Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu ve Cezası (TCK 109)

Boşanmak isteyen eşi arabaya zorla bindirip "konuşmadan inmeyeceksin" demek, ayrı yaşayan eşi babasının evinden kolundan çekerek götürmek ya da eski eşi evde kilitleyip tutmak Türk Ceza Kanununun 109. maddesindeki kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturur. Suç eşe veya boşanılan eşe karşı işlenirse ceza bir kat artırılır. Yargıtay'ın önüne gelen dosyaların önemli bir kısmı da tam olarak bu aile içi olaylardır.

Bu yazıda suçun unsurlarını, eşler ve eski eşler arasındaki örnek kararları, cezayı, mağduru serbest bırakmanın etkisini, çocuğu alıp götüren anne veya babanın durumunu, şikâyet, zamanaşımı ve yargılama kurallarını Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Kısaca

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?

Ceza Genel Kuruluna göre "Suçla korunan hukuki değer, bireylerin irade, hareket ve seyahat özgürlüğüdür" (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 30.04.2025, E. 2023/326, K. 2025/194). Suç iki şekilde işlenir. Kişinin istediği bir yere gitmesi engellenir ya da istemediği bir yerde kalmaya zorlanır. Bir kimseyi zorla araca bindirip götürmek, bir odaya veya eve kapatmak, araçtan inmesine izin vermemek ve elini ayağını bağlamak bu suçun tipik görünümleridir.

Eşi Zorla Götürmek veya Bir Yerde Tutmak

Evli olmak, eşin hareket özgürlüğünü kısıtlama yetkisi vermez. Kanun eşe karşı işlenmesini cezayı ağırlaştıran bir hâl olarak düzenler (TCK m. 109/3-e). Yargıtay'ın incelediği dosyalarda şu eylemler bu suçu oluşturdu.

• Bıçak zoruyla işyerinden götürmek. Boşanma aşamasındaki eşini bıçak zoruyla çalıştığı işyerinin önünden alıp başka bir sokağa götüren sanığın mahkûmiyeti onandı. Yargıtay, suç hem silahla hem eşe karşı işlendiği için "temel hapis cezasının alt sınırdan uzaklaşmak suretiyle tayin edilmesi gerektiğinin gözetilmemesi" hususunu eleştirmiş, ancak sanık aleyhine temyiz bulunmadığı için bunu bozma nedeni yapmamıştır (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 02.02.2026, E. 2025/11668, K. 2026/1146).
• Kadının kendi ailesi tarafından götürülmesi. Eşinden boşanma aşamasında olan kadını yolculuk sırasında araçtan zorla indirip boğazından tutarak kendi araçlarına bindiren babası ve kardeşinin eylemi de bu suçu oluşturdu ve mahkûmiyet onandı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 14.10.2025, E. 2024/22794, K. 2025/7645).
• Zorla götürmeye teşebbüs. Bir süredir ayrı yaşadığı eşini kaldığı baba evinden kolundan tutarak zorla götürmeye çalışan ama eşinin direnmesi üzerine başaramayan sanığın teşebbüsten mahkûmiyeti onandı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 13.06.2023, E. 2023/823, K. 2023/4599).

Barışmak İçin Zorla Götürmek de Suç mu?

Barışmak, konuşmak veya boşanmaktan vazgeçirmek gibi amaçlar suçu ortadan kaldırmaz. Boşanmayı konuşmak için buluştuğu eşini araçtan indirmeyen, aracı durdurunca uzaklaşan eşini kollarından tutup zorla tekrar araca bindiren ve onu boşanmaktan vazgeçirmeye çalışan sanığın dosyasında Yargıtay, suçun cebir veya tehditle ve eşe karşı işlenen hâlinin oluştuğunu kabul etti. Kararda "sanık hakkında 5237 sayılı Kanun'un 109/2, 3-e maddelerinin şartlarının oluştuğu tespit edilmekle" ifadesi yer aldı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 02.06.2025, E. 2024/20494, K. 2025/4495).

Benzer şekilde, boşanma davası nedeniyle ayrı yaşayan eşi barıştırmak amacıyla evine gidip zorla araca bindirerek başka bir şehre götüren ve eşin ikna olmaması üzerine ertesi gün geri getiren sanık hakkındaki mahkûmiyet de onandı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 07.05.2025, E. 2024/22026, K. 2025/3604). Eşinizin evden ayrılması karşısında hukuken yapabileceklerinizi kadın evi terk ederse erkek ne yapmalı yazımızda anlattık.

Evliliği Sürdürmek Amacı ve Cinsel Saik

Kanun suçun cinsel amaçla işlenmesini ayrıca ağırlaştırıcı neden sayar ve bu hâlde ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 109/5). Yargıtay, ayrı yaşadığı eşini zorla araca bindirerek götüren sanık hakkında, "evliliğinin devamı için müştekiyi eve götürmek istediği anlaşıldığından atılı suçun cinsel saikle işlenmesi karşısında" bu hükmün uygulanmamasının eksik ceza tayini olduğunu belirtti. Aleyhe temyiz bulunmadığı için bu eksiklik bozma nedeni yapılmadı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 13.06.2023, E. 2020/7042, K. 2023/4606). Aynı değerlendirme, eşini baba evinden zorla götürmeye çalışan sanığın dosyasında da yer aldı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 13.06.2023, E. 2023/823, K. 2023/4599).

