Ölen Kişinin Mal Varlığı ve Banka Hesapları Nasıl Öğrenilir?

Bir yakın öldüğünde mirasçılar çoğu zaman ölen kişinin neyi olduğunu tam bilmez. Hangi bankada hesabı vardı, adına tapu ya da araç kayıtlı mı, bireysel emekliliği veya yatırım hesabı var mıydı, kiralık kasasında ne var? Mirası kabul mü yoksa reddi mi edeceğine üç ay içinde karar vermesi gereken mirasçı için bu bilgiler hayati önem taşır.

Bu yazıda ölen kişinin mal varlığını ve banka hesaplarını e-Devlet'ten ve kurumlardan nasıl öğrenebileceğinizi, bankadaki paranın nasıl alınacağını ve kesinti yapılıp yapılmadığını, kiralık kasanın nasıl açılacağını, mirasçılar bilgi vermiyorsa terekenin tespitini ve veraset ve intikal vergisini kanun hükümleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Ölen Kişinin Mal Varlığı Nasıl Öğrenilir? Kısa Cevap

e-Devlet'te Mirasçılar İçin Sorgulama Hizmetleri

e-Devlet'te ölen bir yakınınızın mal varlığı için "Mirasçısı Olduğunuz Kişi Adına" başlığını taşıyan çok sayıda sorgulama hizmeti bulunuyor. Aşağıdaki tablo, mal varlığını ve borçları ortaya çıkarmak için en çok işe yarayanları kurumlarıyla birlikte gösteriyor.

Banka sorgusu, adından da anlaşılacağı gibi mirasbırakanın mevduat veya katılım fonu hesabı bulunan bankaları gösterir; hesabın bakiyesini ve hareketlerini öğrenmek için ilgili bankaya başvurmanız gerekir. Sorgulardan sonuç alamazsanız veya ayrıntı gerekiyorsa mirasçılık belgesiyle kurumlara doğrudan başvurabilirsiniz. Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m. 598, Türk Medeni Kanunu). Bu belge için mirasbırakanın mal varlığı bulunması şart değildir. Belgenin nasıl alındığını veraset ilamı nasıl alınır yazımızda anlattık.

Ölen Kişinin Banka Hesapları ve Parası

Mirasbırakanın hangi bankalarda hesabı olduğunu e-Devlet'teki banka sorgusuyla öğrendikten sonra, mirasçılık belgesiyle bu bankalara başvurarak hesap bakiyelerini, mevduat ve katılım fonu hesaplarını ve varsa kredi ile kredi kartı borçlarını öğrenebilirsiniz. Mirasbırakanın vadeli hesapları, döviz ve altın hesapları da terekeye dahildir.

Bankadaki Paradan Kesinti Yapılır mı?

Kanun, bankalara mirasçılara para öderken özel bir yükümlülük getiriyor. Kamu idare ve müesseseleri, bankalar, kasa kiralayanlar ve sigorta şirketleri gibi kuruluşlar, istihkak sahiplerine bu verginin konusuna giren bir işlem nedeniyle para ve senet verebilmek için önce verginin ödenmiş olduğuna dair vergi dairesinden verilmiş bir tasdikname ister. Tasdikname ibraz etmeyen hak sahiplerinin istihkaklarından, veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında vergi karşılığı tevkifat yapıldıktan sonra bakiye verilebilir (VİVK m. 17, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu).

Yani bankadaki paradan kesinti yapılıp yapılmayacağı, vergi dairesinden tasdikname alıp almadığınıza bağlıdır. Tasdikname getirirseniz banka kesinti yapmadan öder; getirmezseniz yüzde 5 vergi karşılığı kesip kalanını öder. Bu kesinti nihai vergi değildir, vergi karşılığı yapılan bir tevkifattır.

Kiralık Kasa Nasıl Açılır?

Mirasbırakanın bankada kiralık kasası varsa mirasçılar kasayı kendi başlarına açtıramaz. Bankalar, nezdlerindeki kiralık kasa sahiplerinden birinin ölümü hâlinde, sulh hâkimi tarafından yapılacak tespit hariç, vergi dairesinin yetkili bir memuru hazır bulunmadıkça kasanın açılmasına ve bu memur huzurunda tespit edilmedikçe içindekilerin mirasçılar tarafından alınmasına izin veremez (VİVK m. 23).

Kasa mirasbırakanla başka biri adına ortak kiralanmışsa, kasanın içindekilerin kime ait olduğu tartışma konusu olabilir. Yargıtay, kasanın tamamının kendisine ait olduğunu usulüne uygun delillerle ispatlayamayan ortak kasa sahibi karşısında "müşterek kiralık kasa ve mevcudunun yarısı mirasbırakanın terekesine dahildir" sonucuna varmıştır (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 25.11.2021, E. 2021/1414, K. 2021/3216).

Tapular, Araçlar ve Diğer Mallar

Taşınmazlar için e-Devlet'teki tapu sorgusu, mirasbırakan adına kayıtlı taşınmazları gösterir. Taşınmazların mirasçılar adına tescili için tapu müdürlüğüne mirasçılık belgesiyle başvurulur. Kanuna göre intikal eden gayrimenkullerin tescil işlemi, veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeksizin yapılır; ancak intikali yapılan gayrimenkule isabet eden vergi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağı yapılamaz ve tapu memurları vergi dairesince verilmiş ilişik kesme belgesi olmaksızın devir işlemi yapamaz (VİVK m. 19). Tapu intikalinin adımlarını ve masraflarını miras tapu intikali yazımızda anlattık.

