Evlilik Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Sözleşmesi

"Evlilik sözleşmesi yapsak mallar karışmaz" cümlesi Türkiye'de çok söyleniyor, ama iki büyük yanlış üzerine kurulu. Birincisi, Türk hukukunda "evlilik sözleşmesi" adında serbest içerikli bir sözleşme yok; kanunun tanıdığı kurumun adı mal rejimi sözleşmesi ve içeriği kanunla sınırlanmış. İkincisi, bu sözleşme geçmişi silmiyor — Yargıtay 2024'te verdiği iki kararla bunu açıkça ortaya koydu.

Bu yazıda mal rejimi sözleşmesinin gerçekte ne yapabildiğini, ne yapamadığını, nasıl ve nerede yapıldığını kanun maddeleri ve güncel Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

"Evlilik Sözleşmesi" Diye Bir Sözleşme Var mı?

Hayır — en azından filmlerdeki anlamıyla yok. Türk Medeni Kanunu, eşlerin mal ilişkisini tek bir kurumla düzenliyor: mal rejimi sözleşmesi. Kanun, eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanmasının asıl olduğunu söyledikten sonra ekliyor: eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.

Buradaki "kanunda yazılı sınırlar içinde" ifadesi her şeyi belirliyor. Seçilebilecek rejimler sınırlı sayıdadır: dördünden birini seçersiniz, beşinci bir rejim icat edemezsiniz. Sözleşmeye "ben kazandığımın tamamını kendime saklarım, o hiçbir şey alamaz" gibi bir hüküm yazmak da mümkün değil; ancak kanunun izin verdiği belirli noktalarda sapma yapabilirsiniz. Bu noktaları aşağıda tek tek sayıyoruz.

Yargıtay bunu çok net ifade ediyor: aile hukukunda tam ve sınırsız bir sözleşme serbestisi kabul edilmemiştir; serbesti sınırlı olarak tanınmıştır.

Seçilebilecek Dört Mal Rejimi

Sözleşme yapmazsanız kanunun yasal rejimi olan edinilmiş mallara katılma uygulanır. Sözleşmeyle geçebileceğiniz üç seçimlik rejim daha var:

Rejimlerin kendi içindeki ayrıntıları ve hangi malın hangi kategoriye girdiğini boşanmada mal paylaşımı rehberimizde ve hangi mallar paylaşılmaz yazımızda ele aldık.

Sözleşme Nasıl Yapılır? Şekil ve Ehliyet

Mal rejimi sözleşmesi şekle bağlı bir sözleşmedir. Şekle uyulmazsa sözleşme geçerli olmaz — aralarında imzaladıkları bir kâğıda güvenen eşlerin en sık düştüğü hata bu.

Düzenleme mi, Onaylama mı?

İkisi de geçerli, ama farkları var:

• Düzenleme şeklinde: metni noter hazırlar, tarafların iradesini bizzat tespit eder. Hukuken en güçlü ve ispat açısından en güvenli yol. Uygulamada mal rejimi sözleşmeleri çoğunlukla böyle yapılır.
• Onaylama şeklinde: metni taraflar (veya avukatları) hazırlar, noter imzaların ilgililere ait olduğunu onaylar. Metnin hukuka uygunluğunun sorumluluğu büyük ölçüde taraflarda kalır.

İçeriği kanunun izin verdiği sınırları aşan bir sözleşme, noterde yapılmış olsa bile o maddeler yönünden geçersizdir. Noter onayı, şekil şartını karşılar; içeriği hukuka uygun hâle getirmez.

Evlenme Başvurusu Sırasında Seçim

Kanun ikinci bir yol daha tanıyor: evlenme başvurusu sırasında hangi rejimin seçildiğini yazılı olarak bildirmek. Bu, notere gitmeye gerek bırakmaz ama yalnızca evlenme anında kullanılabilen bir imkândır. Evlendikten sonra rejim değiştirmek isteyen eşlerin tek yolu noterdir.

Kimler Yapabilir? Tapuya Şerh Gerekir mi?

