Kısa cevap · TMK 461
Vasinin eylem ve işlemlerine karşı sulh hukuk mahkemesine şikâyette bulunulabilir; bu mahkemenin kararlarına karşı on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edilir (TMK 461). Taşınmaz alım satımı, ödünç, kambiyo taahhüdü, uzun süreli kira, dava açma ve sulh, mirasın paylaştırılması, kuruma yerleştirme ve yerleşim yeri değişikliği gibi on dört işlem sulh hukuk mahkemesinin iznine bağlıdır (TMK 462). Evlat edinme, vatandaşlık, işletme devri, ölünceye kadar bakma, mirasın kabulü veya reddi, ergin kılma ve vasi ile yapılan sözleşmeler için sulh hukukun izninden sonra asliye hukukun izni de gerekir (TMK 463). İzin alınmadan yapılan işlem, kısıtlının vasinin izni olmadan yaptığı işlem hükmündedir (TMK 465). Yargıtay'a göre dava sırasında kısıtlanan tarafın vasisine dava izni alması için imkân verilmeli; kısıtlı adına mirasın reddinde her iki izin aranmalı; denetim makamı izin istemini dosya üzerinden geri çeviremez, delil toplayarak kendisi karar vermelidir.
Bu sayfada neler var? (11 bölüm)
- TMK 461 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Vasiden Şikâyet ve Sulh Hukuk Kararına İtiraz: Kim, Nereye, Ne Zaman? (TMK 461)
- Sulh Hukuk Mahkemesinin İzni Gereken 14 İşlem: Satış, Kredi, Kira, Dava ve Miras Paylaşımı (TMK 462)
- Asliye Hukukun da İzni Gereken İşlemler: Evlat Edinme, Mirasın Reddi, Ergin Kılma, Vasiyle Sözleşme (TMK 463)
- İzin Nasıl Alınır? Başvuru, Menfaat İncelemesi ve Kanun Yolu
- Rapor ve Hesapların İncelenmesi ve İzin Alınmadan Yapılan İşlemin Sonucu (TMK 464-465)
- TMK 461 Yargıtay kararları
- TMK 461 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Vesayet makamı izni
- TMK 462'de sayılan işlemler için sulh hukuk mahkemesinden alınan izin.
- Denetim makamı izni
- TMK 463'te sayılan işlemler için sulh hukukun izninden sonra asliye hukuk mahkemesinden alınan ikinci izin.
- Husumet (dava) izni
- Vasinin kısıtlı adına dava açabilmesi ve açılmış davayı sürdürebilmesi için sulh hukuk mahkemesinden aldığı izin (TMK 462/8).
- Şikâyet
- Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin veya her ilgilinin vasinin eylem ve işlemlerine karşı sulh hukuk mahkemesine başvurusu (TMK 461/1).
- İtiraz
- Sulh hukuk mahkemesinin vesayete ilişkin kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuk mahkemesine yapılan başvuru (TMK 461/2, 488).
- İzinsiz işlem
- Kanunen gerekli izin alınmadan yapılan ve vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmadan yaptığı işlem hükmünde olan işlem (TMK 465).
Bir bakışta TMK 461
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şikâyet | Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi ve her ilgili vasinin eylem ve işlemlerinden sulh hukuka şikâyette bulunabilir. | TMK m. 461/1 |
| İtiraz | Sulh hukukun kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuka itiraz edilir. | TMK m. 461/2, 488 |
| Vesayet makamı izni | Taşınmaz, olağan dışı taşınır, yapı, ödünç, kambiyo, uzun kira, meslek, dava ve sulh, mal rejimi ve miras paylaşımı, aciz beyanı, hayat sigortası, çıraklık, kuruma yerleştirme, yerleşim yeri. | TMK m. 462 |
| Dava izni | Vasi kısıtlı adına dava açmak ve davayı sürdürmek için izin alır; dava sırasında kısıtlanmada vasiye izin için imkân verilir. | TMK m. 462/8; HGK 19.10.2022 |
| Davayı kabul | Husumet izni davayı kabule yetmez; kabul için ayrıca izin gerekir. | 14. HD 28.05.2007 |
| Miras paylaşımı | Kısıtlı adına miras taksim ve miras payı devri sözleşmesi sulh hukukun iznine bağlıdır. | TMK m. 462/9; 17. HD 14.12.2011 |
| Denetim makamı izni | Evlat edinme, vatandaşlık, işletme ve ortaklık, ömür boyu gelir ve ölünceye kadar bakma, mirasın kabulü veya reddi, ergin kılma, vasiyle sözleşme. | TMK m. 463 |
| Mirasın reddi | Kısıtlı adına mirasın reddinde sulh hukukun izni ve ardından asliye hukukun izni gerekir; ret için özel yetkili vekaletname aranır. | TMK m. 463/5; 7. HD 21.05.2025; Tüzük m. 39 |
