Kıdem Tazminatı Boşanmada Paylaşılır mı? Emekli İkramiyesi

Boşanma aşamasında en çok tartışılan paralardan biri, eşlerden birinin işten ayrılırken aldığı kıdem tazminatı ya da emekli olurken aldığı emekli ikramiyesidir. Bir taraf "bu benim yıllarca çalışmamın karşılığı, kişisel malım" der, diğeri "evlilik içinde kazanıldı, yarısı benim" der. Yargıtay'a göre iki görüş de tek başına yanlıştır: bu ödemeler bölünür ve bölme yöntemi kıdem tazminatında başka, emekli ikramiyesinde başkadır.

Ben Avukat Murat Aydar. Bu yazıda kıdem tazminatının hangi kısmının kişisel mal, hangi kısmının edinilmiş mal sayıldığını, emekli ikramiyesinin Türk Medeni Kanunu m. 228/2'ye göre yaşam tablosuyla nasıl hesaplandığını, boşanma davası açıldıktan sonra alınan paranın ve harcanan paranın durumunu Yargıtay kararlarıyla anlatıyorum.

Kısa Cevap: Paylaşılır, Ama Tamamı Değil

Kanun, bir eşin çalışmasının karşılığı olan edinimleri ve sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeleri açıkça edinilmiş mal sayar:

Ancak edinilmiş mal yalnızca mal rejiminin devamı süresince elde edilen değerdir (TMK m. 219/1). Kıdem tazminatı ve emekli ikramiyesi ise çoğu zaman evlilikten önceki yılları, 2002 öncesi mal ayrılığı dönemini ve boşanmadan sonraki yılları da kapsayan bir hizmetin karşılığıdır. Bu yüzden Yargıtay, ödemenin tamamını ne paylaşılacak mal ne de kişisel mal sayar; hangi kısmın mal rejimi dönemine düştüğünü hesaplatır. Evlilik içinde edinilen malların genel paylaşım kurallarını boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır rehberinde anlattım.

Kıdem Tazminatı Kişisel Mal mı?

Kıdem tazminatı işverenin ödediği, hizmet süresine bağlı bir tazminattır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, onu çalışmanın karşılığı olarak görür ve hangi döneme ait çalışmanın karşılığı olduğuna bakar. Mal ayrılığı döneminde hak edilen kısmın kişisel mal olduğunu belirttikten sonra Daire şöyle devam eder: "4721 sayılı TMK'nun yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihinden sonraki çalışma karşılığında elde edilen gelir ve hak edilen kıdem tazminatı ise edinilmiş mal grubuna girer". Çalışma iki döneme yayılıyorsa "her bir döneme isabet eden çalışma süresi ve gelir durumu esas alınarak oranlama yapılmak suretiyle, kıdem tazminatının kişisel ve edinilmiş olan miktarları belirlenir" (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 07.10.2015, E. 2015/12391, K. 2015/17594).

• 01.01.2002'den önce evlenenler: Bu tarihe kadar yasal rejim mal ayrılığıydı. 2002 öncesi çalışmaya düşen kısım kişisel mal, sonrası edinilmiş maldır.
• 01.01.2002'den sonra evlenenler: Edinilmiş mallara katılma dönemi evlilik tarihinde başlar (TMK m. 202). Aynı oranlama mantığıyla evlenmeden önceki çalışma süresine düşen kısım edinilmiş mal hesabına girmez.
• Dönemin sonu: Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m. 225/2). Bu tarihten sonraki çalışma da edinilmiş mal hesabına katılmaz.

Kıdem Tazminatı Nasıl Oranlanır? Örnek

Emekli İkramiyesi Boşanmada Paylaşılır mı?

Emekli ikramiyesi, sosyal güvenlik kurumunun emeklilikte toptan yaptığı bir ödemedir ve TMK m. 219/2-2 gereği edinilmiş mal niteliğindedir. Ancak kanun bu tür toptan ödemeler için özel bir hesap öngörür:

Kanunun mantığı şudur: ikramiye aslında emeklinin kalan ömrünü güvenceye alan bir paradır. Boşanmadan sonraki yıllara düşen kısmı eşin kişisel malı sayılır, evlilik içindeki yıllara düşen kısmı paylaşılır. Emekli ikramiyesinin tamamen kişisel mal sayılması da doğru değildir; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi "emekli ikramiyesi kişisel mal kabul edilmek suretiyle tasfiye dışı tutulması doğru değil" olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 17.06.2014, E. 2013/14162, K. 2014/12725).

Emekli İkramiyesi Nasıl Hesaplanır?