• Ehliyet: sözleşme ancak ayırt etme gücüne sahip kişilerce yapılabilir. Küçükler ile kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır (TMK m. 204).
• İmza: tarafların ve gerektiğinde yasal temsilcilerinin imzası zorunludur.
• Tescil: kanun, sözleşmenin geçerliliği için tapuya şerh ya da nüfus kaydına işlenme gibi bir tescil şartı öngörmemiştir. Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda mal rejimi sözleşmesine ilişkin bir kayıt hükmü de yoktur. Bu nedenle sözleşmenin bir nüshasını saklamak ve noterdeki yevmiye numarasını not etmek pratikte önemlidir.
• Masraf: noter ücreti ve harçlar her yıl yenilenen Noterlik Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. Tutarı sözleşme yapmadan önce ilgili noterlikten teyit ettirin.

Ne Zaman Yapılabilir? Evlilik İçinde de Mümkün

Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m. 203). Evlilik içinde rejim değiştirmek için hâkim kararına, gerekçe göstermeye ya da karşı tarafı ikna edecek bir sebebe ihtiyaç yok; iki eşin iradesi ve noter şekli yeterli. Kanun bunu ayrıca teyit ediyor: eşler her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilirler (TMK m. 208).

Bu, sözleşmenin "bir kere yapılıp bitirilen" bir iş olmadığı anlamına gelir. Evliliğin onuncu yılında işletme kuran bir eş, o tarihte rejimi değiştirebilir. Ama işte tam burada yazının en kritik noktası devreye giriyor.

En Kritik Nokta: Sözleşme Geriye İşlemez

Çok yaygın bir beklenti var: "Yedi yıl evliyiz, şimdi mal ayrılığı sözleşmesi yaparsak bu yedi yıl da kapsama girer." Girmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2024'te verdiği iki kararla bu tartışmayı kapattı.

Kararın gerekçesinde bu sınırlamanın kamu düzenine ilişkin olduğu ve sözleşme serbestisine dayanılarak aşılamayacağı, geçmişe etkili böyle bir belirlemenin yok hükmünde olduğu vurgulanıyor.

Pratikte Ne Demek?

Sözleşme, evliliği iki döneme böler. Sözleşmeden önceki dönem eski rejime, sonraki dönem yeni rejime tabidir. Yukarıdaki davada tasfiyeye konu taşınmaz sözleşmeden on beş gün önce (13.04.2010) alınmıştı; bu nedenle o taşınmaz mal ortaklığına değil, edinilmiş mallara katılma rejimine tabi kaldı.

Bunun somut sonucu şu oldu: kadın tapudan pay istedi, alamadı. Çünkü edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye alacağı ayni değil kişisel bir alacak hakkıdır; eşin diğerinin malvarlığında mülkiyet veya başka ayni hak talebi kural olarak söz konusu olamaz. Kanun bu kuralın yalnızca iki istisnasını sayıyor: paylı malda üstün yararın kanıtlanması (TMK m. 226/2) ve aile konutu ile ev eşyası (TMK m. 240). Kararda ayrıca, alacağın ayın olarak ödenmesinin borçlu eşe tanınmış bir hak olduğu, alacaklı eşin bunu dayatamayacağı belirtiliyor.

Sözleşmeye Ne Yazılabilir? Kanunun İzin Verdiği Beş Sapma

Rejimler sınırlı sayıda olsa da kanun, seçilen rejimin içinde belirli noktalarda anlaşmaya izin veriyor. Bunlar, iyi hazırlanmış bir sözleşmenin gerçek çalışma alanıdır:

Sözleşmeye Yazılamayanlar: Nafaka, Velayet, Tazminat

Mal rejimi sözleşmesi, adından da anlaşılacağı gibi yalnızca malvarlığı ilişkisini düzenler. Boşanmanın diğer sonuçları bu sözleşmenin konusu değildir ve noterde kararlaştırılamaz.

• Nafaka: "Boşanırsak nafaka istemeyeceğim" taahhüdü, evlilik sırasında noterde verilse bile hâkimi bağlamaz. Nafaka, boşanma davasında talep ve şartlara göre değerlendirilir.
• Velayet ve kişisel ilişki: çocuğa dair düzenlemeler çocuğun üstün yararı ölçütüne tabidir ve hâkimin denetimi dışında bırakılamaz. Eşlerin önceden yaptığı bir anlaşma, hâkimi bağlamaz.
• Maddi ve manevi tazminat: boşanmanın malî sonuçlarına ilişkin feragat de aynı kurala tabidir.
• Boşanma sebebi yaratmak: "aldatma hâlinde evlilik kendiliğinden sona erer" gibi hükümler geçersizdir; boşanma ancak kanunda sayılan sebeplerle ve mahkeme kararıyla gerçekleşir.