| Evlat edinme | Vesayet altındaki küçüğün evlat edinilmesi ve kısıtlının evlat edinmesi iki izne bağlıdır; izinlerle yapılan evlat edinme geçerlidir. | TMK m. 463/1; 2. HD 02.11.2009; 8. HD 17.02.2020 |
| Ergin kılma | Vesayet altındaki küçüğün ergin kılınması izinler alınmadan kararlaştırılamaz. | TMK m. 463/6; 2. HD 29.12.2004 |
| Vasiyle sözleşme | Vasi ile kısıtlı arasındaki paylaşma veya taksim sözleşmesi iki izne bağlıdır; menfaat çatışması için kayyım atanır. | TMK m. 463/7, 426/2; 2. HD 22.03.2012 |
| Denetim makamının incelemesi | Asliye hukuk izin istemini dosya üzerinden geri çeviremez; delil toplar, gerekirse keşif ve duruşma yapar. | 18. HD 20.10.2015; 18. HD 01.10.2012 |
| Rapor ve hesap | Sulh hukuk rapor ve hesapları inceler, kabul veya reddeder ve gerekli önlemleri alır. | TMK m. 464 |
| İzinsiz işlem | İzin alınmadan yapılan işlem, kısıtlının vasinin izni olmadan yaptığı işlem hükmündedir. | TMK m. 465, 451-452 |
TMK 461 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Üçüncü Kısım: Vesayet › İkinci Bölüm: Vesayetin Yürütülmesi · Üçüncü Ayırım: Vesayet Dairelerinin Görevleri (461 şikâyet ve itiraz · 462 vesayet makamından izin · 463 denetim makamından izin · 464 rapor ve hesaplar · 465 iznin bulunmaması)
Vesayet dairelerinin görevleri: şikâyet ve itiraz, vesayet makamının ve denetim makamının izni, rapor ve hesapların incelenmesi, iznin bulunmaması (m. 461-465) — Madde 461
- (1)Ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi ve her ilgili, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir.
- (2)Vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 461-465 bu tarihte yürürlüğe girmiş ve o tarihten bu yana değiştirilmemiştir. |
Vasiden Şikâyet ve Sulh Hukuk Kararına İtiraz: Kim, Nereye, Ne Zaman? (TMK 461)
Vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir.
Şikâyet. Ayırt etme gücüne sahip kısıtlı, yakınları ve menfaati bulunan herkes vasinin davranışlarından sulh hukuk mahkemesine şikâyette bulunabilir. Vasinin kısıtlıyla görüşmeyi engellemesi gibi istemler de bu kapsamda değerlendirilir (TMK 445-447 şerhi).
İtiraz. Sulh hukuk mahkemesinin vesayetin yürütülmesine ilişkin kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (TMK 488). Hangi kararlara itiraz, hangilerine istinaf yoluyla gidileceği ayrıntılı olarak TMK 396 şerhinde açıklanmıştır; vasilik ücreti ve süre uzatımına ilişkin kararlar için TMK 454-457 şerhine bakınız.
Sulh Hukuk Mahkemesinin İzni Gereken 14 İşlem: Satış, Kredi, Kira, Dava ve Miras Paylaşımı (TMK 462)
1. Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir aynî hak kurulması,
2. Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi,
3. Olağan yönetim sınırlarını aşan yapı işleri,
4. Ödünç verme ve alma,
5. Kambiyo taahhüdü altına girme,
6. Bir yıl veya daha uzun süreli ürün ve üç yıl veya daha uzun süreli taşınmaz kirası sözleşmeleri yapılması,
7. Vesayet altındaki kişinin bir sanat veya meslekle uğraşması,
8. Acele hâllerde vasinin geçici önlemler alma yetkisi saklı kalmak üzere, dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato yapılması,
9. Mal rejimi sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri yapılması,
10. Borç ödemeden aciz beyanı,
11. Vesayet altındaki kişi hakkında hayat sigortası yapılması,
12. Çıraklık sözleşmesi yapılması,
13. Vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesi,
14. Vesayet altındaki kişinin yerleşim yerinin değiştirilmesi.
Mal işlemleri. Taşınmaz satışında izin ve açık artırma-pazarlık usulü için TMK 438-444 şerhine, kuruma yerleştirme için TMK 445-447 şerhine, yerleşim yeri değişikliği için TMK 411-412 şerhine bakınız. Kısıtlı adına kredi çekmek veya borç vermek (bent 4), senet imzalamak (bent 5) ve üç yıl veya daha uzun süreli kira sözleşmesi yapmak (bent 6) da izne bağlıdır.
