Kazai Rüşt Nedir? Şartları, Yaşı ve Kararı Nasıl Alınır

Türk hukukunda erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla başlar. Ancak bazı gençler bir sınava başvurmak, sigortalı olarak çalışmak ya da kendi adına işlem yapabilmek için 18 yaşını beklemek istemez. Kanun bu ihtiyaç için bir yol tanır. 15 yaşını dolduran küçük, mahkeme kararıyla ergin kılınabilir. Halk arasında kazai rüşt, kanundaki adıyla ergin kılınma denen bu karar, gencin velayetten çıkmasına ve kendi işlemlerini kendisinin yapabilmesine yol açar.

Bu yazıda kazai rüştün ne olduğunu, şartlarını, velinin rızasının kimden alınacağını, davanın hangi mahkemede açılacağını, kararın nasıl alınacağını ve sonuçlarını Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz. Yazının sonunda bir dilekçe örneği de bulabilirsiniz.

Kazai Rüşt Kısaca

Kazai Rüşt Nedir, Ne Demek?

Fiil ehliyeti, kişinin kendi işlemleriyle hak edinip borç altına girebilmesidir. Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır (TMK m. 10). Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar ve evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m. 11). Kanun bunlara üçüncü bir yol ekler.

Rüşt, ergin olmak demektir; kazai sözcüğü ise bu erginliğin mahkeme kararıyla kazanıldığını anlatır. Kazai rüşt kararı alan genç hukuken ergin sayılır. Ergin kılınmadan önce ayırt etme gücüne sahip küçük, yasal temsilcisinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez (TMK m. 16). Karardan sonra bu sınırlama kalkar. Maddenin metnini TMK 12 ergin kılınma sayfamızda bulabilirsiniz.

Kazai Rüşt Şartları Nelerdir?

Kanunun saydığı şartlar üçtür. Yargıtay'ın incelediği dosyalarda mahkemeler ayrıca talepte bulunanın hukuki yararını ve gencin yaşına uygun gelişimini de değerlendirmişti.

• 15 yaşın doldurulması. Küçük, başvuru ve karar sırasında 15 yaşını doldurmuş olmalıdır.
• Küçüğün kendi isteği. Kazai rüşt gence rağmen verilemez. Yargıtay, mahkemenin küçüğün isteğini duruşmada tutanağa geçirmesini ve isteğin olumlu olup olmadığına bakmasını istiyor (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 21.02.2013, E. 2012/13948, K. 2013/2247).
• Velinin rızası. Kanun velinin rızasını açıkça şart koşar. Veli rıza göstermezse mahkeme ergin kılma kararı veremez.

Yargıtay'ın incelediği bir dosyada genç, kamu personeli seçme sınavına girmek için ergin kılınmak istemişti. Adli Tıp Kurumunun raporunda gencin bedensel ve ruhsal yönden yaşına uygun geliştiği, ruhsal bir hastalık veya zekâ geriliği bulunmadığı bildirilmişti. Yargıtay, "velisi anne ve babanın duruşmada alınan imzalı beyanları ile kazai rüşt kararı verilmesine izin verdiklerini bildirmeleri karşısında" küçüğün isteği de tutanağa geçirilerek "isteğinin olumlu olması durumunda davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan gerekçe ile reddi doğru görülmemiştir" sonucuna vardı (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 21.02.2013, E. 2012/13948, K. 2013/2247).

Başka bir dosyada baba, yurt dışında düzenlenen bir sınava başvurmak isteyen kızı için kazai rüşt istemiş, anne de davaya muvafakat etmişti. Yargıtay "davacının sözkonusu ergin kılınma kararını talep etmek hususunda hukuki yararının olduğu açıktır" dedi ve davanın kabulü gerekirken reddinin yerinde olmadığını belirtti. Ancak genç temyiz incelemesi sırasında 18 yaşını doldurduğu için dava konusuz kalmıştı ve karar bu nedenle bozuldu (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 14.01.2019, E. 2017/8197, K. 2019/276). Bu karar zamanlamanın önemini de gösterir. Kazai rüşt ihtiyacı ortaya çıktığında dava gecikmeden açılmalıdır.

Velinin Rızası Kimden Alınır?

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m. 336/1). Bu durumda Yargıtay'ın incelediği dosyada olduğu gibi iki ebeveynin rızası da alınır (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 21.02.2013, E. 2012/13948, K. 2013/2247). Boşanmada velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m. 336/3). Bu durumda rıza velayet sahibi ebeveynden alınır. Velayet sahibi ebeveyn öldüyse ya da velayet kaldırıldıysa önce velayetin kimde olduğunun belirlenmesi gerekir. Velayetin ne zaman ve nasıl sona erdiğini velayet kaç yaşında biter yazımızda anlattık.

Vesayet Altındaki Küçük

Ana babası olmayan ya da velayeti kaldırılmış küçük vesayet altındadır. Bu durumda kazai rüşt için ayrıca vesayet makamının, ardından denetim makamının izni gerekir. Kanun küçüğün ergin kılınmasını, vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da iznini gerektiren işler arasında sayar (TMK m. 463/6). Yargıtay, "Mahkemece, vesayet ve denetim makamlarından izin alınmaksızın küçüğün ergin kılınmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır." (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 29.12.2004, E. 2004/14068, K. 2004/15983) İzinlerin işleyişini TMK 461-469 izinler sayfamızda anlattık.