Bu konuların düzenlenebileceği tek yer, boşanma davasındaki anlaşmalı boşanma protokolüdür ve orada da geçerlilik hâkimin onayına bağlıdır. Onaylanmış bir protokolün ne kadar güçlü olduğunu gösteren bir örnek: 2. Hukuk Dairesi'nin 26.03.2024 tarihli E. 2023/2433, K. 2024/2082 sayılı kararında, hâkimin onayladığı protokolde taşınmaz ve araç payı devri taahhüt eden eşin ölümünden sonra bu yükümlülük mirasçılarına karşı dava yoluyla yerine getirildi. Protokolün nasıl kurulacağını anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı ve feragat yazımızda, boşanma anında yapılan paylaşım sözleşmelerini ise mal paylaşımı sözleşmesi nasıl hazırlanır yazımızda ele aldık.

Alacaklılar Karşısında: Sözleşme Kalkan Değil

Mal rejimi sözleşmesinin borçtan kurtulma ya da haciz kaçırma aracı olarak kullanılabileceği düşüncesi de yanlış. Kanun bunu ayrı bir maddeyle kapatmış.

Yani rejim değiştirip malları diğer eşe geçirmek, alacaklıyı o mallardan uzaklaştırmaz; malları devralan eş borçtan kişisel olarak sorumlu hâle gelir. Boşanma öncesinde yapılan devirlerin ayrıca muvazaa ve tasarrufun iptali yönünden incelenebileceğini muvazaalı satış yazımızda anlattık. Aile konutu söz konusuysa ayrı bir koruma daha devreye girer; ayrıntısı aile konutu şerhi yazımızda.

Tersi de Var: Mahkeme Kararıyla Mal Ayrılığı

Eşinizin malî davranışı sizi riske atıyorsa, sözleşme yapmasını beklemek zorunda değilsiniz. Haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir (TMK m. 206). Kanun haklı sebebe örnek olarak şunları sayıyor:

1. Diğer eşe ait malvarlığının borca batık veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması.
2. Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmüş olması.
3. Ortaklık malları üzerinde tasarruf için gereken rızasını haklı sebep olmadan esirgemesi.
4. Diğer eşin malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması.
5. Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.

Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebep sonradan ortadan kalkarsa, hâkim eşlerden birinin istemi üzerine eski rejime dönülmesine karar verebilir (m. 208).

2002 Öncesi Evlilikler: İki Dönemli Hesap

Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girdi ve edinilmiş mallara katılmayı yasal rejim yaptı. Ondan önce evlenmiş çiftler için hesap iki döneme bölünür ve bu, uygulamada en çok yanlış anlaşılan konulardan biri.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ayrımı istikrarlı biçimde uyguluyor — örneğin 21.05.2025 tarihli E. 2023/709, K. 2025/325 ve 13.12.2023 tarihli E. 2022/1273, K. 2023/1238 sayılı kararlar bu yöndedir.

Yurt Dışında Yaşayan Eşler: Hangi Hukuk Uygulanır?

Eşlerden biri yabancıysa ya da evlilik yurt dışında kurulmuşsa, önce hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı belirlenir. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun burada eşlere bir seçim hakkı tanıyor:

• Eşler, evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilirler.
• Böyle bir seçim yapılmamışsa sırasıyla: evlenme anındaki müşterek millî hukuk, yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır.
• Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır — yani Türkiye'deki taşınmaz için Türk hukuku.
• Evlendikten sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilirler.

Dikkat edilecek nokta: seçim hakkı evlenme anındaki bağlara göre kullanılıyor. Almanya'da yaşayan bir çiftin Alman hukukunu seçmesi mümkündür; ama Türkiye'deki taşınmazın tasfiyesinde yine Türk hukuku devreye girer. Yurt dışı boyutu olan dosyalar için gurbetçiler için boşanma, tanıma ve tenfiz yazımıza bakabilirsiniz.

Kimler İçin Gerçekten Mantıklı?

