Suça Teşebbüs Nedir, Ceza Ne Kadar İndirilir? (TCK 35)

Bir suçu işlemeye karar verip harekete geçen ancak amacına ulaşamayan kişi cezasız kalmaz. Silahla ateş edip hedefi ıskalayan, bıçakla yaraladığı kişi kurtarılan ya da girdiği evden eşyalarla çıkamadan yakalanan fail, Türk Ceza Kanununun 35. maddesine göre suça teşebbüsten sorumlu tutulur. Ceza tamamlanmış suça göre indirilir, ancak indirimin miktarı meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına bağlıdır. 04.06.2025'te yürürlüğe giren 7550 sayılı Kanun ise müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda teşebbüs cezalarını artırdı.

Bu yazıda teşebbüsün şartlarını, hazırlık hareketi ile icra hareketi ayrımını, indirimin nasıl belirlendiğini, artan cezaların hangi fiillere uygulanacağını ve TCK 36'daki gönüllü vazgeçmeyi Yargıtay Ceza Genel Kurulu ile ceza dairelerinin 2025-2026 tarihli kararlarıyla anlatıyoruz. Aile içi saldırılara ve hırsızlık dosyalarına da ayrıca yer veriyoruz.

Suça Teşebbüs Kısaca

Suça Teşebbüs Nedir? (TCK 35)

Teşebbüs, kanunda tanımlanmış bir suçun tamamlanamamış hâlidir. Bu nedenle mahkûmiyet, teşebbüs edilen suçun maddesi ile 35. madde birlikte uygulanarak kurulur. Eşini öldürmeye teşebbüs eden kişi hakkında TCK 82/1-d ile 35/2'nin birlikte uygulanması buna örnektir. Maddeye göre teşebbüs için dört şart aranır.

• Kast. Fail belirli bir suçu işlemeyi kastetmiş olmalıdır. Ceza Genel Kurulu, "Suça teşebbüsle ilgili değerlendirme yapılabilmesi, failin hangi suçu işlemeyi kastettiğinin belirlenmesini gerektirir" diyerek incelemenin bu noktadan başladığını vurguluyor (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.06.2026, E. 2024/272, K. 2026/387).
• Elverişli hareket. Hareket, kastedilen suçun neticesini doğurmaya elverişli olmalıdır. Kastedilen suçu gerçekleştirmeye hiçbir şekilde elverişli olmayan bir hareket teşebbüs oluşturmaz.
• Doğrudan doğruya icraya başlama. Fail suçun icrasına başlamış olmalıdır. Hazırlık aşamasında kalan davranışlar teşebbüs sayılmaz.
• Elinde olmayan nedenler. Suç, mağdurun kaçması veya direnmesi, polisin gelmesi ya da silahın arızalanması gibi failin iradesi dışındaki nedenlerle tamamlanamamış olmalıdır. Fail kendi isteğiyle vazgeçerse teşebbüs değil gönüllü vazgeçme söz konusu olur.

Hazırlık Hareketi ile İcra Hareketi Ayrımı

Suç yolunda önce suçu işleme kararı, sonra hazırlık hareketleri, ardından icra hareketleri gelir. Teşebbüs icra aşamasında başlar. Ceza Genel Kurulu bu sınırı 2026 tarihli kararında açıkça çizdi ve "Hazırlık hareketlerinin cezalandırılamayacağında şüphe yoktur" dedi. Kurul, Yargıtay'ın da uyguladığı objektif ölçüte göre "Suçun kanuni tarifinde unsur veya nitelikli hal olarak belirtilmiş hareketlerin gerçekleştirilmesi halinde icra hareketlerinin başladığını kabul etmek gerekir" sonucuna vardı. Kurula göre hareketin dışarıdan görünüşüyle yetinilmemeli, özellikle "bu hareketin suçun konusuyla yakın bağlantı içerisinde olup olmadığı ve suçun konusu bakımından tehlikeye sebebiyet verip vermediği de araştırılmalıdır" (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.06.2026, E. 2024/272, K. 2026/387).