Kazai Rüşt Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Ergin kılınma, kanunda çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır (HMK m. 382/2-a-1). Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 383). Yargıtay bu nedenle kazai rüşt davalarının sulh hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğini tekrar tekrar belirtmiştir. Asliye hukuk mahkemesinin esasa girerek verdiği bir kabul kararını Yargıtay kanun yararına bozdu ve "görev hususunun mahkemece re'sen araştırılması ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınması gerekmektedir" hatırlattı. "Bu durumda uyuşmazlığın sulh hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir." (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 26.01.2017, E. 2017/968, K. 2017/734)

Sulh ve asliye hukuk mahkemelerinin ayrı ayrı görevsizlik kararı verdiği dosyalarda da Yargıtay yargı yeri olarak sulh hukuk mahkemesini belirledi. Gerekçeye göre "bu tür davalarda, davacılar ile her hangi bir kişi ya da kurum arasında bir uyuşmazlık olmaması nedeni ile hasım yer almamaktadır" (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 20.03.2015, E. 2015/1179, K. 2015/1829, Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 28.02.2013, E. 2013/1368, K. 2013/2586). Davayı açarken karşı taraf gösterilmez. Yetkili mahkeme, talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m. 384). Yargılamada basit yargılama usulü ve kural olarak resen araştırma ilkesi uygulanır (HMK m. 385).

Kazai Rüşt Kararı Nasıl Alınır?

1. İhtiyacı belgeleyin. Kararın neden istendiğini gösteren sınav, iş veya başka bir başvuruya ilişkin belgeleri hazırlayın.
2. Dilekçeyi sulh hukuk mahkemesine verin. Yargıtay'ın incelediği dosyalarda davayı veli açmıştı ve dava hasımsız olarak görülür.
3. Duruşmaya genç ve veli birlikte katılsın. Gencin kendi isteği ve velinin rızası duruşmada tutanağa geçirilir; evli ebeveynlerin ikisinin de rızası bildirilir.
4. Rapor istenirse alın. Mahkeme gencin bedensel ve ruhsal gelişimini değerlendirmek için sağlık raporu isteyebilir. Yargıtay'ın incelediği dosyada Adli Tıp Kurumu raporu alınmıştı.
5. Kararın kesinleşmesini bekleyin. Karar kesinleştikten sonra ilgili kuruma sunulur.

Çekişmesiz yargı kararları, kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez (HMK m. 388). Reddedilen bir başvurudan sonra koşullar değişirse yeniden başvurulabilir.

Kazai Rüşt Kararının Sonuçları

Kazai rüşt kararıyla genç ergin olur. Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altında bulunduğundan (TMK m. 335/1), ergin kılınan gencin velayeti sona erer. Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı değilse fiil ehliyeti kazanır, kendi işlemleriyle hak edinip borç altına girebilir. Dava ehliyeti fiil ehliyetine göre belirlendiğinden kendi adına dava da açabilir (HMK m. 51).

Ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328). Kazai rüştün iştirak nafakasına etkisini çocuk 18 yaşına girince nafaka yazımızda anlattık.

Kazai rüşt kişinin yaşını değiştirmez. Örneğin sürücü belgesi alacakların yönetmelikte belirlenen yaş şartlarını taşıması gerekir (Karayolları Trafik Kanunu m. 41/1-a). Belirli bir yaşın doldurulmasının arandığı bu tür işlerde ergin kılınma kararı tek başına yetmeyebilir. Bu nedenle kararı hangi işlem için istiyorsanız, o işlem için ilgili kurumun aradığı şartları başvurmadan önce kontrol edin.

Kazai Rüşt Hangi Amaçlarla İsteniyor?

Yargıtay'a gelen dosyalar kazai rüştün hangi ihtiyaçlarla istendiğini gösteriyor.

• Kamu personeli seçme sınavı. 15 yaşını bitirmiş bir genç sınav tarihinden önce ergin kılınmak istemişti (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 21.02.2013, E. 2012/13948, K. 2013/2247).
• Yurt dışındaki bir sınav. Lisede okuyan bir genç için yurt dışında düzenlenen bir sınava başvurmak amacıyla kazai rüşt istenmişti (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 14.01.2019, E. 2017/8197, K. 2019/276).
• Memurluk sınavı. Bir dosyada dava "devlet memurluğu sınavına girebilmesi için ergin kılınma (kazai rüşt) kararı istemine ilişkindir" (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 20.03.2015, E. 2015/1179, K. 2015/1829).
• Sigortalı çalışma. Başka bir dosyada dava "sigortalı olarak çalışmasının istenmesi nedeni ile kazai rüşt kararı istemine ilişkindir" (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 28.02.2013, E. 2013/1368, K. 2013/2586).

Bu dosyalarda Yargıtay görev ve usul sorunlarını incelemiştir. Kazai rüşt kararının ilgili sınavın veya işin yaş şartını karşılayıp karşılamadığı ise o kurumun kendi mevzuatına bağlıdır.

Kazai Rüşt Dilekçe Örneği

Aşağıdaki örnek genel bir çerçevedir. Boşlukları kendi durumunuza göre doldurun ve ihtiyacınızı gösteren belgeleri dilekçeye ekleyin.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının tamamı oybirliğiyle verilmiştir. Künyeye tıklayarak tam metni okuyabilirsiniz.

Sonuç

Kazai rüşt, 15 yaşını dolduran gencin kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınmasıdır. Dava sulh hukuk mahkemesinde, karşı taraf gösterilmeden açılır. Mahkeme gencin isteğini ve velinin rızasını duruşmada tespit eder, gerekirse sağlık raporu alır. Vesayet altındaki küçük için ayrıca vesayet ve denetim makamlarının izni gerekir. Karar velayeti sona erdirir ve gence fiil ehliyeti kazandırır, ancak yaşını değiştirmez. Bu yüzden kararı istemeden önce, hangi işlem için kullanılacağı ve o işlemin aradığı şartlar mutlaka kontrol edilmelidir.

Kazai rüşt davası veya velayetle ilgili diğer konularda dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Velayet davalarındaki hizmetlerimiz için velayet avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.