Eşim boşanmadan önce evi sattı, ne yapabilirim?

İki ayrı yolunuz var. Birincisi TMK m. 229 uyarınca kaçırılan malın değerinin tasfiye hesabına eklenmesini istemek; bunun için tapuyu geri getirmeniz gerekmez. İkincisi muvazaa davası açarak devrin gerçekte hiç yapılmadığını tespit ettirmek. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16.04.2025 tarihli ve 2023/618 E., 2025/231 K. sayılı kararına göre muvazaa davasında hukuki yarar dava şartıdır ve alacağınızın bulunup bulunmadığı belirlenmeden dava görülemez; bu nedenle katılma alacağı davasının sonucu bekletici mesele yapılır. Uygulamada çoğu dosyada TMK m. 229 yolu daha hızlı ve güvenli sonuç verir.

Tapuda satış görünüyorsa mal kaçırma sayılmaz mı?

Sayılabilir. Burada TMK m. 229'un iki bendini ayırmak gerekir. Birinci bent karşılıksız kazandırmalarla ilgilidir ve mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yılı kapsar. Ancak ikinci bent, bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirleri edinilmiş mallara değer olarak ekletir. Bu bent satış biçimindeki devirleri de kapsar ve bir yıllık süreyle sınırlı değildir. Dolayısıyla tapuda satış görünmesi tek başına yolu kapatmaz; ancak ispat konusu değişir, artık devrin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapıldığını ortaya koymanız gerekir.

Muvazaayı ispatlarsam tapu bana geri döner mi?

Kural olarak hayır ve bu, Hukuk Genel Kurulu kararının en önemli sonucudur. Kurulun benimsediği bozma kararına göre, davacının iddiasını kanıtlaması hâlinde iddianın taşınmazın aynına ilişkin olmadığı, alacağın tahsiline yönelik bulunduğu gözetilerek İİK m. 283/1 ve 2 kıyasen uygulanır ve iptal ile tescile gerek olmaksızın davacının taşınmazların haciz ve satışını isteyebilmesi yönünden hüküm kurulur. Yani taşınmaz üçüncü kişinin adında kalır, siz alacağınızı o mal üzerinden tahsil edersiniz. İncelediğimiz dosyada yerel mahkeme tapu iptaline karar vermiş ve karar tam da bu nedenle bozulmuştur.

Dava dilekçemde neyi talep etmeliyim?

Doğrudan tapu iptali ve tescil talebiyle yetinmek davanın reddiyle sonuçlanabilir. Talep sonucunun, muvazaanın tespiti ile birlikte İİK m. 283'ün kıyasen uygulanarak size haciz ve satış isteme yetkisi verilmesi biçiminde kurulması gerekir; en azından terditli olarak bu talebin eklenmesi isabetli olur. Ayrıca katılma alacağı davanızda kaçırılan malın değerinin TMK m. 229/1 ve 229/2 uyarınca edinilmiş mallara eklenmesini açıkça istemeli ve devirden yararlanan üçüncü kişiye davayı ihbar etmelisiniz. Bu dosyalar çoğunlukla muvazaanın ispat edilememesi yüzünden değil, yanlış talep kurulması yüzünden kaybediliyor.

İki dava birbirini bekliyorsa ne olur?

İncelediğimiz dosyada tam olarak bu kısır döngü yaşandı: aile mahkemesindeki katılma alacağı davası muvazaa dosyasının sonucunu bekliyordu, muvazaa dosyasında ise katılma alacağı davasının beklenmesi gerektiği söyleniyordu. Hukuk Genel Kurulu bu düğümü önceliği alacağın tespitine vererek çözdü; yani önce katılma alacağı davası sonuçlanmalı, sonra muvazaa dosyası karara bağlanmalıdır. Bu nedenle dilekçenizde hangi dosyanın önce yürümesi gerektiğini gerekçelendirmeniz ve aile mahkemesindeki dosyanın bu kararı gerekçe göstererek beklemeyi bırakmasını talep etmeniz pratik fayda sağlar.

Muvazaa nedir, hangi unsurları aranır?

Hukuk Genel Kurulu kararında muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek durumu onlardan gizleyerek kendi gerçek iradelerine uymayan ve kendi aralarında geçerli olmayan bir hususta anlaşmaları olarak tanımlanıyor. Kurul, 7 Ekim 1953 tarihli ve 8/7 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına atıfla, tarafların kastettikleri durumdan başka bir ilişkide kendilerini anlaşmış gibi göstermeleri tanımını da veriyor. Üç unsur birlikte aranır: taraf iradeleri ile beyanları arasında isteyerek yaratılmış bir uygunsuzluk, üçüncü kişileri aldatmak niyeti ve taraflar arasında gizli işlemi yaratan muvazaa sözleşmesinin bulunması.

Mutlak muvazaa ile nispi muvazaa arasındaki fark nedir?

Kurul iki türü şöyle ayırıyor: taraflar gerçekte bir işlem yapmayı düşünmedikleri hâlde sırf üçüncü kişileri aldatmak amacıyla görünürde bir işlem yapıyorlarsa mutlak muvazaa söz konusudur. Nispi muvazaada ise taraflar aralarındaki gerçek sözleşmeyi, iç iradelerine uymayan ve dışarıya karşı yaptıkları başka bir işlemle gizlerler. Eşin taşınmazı bir yakınına satmış gibi göstermesi tipik olarak mutlak muvazaa örneğidir. Kararda ayrıca önemli bir hukuki ayrıntı da belirtiliyor: Türk Borçlar Kanunu m. 19 yalnızca nispi muvazaayı düzenler, mutlak muvazaa kanunda hükme bağlanmamış olup öğreti ve yargısal içtihatlarla şekillenmiştir.

Muvazaayı nasıl ispatlarım?