Dava açma ve sürdürme izni. Vasi, acele hâllerde geçici önlem alma yetkisi saklı kalmak üzere kısıtlı adına dava açmak için sulh hukuk mahkemesinden izin alır (bent 8). Hukuk Genel Kurulu, dava sırasında kısıtlanan davacı bakımından vasinin husumet izni almasına imkân verilmesini, izin alındıktan sonra vasinin kısıtlının avukatına vekaletname verip vermediğinin sorulmasını, verilmemişse kararın, vasinin kararı ayrıca temyiz edebileceği ve süresinde temyiz etmezse yetkisiz vekilin temyizine muvafakat etmiş sayılacağı ihtarıyla vasiye tebliğ edilmesini istemiştir (Yargıtay HGK, 19.10.2022, E. 2019/22, K. 2022/1310; aynı yönde Yargıtay HGK, 19.10.2022, E. 2019/21, K. 2022/1309 ve Yargıtay HGK, 05.03.2025, E. 2023/1080, K. 2025/110). Husumet izni davayı kabul etme yetkisi vermez; vasinin davayı kabul edebilmesi için ayrıca izin alması gerekir (Yargıtay 14. HD, 28.05.2007, E. 2007/2478, K. 2007/6411).
Miras paylaşımı sulh hukukta. Kısıtlı adına miras taksim sözleşmesi ve miras payının devri sözleşmesi yapılması bent 9 uyarınca sulh hukuk mahkemesinin iznine bağlıdır; bu işlemler TMK 463/5'teki miras sözleşmesi niteliğinde olmadığından asliye hukukun izni aranmaz (Yargıtay 17. HD, 14.12.2011, E. 2011/10571, K. 2011/12248). Ancak paylaşma sözleşmesinin tarafı vasinin kendisiyse işlem vasi ile kısıtlı arasında sözleşme sayılır ve iki izne bağlıdır (aşağıda TMK 463/7).
Asliye Hukukun da İzni Gereken İşlemler: Evlat Edinme, Mirasın Reddi, Ergin Kılma, Vasiyle Sözleşme (TMK 463)
1. Vesayet altındaki kişinin evlât edinmesi veya evlât edinilmesi,
2. Vesayet altındaki kişinin vatandaşlığa girmesi veya çıkması,
3. Bir işletmenin devralınması veya tasfiyesi, kişisel sorumluluğu gerektiren bir ortaklığa girilmesi veya önemli bir sermaye ile bir şirkete ortak olunması,
4. Ömür boyu aylık veya gelir bağlama veya ölünceye kadar bakma sözleşmeleri yapılması,
5. Mirasın kabulü, reddi veya miras sözleşmesi yapılması,
6. Küçüğün ergin kılınması,
7. Vesayet altındaki kişi ile vasi arasında sözleşme yapılması.
Kısıtlı adına mirasın reddi. Vasinin kısıtlıyı temsilen mirası reddedebilmesi için önce sulh hukuk mahkemesinin, sonra asliye hukuk mahkemesinin izni gerekir. Kısıtlı yönünden bu izinler alınmadan mirasın hükmen reddine karar verilmesi bozma sebebidir (Yargıtay 14. HD, 14.12.2015, E. 2015/4381, K. 2015/11543; aynı yönde Yargıtay 14. HD, 13.11.2017, E. 2015/18866, K. 2017/8433, Yargıtay 14. HD, 22.11.2018, E. 2016/3575, K. 2018/8071, Yargıtay 14. HD, 17.09.2019, E. 2016/10998, K. 2019/5326 ve Yargıtay 2. HD, 15.10.2012, E. 2012/18496, K. 2012/24524). Kısıtlı davacı bakımından önce vasiye dava izni için süre verilmeli, ardından denetim makamının izni alınmalıdır (Yargıtay 7. HD, 21.05.2025, E. 2024/4039, K. 2025/2744). Ret beyanında bulunan avukatın bu konuda özel yetkili olması gerekir (Tüzük m. 39/2).
Denetim makamı kendisi inceler. Menfaat çatışması nedeniyle küçüklere atanan kayyıma sulh hukuk mahkemesinin mirası reddetme izni vermesinden sonra asliye hukuk mahkemesi, sulh hukukun ayrıntılı araştırma yapmadığı gerekçesiyle istemi geri çeviremez; delilleri toplayıp gerektiğinde duruşma yaparak kendisi karar vermelidir (Yargıtay 18. HD, 20.10.2015, E. 2015/1790, K. 2015/14806).