Hırsızlık dosyasından bir örnek bu ayrımın uygulamadaki önemini gösteriyor. Kuyumcuya yakın bir dükkânda tadilata başlayan, camları dışarıdan görünmeyecek şekilde kâğıtla kapatan ve dükkânın içinde betonu kırarak duvar dibinde çukur kazdığı iddia edilen sanık hırsızlığa teşebbüsten mahkûm edilmişti. Sanık suçlamayı kabul etmemiş, bilirkişi de çukurun özelliklerine bakılarak hangi amaçla kazıldığı konusunda fikir yürütülemeyeceğini bildirmişti. Daire önce "icra hareketinin, suçun hazırlık hareketinden farklı ve sonraki aşaması olduğu, failde suç kastı bulunsa dahi, icra hareketlerine başlanmamışsa suçun oluşmayacağı" hususunu hatırlattı. Ardından "doğrudan doğruya icra hareketi niteliğinde bulunmayan hareketlerin hazırlık hareketi olarak kabul edilmesinde zorunluluk olduğu" hususunu belirterek delillerin icraya başlandığını kabule yeterli olmadığını tespit etti. Sanığın hırsızlık bakımından elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başladığını gösteren deliller karar yerinde gösterilmeden kurulan mahkûmiyet bu nedenle bozuldu (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 04.11.2025, E. 2024/7085, K. 2025/19481).

Teşebbüste Ceza Ne Kadar İndirilir?

Ceza hesabında teşebbüs indirimi ilk sırada yer alır. Hâkim önce temel cezayı ve nitelikli hâllere göre artırma veya indirimleri belirler, ardından bu ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve takdiri indirim hükümlerini uygular (TCK m. 61/5). Bazı suçlarda ise kanun teşebbüs indirimine izin vermez. Örneğin göçmen kaçakçılığında suç teşebbüs aşamasında kalmış olsa dahi tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur (TCK m. 79/1).

İndirim Oranını Ne Belirler?

Kanun indirim için tek bir ölçüt koyar, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı. Mağdurun yaralanıp yaralanmadığı ve yaralanmanın hayati tehlike yaratıp yaratmadığı bu ölçütün merkezindedir. Yargıtay teşebbüsün ulaştığı aşamayı da hesaba katıyor ve aralığın üst sınırını en ağır olaylara ayırıyor.

• Hayati tehlike tek başına üst sınırı haklı kılmaz. Bir kişiyi hayati tehlike geçirecek şekilde yaralayan ve kasten öldürmeye teşebbüsten yargılanan suça sürüklenen çocuk hakkında, o tarihte dokuz yıldan on beş yıla kadar olan aralığın en üst sınırı esas alınmıştı. Daire, yaralanmaya ilişkin raporun yetersizliği yanında "daha vahim olaylarda uygulama imkanı bulunan cezanın en üst hadden 15 yıl olarak belirlenmesi suretiyle fazla ceza tayini hukuka aykırı bulunmuştur" diyerek kararı bozdu (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 14.04.2025, E. 2024/88, K. 2025/2880).
• Eşe yönelik saldırıda da aynı ölçü. Eşini bıçakla hayati tehlike geçirecek ve kemik kırığı oluşturacak şekilde yaralayan sanığa, o tarihte on üç yıldan yirmi yıla kadar olan aralıktan yirmi yıl verilmişti. Daire, eylem teşebbüs kabul edilse bile "makul düzey ile azami düzey arasında bir ceza tayini gerekirken" üst sınırdan ceza verilmesini fazla ceza tayini saydı (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 21.05.2026, E. 2025/2449, K. 2026/4197).
• Alt sınır da onanabilir. Av tüfeğiyle birden fazla el ateş edilen bir olayda ilk derece mahkemesi teşebbüs cezalarını iki aralığın da alt sınırından, dokuz yıl ve on üç yıl olarak belirlemişti. Daire, "teşebbüsün ulaştığı aşama ile meydana gelen zarar ve tehlikenin ağırlığına göre belirlenen cezaların isabetli olduğu" sonucuna vararak bu cezaları onadı (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 14.05.2026, E. 2024/3794, K. 2026/3953).

04.06.2025'te Teşebbüs Cezaları Arttı

7550 sayılı Kanunun 8. maddesi, Resmî Gazete'nin 04.06.2025 tarihli mükerrer sayısında yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi ve 35. maddenin ikinci fıkrasındaki iki aralığı yükseltti. Süreli hapis gerektiren suçlardaki indirim oranı değişmedi.

Yeni aralıklar failin aleyhinedir. Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m. 7/2). Bu nedenle 04.06.2025'ten önce işlenen teşebbüs fiillerinde, karar bu tarihten sonra verilse bile eski ve daha hafif aralık esas alınır. Yargıtay da 2026 tarihli bir kararında, suç tarihi değişiklikten önce olan dosyada on üç yıldan yirmi yıla kadar olan eski aralığı esas aldı (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 21.05.2026, E. 2025/2449, K. 2026/4197).

