Dava Zamanaşımı Kaç Yıl? Ceza Davasında Süreler (TCK 66)

Bir suç işlendikten sonra devletin o suçu yargılama yetkisi sınırsız değildir. Kanunun öngördüğü süre geçerse kamu davası düşer ve fail artık o fiil nedeniyle cezalandırılamaz. Türk Ceza Kanununun 66. maddesinde düzenlenen bu kurum dava zamanaşımıdır.

Bu yazıda dava zamanaşımı sürelerini, sürenin nasıl hesaplandığını ve ne zaman başladığını, zamanaşımını kesen ve durduran hâlleri, olağanüstü zamanaşımını, HAGB kararının etkisini, şikâyet süresiyle farkını ve kesinleşen cezalardaki ceza zamanaşımını 2026 tarihli Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Ceza Davasında Zamanaşımı Kısaca

Dava Zamanaşımı Nedir?

Dava zamanaşımı, suç işlendikten sonra belirli bir süre içinde hüküm kesinleşmezse kamu davasının düşmesini sağlar. Hükmün kesinleşmesinden sonra ise artık dava zamanaşımı değil, cezanın infazına ilişkin ceza zamanaşımı gündeme gelir (TCK m. 68). İki kurum sıkça karıştırıldığı için yazının sonunda ceza zamanaşımını ayrıca anlatıyoruz.

Dava Zamanaşımı Süreleri

Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında bu sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında üçte ikisi geçince kamu davası düşer (TCK m. 66/2).

Sık Görülen Suçlarda Zamanaşımı

Bu süreler suçların temel hâlleri içindir. Örneğin hırsızlık ve dolandırıcılığın nitelikli hâllerinde cezanın üst sınırı beş yılı aştığı için süre on beş yıla çıkar. Suçların cezaları ve nitelikli hâlleri için hakaret suçu ve cezası, hırsızlık suçu ve cezası ve dolandırıcılık suçu ve cezası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Süre Nasıl Hesaplanır?

• Üst sınır esas alınır. Süre belirlenirken suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırına bakılır. Seçimlik cezalarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır (TCK m. 66/4). Mahkemenin somut olarak vereceği ceza süreyi belirlemez.
• Nitelikli hâller hesaba katılır. Dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (TCK m. 66/3). Temel hâle göre sekiz yıllık zamanaşımı dolduğu gerekçesiyle verilen düşme kararını inceleyen Daire, "dava zamanaşımının hesabında dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hallerinin de göz önünde bulundurulması gerekmekte olduğu" belirterek suçun on beş yıllık zamanaşımına tabi olduğunu kabul etti ve kararı bozdu (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 31.03.2026, E. 2023/7636, K. 2026/3655).
• Yeniden yargılamada süre baştan başlar. Aynı fiil nedeniyle yeniden yargılama talebinin kabul edildiği tarihten itibaren zamanaşımı süresi yeni baştan işler (TCK m. 66/5).

Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Zamanaşımı tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği günden işlemeye başlar (TCK m. 66/6).

Çocuğa Karşı Aile İçinde İşlenen Suçlar

Çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda zamanaşımı, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m. 66/6). Bu kural sayesinde ana-baba, büyükanne-büyükbaba gibi üstsoyun ya da çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişilerin işlediği suçlarda süre, çocuk reşit olmadan işlemeye başlamaz. Bu nedenle çocukken yaşanan bir suç yetişkinlikte hâlâ yargılanabilir.

Zincirleme Suçta Son Fiil

Zincirleme suçta zamanaşımı son suçun işlendiği günden başlar (TCK m. 66/6). Birden fazla yıl boyunca sahte belge düzenlediği kabul edilen bir sanığın dosyasında kanun yararına bozma istenmişti. Daire, "sanığın eylemlerinin zincirleme suç kapsamında kaldığının ve son düzenlenen faturanın 2012 yılı şubat ayında düzenlendiğinin, bu nedenle hüküm tarihinde zamanaşımı süresinin dolmadığının anlaşılması" nedeniyle bu istemi reddetti (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 12.05.2026, E. 2025/4511, K. 2026/4919). Yani tek tek fiillerin tarihi değil, zincirin son halkası önemlidir.

Zamanaşımı Nasıl Kesilir, Ne Kadar Uzar?

Kesilme sebebi gerçekleştiğinde süre sıfırlanır ve son kesme sebebinden itibaren yeniden işler. Ancak bu uzama sınırsız değildir. Toplam süre, kanundaki olağan sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. Uygulamada buna olağanüstü zamanaşımı denir. Sekiz yıllık süreye tabi bir suçta suç tarihinden itibaren on iki yıl dolduğunda, aradaki kesilmelere bakılmaksızın dava düşer.

Kesme sebebi gerçekleşmeden olağan süre dolarsa artık kesilme de mümkün değildir. Bir paylaşımla işlenen hakaret suçunda iddianame, sekiz yıllık süre dolduktan sonra düzenlenmişti. İlk derece mahkemesi mahkûmiyet kararı vermişti. Daire, sürenin iddianameden önce dolduğunu tespit ederek "gerçekleşen zamanaşımı nedeniyle kamu davasının düşmesine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden" karar verilmesini hukuka aykırı buldu, kararı kanun yararına bozdu ve davanın düşmesine karar verdi (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 09.06.2026, E. 2026/6418, K. 2026/10840).

Zamanaşımı Ne Zaman Durur?