Evlat edinme. Vesayet altındaki küçüğün evlat edinilmesi için sulh hukuk mahkemesinin izninden sonra asliye hukuk mahkemesinin izni de zorunludur; bu izin alınmadan ve TMK 316'ya uygun inceleme yapılmadan evlat edinmeye karar verilemez (Yargıtay 2. HD, 02.11.2009, E. 2009/13713, K. 2009/18543; aynı yönde Yargıtay 2. HD, 14.07.2009, E. 2009/10446, K. 2009/14069 ve Yargıtay 8. HD, 26.12.2019, E. 2018/13616, K. 2019/11787). Kısıtlı da evlat edinebilir: izinleri alınarak usulüne uygun gerçekleşen evlat edinme, evlat edinenin kısıtlı olması nedeniyle esasa ilişkin bir noksanlık sayılamaz (Yargıtay 8. HD, 17.02.2020, E. 2019/2577, K. 2020/1396).
Ergin kılma. Vesayet altındaki küçüğün mahkemece ergin kılınması da iki izne bağlıdır (Yargıtay 2. HD, 29.12.2004, E. 2004/14068, K. 2004/15983; ergin kılma için TMK 12 şerhine bakınız).
Vasi ile kısıtlı arasındaki sözleşmeler. Vasinin de paydaş olduğu taşınmazların paydaşlar arasında paylaşılması vasi ile kısıtlı arasında bir sözleşme gerektirir; bu nedenle yalnız sulh hukukun izni yetmez, asliye hukukun izni de alınmalı ve menfaat çatışması nedeniyle kısıtlıya bu iş için kayyım atanmalıdır (Yargıtay 2. HD, 22.03.2012, E. 2011/246, K. 2012/6881; aynı yönde Yargıtay 2. HD, 06.04.2009, E. 2008/18920, K. 2009/6313). Asliye hukuk mahkemesi böyle bir taksim sözleşmesine izin istemini dosya üzerinden "kısıtlının menfaatine değil" diyerek reddedemez; delil toplayıp gerekirse keşifle taşınmazların değerini belirlemelidir (Yargıtay 18. HD, 01.10.2012, E. 2012/10701, K. 2012/10436).
İzin Nasıl Alınır? Başvuru, Menfaat İncelemesi ve Kanun Yolu
Başvuru. Vasi, izin gereken işlem için vesayet dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesine dilekçe verir; işlemin kısıtlının menfaatine olduğunu gösteren belgeleri (değer tespiti, sözleşme taslağı, borç durumu gibi) ekler. TMK 463'teki işlemlerde sulh hukuk izin verirse dosya onay için asliye hukuk mahkemesine gönderilir. Sulh hukukun izni tek başına işlemi tamamlamaz; iki izin gereken işlemde asliye hukukun izni alınmadan sulh hukuk kararının kesinleştiği de kabul edilemez (Yargıtay 2. HD, 22.03.2012, E. 2011/246, K. 2012/6881).
Kanun yolu. Sulh hukukun izin vermeyen veya veren kararına karşı ilgililer on gün içinde asliye hukuka itiraz edebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (TMK 461/2, 488). Yargıtay 18. Hukuk Dairesi ise 2012'de, asliye hukuk mahkemesinin TMK 463 uyarınca verdiği izin kararlarının kesin olmadığını ve bunlara karşı temyiz yoluna gidilebileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 18. HD, 01.10.2012, E. 2012/10701, K. 2012/10436). İzin kararlarında kanun yolunun ayrıntısı için TMK 396 şerhine bakınız.
Rapor ve Hesapların İncelenmesi ve İzin Alınmadan Yapılan İşlemin Sonucu (TMK 464-465)
Vesayet makamı, rapor ve hesapları kabul veya reddeder; gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır.
Rapor ve hesap. Yıllık hesap raporunun içeriği ve incelenmesi için TMK 454-457 şerhine bakınız.
İzinsiz işlemin sonucu. İzin gereken bir işlem izin alınmadan yapılırsa, bu işlem vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmadan yaptığı işlem gibi değerlendirilir: onanmadıkça kişiyi bağlamaz, taraflar verdiklerini geri isteyebilir ve kişi yalnız zenginleştiği ölçüde sorumlu olur (TMK 451-452; TMK 448-453 şerhi). İzinsiz taşınmaz satışında tapu iptali için TMK 438-444 şerhine bakınız.