Teşebbüs Hangi Hâllerde Oluşmaz?

• Taksirli suçlarda. Kanun teşebbüs için failin işlemeyi kastettiği bir suçu arar. Taksirle işlenen suçlarda kast bulunmadığı için teşebbüs olmaz. Taksirli suç da ancak kanunda tanımlanan netice, örneğin ölüm veya yaralanma gerçekleştiğinde oluşur (TCK m. 22/2).
• Hazırlık aşamasında. İcraya başlanmadıkça, failin suç kastı bulunsa bile teşebbüs oluşmaz.
• Hiçbir şekilde elverişli olmayan hareketlerde. Kanun teşebbüs için elverişli hareketleri şart koşar. Buna karşılık fişeklerin bitmesi veya silahın arızalanması gibi aksaklıklar, failin elinde olmayan neden sayılır ve teşebbüsü ortadan kaldırmaz (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 14.05.2026, E. 2026/1955, K. 2026/3972).

Gönüllü Vazgeçme Nedir? (TCK 36)

Gönüllü vazgeçme suç yolundan dönen faili ödüllendirir. Fail ya icra hareketlerini kendi isteğiyle yarıda bırakır ya da icra hareketlerini bitirdikten sonra neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla önler. Bu durumda teşebbüsten ceza verilmez. Ancak o ana kadar yapılan hareketler ayrı bir suç oluşturuyorsa fail yalnız o suçtan cezalandırılır. Öldürme kastıyla bıçakladığı kişinin ölümünü kendi çabasıyla önleyen fail öldürmeye teşebbüsten değil, gerçekleşen yaralamadan sorumlu olur.

Ceza Genel Kurulu gönüllülüğün ölçütünü yerleşik içtihada dayanarak açıkladı. Buna göre vazgeçme, suç yolunda ilerleyen sanık "daha fazla ilerleme imkânına ve kanaatine sahip olduğu hâlde, suç yolunda ilerlemeyerek icrayı yarıda bırakmışsa ya da icra hareketleri tamamlandıktan sonra kendi çabası ile sonucun meydana gelmesini önlemişse" gönüllüdür. Buna karşılık "fail icraya başlarken göz önünde tuttuğu ve hesaba kattığı risklerden başka bir faktör nedeniyle icra hareketlerine devam etmemişse ya da sonuca ulaşamamışsa vazgeçmenin gönüllü olmadığı" kabul ediliyor (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.06.2026, E. 2024/272, K. 2026/387).

Birlikte yaşadığı kişiyi bıçakla karın bölgesinden hayati tehlike geçirecek şekilde yaralayan sanık hakkında bölge adliye mahkemesi, sanığın yalnız yaralama kastıyla hareket ettiğini kabul ederek doğrudan yaralamadan hüküm kurmuştu. Daire bu gerekçeyi yanlış buldu. Daireye göre "failin kastının öldürmeye yönelik olduğu sabit ise de", sanığın "mağduru tedavi için hastaneye bizzat götürerek kendi çabalarıyla kastettiği öldürme neticesinin gerçekleşmesini önlediği" anlaşıldığından gönüllü vazgeçme koşulları gerçekleşmişti. Yaralama hükmü bu nedenle TCK 36 gözetilerek kurulmalıydı. Daire, yaralama için temel cezanın üst sınırdan belirlenmesini de fazla bularak kararı bozdu (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.05.2026, E. 2026/1912, K. 2026/4095).

Vazgeçme Ne Zaman Gönüllü Sayılmaz?

Fail mağdurun direnmesi veya kaçması, silahının arızalanması ya da polisin gelmesi gibi nedenlerle durmuşsa vazgeçme gönüllü değildir. Bir yakınını öldürmeye teşebbüsten (TCK m. 82/1-d) yargılanan sanığın dosyasında mağdur atışlardan kaçarak çocuklarıyla birlikte bir odaya kilitlenmişti. Daire, "sanığın tabancalarından birindeki fişeklerin tükenmiş olması, diğer silahında da teknik aksaklık yaşaması" ve olayın kolluğa bildirilmesi üzerine polisin gelmesi nedeniyle sanığın sonuca ulaşamadığını belirterek "somut olayda gönüllü vazgeçme koşullarının oluşmadığı" sonucuna vardı ve teşebbüsten verilen mahkûmiyeti onadı (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 14.05.2026, E. 2026/1955, K. 2026/3972).