En işlevsel delil türü, tapuda malik görünen kişinin malik gibi davranmamasıdır. İncelediğimiz dosyada yerel mahkemenin dayandığı tespitlerden biri, taşınmazı devralan kişinin tasarrufunda olan yer için aidat dahi ödememesiydi; mahkeme buradan davalıların bir plan dâhilinde ve birlikte hareket ettiği sonucuna varmıştı. Toplanması gereken deliller: aidat, vergi ve abonelik kayıtları, kiranın kim tarafından tahsil edildiği, taşınmazın fiilen kim tarafından kullanıldığı, devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, alıcının ödeme gücü ve gelir durumu, tapudaki bedel ile rayiç değer farkı ve taraflar arasındaki yakınlık ilişkisi.

Devir bedelinin ödenmemiş olması muvazaa göstergesi midir?

Evet, çoğu dosyanın kilit noktası budur. Tapuda yazan bedelin gerçekten ödendiğine dair hiçbir iz yoksa bu, görünürdeki işlemin arkasında gerçek bir devir bulunmadığının en güçlü göstergelerinden biridir. Bu nedenle alıcının banka kayıtlarının, ödeme gücünün ve gelir durumunun celbi istenmelidir. Ayrıca satış tarihinden hemen önce veya sonra taraflar arasında gerçekleşen para hareketleri, tapuda gösterilen bedel ile taşınmazın rayiç değeri arasındaki fark ve alıcının böyle bir bedeli ödeyebilecek ekonomik durumda olup olmadığı da araştırılmalıdır. Tek bir delil yerine bu unsurların bütünü değerlendirilir.

Üçüncü kişiye davayı ihbar etmem şart mı?

TMK m. 229'un son fıkrası bunu açık bir koşul olarak düzenliyor: bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir. Uygulamada bu ihbar sürekli atlanıyor ve sonradan telafisi güç oluyor. Katılma alacağı davanızda kaçırılan malın değerinin hesaba eklenmesini istiyorsanız, devirden yararlanan üçüncü kişiye davayı mutlaka ihbar edin; aksi hâlde elde edeceğiniz kararı o kişiye karşı ileri sürebilme imkânınız zayıflar.

TMK 241'e göre dava açma süresi nedir?

İki ayrı hak düşürücü süre vardır ve ikisi birlikte işler. Dava hakkı, alacaklı eş veya mirasçılarının haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü olduğu için zamanaşımı gibi kesilmez veya durmaz. Katılma alacağı davaları yıllarca sürdüğünden beş yıllık süre çoğu dosyada sessizce işler ve fark edildiğinde iş işten geçmiş olur. Üçüncü kişiye başvurma ihtimaliniz varsa bu süreyi en baştan takvime almanız gerekir.

Mal rejimi ne zaman sona erer, bir yıllık süre nereden hesaplanır?

TMK m. 225 uyarınca mahkemece boşanma sebebiyle evliliğin sona erdirilmesine karar verilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Bunun pratik sonucu şudur: TMK m. 229/1'deki mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl hesabı, boşanma kararının kesinleşme tarihinden değil, boşanma davasının açıldığı tarihten geriye doğru yapılır. İncelediğimiz dosyada devir 12.12.2012'de, boşanma davası ise 18.01.2013'te açılmıştı; yani devir, dava tarihinden yaklaşık bir ay önce gerçekleşmişti ve bu nedenle bir yıllık pencerenin içinde kalıyordu.

Hukuk Genel Kurulu kararı oy birliğiyle mi alındı?

Hayır, her iki karar da oy çokluğuyla alınmıştır. 16.04.2025 tarihli esas karar oy çokluğuyla ve ikinci görüşmede verilmiş, 19.11.2025 tarihli karar düzeltme reddi de oy çokluğuyla karara bağlanmıştır. Karşı oylarda dile getirilen görüşler bağlayıcı değildir ancak hangi argümanların gündemde olduğunu göstermeleri bakımından değerlidir. Bu ayrımı özellikle vurgulamak gerekir: internette bu tür kararlar aktarılırken karşı oydaki değerlendirmelerin Kurulun kararıymış gibi sunulması sık rastlanan bir hatadır. Bağlayıcı olan, çoğunluğun benimsediği gerekçedir.

Karşı oyda TMK 241 ile ilgili ne söylenmiş?

16.04.2025 tarihli karara yazılan karşı oy, bozma sonucuna katılmakla birlikte karara bir ekleme yapılmasını savunuyor. Karşı oya göre, tasfiye alacağı ve muvazaa belirlenirse davacının önce asıl borçlu eşe başvurması, ondan tahsil edemediği eksik kalan miktarla sınırlı olarak üçüncü kişiye gitmesi gerektiği açıkça yazılmalıydı. Endişe şu: bu yapılmazsa her iki davalı müteselsilen sorumlu hâle gelir ve alacaklı eşe, TMK m. 241'in açık hükmüne aykırı biçimde alacağının tamamını asıl borçludan istemeden doğrudan üçüncü kişiden isteme yolu açılır. Aynı görüş Kurul görüşmelerinde de ileri sürülmüş ancak çoğunlukça benimsenmemiştir.

Boşanma davasında lehime mali hakka hükmedilmemişse muvazaa davası açabilir miyim?

İncelediğimiz dosyada durum tam olarak buydu: boşanma davası sonuçlanmış ancak davacı lehine herhangi bir mali hakka hükmedilmemişti. Buna rağmen ayrı bir katılma alacağı davası derdestti ve Hukuk Genel Kurulu değerlendirmesini bu dava üzerinden yaptı. Yani boşanma davasında tazminat veya nafakaya hükmedilmemiş olması muvazaa davası yolunu kapatmaz; belirleyici olan mal rejiminin tasfiyesinden doğan bir alacağınızın bulunup bulunmadığıdır. Ancak bu alacağın varlığı belirlenene kadar muvazaa davasında hukuki yararınızın bulunup bulunmadığı da belirlenemeyeceği için dava bekletilecektir.