TMK 461 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 10 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 10 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: dava izni (Hukuk Genel Kurulu 2022), kısıtlı adına mirasın reddi (7. Hukuk Dairesi 2025; 14. Hukuk Dairesi 2015; 18. Hukuk Dairesi 2015), evlat edinme ve ergin kılma (2. Hukuk Dairesi 2004 ve 2009; 8. Hukuk Dairesi 2020), vasi ile kısıtlı arasındaki sözleşmeler (2. Hukuk Dairesi 2012; 18. Hukuk Dairesi 2012) ve miras paylaşımında görev (17. Hukuk Dairesi 2011). Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. ATIF NOTLARI: Yabancı vesayet makamına ilişkin oy çokluklu bir Hukuk Genel Kurulu kararı kullanılmamıştır. Denetim makamının TMK 463 kararlarının temyiz edilebileceğine ilişkin 18. Hukuk Dairesi kararı istinaf düzeninden öncedir. Kişi, yer, kurum bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Dava izni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Dava sırasında kısıtlanan davacının vasisine sulh hukuktan husumet izni alması için imkân verilmeli; vasi avukata vekaletname vermemişse karar, yetkisiz vekilin temyizine muvafakat ihtarıyla vasiye tebliğ edilmelidir
Olay: Tapu kaydına dayanan orman kadastrosuna itiraz ve tapu iptali davasında, bozma kararından sonra davacılardan biri kısıtlanmış ve kendisine vasi atanmıştır. Mahkeme direnme kararı vermiş, karar davacıların önceki avukatı tarafından temyiz edilmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, vasinin vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil edeceğini (TMK 448) ve kısıtlı adına dava açmak için vesayet makamının izninin gerektiğini (TMK 462/8) belirtmiştir. Dava ehliyeti ve kanuni temsilin dava şartı olduğunu, eksikliğin giderilmesinin mümkün olduğunu (HMK 114-115) açıklayarak vasiye husumet izni alma imkânı verilmesini, izin alındıktan sonra vasinin avukata vekaletname verip vermediğinin sorulmasını, verilmemişse kararın ihtarlı olarak vasiye tebliğini istemiş ve dosyayı oy birliğiyle mahkemesine geri çevirmiştir.
“Bu sebeple öncelikle vasinin, vesayet makamından eldeki dava yönünden husumet izni kararını almasına imkân verilmesi”
Ne anlama geliyor?
Davanız sürerken tarafınız kısıtlanırsa vasi sulh hukuktan dava izni almalı ve avukata vasi sıfatıyla vekaletname vermelidir; aksi hâlde kanun yolu başvurusu askıda kalır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: HGK 19.10.2022, E. 2019/21, K. 2022/1309; HGK 05.03.2025, E. 2023/1080, K. 2025/110. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Mirasın reddi
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Kısıtlı davacı adına mirasın hükmen reddinde önce vasiye dava izni alması için süre verilmeli, ardından TMK 463/5 uyarınca denetim makamının izni alınmalıdır
Olay: Mirasçılar, alacaklılara karşı mirasın hükmen reddini istemiştir. Davacılardan biri akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle (TMK 405) kısıtlanmış ve vesayet altına alınmıştır. Mahkeme bu davacı yönünden de mirasın hükmen reddine karar vermiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, TMK 462/8 ve 463/5'i aktararak kısıtlanan davacı yönünden vasiye dava açma konusunda izin alması için süre verilmesi, husumete izin kararı alınırsa ayrıca denetim makamından izin alınması gerektiğini belirtmiştir. Bu işlemler yapılmadan mirasın hükmen reddine karar verilmesini doğru bulmayarak bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Husumete izin kararı alınması hâlinde ise, 4721 sayılı Kanun'un 463/5. maddesi uyarınca denetim makamından da izin alınması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı bir mirasçı adına mirası reddedecekseniz sulh hukuktan dava izni ve ardından asliye hukuktan onay alın; bu izinler dosyaya sunulmadan karar verilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Alacaklı kurum bilgileri, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi
Kısıtlı adına mirasın reddi için vasinin sulh hukuktan izin alması ve bu iznin asliye hukukun onayına sunulması gerekir; izinler olmadan kısıtlı yönünden mirasın hükmen reddine karar verilemez
Olay: Mirasçılar terekenin borca batık olduğunu ileri sürerek mirasın hükmen reddini istemiş, mahkeme davayı kabul etmiştir. Davacılardan biri kısıtlı olup vasisi bulunmaktadır.
Karar: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, mirasın hükmen reddi isteminin süreye bağlı olmadığını ve borca batıklığın ölüm tarihine göre belirleneceğini hatırlatmış, diğer temyiz itirazlarını reddetmiştir. TMK 463/5 uyarınca kısıtlı adına mirasın reddi için vasinin vesayet makamından izin alması ve bu izin kararının denetim makamının onayına sunulması gerektiğini belirterek bu husus gözetilmeden kısıtlı yönünden mirasın hükmen reddine karar verilmesini doğru bulmamış ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“4721 sayılı TMK'nın 463. maddesinin 5. bendine göre, kısıtlı adına mirasın kabulü, reddi veya miras sözleşmesi yapılması halinde vasinin vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da iznini alması gereklidir.”
Ne anlama geliyor?