Mal rejimi sözleşmesi herkes için gerekli değil. Yasal rejim, çoğu evlilikte dengeli bir sonuç üretir. Sözleşmenin gerçek fark yarattığı durumlar şunlar:

Buna karşılık, ev ve araç dışında malvarlığı olmayan, gelirleri benzer bir çift için sözleşme çoğu zaman gereksiz bir masraftır: yasal rejim zaten yarı yarıya bir sonuç üretir.

Sözleşme Nasıl Değiştirilir veya Kaldırılır?

Mal rejimi sözleşmesi kalıcı bir bağ değil. Eşler her zaman yeni bir sözleşmeyle önceki rejime ya da başka bir rejime geçebilirler (TMK m. 208). Kaldırma ve değiştirme de aynı şekle tabidir: noterde düzenleme veya onaylama.

• Tek taraflı iptal yok. Sözleşmeyi yapan eşlerden biri tek başına ondan dönemez; değişiklik için iki tarafın iradesi gerekir. Tek taraflı yol, m. 206'daki haklı sebeplere dayanıp mahkemeden mal ayrılığına geçiş istemektir.
• Değişiklik de ileriye etkilidir. Yeni sözleşme, önceki dönemi yeniden düzenlemez; yalnızca kendi tarihinden sonrası için geçerli olur.
• Rejim boşanmada davanın açıldığı tarihte sona erer. Boşanma kararı verilirse mal rejimi, dava tarihi itibarıyla sona ermiş sayılır (TMK m. 225/2) — karar tarihi değil, dava tarihi esas alınır.
• Geçersizlik iddiası. Şekle aykırılık, ehliyetsizlik ya da içeriğin kanunun sınırlarını aşması hâlinde sözleşmenin tamamı veya ilgili maddeleri geçersiz sayılabilir; bu, tasfiye davası içinde tartışılır. Tasfiye davasının işleyişini mal paylaşımı davası yazımızda anlattık.

Sık Yapılan Yedi Hata

1. Aralarında imzalanan kâğıda güvenmek. Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmadıkça geçerli değildir; el yazısıyla imzalanmış bir metin sonuç doğurmaz.
2. Sözleşmenin geçmişi kapsadığını sanmak. Yargıtay'ın 2024 kararlarına göre geçmişe etkili maddeler geçersizdir; sözleşme yapıldığı tarihten itibaren geçerlidir.
3. Nafaka ve velayeti sözleşmeye yazmak. Bunlar ancak boşanma davasında hâkimin onayıyla geçerlilik kazanır (TMK m. 184/5).
4. "Mal ayrılığı seçersem hiçbir şey vermem" sanmak. Mal ayrılığında katılma alacağı doğmaz; ama diğer eşin parasal katkısı varsa katkı payı alacağı gündeme gelir. Bunun ayrıntısını katkı payı ve kişisel mal yazımızda ele aldık.
5. Alacaklılardan kaçmak için rejim değiştirmek. TMK m. 213 bu yolu kapatıyor; malları devralan eş borçtan kişisel olarak sorumlu olur.
6. İkinci evlilikte saklı payı hesaba katmamak. Katılma oranını değiştiren anlaşmalar, ortak olmayan çocukların ve altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez (m. 237).
7. Şirket ve mesleki malları düzenlemeden bırakmak. Kanun bu konuda açık bir imkân tanıyor (m. 221); kullanılmadığında işletme değeri tasfiyeye girer.

Sonuç

Türk hukukunda "evlilik sözleşmesi", eşlerin dilediklerini yazabildiği bir metin değil; kanunun çizdiği dört rejimden birini seçmek ve kanunun izin verdiği beş noktada sapma yapmaktır. Doğru kurulduğunda gerçekten işe yarar: işletme değerini koruyabilir, kişisel mal gelirlerini dışarıda tutabilir, katılma oranını değiştirebilir.

Ama iki sınırı akılda tutmak şart. Sözleşme ileriye çalışır: ne kadar erken yapılırsa o kadar değerlidir, geçmişi düzeltmez. Ve yalnızca malvarlığını düzenler: nafaka, velayet ve tazminat bu metnin konusu değildir. Kendi durumunuz için hangi rejimin uygun olduğunu ve sözleşmede hangi maddelerin yer alması gerektiğini değerlendirmek isterseniz iletişim bilgilerimiz sayfanın altındadır. Boşanma sürecinin bütününü Boşanma Rehberi sayfamızda topladık.