Eşim malı akrabasına devretti, bu durum lehime mi?

Taraflar arasındaki yakınlık ilişkisi muvazaa değerlendirmesinde dikkate alınan unsurlardan biridir ancak tek başına yeterli değildir. Belirleyici olan, devrin gerçek bir devir olup olmadığını gösteren somut delillerdir: bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, devralanın ödeme gücü, devralanın malik gibi davranıp davranmadığı, aidat ve vergilerin kim tarafından ödendiği, taşınmazın fiilen kim tarafından kullanıldığı. Yakınlık, bu delillerle birlikte değerlendirildiğinde muvazaa kanaatini güçlendirir. İncelediğimiz dosyada mahkeme, davalıların bir plan dâhilinde ve birlikte hareket ettiği sonucuna bu tür somut tespitlerden ulaşmıştı.

Mal kaçırma şüphesi varsa hemen ne yapmalıyım?

İlk adım ihtiyati tedbirdir. Boşanma veya katılma alacağı davasıyla birlikte, risk gördüğünüz taşınmaz ve araçlar üzerine ihtiyati tedbir konulmasını talep edin. Mal zaten devredilmişse dahi, devralan kişi üzerinden yeni devirler yapılmasını engellemek için tedbir istemek gerekir; aksi hâlde mal el değiştirmeye devam eder ve iyiniyetli üçüncü kişi savunmasıyla karşılaşırsınız. Bunun yanında tapu kayıtlarının geçmişe dönük olarak celbi, taşınmazın rayiç değerinin tespiti ve devirle ilgili tüm resmî belgelerin dosyaya getirtilmesi erken aşamada istenmelidir.

Tapu iptali yerine haciz ve satış yetkisi almak işime yarar mı?

Pratikte çoğu zaman yeterlidir, çünkü amacınız zaten alacağınızı tahsil etmektir. Tapu iptali ile mal eski malik eşin adına döner ve siz yine o mal üzerinden alacağınızı tahsil etmek zorunda kalırsınız. Haciz ve satış yetkisi ise doğrudan tahsile yönelik bir sonuçtur: taşınmaz üçüncü kişinin adında kalır ancak siz o mal üzerinde haciz koydurup sattırabilirsiniz. Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği yaklaşım da bu yöndedir; iddianın taşınmazın aynına değil alacağın tahsiline yönelik olduğu gözetilerek İİK m. 283 kıyasen uygulanır.

Bu kural sadece taşınmazlar için mi geçerli?

Hayır. TMK m. 229'un ikinci bendi genel olarak devirlerden söz eder; taşınmaz, araç, banka mevduatı, şirket payı gibi malvarlığı değerlerinin katılma alacağını azaltmak kastıyla devredilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Muvazaa davası bakımından da durum benzerdir; ancak talep sonucu malın niteliğine göre şekillenir. İncelediğimiz karar bir taşınmaz devrine ilişkin olduğundan İİK m. 283 kıyasen uygulanarak haciz ve satış yetkisi verilmesinden söz edilmiştir. Şirket payları ve şirket üzerinden yapılan gizlemeler ayrı bir teknik alan oluşturur ve bu tür dosyalarda ayrıca değerlendirme gerekir.

Karar hangi mahkemede görüldü?

Muvazaa nedeniyle tapu iptal ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde görülmüştür; incelediğimiz dosyada İstanbul 24. Asliye Hukuk Mahkemesi karar vermiştir. Katılma alacağı davası ise aile mahkemesinde, İstanbul 11. Aile Mahkemesinde derdestti. Yani iki dava iki ayrı mahkemede yürümekteydi ve Hukuk Genel Kurulu'nun çözdüğü sorun tam da bu iki dosyanın hangisinin diğerini bekleyeceğiydi. Temyiz süreci ise önce kapatılan 17. Hukuk Dairesinde, sonra Yargıtay 4. Hukuk Dairesinde ve nihayet direnme üzerine Hukuk Genel Kurulunda tamamlanmıştır.

Bu karar kesinleşti mi?

Evet. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 16.04.2025 tarihli ve 2023/618 E., 2025/231 K. sayılı kararıyla direnme kararını bozmuş, davacı vekilinin karar düzeltme istemi üzerine yapılan inceleme sonucunda 19.11.2025 tarihli ve 2025/557 E., 2025/730 K. sayılı kararla karar düzeltme istemi reddedilmiştir. Böylece bozma kesinleşmiştir. Karar düzeltme kararında ayrıca, 1086 sayılı Kanun'un 442. maddesi uyarınca karar düzeltme isteyenden takdiren 3.000 TL para cezası alınarak Hazineye gelir kaydedilmesine de hükmedilmiştir; bu, dayanaksız karar düzeltme istemlerinin yaptırıma bağlandığını gösteren pratik bir hatırlatmadır.

Muvazaa davasında hangi kanun maddesine dayanılır?

Muvazaaya dayalı iptal davalarının hukuki sebebini 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 19. maddesi oluşturur. Bu maddeye göre bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. Ancak Hukuk Genel Kurulu kararında belirtildiği üzere bu madde yalnızca nispi muvazaayı düzenler; mutlak muvazaa kanunda hükme bağlanmamıştır ve öğreti ile yargısal içtihatlarla şekillenmiştir. Kararda ayrıca pozitif hukukumuzda muvazaalı sözleşmelerin hüküm ve sonuçlarını düzenleyen ayrı bir kanun metni bulunmadığı da not edilmektedir.

Aile mahkemesindeki davada bu kararı nasıl kullanırım?

İki yönde kullanabilirsiniz. Birincisi, aile mahkemesi dosyanız muvazaa dosyasının sonucunu bekliyorsa, Hukuk Genel Kurulu'nun önceliği alacağın tespitine verdiğini göstererek beklemenin bırakılmasını ve tasfiye hesabının yapılmasını talep edebilirsiniz. İkincisi, kaçırılan malın değerinin TMK m. 229/1 ve özellikle m. 229/2 uyarınca edinilmiş mallara eklenmesini isteyerek, muvazaa davasının sonucunu beklemeden hesabın bu değeri içerecek biçimde yapılmasını sağlayabilirsiniz. Her iki durumda da devirden yararlanan üçüncü kişiye davanın ihbar edilmiş olması gerekir.