Borca batık mirası reddederken mirasçılar arasında kısıtlı varsa iki izin alınmadan onun adına verilecek ret kararı bozulur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde 14. HD'nin 2017-2019 kararları ile 2. HD 15.10.2012, E. 2012/18496, K. 2012/24524. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Sulh hukuk küçükler adına mirası reddetme izni verdikten sonra asliye hukuk, sulh hukukun araştırma yapmadığı gerekçesiyle istemi geri çeviremez; delilleri toplayıp gerekirse duruşma yaparak kendisi karar vermelidir
Olay: Babaları ölen küçükler ile anneleri mirası reddetmek istemiş; menfaat çatışması nedeniyle küçüklere kayyım atanmıştır. Sulh hukuk mahkemesi kayyıma küçükler adına mirası reddetme izni vermiş ve dosyayı onay için asliye hukuka göndermiştir. Asliye hukuk mahkemesi, mirasın reddinin küçüklerin menfaatine olup olmadığı konusunda sulh hukuk mahkemesince ayrıntılı araştırma yapılmadığı gerekçesiyle istemi geri çevirmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, TMK 463'ü aktarmış ve vasinin atanmasına ilişkin usul kurallarının kayyım için de uygulanacağını (TMK 431) hatırlatmıştır. Sulh hukuk mahkemesinin kayyıma izin ve yetki verdiğini gözeterek denetim makamının tarafların göstereceği delilleri toplaması, gerektiğinde duruşma yaparak bütün delilleri birlikte değerlendirmesi ve sonucuna göre karar vermesi gerektiğini belirtmiş, istemin geri çevrilmesini doğru bulmayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince tarafların göstereceği deliller toplanıp, bu konuda gerektiğinde duruşma yapılmak suretiyle bütün delillerin birlikte değerlendirilmesi ve oluşaçak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken”
Ne anlama geliyor?
Asliye hukuk mahkemesi onay aşamasında dosyayı sulh hukuka geri göndermek yerine gerekli araştırmayı kendisi yapmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Alıntıdaki "oluşaçak" yazımı karar metnindeki gibidir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Evlat edinme ve ergin kılma
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vesayet altındaki küçüğün evlat edinilmesi için sulh hukukun izninden sonra asliye hukukun izni de zorunludur; bu izin ve TMK 316'ya uygun inceleme olmadan evlat edinmeye karar verilemez
Olay: Vesayet altındaki bir küçüğün evlat edinilmesi istenmiş; vesayet makamından izin alınmış, ancak denetim makamından alınan bir izin kararı dosyada bulunmamaktadır. Aile mahkemesi evlat edinmeye karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vesayet altındaki küçüğün evlat edinilebilmesi için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izninin zorunlu olduğunu, vesayet makamının izni bulunmakla birlikte denetim makamının izninin dosyada bulunmadığını belirtmiştir. Bu izin alınmadan ve TMK 316'ya uygun inceleme yapılmadan eksik araştırmayla karar verilmesini usul ve yasaya aykırı bularak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Evlat edinilebilmesi için; vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni zorunludur.”
Ne anlama geliyor?
Vasisi olan bir çocuğu evlat edinmek istiyorsanız dosyaya hem sulh hukukun hem asliye hukukun iznini sunun.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda evlat edinme için "TMK 463/2" yazılmıştır; doğru bent 463/1'dir. Aynı yönde: 2. HD 14.07.2009, E. 2009/10446, K. 2009/14069; 8. HD 26.12.2019, E. 2018/13616, K. 2019/11787. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Kısıtlı kişi de evlat edinebilir; vesayet ve denetim makamlarının izinleriyle usulüne uygun gerçekleşen evlat edinmede evlat edinenin kısıtlı olması esasa ilişkin bir noksanlık sayılamaz
Olay: Bir kişi eşinin önceki evliliğinden olan kızını evlat edinmek için dava açmış; yargılama sırasında akli durumundan şüphe edilmesi üzerine kısıtlanmış ve kendisine vasi atanmıştır. Vasi dava için husumet izni ve evlat edinme izni almış, denetim makamı da evlat edinmeye izin vermiş ve aile mahkemesi evlat edinmeye karar vermiştir. Evlat edinenin ölümünden sonra kardeşleri, evlat edinme sırasında ehliyetsiz olduğunu ileri sürerek evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını istemiş; dava kabul edilmiş ve istinaf başvurusu reddedilmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 318, 405, 449 ve 463'ü aktararak vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni alınmak kaydıyla vesayet altındaki kişinin evlat edinmesinin mümkün olduğunu belirtmiştir. Kısıtlının yasanın aradığı usule uygun olarak evlat edindiğini, bu nedenle evlat edinenin kısıtlılığının TMK 318 kapsamında esasa ilişkin noksanlık kabul edilemeyeceğini açıklayarak bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi hükmünü oy birliğiyle bozmuştur.
“evlat edinenin kısıtlılık halinin TMK'nin 318. maddesi kapsamında esasa ilişkin noksanlık kabul edilerek İlk Derece Mahkemesince davanın kabulü ile evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına karar verilmesi doğru görülmemiş”
Ne anlama geliyor?
