Özet
Boşanan kadın, 18 yaşını, lise öğrenimi görüyorsa 20, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşını doldurmamışsa ya da malul olduğu tespit edilmişse anne veya babasının sigortasından yararlanır (5510 m. 3/10-b); bu şartların dışındaki yetişkin kadın yararlanamaz ve kendisi genel sağlık sigortalısı olur. Babası vefat etmişse, çalışmıyorsa yaşına bakılmaksızın yetim aylığı bağlanır ve bu aylık üzerinden sağlık güvencesi sağlanır (m. 34); boşandığı eşle fiilen birlikte yaşarsa aylık kesilir. Dava sürerken ve karar kesinleşinceye kadar eşin sigortası devam eder. Kesinleşmeden sonra SGK kişiyi re'sen GSS'li yapar; bir ay içinde ikametgâhtaki sosyal yardımlaşma vakfına gelir testi için başvurulmalıdır. Kişi başına gelir brüt asgari ücretin üçte birinden azsa primi devlet öder; değilse prim 1 Aralık 2025'ten itibaren brüt asgari ücretin yüzde 6'sıdır. Boşanmış anne babanın çocukları velayet sahibi ebeveyn üzerinden, dilekçeyle diğer ebeveyn üzerinden de yararlanabilir.
Boşanan bir kadının babasının sigortasından yararlanıp yararlanamayacağı; yaşına, okuyup okumadığına, malul olup olmadığına ve babasının hayatta olup olmadığına göre değişir. 5510 sayılı Kanun, bir sigortalının "bakmakla yükümlü olduğu kişi" sayılan çocuklarını yaş ve öğrenim şartına bağlamıştır. Bu nedenle öğrenci olmayan yetişkin bir kadın boşandıktan sonra kural olarak babasının sağlık sigortasından yararlanamaz; babası vefat etmişse ise yetim aylığı üzerinden sağlık güvencesine kavuşabilir.
Bu yazıda boşanma davası sürerken ve karar kesinleştikten sonra eşin sigortasının durumunu, anne, baba veya çocuk üzerinden yararlanma şartlarını, gelir testini, genel sağlık sigortası (GSS) primini ve boşanmış anne babanın çocuklarının sağlık güvencesini kanun, yönetmelik ve Yargıtay kararlarıyla açıklıyoruz.
Boşanan Kadın Babasının Sigortasından Ne Zaman Yararlanır?
Kanun, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu çocukları şöyle tanımlar: 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya mesleki eğitim görüyorsa 20 yaşını, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocuklar ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna göre malul olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklar (5510 sayılı Kanun m. 3/10-b). Ayrıca çocuğun kendisinin sigortalı olmaması ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık almaması gerekir (aynı bent).
Boşanan kadın hukuken yeniden "evli olmayan" çocuk konumundadır. Bu yüzden yaş, öğrenim veya malullük şartlarından birini taşıyorsa babasının ya da annesinin sigortasından yararlanır. Bu şartların dışında kalan yetişkin kadın babasının sigortasından yararlanamaz ve kendi adına genel sağlık sigortalısı olur. Babanın çalışıyor ya da emekli olması sonucu değiştirmez: emekli aylığı alan kişi de genel sağlık sigortalısıdır (m. 60/1-f) ve bakmakla yükümlü olunan çocuk tanımı aynıdır.
| Durum | Anne veya babasının sigortasından yararlanır mı? | Dayanak |
|---|---|---|
| 18 yaşını doldurmamış | Evet | 5510 m. 3/10-b |
| Lise veya dengi öğrenimde ve 20 yaşını doldurmamış | Evet | 5510 m. 3/10-b |
| Yükseköğrenimde ve 25 yaşını doldurmamış | Evet | 5510 m. 3/10-b |
| Kanuna göre malul olduğu tespit edilmiş | Yaşına bakılmaksızın evet | 5510 m. 3/10-b |
| Kendisi sigortalı çalışıyor veya kendi sigortasından aylık alıyor | Hayır; kendi sigortasından yararlanır | 5510 m. 3/10 |
| Bu durumların dışında kalan yetişkin | Hayır; kendisi genel sağlık sigortalısı olur | 5510 m. 60/1-g |
Babası Vefat Etmişse: Yetim Aylığı ve Sağlık Güvencesi
Babası ölmüş kadın için durum farklıdır. Ölen sigortalının kızlarına, yaşları ne olursa olsun evli olmamaları, evli olmakla beraber sonradan boşanmaları veya dul kalmaları hâlinde yetim aylığı bağlanır; bunun için kanun kapsamında çalışmamak ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık almamak gerekir (5510 m. 34/1-b). Yetim aylığı alan kadın, gelir veya aylık alan kişi olarak genel sağlık sigortalısı sayılır (m. 60/1-f) ve bu yolla sağlık hizmetinden yararlanır. Aylık oranları ve başvuru adımları boşanmış kadının babasının emekli maaşını alması yazımızda anlatılmıştır.
Eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıkları kesilir ve ödenmiş tutarlar geri alınır (5510 m. 56). Yargıtay'a göre bu hükmün uygulanmasında boşanmanın muvazaalı olup olmadığı araştırılmaz; hükmün yürürlüğe girdiği 01.10.2008'den sonra boşanılan eşle eylemli birlikte yaşamanın saptanması aylığın kesilmesi için yeterlidir. Buna karşılık ortak çocuklarla kişisel ilişkinin yürütülmesi için belirli günlerde zorunlu olarak bir araya gelmek bu kapsamda sayılmaz (Yargıtay 10. HD, 04.05.2026, E. 2025/18531, K. 2026/6105). Konunun ayrıntıları için boşandığı eşle yaşama ve ölüm aylığının kesilmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanma Davası Sürerken Eşin Sigortası Devam Eder mi?
Eşin sigortasından yararlanma "eş" sıfatına bağlıdır (5510 m. 3/10-a). Evlilik, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer; dava sürerken ve karar kesinleşinceye kadar eşler hukuken evlidir. Bu süre boyunca kendi sigortası olmayan eş, diğer eşin bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sağlık hizmetinden yararlanmaya devam eder. Kararın kesinleştiği tarihi kesinleşmiş boşanma kararının nüfusa bildirilmesi yazımızda anlatılan yollarla öğrenebilirsiniz.
Dava sırasında şiddet nedeniyle koruma kararı alan kadın için ayrı bir güvence vardır: 6284 sayılı Kanun'a göre hakkında koruyucu tedbir kararı verilen ve genel sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi olmayan veya sağlık yardımlarından yararlanamayan kişiler, bu durum sürdükçe gelir testi yapılmaksızın genel sağlık sigortalısı sayılır (5510 m. 60, 6486 sayılı Kanun'la eklenen fıkra). Bu kişilerin primi merkezî yönetim bütçesinden karşılanır (m. 87/1-c). Koruma kararlarının boşanma sürecine etkisi için uzaklaştırma kararı yazımıza bakabilirsiniz.
Boşandıktan Sonra GSS Tescili ve Gelir Testi
Boşanma kesinleşip eş sıfatı sona erince, başka bir kapsamda sigortalı olmayan kadın SGK tarafından re'sen genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilir. Tescil, diğer kapsamdan yararlanma hakkının sona erdiği tarihten başlar. SGK, gelir testi yaptırmak için bir ay içinde sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına başvurulması gerektiğini kişiye bildirir (Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m. 4/1; Genel Sağlık Sigortası Tescil, Prim ve Müstehaklık İşlemleri Yönetmeliği m. 9/3).
Başvuru, adrese dayalı nüfus kayıt sisteminde kayıtlı ikametgâhın bulunduğu il veya ilçedeki vakfa bizzat ve yazılı olarak yapılır; vakıf personeli beyanları doğrulamak için hane ziyareti yapar (Gelir Tespiti Yönetmeliği m. 4/4, 6, 8). Testin sonucuna göre iki ihtimal vardır:
| Gelir testi sonucu | Kapsam | Primi kim öder? |
|---|---|---|
| Aile içinde kişi başına düşen gelir brüt asgari ücretin üçte birinden az | Genel sağlık sigortalısı (5510 m. 60/1-c-1) | Merkezî yönetim bütçesinden karşılanır (m. 87/1-c) |
| Kişi başına düşen gelir brüt asgari ücretin üçte biri veya daha fazla | Genel sağlık sigortalısı (5510 m. 60/1-g) | Kişinin kendisi öder (m. 87/1-b); brüt asgari ücretin %6'sı |
Gelir testinde aile, aynı hanede yaşayan eş, evli olmayan çocuk, büyükanne ve büyükbabadan oluşur (5510 m. 60; Gelir Tespiti Yönetmeliği m. 3). Boşanıp anne babasının evine dönen kadın bu hanede "evli olmayan çocuk" olduğundan, testte aynı evde yaşadığı anne ve babasının gelirleri de hesaba katılır.
Kendi primini ödeyen genel sağlık sigortalısı için prime esas kazanç, günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı, yani brüt asgari ücrettir (5510 m. 80, 82/1). Prim oranı kanunda %3 olarak belirlenmiş ve Cumhurbaşkanına bu oranı %12'ye kadar artırma yetkisi verilmiştir (m. 81/1-f); 21.11.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10602 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla oran 1 Aralık 2025'ten itibaren %6'ya çıkarılmıştır. Tescil tebliğinden itibaren bir ay içinde gelir testine başvuran ve geliri brüt asgari ücretin üçte birinin altında çıkan kişinin bu sürede yaptığı ödemeler faizsiz iade veya mahsup edilir (m. 80).
GSS Prim Borcu Varsa Hastaneye Gidilebilir mi?