Muvazaa davasını kim açabilir?

Kural olarak muvazaalı işlem nedeniyle hakları zarara uğratılan üçüncü kişiler bu işlemlerin geçersizliğini ileri sürebilir; çünkü muvazaalı bir hukuki işlemle üçüncü kişilere zarar verilmesi onlara karşı işlenmiş bir haksız eylem niteliğindedir. Ancak Hukuk Genel Kurulu, genel usul kuralı gereğince bu davada da davacının hukuki yararının bulunmasının zorunlu olduğunu vurguluyor. Üçüncü kişinin muvazaalı işlemle haklarının zarara uğratıldığının benimsenebilmesi için onun muvazaalı işlemde bulunandan alacaklı olması ve muvazaalı işlemin alacağının ödenmesini önlemek amacıyla yapılmış olması gerekmektedir.

Bu yazıdaki karara nasıl ulaşabilirim?

Esas karar, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16.04.2025 tarihli ve 2023/618 Esas, 2025/231 Karar sayılı kararıdır. Bu karara karşı yapılan karar düzeltme istemi ise aynı Kurulun 19.11.2025 tarihli ve 2025/557 Esas, 2025/730 Karar sayılı kararıyla reddedilmiştir. Kararların tam metnine Adalet Bakanlığı içtihat bilgi bankası üzerinden ulaşılabilir. Bu yazıdaki alıntıların tamamı kararların tam metninden alınmış, atıf yapılan TMK m. 229 ve m. 241 hükümleri ise resmî kaynağından doğrulanmıştır. Karşı oylardaki görüşler ayrıca ve açıkça karşı oy olarak belirtilmiştir.

Boşanmadan Önce Mal Kaçırma: Muvazaalı Satış ve HGK 2025

Q: TMK 229'un birinci ve ikinci bendi arasındaki fark nedir?

Birinci bent karşılıksız kazandırmaları, yani bağış niteliğindeki işlemleri kapsar; mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan ve olağan hediyeler dışında yapılmış olması gerekir. İkinci bent ise doğrudan devirleri hedefler: bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. İkinci bentte zaman sınırı yoktur, mal rejiminin tamamı kapsamdadır ve işlemin karşılıksız olması aranmaz. Buna karşılık kastın ispatı gerekir. Mal kaçırma iddiasında bulunurken her iki bendi de açıkça ileri sürmek stratejik olarak önemlidir.

Q: Muvazaa davası açmak için icra takibi yapmam gerekir mi?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği bozma kararı bunu açıkça belirtiyor: muvazaaya dayalı davalarda davacının icra takibine geçmesine ve aciz belgesi almasına gerek yoktur. Gerekçesi şu: İİK m. 277 ve devamındaki iptal davasına konu tasarruflar özünde geçerli olmasına rağmen kanunun icra hukuku yönünden iptaline imkân verdiği tasarruflardır; muvazaada ise ortada baştan geçersiz bir işlem vardır. Karar ayrıca İİK m. 277'deki iptal davası açma hakkının, davacının genel hükümlere ve muvazaaya dayanarak dava açmasına engel olmadığını da vurgulamaktadır.

Q: Muvazaa davası ile tasarrufun iptali davası arasındaki fark nedir?

Kararda bu ayrım net biçimde yapılıyor: yüzeysel bakıldığında iki dava benzer görünse de benzerlik güttükleri amaçtan öte gitmez. İİK m. 277'deki iptal davaları, borçlu tarafından geçerli olarak yapılmış bazı tasarrufların hükümsüz kılınması için açılır. Muvazaa davası ise borçlunun yaptığı tasarrufi işlemlerin gerçekte hiç yapılmamış olduğunu tespit ettirmeyi amaçlar. Pratik sonuçları da farklıdır: muvazaa davasında aciz belgesi ve kesinleşmiş alacak ön koşul değildir, buna karşılık davacının muvazaalı işlemde bulunandan bir alacağının bulunması ve işlemin bu alacağın ödenmesini önlemek amacıyla yapılmış olması gerekir.

Q: Katılma alacağı davam sürerken muvazaa davası açabilir miyim?

Açabilirsiniz ancak Hukuk Genel Kurulu'nun 16.04.2025 tarihli kararına göre muvazaa davasında hukuki yarar bir dava şartıdır ve davacının hukuki yararının bulunup bulunmadığı ancak alacağının olduğunun saptanmasıyla belirlenir. Bu nedenle mal tasfiyesine ilişkin davanın sonucu beklenmelidir. Kurulun mahkemeye verdiği talimat üç adımlıdır: davacıya muvazaa iddiasının kapsamı sorulmalı, mal tasfiyesi davasının sonucu beklenmeli, alacağın varlığı sabit olur ve muvazaa ispat edilirse davanın kabulüne, aksi hâlde reddine karar verilmelidir. Dolayısıyla iki dava paralel yürüse de muvazaa dosyası bekleyecektir.

Boşanma davası açılmadan birkaç hafta önce eşiniz evi bir tanıdığına "sattı". Tapuda satış görünüyor, bedel ödenmiş gibi yazıyor. Siz ise yıllarca o eve katkı yaptınız. Şimdi katılma alacağı davası açacaksınız ama ortada gösterilecek mal kalmadı.

Ben Avukat Murat Aydar. Bu senaryodaki en yaygın refleks, hemen tapu iptali ve tescil davası açmaktır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16 Nisan 2025 tarihli kararı, bu refleksin neden çoğu zaman yanlış sonuç ürettiğini ve doğru talebin aslında ne olduğunu gösteriyor. Karar, karar düzeltme aşamasından da geçerek 19 Kasım 2025'te kesinleşti. Bu yazıda kararı tam metninden okuyup, mal kaçırmaya karşı elinizdeki araçları sırasıyla anlatacağım.