Soruşturma ve kovuşturmanın bir izin veya karar alınmasına ya da başka bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı olduğu hâllerde, izin veya karar alınıncaya ya da mesele çözülünceye kadar dava zamanaşımı durur. Kaçak olduğuna karar verilen fail hakkında da bu karar kaldırılıncaya kadar zamanaşımı işlemez (TCK m. 67/1). Durma, kesilmeden farklı olarak süreyi sıfırlamaz. Durma sona erince süre kaldığı yerden devam eder.

HAGB Kararında Denetim Süresi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur ve denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (CMK m. 231/8). Bir kanun yararına bozma isteminde Daire, HAGB kararının kesinleşmesinden denetim süresinde yeni suç işlendiği tarihe kadar zamanaşımının durduğunu tespit etti ve "deneme süresinde işlenen suç tarihinden itibaren zamanaşımının yeniden işlediği ve karar tarihi itibarıyla zamanaşımı sürelerinin dolmadığı" hususunu belirterek istemi reddetti (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 14.09.2026, E. 2026/3934, K. 2026/5353). Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenirse mahkeme ertelenen hükmü açıklar (CMK m. 231/11).

Salgın Döneminde Ceza Zamanaşımı Durmadı

Covid-19 salgını nedeniyle 2020'de yargı alanındaki birçok süre durdurulmuştu. Ancak aynı düzenleme, suç ve ceza için kanunlarda düzenlenen zamanaşımı sürelerini açıkça kapsam dışında bıraktı (7226 sayılı Kanun geçici m. 1/2-a). Bu nedenle ceza davalarında dava zamanaşımı salgın döneminde işlemeye devam etti.

Zamanaşımı Dolarsa Ne Olur?

Dava zamanaşımı dolarsa mahkeme kamu davasının düşmesine karar verir (CMK m. 223/8). Zamanaşımı kamu düzenine ilişkindir ve tarafların ileri sürmesine bağlı değildir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, "dava zamanaşımının yargılama sırasında gerçekleşmesi durumunda, yerel mahkeme ya da Yargıtay tarafından resen zamanaşımı kuralı uygulanarak kamu davasının düşmesine karar verilmesinin zorunlu" olduğunu vurguladı (Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 14.09.2026, E. 2026/4731, K. 2026/8808).

Ancak derhal beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez (CMK m. 223/9). Fiilin suç oluşturmaması gibi araştırma gerektirmeyen bir durum varsa sanık zamanaşımı yerine beraat kararı alır. Aynı dosyada sanık, düşme kararına karşı beraat istemiyle temyize başvurmuştu. Daire, "herhangi bir araştırmayı gerektirmeyen bir hal başka bir deyişle derhal beraat kararı verilmesini gerektiren bir durum bulunmadığından" sanığın temyizinde hukuki yarar bulunmadığını belirterek temyiz istemini reddetti (Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 14.09.2026, E. 2026/4731, K. 2026/8808).

Şikâyet Süresi ile Zamanaşımı Farkı

Şikâyete bağlı suçlarda ayrıca altı aylık şikâyet süresi vardır. Bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar ve zamanaşımı süresini geçemez (TCK m. 73/1-2). Hakaret suçunda 7531 sayılı Kanunla 14 Kasım 2024'ten beri ek bir sınır bulunur ve şikâyet süresi fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/2).

Şikâyet süresi, devletin yargılama yetkisinin başlayabilmesi için gereken bir şarttır. Dava zamanaşımı ise başlamış bir soruşturmanın veya davanın hangi süre içinde sonuçlanması gerektiğini belirler. Süresinde şikâyet etmek, zamanaşımının dolmasına engel olmaz.

Ceza Zamanaşımı (TCK 68)

Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işler ve kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplanır (TCK m. 68/5). Örneğin kesinleşmiş bir hapis cezasından kaçan hükümlü için süre, kaçtığı günden itibaren kalan cezaya göre hesaplanır.

Pratikte Nelere Dikkat Etmelisiniz?

• Suçun tarihini belgeleyen kayıtları saklayın. Zamanaşımı hesabı her zaman suç tarihinden başlar.
• Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık şikâyet süresini kaçırmayın, hakarette fiilden itibaren iki yıllık üst sınırı unutmayın.
• Dosyada ifade, sorgu, iddianame ve mahkûmiyet kararı tarihlerini çıkararak kesilme tarihlerini belirleyin.
• HAGB kararı aldıysanız denetim süresinde zamanaşımının durduğunu ve kasten yeni suç işlemenin hükmün açıklanmasına yol açacağını unutmayın.
• Zamanaşımının dolduğunu düşünüyorsanız bunu her aşamada ileri sürebilirsiniz. Mahkeme ve Yargıtay da bunu kendiliğinden incelemek zorundadır.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Sonuç

Ceza davasında zamanaşımı, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre sekiz, on beş, yirmi, yirmi beş veya otuz yıldır. Nitelikli hâller hesaba katılır, süre kural olarak suç tarihinde başlar, zincirleme suçta son fiilden, çocuğa karşı aile içinde işlenen suçlarda çocuğun on sekiz yaşını bitirmesinden itibaren işler.

İfade, sorgu, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet kararı süreyi keser, ancak toplam süre en fazla yarı oranında uzar. HAGB denetim süresinde zamanaşımı durur, salgın dönemindeki durma ise ceza zamanaşımlarını kapsamadı. Süre dolarsa dava düşer, ancak derhal beraat gereken hâlde beraat kararı verilir.