Primini kendisi ödeyen genel sağlık sigortalısının sağlık hizmetinden yararlanabilmesi için başvuru tarihinden önceki bir yıl içinde 30 gün prim ödeme gün sayısının bulunması ve tecil veya taksitlendirme dışında 60 günden fazla prim borcunun olmaması gerekir (5510 m. 67/1-a, b). Ancak bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamından çıkanlar, genel sağlık sigortalısı oldukları tarihten itibaren otuz gün içinde prim ödeme gün sayısı şartı aranmaksızın sağlık hizmetinden yararlanır. 18 yaşını doldurmamış olanlar, acil hâller, trafik kazaları, iş kazası ve meslek hastalıkları ile bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar gibi durumlarda bu şartlar aranmaz (m. 67/1).
Boşanan Kadın Oğlunun veya Kızının Sigortasından Yararlanabilir mi?
Şartları varsa yararlanabilir. Kanun, geçimi genel sağlık sigortalısı tarafından sağlanan ana ve babayı da bakmakla yükümlü olunan kişi sayar (5510 m. 3/10-c). Yönetmeliğe göre bunun için annenin gelir testi sonucunda genel sağlık sigortası kapsamında bulunması, aile içinde kişi başına düşen gelirin asgari ücrete kadar olduğunun tespit edilmesi ve annenin diğer çocuklarından sağlık yardımı almaması gerekir (Genel Sağlık Sigortası Tescil, Prim ve Müstehaklık İşlemleri Yönetmeliği m. 4/1-ç-3). Bu şartlar varsa çalışan oğul veya kızı, boşanmış annesini kendi sigortası üzerinden sağlık hizmetinden yararlandırabilir.
Boşanmış Anne Babanın Çocukları Kimin Sigortasından Yararlanır?
Ana ve babası boşanmış çocukların genel sağlık sigortası kapsamındaki hakları, mahkeme kararıyla velayet hakkı verilmiş olan genel sağlık sigortalısı ana ya da baba üzerinden sağlanır. Velayeti olmayan ebeveyn üzerinden de sağlık hizmeti ile yol gideri, gündelik ve refakatçi hakları sağlanabilir; bunun için çocuğun hangi ebeveyn üzerinden yararlanacağı SGK'ya verilecek bir dilekçeyle belgelenir (Genel Sağlık Sigortası Tescil, Prim ve Müstehaklık İşlemleri Yönetmeliği m. 7/2).
Çocuklar için yaş sınırları 18, 20 ve 25'tir; malul çocuk yaşına bakılmaksızın yararlanır (5510 m. 3/10-b). 18 yaşını doldurmamış ve kimsenin sigortasından yararlanamayan Türk vatandaşı çocuklar ise gelir testi yapılmaksızın genel sağlık sigortalısı sayılır ve sağlık hizmetine erişimde prim şartı aranmaz (m. 60/1-c-1, 67/1). Çocuğun 18 yaşından sonraki bakımı için 18 yaşından sonra iştirak ve yardım nafakası yazımıza bakabilirsiniz.
Sağlık Güvencesini Kaybetmek Tazminata Konu Olur mu?
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir (TMK m. 174/1). Eşin sağladığı sosyal güvenceden yoksun kalma da uygulamada bu menfaatler arasında ileri sürülmektedir. Yargıtay, kadının mahrum kalacağı sosyal güvence, katkı ve evlenince işten ayrılması gerekçesiyle istediği maddi tazminatta, talebin TMK m. 174/1 anlamında boşanmanın eki niteliğindeki kısmı ile bu nitelikte olmayan kısmının miktar olarak ayrıca açıklattırılması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 28.12.2006, E. 2006/12031, K. 2006/18617). Bu nedenle dilekçede tazminat kalemlerini ayrı ayrı göstermek gerekir. Ayrıntılar için boşanmada kadının ve erkeğin hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Adım Adım: Boşandıktan Sonra Sağlık Güvencesi
- Boşanma kararının kesinleşme tarihini öğrenin; eşin sigortasından yararlanma bu tarihe kadar sürer.
- Sigortalı çalışıyorsanız kendi sigortanız üzerinden yararlanırsınız; ayrıca işlem gerekmez.
- 18, 20 veya 25 yaş sınırı içindeyseniz ya da malulseniz anne veya babanızın sigortasından yararlanma şartlarını kontrol edin.
- Babanız vefat etmişse yetim aylığı başvurusunu değerlendirin; aylık bağlanınca sağlık güvenceniz de sağlanır.
- Hiçbir kapsama girmiyorsanız tescil bildiriminden itibaren bir ay içinde ikametgâhınızdaki sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına gelir testi için başvurun.
- Primi siz ödeyecekseniz borcun 60 günü aşmamasına dikkat edin; aksi hâlde acil durumlar gibi istisnalar dışında sağlık hizmetine erişim kısıtlanır.
- Çocuklarınız velayet sahibi ebeveyn üzerinden yararlanır; velayeti olmayan ebeveynin sigortasından yararlanmaları isteniyorsa SGK'ya dilekçe verin.
Av. Murat Aydar
İstanbul'da aile hukuku alanında müvekkillerime hizmet veriyorum. Özellikle anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hukuki destek sağlıyorum.