ℹ️Bilgi

30 saniyede özet:
1. Mal kaçırmaya karşı iki ayrı yol var: TMK m. 229 (değer olarak hesaba ekleme) ve muvazaa davası (işlemin geçersizliğini tespit).
2. TMK m. 229/2 çoğu kişinin gözünden kaçıyor: "katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler" — satışları da kapsar ve bir yıl sınırı yoktur.
3. HGK 16.04.2025: Muvazaa davasında hukuki yarar dava şartıdır; alacağınız olup olmadığı belirlenmeden dava görülemez.
4. Bu nedenle katılma alacağı davası bekletici mesele yapılmalı; alacak yoksa muvazaa davası reddedilir.
5. En kritik nokta: Muvazaa ispatlansa bile kural olarak tapu iptali verilmez. İİK m. 283 kıyasen uygulanarak size haciz ve satış isteme yetkisi tanınır.
6. Muvazaa davasında icra takibine geçmeye ve aciz belgesi almaya gerek yoktur — tasarrufun iptali davasından farkı budur.
7. TMK m. 229 son fıkra: mahkeme kararı, dava ihbar edilmişse üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir.
8. TMK m. 241'deki üçüncü kişiye dava hakkı 1 yıl / 5 yıl hak düşürücü süreye tabidir.

Hukuk Genel Kurulu'nun Önündeki Dosya

Olay örgüsü, mal kaçırma dosyalarının ders kitabı örneği gibi:

Taraflar 1991'de evlenmiş.
Dava konusu taşınmaz, evlilik sürerken 2006 yılının Haziran ayında satın alınmış. Davacı koca İran'da çalıştığı için satış işlemlerini İstanbul'daki eş yapmış ve taşınmaz eşin adına tescil edilmiş.
12.12.2012 — yani boşanma davasından yaklaşık bir ay önce — taşınmaz, eş tarafından üçüncü bir kişiye satış gösterilerek devredilmiş.
18.01.2013'te boşanma, 31.01.2013'te katılma alacağı davası açılmış.

Koca, bu satışın kendisinden mal kaçırmak amacıyla muvazaalı yapıldığını ileri sürerek tapu iptali ve eski malik eş adına tescil talebiyle dava açtı.

İlk derece mahkemesi davayı kabul etti. Gerekçesi dikkat çekiciydi: boşanma ve katılma alacağı davalarından kısa süre önce yapılan devir mal kaçırma niyetini gösteriyordu ve taşınmazı devralan kişi, tasarrufunda olan yer için aidat dahi ödememişti. Mahkemeye göre davalılar bir plan dâhilinde ve birlikte hareket ederek temliki danışıklı yapmışlardı.

Karar önce onandı; ancak karar düzeltme üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 05.04.2022 tarihinde bozdu. Mahkeme direndi ve dosya Hukuk Genel Kurulu'na geldi.

💡İpucu

Yerel mahkemenin dayandığı "devralan aidat ödemiyor" tespiti, muvazaa dosyalarının en işlevsel delil türüne örnektir. Tapuda malik görünen kişi, malikin yapması gereken şeyleri yapmıyorsa — aidat ödememek, kirayı tahsil etmemek, vergi bildirimlerinde görünmemek, taşınmazı hiç kullanmamak — bu, görünürdeki işlemin arkasında gerçek bir devir bulunmadığının göstergesi sayılır. Dava dilekçesinde bu tür "malik gibi davranmama" delillerinin tek tek toplanması gerekir.

Birinci Yol: Değeri Hesaba Ekletmek (TMK m. 229)

Mal kaçırmaya karşı ilk ve çoğu zaman en pratik silah, kaçırılan malın değerinin tasfiye hesabına eklenmesidir. Bunun için tapuyu geri getirmeniz gerekmez.

§Hukuki Kaynak

"TMK m. 229. Aşağıda sayılanlar, edinilmiş mallara değer olarak eklenir. 1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar, 2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir."

Maddede iki ayrı bent var ve aralarındaki fark uygulamada sürekli karıştırılıyor:

TMK m. 229 — iki bendin karşılaştırması
	1. bent	2. bent
Kapsadığı işlem	Karşılıksız kazandırmalar (bağış vb.)	Devirler — satış dâhil
Zaman sınırı	Mal rejiminin sona ermesinden önceki 1 yıl	Mal rejiminin devamı süresince (1 yıl sınırı yok)
Aranan koşul	Diğer eşin rızasının bulunmaması; olağan hediyeler hariç	Katılma alacağını azaltmak kastı
İspat yükü	Kazandırmanın karşılıksız olduğu	Kastın ortaya konması

✅Önemli

Uygulamada en çok kaçırılan nokta ikinci benttir. Birinci bende takılıp "tapuda satış görünüyor, karşılıksız kazandırma değil, o hâlde eklenemez" sonucuna varmak eksik bir okumadır. İkinci bent tam da "devirleri" hedefler ve satış biçiminde yapılmış devirleri kapsar; üstelik bir yıllık süreyle sınırlı değildir — mal rejimi süresince yapılmış her devir kapsamdadır. Buna karşılık ikinci bentte ispat konusu değişir: artık işlemin karşılıksız olduğunu değil, devrin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapıldığını ortaya koymanız gerekir.

Maddenin son fıkrası da çok işlevsel: bu tür uyuşmazlıklarda verilen mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.

⚠️Dikkat

Bu son fıkradaki ihbar şartı pratikte sürekli atlanıyor. Katılma alacağı davanızda malın değerinin hesaba eklenmesini istiyorsanız, devirden yararlanan üçüncü kişiye davayı ihbar etmeyi unutmayın. İhbar edilmezse, alacağınızı o kişiye karşı ileri sürebilme imkânınız zayıflar.