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, mal rejimi sürerken toptan ödenen emeklilik ikramiyesinin hesabını adım adım tarif etmiştir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 04.03.2019, E. 2017/13852, K. 2019/2225):

1. Ödeme tarihindeki yaşa göre TRH 2010 (Türkiye Hayat Annüite) yaşam tablosundan emekli eşin ortalama bakiye ömrü bulunur.
2. İkramiye, bu ömür boyunca günlük irat olarak ödenseydi her güne düşecek tutar hesaplanır.
3. Günlük tutar, mal rejiminin sona erdiği tarihten sonraki kalan günlerle çarpılır ve bu toplamın peşin sermayeye çevrilmiş değeri bulunur.
4. Daire'nin ifadesiyle "Mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet eden ödemenin açıklanan yöntemle hesaplanan peşin sermayeye çevrilmiş değeri, emekli olan eşin kişisel malı sayılır."
5. Toplam ikramiyeden bu kişisel mal kısmı düşülür; kalan miktar edinilmiş mal kabul edilerek tasfiyede dikkate alınır.

Bu yöntemin pratik sonucu önemlidir: ikramiye boşanma davasından kısa süre önce alınmışsa büyük kısmı kişisel mal sayılır; çok daha önce alınmışsa edinilmiş mal kısmı büyür. Daire ayrıca "Hemen belirtmek gerekir ki, yukarıda açıklanan hesaplama yöntemi mal rejiminin ölüm dışındaki nedenlerle sona ermesi hallerinde uygulanır." Eşin ölümüyle sona eren mal rejiminde hesap farklı yapılır. Yöntemin kanuni dayanağı olan TMK m. 227-230 hükümlerini TMK m. 227-230 sayfasında bulabilirsiniz.

Kıdem Tazminatı ile Emekli İkramiyesi Karıştırılırsa

Uygulamada en sık yapılan hata, işverenin ödediği kıdem tazminatını emekli ikramiyesi gibi hesaplamaktır. İki yöntem farklı sonuç verir ve Yargıtay bu karışıklığı bozma sebebi sayar:

• Bir dosyada bilirkişi kıdem tazminatını emekli ikramiyesi gibi hesaplamıştı. Daire, "ödenen kıdem tazminatının emekli ikramiyesi olarak kabulü ve hesaplamanın buna göre yapılması doğru olmamıştır" diyerek kararı bozdu ve çalışma sürelerini gösteren belgelerin getirtilmesini istedi (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 07.10.2015, E. 2015/12391, K. 2015/17594).
• Banka hesabına yatırılan ödemenin niteliğinin tartışıldığı başka bir dosyada Daire kısa ve net yazdı: "Ne var ki, banka hesabına yatırılan para kıdem tazminatıdır." Emekli ikramiyesi yöntemiyle yapılan hesap bu nedenle bozuldu (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 20.09.2017, E. 2017/12554, K. 2017/11144).
• Karışıklık Yargıtay'ın kendisinde bile yaşanmıştır. 8. Hukuk Dairesi, önceki bozma kararını "Dairece maddi hataya dayalı olarak ödenen miktarın emekli ikramiyesi olduğu değerlendirilerek" verdiğini kabul ederek kaldırmış; kurumdan gelen yazıda ödemenin kıdem tazminatı olduğu bildirildiği için yerel mahkemenin kıdem tazminatı yöntemine göre yaptığı hesabı onamıştır (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 19.09.2019, E. 2019/4040, K. 2019/7842).
• Güncel bir kararda da mahkemenin emekli ikramiyesi saydığı paranın aslında kıdem tazminatı olduğu tespit edilmiştir. Kıdem tazminatının hizmet dökümüne göre oranlanması davacının aleyhine sonuç vereceğinden karar onanmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.11.2024, E. 2023/9764, K. 2024/8522).

Ders açıktır: davanın başında paranın kaynağını işverenden ve Sosyal Güvenlik Kurumundan gelecek yazıyla netleştirmek gerekir. Kıdem tazminatını işveren öder ve hizmet süresine göre oranlanır; emekli ikramiyesini sosyal güvenlik kurumu öder ve TMK m. 228/2'ye göre yaşam tablosuyla hesaplanır.

Boşanma Davası Açıldıktan Sonra Alınan Tazminat

Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m. 225/2). Tasfiyeye ise mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar girer (TMK m. 235/1). Yargıtay bu kuralı emekli ikramiyesi için açıkça yazmıştır: "Emeklilik ikramiyesinin tasfiyeye konu edilmesi için mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olması (TMK mad. 235/1) ya da bu para kullanılarak başka bir mal varlığına sahip olunmalıdır." Aynı kararda Daire, "boşanma dava tarihi sonrası açılan hesaplar veya hesaba yatan miktarlar tasfiyede dikkate alınamayacağına" da işaret etmiştir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 04.03.2019, E. 2017/13852, K. 2019/2225).

Bu iki tespit birlikte okunduğunda, boşanma davası açıldıktan sonra hesaba yatan bir ödeme kural olarak tasfiyede dikkate alınmaz. Bu yüzden işten ayrılma, emeklilik ve ödeme tarihleri dosyada gün gün belgelenmelidir. Boşanma davası sırasında edinilen malların durumunu boşanma davası devam ederken alınan mallar yazısında ayrıca ele aldım.