Ceza Genel Kurulu da 2026'da benzer bir sonuca ulaştı. Özel Daire, eylemini sonlandıran failin gönüllü vazgeçtiğini kabul etmişti. Kurul ise failin, mağdurların etkin direnişi ve içlerinden birinin kendisini hayati tehlike geçirecek şekilde yaralaması üzerine eylemini sona erdirmek zorunda kaldığını belirterek teşebbüs bulunduğuna karar verdi. Kurula göre "Sonuç başka bir nedenle önlenmiş ise kural olarak gönüllü vazgeçme oluşmayacak ve fail TCK'nın 36. maddesinden yararlanamayacaktır" (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.06.2026, E. 2024/272, K. 2026/387).

Gönüllü Vazgeçme ile Etkin Pişmanlık Farkı

Gönüllü vazgeçme suç tamamlanmadan önce gündeme gelir. Kanunun genel hükümleri arasında yer alır ve teşebbüsün mümkün olduğu her suçta uygulanabilir. Etkin pişmanlık ise suç tamamlandıktan sonra, örneğin çalınan malın geri verilmesiyle gündeme gelir ve yalnız kanunun ayrıca düzenlediği suçlarda uygulanır. Ceza Genel Kurulunun aktardığı madde gerekçesine göre suç bütün unsurlarıyla tamamlandıktan sonra çalınan eşyanın geri verilmesi veya kaçırılan kişinin serbest bırakılması gönüllü vazgeçme değil etkin pişmanlıktır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.06.2026, E. 2024/272, K. 2026/387).

Eşe Saldırıda Öldürmeye Teşebbüs mü, Yaralama mı?

Eşe, boşanılan eşe veya bir kadına karşı kasten öldürme ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektirdiği için (TCK m. 82/1-d ve f), bu kişilere yönelik öldürmeye teşebbüste ceza 04.06.2025'ten itibaren on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapistir. Eylem yaralama sayılırsa sorumluluk yaralamanın sonuçlarıyla sınırlı kalır. Eşe karşı işlendiği için ceza yarı oranında, yaşamı tehlikeye soktuysa ayrıca bir kat artırılır (TCK m. 86/3-a ve 87/1-d). Bu yüzden aile içi saldırılarda iki soru öne çıkar. Failin kastı öldürmeye mi yönelikti ve kast öldürmeye yönelikse fail gönüllü vazgeçti mi?

Eşinin sosyal medya paylaşımları nedeniyle kıskançlıkla tartışan sanık, mutfaktan aldığı bıçakla eşini birçok yerinden yaralamış, ardından telefonla arama yaparak eşinin hastaneye kaldırılmasını sağlamıştı. İlk derece mahkemesi nitelikli kasten öldürmeye teşebbüsten yirmi yıl hapis vermiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmişti. Daire, sanığın "icra hareketlerinin bitmesinden sonra neticenin meydana gelmesini önlediği" sonucuna vardı. Eylem öldürmeye teşebbüs olarak nitelendirilmekle birlikte gönüllü vazgeçme hükmü gözetilerek sanığın neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralamadan cezalandırılması gerekiyordu. Daire, bu suçta temel cezanın üst sınırdan belirlenmesi gerektiğini de belirterek kararı bozdu (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 21.05.2026, E. 2025/2449, K. 2026/4197). Evlilik dışı birlikte yaşadığı kişiyi karın bölgesinden yaralayıp hastaneye götüren sanık hakkında da gönüllü vazgeçme kabul edildi, ancak o dosyada temel cezanın üst sınırdan belirlenmesi fazla bulundu (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.05.2026, E. 2026/1912, K. 2026/4095). Temel ceza, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre her olayda ayrıca belirlenir (TCK m. 61/1).

Öldürmeye teşebbüsün aile hukukunda da sonuçları vardır. Hayatına kastedilen eş boşanma davası açabilir. Dava hakkı sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle düşer, affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK m. 162). Bu davayı hayata kast ve pek kötü davranış nedeniyle boşanma yazımızda anlattık. Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürmeye teşebbüs eden kişi mirasçı olamaz (TMK m. 578). Bu sonucu mirastan yoksunluk yazımızda ele aldık.

Hırsızlıkta Teşebbüs

Hırsızlıkta suçun tamamlanıp tamamlanmadığı, malın mağdurun hâkimiyet alanından çıkıp çıkmadığına göre belirlenir. Bu ayrımı ve Yargıtay'ın kesintisiz takip ölçütünü hırsızlık suçu ve cezası yazımızda anlattık. Teşebbüs hâlinde basit hırsızlığın bir yıldan üç yıla kadar hapis olan cezası (TCK m. 141) dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir.