Üçüncü Kişiye Doğrudan Dava: TMK m. 241

Kaçırılan mal, borçlu eşin kalan malvarlığıyla karşılanamıyorsa devreye bu madde girer.

§Hukuki Kaynak

"TMK m. 241. Tasfiye sırasında, borçlu eşin malvarlığı veya terekesi, katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir. Dava hakkı, alacaklı eş veya mirasçılarının haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Yukarıdaki fıkra hükümleri ve yetki kuralları dışında mirastaki tenkis davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır."

Maddenin üç ayırt edici özelliği var. Birincisi ikincil (tali) nitelikte olması: ancak borçlu eşin malvarlığı yetmediğinde işler. İkincisi talebin eksik kalan miktarla sınırlı olması. Üçüncüsü ise sert hak düşürücü süreler: öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren 5 yıl.

🚨Kritik Uyarı

Bu süreler hak düşürücüdür; zamanaşımı gibi kesilmez veya durmaz. Mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmişse, muvazaayı ne kadar iyi ispatlarsanız ispatlayın TMK m. 241 yolu kapanır. Katılma alacağı davaları yıllarca sürdüğü için bu süre çoğu dosyada sessizce işler. Üçüncü kişiye başvurma ihtimaliniz varsa süreyi en baştan takvime almanız gerekir.

İkinci Yol: Muvazaa Davası

İkinci yol, devrin gerçekte hiç yapılmadığını tespit ettirmektir. Hukuk Genel Kurulu kararı, muvazaa kavramını ayrıntılı biçimde açıklıyor.

Muvazaa, kararda aktarılan tanımla, "tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacı ile gerçek durumu onlardan gizleyerek kendi gerçek iradelerine uymayan ve kendi aralarında geçerli olmayan bir hususta anlaşmalarıdır." Kurul, 7 Ekim 1953 tarihli ve 8/7 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına atıfla şu tanımı da veriyor: açıklanan beyanlarının gerçek maksatlarına uymadıklarını bildikleri hâlde, tarafların kastettikleri durumdan başka bir ilişkide kendilerini anlaşmış gibi göstermeleri hâli.

Muvazaalı bir işlemden söz edebilmek için üç unsur birlikte aranır:

Taraf iradeleri ile beyanları arasında isteyerek yaratılmış bir uygunsuzluk,
Üçüncü kişileri aldatmak niyeti,
Taraflar arasında gizli işlemi yaratan muvazaa sözleşmesinin bulunması.

Mutlak Muvazaa ve Nispi Muvazaa Ayrımı

Kurul iki türü şöyle ayırıyor: taraflar gerçekte bir işlem yapmayı düşünmedikleri hâlde sırf üçüncü kişileri aldatmak için görünürde bir işlem yapıyorlarsa mutlak muvazaa; aralarındaki gerçek sözleşmeyi, iç iradelerine uymayan başka bir işlemle gizliyorlarsa nispi muvazaa söz konusudur.

Burada ilginç bir hukuki ayrıntı var. Kararda belirtildiği üzere Türk Borçlar Kanunu m. 19 yalnızca nispi muvazaayı düzenler; mutlak muvazaa kanunda hükme bağlanmamış, öğreti ve yargısal içtihatlarla şekillenmiştir. Kurul ayrıca pozitif hukukumuzda muvazaalı sözleşmelerin hüküm ve sonuçlarını düzenleyen ayrı bir kanun metni bulunmadığını da not ediyor.

Eşin taşınmazı bir yakınına "satmış gibi" göstermesi tipik olarak mutlak muvazaa örneğidir: ortada gerçek bir satış iradesi yoktur, amaç yalnızca malı görünürde elden çıkarmaktır.

Muvazaa Davası ile Tasarrufun İptali Davası Aynı Şey Değil

Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği bozma kararı bu ayrımı çok net yapıyor:

❝
Yüzeysel bakıldığında iptal davaları ile muvazaa davaları arasında bir benzerlik görülmekte ise de bu benzerlik her iki davanın güttüğü amaçtan öte gitmemektedir. İİK 277. maddesinde sözü edilen iptal davaları borçlu tarafından geçerli olarak yapılmış bazı tasarrufların hükümsüz kılınması için açılır. Oysa muvazaa davası borçlunun yaptığı tasarrufi işlemlerin gerçekte hiç yapılmamış olduğunu tesbit ettirmeyi amaçlar.

Bu ayrımın en önemli pratik sonucu şudur:

✅Önemli

Muvazaaya dayalı davalarda davacının icra takibine geçmesine ve aciz belgesi almasına gerek yoktur. Karar bunu açıkça belirtiyor. Çünkü İİK m. 277 ve devamındaki iptal davasına konu tasarruflar özünde geçerli olmasına rağmen kanunun icra hukuku yönünden iptaline imkân verdiği tasarruflardır; muvazaada ise ortada baştan geçersiz bir işlem vardır. Karar ayrıca İİK m. 277'deki iptal davası açma hakkının, davacının genel hükümlere ve muvazaaya dayanarak dava açmasına engel olmadığını da vurguluyor.

Hukuk Genel Kurulu Ne Karar Verdi?

Kurul önündeki uyuşmazlık teknik bir usul sorusuydu: aile mahkemesindeki katılma alacağı davasının, muvazaa davasında HMK m. 165 uyarınca bekletici sorun yapılmasının gerekip gerekmediği.

Kural: Önce Alacak, Sonra Muvazaa

Kurul, muvazaa davası açabilmenin ön koşulunu şöyle kuruyor: üçüncü kişinin muvazaalı işlemle haklarının zarara uğradığının benimsenebilmesi için, onun muvazaalı işlemde bulunandan alacaklı olması ve muvazaalı işlemin bu alacağın ödenmesini önlemek amacıyla yapılmış bulunması gerekir.