Tazminat Harcandıysa ya da Ev Alındıysa

Kıdem tazminatı ya da ikramiye evlilik içinde harcanıp tükendiyse, boşanma davası açıldığında mevcut olmadığı için kural olarak paylaşılacak bir değer kalmaz. Paranın bir mala dönüştüğü durumlarda ise tasfiye o mal üzerinden yapılır:

• Ev ya da araç alındıysa: Paranın edinilmiş mal kısmı yeni malın alımına katılmış sayılır ve mal bu oranda tasfiyeye girer. Kişisel mal kısmıyla yapılan katkı ise o eşe değer artış payı ya da denkleştirme hakkı doğurabilir.
• Diğer eşin malına katkı yapıldıysa: Yargıtay, kıdem tazminatıyla diğer eşin taşınmazında yapılan iyileştirmelerde "davacının kıdem tazminatı ile davaya konu taşınmaz üzerinde yapılan iyileştirmelere katkıda bulunduğunun kabulü doğru ise de" belirtmiş; ancak iyileştirmenin taşınmaza kattığı değer hesaplanmadan harcanan paranın tamamının değer artış payı sayılmasını bozmuştur (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 08.04.2019, E. 2019/12, K. 2019/3792).
• Dava öncesinde çekilip saklandıysa: Diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler, tasfiyede edinilmiş mallara eklenecek değerler arasında sayılabilir (TMK m. 229). Hesabın boşaltılmasına karşı yapılabilecekleri boşanmadan hemen önce hesabın boşaltılması yazısında anlattım.

Emekli Maaşı, OYAK ve Sandık Ödemeleri

Evlilik içinde alınan emekli maaşları da sosyal güvenlik ödemesi olarak edinilmiş maldır (TMK m. 219/2-2). Ancak paylaşılan şey maaşın kendisi değil, maaştan biriken ve dava tarihinde mevcut olan birikim ya da bu birikimle alınan mallardır. Boşanma davası açıldıktan sonra ödenen aylıklar tasfiyeye girmez; eski eşin emekli maaşından mal paylaşımı yoluyla pay istenemez.

Kanun, "personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin" ödemelerini de edinilmiş mal sayar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, mal rejiminin sona erdiği tarihte OYAK sisteminde bulunan parayla ilgili değerlendirmeyi yetersiz bulmuş ve "SGK'dan ödenen emekli ikramiyesi yönünden de bir değerlendirme yapılması gerekirken" yazılı şekilde karar verilmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.02.2023, E. 2022/4299, K. 2023/521). Bireysel emeklilik birikimleri ise ayrı kurallara tabidir.

Hangi Belgeler İstenir?

Bu paraların doğru hesaplanması tamamen belgeye dayanır. Yargıtay, kıdem tazminatında eşin tazminatı hak ettiği işyerindeki çalışmasını, süresini ve ödenen tutarı gösteren belgelerin getirtilmesini ister (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 07.10.2015, E. 2015/12391, K. 2015/17594). Dosyaya şunların girmesi gerekir:

• İşverenden kıdem tazminatı bordrosu, işe giriş ve çıkış tarihleri; Sosyal Güvenlik Kurumundan hizmet dökümü.
• Emekli ikramiyesi için emeklilik tarihini, ikramiye tutarını ve ödeme tarihini gösteren kurum yazısı.
• Paranın yattığı hesabın dava tarihine kadarki hareketleri; para bir mala dönüştüyse tapu, trafik ve satış kayıtları.
• Evlilik tarihi ve boşanma dava tarihi; 2002 öncesi evliliklerde bu tarihin ayrı gösterilmesi.

Bu kayıtlar ancak bilirkişi incelemesiyle hesaba dönüşür. Bilirkişi ve diğer dava giderlerini mal paylaşımı davası masrafları ve avukatlık ücreti yazısında kalem kalem anlattım.

En Sık Yapılan Altı Hata

1. "Benim emeğim, kişisel malım" demek. Mal rejimi dönemine düşen kısım edinilmiş maldır; tamamen kişisel mal savunması kabul görmez.
2. "Evlilikte kazanıldı, yarısı benim" demek. Evlilik öncesi, 2002 öncesi ve dava sonrası dönemlere düşen kısımlar paylaşılmaz; paylaşılan yalnızca edinilmiş mal kısmının yarısıdır.
3. Kıdem tazminatını emekli ikramiyesi gibi hesaplatmak. Yargıtay bunu defalarca bozma sebebi saymıştır; önce paranın kaynağını netleştirin.
4. Ödeme tarihini belgelememek. Dava tarihinde mevcut olmayan ya da dava sonrası hesaba yatan para tasfiyeye girmez.
5. Paranın akıbetini takip etmemek. Para bir eve veya araca dönüştüyse tasfiye o mal üzerinden yapılır; bu bağlantı kurulmazsa hak kaybı olur.
6. Bilirkişi raporuna itiraz etmemek. Yanlış yöntemle yapılan hesap, itiraz edilmezse karara esas alınabilir.

Hangi malların paylaşılmadığının tam listesini boşanmada hangi mallar paylaşılmaz yazısında, edinilmiş ve kişisel mal ayrımının kanun metnini TMK m. 218-222 sayfasında bulabilirsiniz. Dosyanıza özel hesap için mal paylaşımı avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.