İzinleri alınarak yapılan evlat edinme, evlat edenin kısıtlı olduğu gerekçesiyle sonradan kaldırılamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri ile sağlık raporu ayrıntıları aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vesayet altındaki küçüğün ergin kılınması, sulh hukukun ve asliye hukukun izinleri alınmadan kararlaştırılamaz
Olay: Vesayet altındaki bir küçük, ergin kılınmak için hasımsız dava açmış; mahkeme istemi kabul etmiş ve karar temyiz edilmeden kesinleşmiştir. Karar kanun yararına temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 12'ye göre on beş yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabileceğini, TMK 463'te vesayet altındaki kişinin ergin kılınmasının vesayet makamının izninden sonra denetim makamının iznine bağlı işlemler arasında sayıldığını belirtmiştir. İzinler alınmaksızın ergin kılmaya karar verilmesini usul ve yasaya aykırı bularak kararı kanun yararına ve sonuca etkili olmamak üzere oy birliğiyle bozmuştur.
“Mahkemece, vesayet ve denetim makamlarından izin alınmaksızın küçüğün ergin kılınmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor?
Vasisi olan on beş yaşını doldurmuş bir çocuk ergin kılınmak isterse iki iznin alınması gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir kanun yararına bozma kararıdır; bozma sonuca etkili değildir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Vasi ile sözleşme
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vasinin de paydaş olduğu taşınmazların paylaşılması vasi ile kısıtlı arasında sözleşme niteliğindedir; yalnız sulh hukukun izni yetmez, asliye hukukun izni de gerekir ve menfaat çatışması nedeniyle kısıtlıya kayyım atanmalıdır
Olay: Vasi, vesayeti altındaki iki kısıtlının paydaş olduğu ve kendisinin de pay sahibi bulunduğu, iki mesken ve bir dükkândan oluşan bağımsız bölümlerin paylaşılması için sulh hukuk mahkemesinden izin istemiş; mahkeme bir meskenin kısıtlılara tahsisi şartıyla izin vermiştir. Vasinin daha sonra kararın düzeltilmesi istemi de reddedilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vasinin de pay sahibi olduğu taşınmazlardaki bağımsız bölümlerin paydaşlara tahsisi suretiyle paylaşılmasının vesayet altındaki kişiler ile vasi arasında resmî memur önünde paylaşma sözleşmesi yapılmasını gerektirdiğini ve bunun TMK 463/7 uyarınca denetim makamının iznini de gerektirdiğini belirtmiştir. Denetim makamının izni olmadan sulh hukukun kararının tek başına sonuç doğurmayacağını ve kesinleştiğinin kabul edilemeyeceğini, menfaat çatışması nedeniyle kısıtlılara bu iş için kayyım atanması gerektiğini açıklayarak kararları oy birliğiyle bozmuştur.
“Denetim makamının izni olmaksızın sadece vesayet makamının izni yeterli değildir.”
Ne anlama geliyor?
Vasi olarak kısıtlıyla birlikte ortak olduğunuz bir malı paylaşacaksanız kısıtlıya ayrı bir kayyım atanmasını ve iki izin alınmasını sağlayın.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: 2. HD 06.04.2009, E. 2008/18920, K. 2009/6313. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Vasi ile kısıtlı arasındaki rızai taksim sözleşmesine izin isteminde asliye hukuk, delil toplamadan ve taşınmaz değerlerini belirlemeden dosya üzerinden ret kararı veremez; denetim makamının TMK 463 kararları kesin değildir
Olay: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişi ile vasisi olan kardeşi, anne ve babalarından kalan taşınmazlar için rızai taksim sözleşmesi yapmıştır. Vesayet makamı sözleşmenin uygulanmasına izin vermiş, denetim makamı ise dosya üzerinden sözleşmenin kısıtlının menfaatine olmadığı gerekçesiyle istemi reddetmiş ve bu karara karşı temyiz istemini de kesin olduğu gerekçesiyle reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, TMK 463/7 uyarınca vesayet altındaki kişi ile vasi arasında sözleşme yapılması hâlinde denetim makamının da izninin gerektiğini, denetim makamının TMK 463 uyarınca verdiği kararların kesin olmayıp temyiz edilebileceğini belirterek temyiz istemini reddeden ek kararı kaldırmıştır. Esas yönünden, vasinin göstereceği delillerin toplanması, gerektiğinde keşif yapılarak taşınmazların değerinin belirlenmesi ve tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekirken dosya üzerinden ret kararı verilmesini doğru bulmamış ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Denetim makamının Türk Medeni Kanununun 463. maddesi hükmüne göre verdiği kararlar kesin olmayıp bunlara karşı temyiz yoluna gidilebilir.”