Buradan doğrudan bir dava şartı çıkıyor:

❝
Hukuki yarar bir dava şartı olup, davacının bu davayı açmakta hukuki yararının bulunup bulunmadığı davacının alacağının olduğunun saptanması ile mümkün olacaktır. Davacının bir alacağının bulunup bulunmadığı yani hukuki yararının bulunup bulunmadığının tespiti bakımından davacı ve davalı arasındaki mal tasfiyesi davasının sonucu beklenmelidir.

Kurulun mahkemeye verdiği talimat üç adımlı: davacıya muvazaa iddiasının kapsamı sorulmalı, mal tasfiyesine ilişkin davanın sonucu beklenmeli, alacağın varlığı sabit olur ve muvazaa olgusu ispat edilirse davanın kabulüne, aksi hâlde reddine karar verilmeli.

Dosyada ilginç bir kısır döngü de vardı: aile mahkemesindeki katılma alacağı davası bu muvazaa dosyasının sonucunu bekliyordu. Hukuk Genel Kurulu bu düğümü, önceliği alacağın tespitine vererek çözdü.

En Kritik Nokta: Tapu İptali Değil, Haciz ve Satış Yetkisi

Kararın uygulamadaki en önemli sonucu budur ve talep sonucunuzu doğrudan değiştirir. Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği bozma kararına göre:

❝
Davacının iddiasını kanıtlaması hâlinde iddianın taşınmazın aynına ilişkin olmadığı, alacağın tahsiline yönelik bulunduğu da gözetilerek İİK 283/1,2 maddesi kıyasen uygulanarak iptal ve tescile gerek olmaksızın davacının taşınmazların haciz ve satışını isteyebilmesi yönünden hüküm kurulması gerekecektir.

Yani muvazaayı ispatlasanız bile mahkeme kural olarak tapuyu iptal edip eski malik adına tescil etmez. Bunun yerine, İcra ve İflâs Kanunu m. 283 kıyasen uygulanarak size o taşınmaz üzerinde haciz ve satış isteme yetkisi tanınır. Taşınmaz üçüncü kişinin adında kalır; siz alacağınızı o mal üzerinden tahsil edersiniz.

🚨Kritik Uyarı

Dilekçe pratiği açısından sonuç: Bu davada doğrudan "tapu iptali ve tescil" talebiyle yetinmek, davanın reddiyle sonuçlanabilir. Talep sonucunun, muvazaanın tespiti ile birlikte İİK m. 283 kıyasen uygulanarak haciz ve satış isteme yetkisi verilmesi biçiminde — ya da en azından terditli olarak — kurulması gerekir. İncelediğimiz dosyada yerel mahkeme tapu iptaline karar vermiş ve karar tam da bu nedenle bozulmuştur.

Karar, davalıların karar düzeltme istemi üzerine bir kez daha incelendi ve Hukuk Genel Kurulu 19.11.2025 tarihli kararıyla karar düzeltme istemini reddederek bozmayı kesinleştirdi.

§Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/618, K. 2025/231, 16.04.2025 (karar düzeltme istemi E. 2025/557, K. 2025/730 sayılı 19.11.2025 tarihli kararla reddedilmiştir) — muvazaa davasında bekletici mesele, hukuki yarar ve İİK m. 283'ün kıyasen uygulanması. Karar metni

"mevzuat.adalet.gov.tr"

Kararın Tartışmalı Yönleri: Karşı Oylar

Her iki karar da oy çokluğuyla alındı. Karşı oylarda dile getirilen görüşler bağlayıcı değil; ancak bir savunma kurarken hangi argümanların gündemde olduğunu göstermeleri bakımından değerli. Bu ayrımı özellikle vurgulamak isterim: aşağıdakiler Kurulun kararı değil, azınlıkta kalan görüşlerdir.

TMK m. 241 Tartışması

16.04.2025 tarihli karara yazılan karşı oy, bozma sonucuna katılmakla birlikte karara bir ekleme yapılmasını savunuyor: mal rejiminin tasfiyesi sonucu bir alacak doğar ve muvazaa da belirlenirse, davacının önce asıl borçlu eşe başvurması, ondan tahsil edemediği eksik kalan miktarla sınırlı olarak üçüncü kişiye gitmesi gerektiği açıkça yazılmalıydı.

Karşı oydaki endişe şu: bu ekleme yapılmazsa her iki davalı müteselsilen sorumlu hâle gelir ve alacaklı eşe, TMK m. 241'in açık hükmüne aykırı biçimde, alacağının tamamını asıl borçludan istemeden doğrudan üçüncü kişiden isteme yolu açılır. Karşı oy bunu İİK m. 45'e ve "alacağın asıl borçludan istenmeden kefilden istenemeyeceği" yönündeki yerleşik uygulamaya da aykırı buluyor.

Aynı görüş Kurul görüşmeleri sırasında da ileri sürülmüş, ancak kararda belirtildiği üzere Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.

"Tapuda Satış Görünüyorsa Değer Eklenemez mi?"

19.11.2025 tarihli karar düzeltme kararına yazılan karşı oyda ise şu değerlendirme yer alıyor: TMK m. 229/1 karşılıksız kazandırmalarla ilgili olduğundan, akit tablosu içeriğinde satış yoluyla devir yapıldığı görülüyorsa o taşınmaza yapılan katkılar edinilmiş mallara değer olarak eklenemez; ancak işlemin gerçek bir satış olmadığını, muvazaalı olduğunu ve asıl işlemin karşılıksız kazandırma niteliği taşıdığını ispatlayan bir karar elde edilirse ekleme mümkün olur.

Bu görüş, muvazaa davasının katılma alacağı davasından önce sonuçlanması gerektiği sonucuna varıyor — yani çoğunluğun kurduğu sıralamanın tam tersine.