Araçlar için Türkiye Noterler Birliği'nin tescilli araç sorgusu, yatırım hesapları için Merkezî Kayıt Kuruluşu'nun yatırım hesabı sorgusu ve bireysel emeklilik için Emeklilik Gözetim Merkezi'nin sorgusu kullanılabilir. Mirasbırakanın bir şirkette ortaklığı varsa şirket payları da terekeye dahildir.

Mirasçılar Bilgi Vermiyorsa Terekenin Tespiti

Malları elinde bulunduran bir mirasçı bilgi vermiyorsa ya da e-Devlet sorguları yeterli değilse, mahkeme yoluna gidilebilir. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re'sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır; bu önlemler özellikle terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine ve resmen yönetilmesine ilişkindir (TMK m. 589). Mirasçılardan veya ilgililerden biri ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunursa sulh hâkimi terekenin defterinin tutulmasına karar verir (TMK m. 590).

Bu bir aylık süre kaçırılsa bile yol kapanmaz. Yargıtay'a göre "Türk Medeni Kanununun 590. maddesinde yer alan bir aylık süre, hak düşürücü süre olmayıp düzenleyici niteliktedir." Terekenin korunmasına ilişkin önlemler bu süre aşılsa bile paylaşmaya kadar her zaman istenebilir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 01.07.2015, E. 2015/2218, K. 2015/7374). Dava sonucunda mallar mülkiyet bakımından kesin olarak kimseye verilmez. "Tereke tespiti davaları delil tespiti niteliğinde olup, istihkak davası niteliğinde değildir." (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 18.01.2016, E. 2015/11477, K. 2016/475). Yani tespit, malların varlığını ve durumunu kayda geçirir; mülkiyet uyuşmazlığı varsa ayrıca dava açılır. Terekenin tespiti ve paylaşımı hakkında genel bilgiyi tereke nedir yazımızda anlattık.

Yurt Dışındaki Hesaplar ve Şirketler

Terekenin tespiti davasında mahkeme yalnız mirasçıların gösterdiği malları değil, terekenin tamamını araştırmakla yükümlüdür. Yargıtay'a göre "ölüm anı itibarıyla terekedeki (taşınır veya taşınmaz) mal ve hakların tespit edilip hükümde gösterilmesi gerekir". Mirasçıların mirasbırakanın yurt dışındaki bankalarda hesapları olduğunu bildirmesine rağmen bunu hiç araştırmayan, mirasbırakanın şirketlerinin malvarlığını incelemeyen ve UYAP üzerinden yapılan taşınmaz sorgusunda çıkan bazı taşınmazları dikkate almayan kararı Yargıtay bozmuştur (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 11.06.2019, E. 2016/6394, K. 2019/5096). Bu nedenle yurt dışında hesap veya mal olduğunu düşünüyorsanız, bunu mahkemeye bildirip araştırılmasını istemelisiniz.

Mal Varlığı Öğrenilince Veraset ve İntikal Vergisi

Mal varlığı ortaya çıktıktan sonra veraset ve intikal vergisi beyannamesi gündeme gelir. Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse, mükellefler Türkiye'de bulunuyorsa beyanname ölüm tarihini izleyen dört ay içinde, yabancı bir ülkede bulunuyorsa altı ay içinde verilir (VİVK m. 9). Tahakkuk eden vergi, tahakkuktan itibaren üç yılda ve her yıl mayıs ve kasım aylarında iki eşit taksitte ödenir (VİVK m. 19). Terekenin vergi boyutunu tereke nedir yazımızda da ele aldık.

Reddi Miras Düşünüyorsanız Dikkat

Mal varlığını öğrenmek için sorgu yapmak ve bilgi istemek, kanunda ret hakkını düşüren davranışlar arasında sayılmaz. Ancak ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez (TMK m. 610/2). Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız bankadaki parayı çekmeyin, araç veya eşyaları satmayın; önce terekenin borçlarını ve mallarını öğrenip karar verin. Ret süresi ve usulü için reddi miras nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının tamamı oybirliğiyle verilmiştir. Künyeye tıklayarak tam metni okuyabilirsiniz.

Sonuç

Ölen kişinin mal varlığını öğrenmenin en hızlı yolu e-Devlet'teki "Mirasçısı Olduğunuz Kişi Adına" sorgularıdır; bu sorgular taşınmazları, hesap bulunan bankaları, araçları, yatırım hesaplarını, bireysel emekliliği, dava ve icra dosyalarını gösterir. Bakiye ve ayrıntılar için mirasçılık belgesiyle kurumlara başvurulur. Banka parayı vergi tasdiknamesiyle öder, tasdikname yoksa yüzde 5 vergi karşılığı keserek kalanını verebilir. Kiralık kasa vergi dairesi memuru önünde açılır. Mirasçılar bilgi vermiyorsa sulh mahkemesinden terekenin tespiti istenir ve mahkeme yurt dışı hesaplar dahil terekenin tamamını araştırmakla yükümlüdür.

Terekenin tespiti, reddi miras veya miras paylaşımı konusunda dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Miras davalarındaki hizmetlerimiz için miras avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.