Yukarıda aktardığımız çukur kazma olayında betonun kırılması ayrıca mala zarar verme olarak yargılanmıştı. Bu suç şikâyete bağlı olduğundan ve şikâyet bulunmadığından Daire, mala zarar vermeden düşme kararı verilmesi gerektiğini de belirtti (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 04.11.2025, E. 2024/7085, K. 2025/19481). Hazırlık sırasında işlenen ayrı bir suç bu şekilde kendi kurallarına göre değerlendirilir.

Uzlaştırma bakımından da ayrım önemlidir. Basit hırsızlık uzlaştırma kapsamındadır, nitelikli hırsızlık (TCK m. 142) ise uzlaştırma listesinde yer almaz (CMK m. 253/1-b-6).

Şikâyet, Uzlaştırma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

• Şikâyet. Şikâyet şartı teşebbüs edilen suça göre belirlenir. Öldürmeye teşebbüs şikâyete bağlı değildir. Yargıtay'ın incelediği bir dosyada mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi yalnız katılan sıfatını sona erdirdi, yargılama sürdü (Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.05.2026, E. 2026/1912, K. 2026/4095).
• Uzlaştırma. Kasten öldürme, CMK 253'te sayılan uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almaz. Basit kasten yaralama ve basit hırsızlık ise bu listededir. Eşe veya boşanılan eşe karşı kasten yaralama, TCK 86'nın üçüncü fıkrası kapsamında kaldığı için uzlaştırmaya tabi değildir (CMK m. 253/1-b).
• Görevli mahkeme. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlara ağır ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 12). Öldürmeye teşebbüs davaları ağır ceza mahkemesinde, basit hırsızlığa teşebbüs davaları asliye ceza mahkemesinde görülür.
• Zamanaşımı. Dava zamanaşımı, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar (TCK m. 66/6).

Teşebbüste HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezası

Teşebbüs indirimi sonuç cezayı düşürdüğü için seçenek yaptırımların kapısını açabilir. Sonuç ceza iki yıl veya daha az hapis ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (CMK m. 231/5) ya da cezanın ertelenmesine (TCK m. 51/1) karar verilebilir. Bir yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapis cezasıdır ve adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m. 49/2 ve 50/1). Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması ve suçun yol açtığı zararın giderilmesi gibi şartlar da aranır (CMK m. 231/6).

Teşebbüsle Suçlanıyorsanız Ne Yapmalısınız?

• Olayın hazırlık aşamasında mı kaldığını, icraya başlanıp başlanmadığını ilk ifadeden itibaren değerlendirin.
• Eylemi kendiliğinden bıraktıysanız veya mağdurun hastaneye ulaşmasını sağladıysanız bunu gösteren arama kayıtlarını, ambulans ve hastane kayıtlarını ve tanık beyanlarını dosyaya kazandırın. Gönüllü vazgeçme sorumluluğu köklü biçimde değiştirir.
• Mağdurdaki yaralanmanın niteliğini gösteren kesin adli raporu takip edin. İndirim oranı zarar ve tehlikenin ağırlığına göre belirlenir.
• Suç tarihinin 04.06.2025'ten önce olup olmadığını kontrol edin. Önceki fiillerde eski ve daha hafif aralık uygulanmalıdır.
• Mağdursanız şikâyetten vazgeçmenin öldürmeye teşebbüs davasını düşürmeyeceğini bilin. Şiddet tehlikesi sürüyorsa 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma kararı isteyebilirsiniz.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Sonuç

Suça teşebbüs, kastedilen suçun elverişli hareketlerle icrasına başlanıp failin elinde olmayan nedenlerle tamamlanamamasıdır. Hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz. Teşebbüste ağırlaştırılmış müebbet yerine on dört yıldan yirmi bir yıla, müebbet yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapis verilir. Bu aralıklar 04.06.2025'te artırıldığı için önceki fiillerde eski aralık uygulanır. İndirimi meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı belirler ve üst sınır en ağır olaylara ayrılır.

Fail eylemini kendiliğinden bırakır veya neticeyi kendi çabasıyla önlerse gönüllü vazgeçme nedeniyle teşebbüsten ceza almaz, yalnız tamamlanan kısımdan sorumlu olur. Yaraladığı eşini veya birlikte yaşadığı kişiyi hastaneye ulaştıran sanıklar hakkında Yargıtay bu sonuca vardı. Mağdurun kaçması, silahın arızalanması veya polisin gelmesi ise vazgeçmeyi gönüllü kılmaz.