⚠️Dikkat

Bu karşı oyu okurken bir noktayı gözden kaçırmamak gerekir: değerlendirme yalnızca m. 229/1 üzerinden yapılmıştır. Oysa yukarıda gördüğümüz gibi m. 229/2, "katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirleri" ayrıca kapsar ve satış biçimindeki devirler için karşılıksızlık şartı aramaz. Bir mal kaçırma dosyasında iddianızı yalnızca birinci bende dayandırmamak, ikinci bendi de açıkça ileri sürmek stratejik olarak önemlidir.

Eşiniz Mal Kaçırdıysa: Yol Haritası

Mal kaçırmaya karşı araçlar
Araç	Ne sağlar	Dikkat
TMK m. 229/1	Karşılıksız kazandırmanın değeri hesaba eklenir	Son 1 yıl · rıza yok · olağan hediye değil
TMK m. 229/2	Alacağı azaltma kastıyla yapılan devrin değeri eklenir	Süre sınırı yok; kast ispatlanmalı
TMK m. 229 son fıkra	Karar üçüncü kişiye karşı ileri sürülebilir	Davanın ihbarı şart
TMK m. 241	Üçüncü kişiden eksik kalan miktar istenir	Tali nitelikte · 1 yıl / 5 yıl hak düşürücü süre
Muvazaa davası	İşlemin geçersizliği tespit edilir; haciz ve satış yetkisi	Alacak belirlenmeden görülmez · tapu iptali kural olarak verilmez
İhtiyati tedbir	Devrin sürmesini engeller	En erken aşamada istenmeli

Sıralama önerim şu:

Önce tedbir. Boşanma veya katılma alacağı davasıyla birlikte, riskli taşınmaz ve araçlar üzerine ihtiyati tedbir talep edin. Mal zaten devredilmişse dahi, devralan üzerindeki yeni devirleri engellemek için tedbir isteyin.
Katılma alacağı davasını doğru kurun. Kaçırılan malın değerinin TMK m. 229/1 ve 229/2 uyarınca hesaba eklenmesini açıkça talep edin. Bu, çoğu dosyada tapuyu geri getirmeye hiç gerek kalmadan sonucu sağlar.
Üçüncü kişiye davayı ihbar edin. TMK m. 229 son fıkra bunu kararın ona karşı ileri sürülebilmesi için şart koşuyor.
Muvazaa davasını talep sonucunu doğru yazarak açın. Tapu iptali yerine, muvazaanın tespiti ile İİK m. 283 kıyasen uygulanarak haciz ve satış isteme yetkisi verilmesini isteyin.
Süreleri takvime alın. TMK m. 241 için öğrenmeden itibaren 1 yıl, mal rejiminin sona ermesinden itibaren 5 yıl.
Delilleri "malik gibi davranmama" ekseninde toplayın. Aidat, vergi, kira, abonelik, kullanım, devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, alıcının ödeme gücü ve taraflar arasındaki yakınlık.

💡İpucu

Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği çoğu dosyanın kilit noktasıdır. Alıcının banka kayıtları, ödeme gücü ve gelir durumu, tapudaki bedel ile rayiç değer arasındaki fark, satış tarihinden hemen önce veya sonra taraflar arasında gerçekleşen para hareketleri istenmelidir. Tapuda yazan bedelin ödendiğine dair hiçbir iz yoksa, bu tek başına muvazaanın en güçlü göstergesidir.

Hangi Süre Neye İşliyor?

Süreler
Konu	Süre
TMK m. 241 — üçüncü kişiye dava (öğrenme)	1 yıl (hak düşürücü)
TMK m. 241 — üçüncü kişiye dava (her hâlde)	Mal rejiminin sona ermesinden 5 yıl (hak düşürücü)
TMK m. 229/1 — geriye dönük kapsam	Mal rejiminin sona ermesinden önceki 1 yıl
TMK m. 229/2 — geriye dönük kapsam	Mal rejiminin tamamı (sınır yok)

Mal rejiminin ne zaman sona erdiği bu hesabın çıkış noktasıdır: TMK m. 225 uyarınca boşanma hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Yani "önceki bir yıl" hesabı, boşanma kararının kesinleşme tarihinden değil, davanın açıldığı tarihten geriye doğru yapılır. Bu ayrıntı, incelediğimiz dosyada devrin (12.12.2012) boşanma davasından (18.01.2013) yaklaşık bir ay önce yapılmış olması nedeniyle doğrudan belirleyicidir.

Bu Dosyalarda Avukatın Rolü

Kararı tam metninden okuduktan sonra söyleyebileceğim şu: bu dosyalar çoğunlukla muvazaanın ispat edilememesi yüzünden değil, yanlış talep kurulması yüzünden kaybediliyor. Kontrol listesi:

Talep sonucunu doğru yazın. Tapu iptali değil, muvazaanın tespiti + İİK m. 283 kıyasen haciz ve satış yetkisi.
İki bendi birlikte ileri sürün. TMK m. 229/1 ve m. 229/2 — özellikle satış görünümlü devirlerde ikinci bent hayati.
Üçüncü kişiye ihbar edin. m. 229 son fıkranın açık şartı.
Hukuki yararı baştan kurun. Alacağınızın varlığını ortaya koyan verileri muvazaa dosyasına da sunun; Kurul bunu dava şartı sayıyor.
Hak düşürücü süreleri takip edin. Özellikle m. 241'in beş yıllık süresi sessizce işler.
Bekletici mesele düzenini yönetin. İki dosyanın birbirini beklemesi ihtimaline karşı, hangi dosyanın önce yürümesi gerektiğini dilekçenizde gerekçelendirin.

Mal rejimi ve tasfiye hesabının temelleri için boşanmada mal paylaşımı ve mal paylaşımı davası yazılarımıza, malvarlığının şirket üzerinden gizlendiği dosyalar için şirket üzerine alınan mallar yazımıza bakabilirsiniz. Dosyanızı değerlendirmek için mal paylaşımı avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.