Ne anlama geliyor?
Asliye hukuk izin vermezse gerekçeye bakın: değer tespiti ve delil incelemesi yapılmadan verilen ret kararına karşı kanun yoluna başvurulabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir ve istinaf düzeninden önceki döneme aittir. TMK 488 uyarınca itiraz üzerine verilen kararlar ise kesindir. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.
Vesayet makamı izni
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi
Kısıtlı adına miras taksim sözleşmesi ve miras payı devri sözleşmesi yapmaya izin, TMK 462/9 uyarınca vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin görevindedir; bu işlemler TMK 463/5'teki miras sözleşmesi değildir
Olay: Vasi, kısıtlı adına miras taksim sözleşmesi ve miras payı devri sözleşmesi yapmak için izin istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi miras sözleşmesine izin yetkisinin denetim makamına ait olduğu gerekçesiyle, asliye hukuk mahkemesi de işlemin önce vesayet makamının iznine tabi olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, TMK 462/9'a göre mal rejimi sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmelerinin vesayet makamının iznine tabi olduğunu belirtmiştir. Vasinin kısıtlı adına miras sözleşmesi değil, miras taksim ve miras payı devri sözleşmesi yapma izni istediğini, bu nedenle uyuşmazlığın vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğini belirterek bu mahkemeyi oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“Somut olayda; vasinin kısıtlı adına miras sözleşmesi değil, miras taksim sözleşmesi ve miras payı devir sözleşmesi yapma izni istediği”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı bir mirasçıyla miras paylaşımı yapılacaksa izin için sulh hukuk mahkemesine başvurun; vasi de mirasçıysa ayrıca asliye hukukun iznini alın.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Paylaşma sözleşmesinin tarafı vasinin kendisiyse TMK 463/7 uyarınca asliye hukukun izni de gerekir (2. HD 22.03.2012). Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 461 ile ilgili maddeler
- TMK m. 489 — Vesayetin sona ermesinin sonuçları: kesin hesap, ibra, vasiye karşı tazminat davasında zamanaşımı ve imtiyazlı alacak (TMK 489-494)
- TMK m. 466 — Vasinin ve Devletin sorumluluğu: tazminat davası, ikincil sorumluluk, rücu ve görevli mahkeme (TMK 466-469)
- TMK m. 396 — Vesayet organları: vesayet makamı, denetim makamı, vasi ve kayyım (TMK 396-403)
- TMK m. 438 — Vasinin görevleri: malvarlığı defteri, paranın yatırılması, kısıtlının taşınmazının satışı ve pazarlık (TMK 438-444)
- TMK m. 448 — Vasinin temsil yetkisi: kefalet ve bağış yasağı, kısıtlının kendi işlemleri, bono, boşanma davasında özel yetki (TMK 448-453)
- TMK m. 454 — Vasinin hesap yükümlülüğü, serbest mallar, vasilik süresi ve vasi ücreti (TMK 454-457)
- TMK m. 458 — Kayyımın görevleri: ehliyete etkisi, temsil kayyımının talimata bağlılığı, yönetim kayyımının yetki sınırı (TMK 458-460)
- TMK m. 445 — Vasinin kişiye özen görevi: küçüğün bakımı, kısıtlıyla görüşme, huzurevine yerleştirme ve tıbbi müdahale (TMK 445-447)
- TMK m. 12 — Ergin kılınma (TMK 12)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Kısıtlı adına bir işlem yapmadan önce işlemin TMK 462'deki listede mi (yalnız sulh hukuk izni), TMK 463'teki listede mi (sulh hukuk ve asliye hukuk izni) olduğunu kontrol edin.
- 2.İzin dilekçesine işlemin kısıtlının menfaatine olduğunu gösteren değer tespiti, sözleşme taslağı ve borç durumu gibi belgeleri ekleyin.
- 3.Kısıtlı adına mirası reddedecekseniz sulh hukuktan izin, asliye hukuktan onay alın ve ret beyanında bulunacak avukata mirası reddetme yetkisini açıkça içeren vekaletname verin.
- 4.Davanız sürerken karşı taraf veya müvekkiliniz kısıtlanırsa vasiye sulh hukuktan husumet izni aldırın ve vasi sıfatıyla yeni vekaletname isteyin.
- 5.Vasi olarak kısıtlıyla birlikte mirasçı veya paydaş olduğunuz bir malda paylaşma yapılacaksa kısıtlıya ayrı bir kayyım atanmasını isteyin.
- 6.Sulh hukukun izin kararına veya ret kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuka itiraz edebilirsiniz.
- 7.İzinsiz yapılmış bir satış veya sözleşme varsa işlemin kısıtlıyı bağlamadığını ileri sürerek iade ve gerekiyorsa tapu iptali yoluna gidin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.