçının tek başına dava açması mümkün" olduğunu ve terekeye temsilci atanmasının gerekmediğini belirtmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.04.2025, E. 2024/2562, K. 2025/1851). Başka bir kararda da istihkak ile denkleştirmeyi şöyle ayırmıştır. "Dava, murise ait paranın davalıda kaldığı savunmasına ilişkin ise Türk Medeni Kanunu'nun 637. maddesinde düzenlenen mirasta istihkak; miras bırakanın sağlar arası tasarruf işlemi ile karşılıksız kazandırma amacına dayalı yaptığı bir işlem ise Kanun'un 669. maddesinde düzenlenen mirasta denkleştirme isteğine ilişkindir." Para alacağına ilişkin bu tür taleplerde mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekmediğini vurgulamış ve "Bir başka ifade ile davacının payı oranında bu davayı açması mümkündür." demiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 09.01.2025, E. 2024/1033, K. 2025/175).

Kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Yazıda andığımız denkleştirme davalarının tamamı da asliye hukuk mahkemelerinde görülmüştür. Mirasçılık sıfatınızı göstermek için mirasçılık belgesi gerekir; nasıl alındığını veraset ilamı nasıl alınır yazımızda anlattık.

Denkleştirmede Zamanaşımı

Kanun denkleştirme için ayrı bir süre öngörmez. Eski Borçlar Kanunu döneminde ölen bir mirasbırakana ilişkin dosyada ilk derece mahkemesi, denkleştirme isteminin hak düşürücü süreye değil zamanaşımına tabi bir mirasta iade istemi olduğunu, on yıllık zamanaşımının paylaşmadan, paylaşma sözleşmesi yapılmışsa sözleşme tarihinden başladığını kabul etmiş ve süresi geçen istemi reddetmişti; Yargıtay bu kararı onadı (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 08.12.2025, E. 2025/5144, K. 2025/5236). Bugün genel on yıllık zamanaşımı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesinde düzenlenir. Paylaşma sözleşmesi yapılmışsa sürenin bu tarihten itibaren hesaplanabileceğini bilerek hareket etmek gerekir.

Denkleştirme Olmazsa Tenkis

Denkleştirme şartları oluşmazsa, örneğin mirasbırakan kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmayacağını açıkça belirtmişse, saklı payı zedelenen mirasçının başvurabileceği yol tenkistir. Kanun, geri verilmemek kaydıyla altsoya malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yapılan kazandırmaları ve alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesini tenkise tabi sayar (TMK m. 565/1). Diğer bağışlamalarda ise bağışın ölümden önceki bir yıl içinde yapılmış olması ya da saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması aranır (TMK m. 565/3-4). Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (TMK m. 571). Yargıtay, sürenin kazandırmanın öğrenilmesiyle başladığını vurgulamış ve öğrenme tarihini davacının aynı kazandırma için daha önce açtığı muris muvazaası davasının tarihi olarak kabul etmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 24.03.2026, E. 2025/4766, K. 2026/1518). Bu yüzden önce muvazaa ya da denkleştirme davası açıp tenkisi sonraya bırakmak, bir yıllık süreyi kaçırma riski taşır.

Denkleştirme, Tenkis, Muvazaa ve İstihkak Farkı

Sağlığında yapılan devirlere karşı başvurulan yollar sıkça birbirine karıştırılır. Aşağıdaki tablo farkları özetler.

Kazandırma satış gösterilerek gizlenmişse önce muris muvazaası gündeme gelir; şartlarını mirastan mal kaçırma ve muris muvazaası yazımızda anlattık. Terekenin tespiti ve paylaşımı için tereke nedir, payların hesabı için eş ve çocukların miras payı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının tamamı oybirliğiyle verilmiştir. Künyeye tıklayarak tam metni okuyabilirsiniz.

Sonuç

Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında yasal mirasçılarından birine miras payına mahsuben yaptığı karşılıksız kazandırmaların paylaşımda hesaba katılmasıdır. Çocuklara yapılan çeyiz, sermaye, mal devri ve borç ödemeleri, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir; eş ve kardeş gibi diğer mirasçılarda ise mahsup amacını davacı ispatlar. Tapuda kayıtsız şartsız yapılan bağış, Yargıtay'ın kararlarında iade kastının bulunmadığını gösteren bir işaret olarak değerlendirilmiştir. Hesap denkleştirme anındaki değerle yapılır, mirasçı tek başına dava açabilir ve dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Denkleştirme yolu kapalıysa tenkis için bir yıllık süre gözden kaçırılmamalıdır.

Denkleştirme, tenkis veya muvazaa davası açmadan önce dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Miras davalarındaki hizmetlerimiz için miras avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.