Boşandığı Eşe Karşı İşlenmesi

Boşanma kesinleştikten sonra da eski eşe karşı işlenen bu suç ağırlaştırılmış cezayı gerektirir. "Boşandığı eşe" ibaresi maddeye 14 Temmuz 2021'de yürürlüğe giren 7331 sayılı Kanunla eklenmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 30.04.2025, E. 2023/326, K. 2025/194). Eski eşinin evine girip onu bekleyen, eve gelen eşine saldırarak elini ayağını bağlayan ve ağzını bantla kapatan sanığın mahkûmiyeti onandı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 25.09.2025, E. 2025/929, K. 2025/7020). Boşandığı eşinin evine gidip oradaki kişiyi bıçakla yaralayan ve kapıyı içeriden kilitleyerek evden çıkmayan sanık hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, kasten yaralama ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarından verilen mahkûmiyetler de onandı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 20.09.2023, E. 2020/12124, K. 2023/6364).

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Cezası Ne Kadar?

Temel hâlde ceza bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit veya hile kullanılırsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapse çıkar. Üçüncü fıkradaki nitelikli hâllerden biri varsa bu cezalar bir kat artırılır. Suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri gerçekleşirse ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır (TCK m. 109/6).

Mağduru Serbest Bırakmak Cezayı Azaltır mı?

Fail, soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zarar vermeden onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (TCK m. 110). Eşini bir süre araçta tutan ama soruşturma başlamadan onu evinin sokağına bırakan sanığın dosyasında Yargıtay, "Sanığın soruşturma başlamadan önce katılanı güvenli bir yerde bıraktığı gözetildiğinde hakkında 5237 sayılı Kanun'un 110. maddesi hükümlerinin uygulanması gerektiğinin gözetilmemesi hukuka aykırı bulunmuştur" diyerek hükmü bozdu (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 02.06.2025, E. 2024/20494, K. 2025/4495).

Bırakmanın kendiliğinden ve soruşturmadan önce olması gerekir. Eşini zorla götürdükten sonra jandarmanın kendisini aradığını öğrenince serbest bırakan sanık hakkında Yargıtay, "ihbar üzerine soruşturmanın başlaması nedeniyle koşulları oluşmamasına rağmen 5237 sayılı Kanun'un 110 uncu maddesindeki etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması" hususunu hatalı buldu, ancak aleyhe temyiz olmadığı için bunu bozma nedeni yapmadı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 13.06.2023, E. 2020/7042, K. 2023/4606).

Anne veya Babanın Çocuğu Alıp Götürmesi

Anne veya babanın çocuğu alıp götürmesi çoğu zaman bu suç kapsamında değil, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu kapsamında değerlendirilir. Velayet yetkisi elinden alınmış olan ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından kaçırması veya alıkoyması üç aydan bir yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Fiil cebir veya tehditle işlenirse ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse ceza bir kat artırılır (TCK m. 234/1-2).

Ceza Genel Kurulu, evlilik dışı doğan ve tanıdığı çocuğunu annesinin yanından kaçırıp aylarca alıkoyan babanın eyleminde, babanın çocuğun birinci derece kan hısmı olduğunu vurguladı. Karara göre sanığın eyleminin "TCK'nın 109. maddesinde düzenlenen kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna göre asli norm niteliğinde bulunan ve TCK'nın 234/1-2. maddelerinde düzenlenen çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçunu oluşturduğu kabul edilmelidir" (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 30.04.2025, E. 2023/326, K. 2025/194). Velayet kararından sonra çocuğu teslim etmeyen ebeveynin durumunu çocuk teslim edilmiyor ne yapmalı yazımızda, dava sürerken çocuğu alıp başka şehre gitmeyi ise boşanma aşamasında çocuğu alıp başka şehre gitmek suç mu yazımızda anlattık.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma şikâyete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma yapar ve mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi davayı düşürmez. Suç uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında sayılmamıştır (CMK m. 253/1) ve önödeme de uygulanmaz.

Temel hâlde dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e). Cebir, tehdit veya hile ya da nitelikli hâller nedeniyle cezanın üst sınırı beş yılı aştığında süre on beş yıla çıkar (TCK m. 66/1-d, 66/3). Kadının babası ve kardeşi tarafından zorla götürüldüğü dosyada Yargıtay, "atılı suç için kanunda öngörülen ceza miktarının üst sınırı itibari ile olağan zamanaşımı süresinin 15 yıl" olduğunu ve dava zamanaşımının dolmadığını belirtti (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 14.10.2025, E. 2024/22794, K. 2025/7645).

Görevli Mahkeme ve HAGB

Davaya kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 11). Uygulanacak nitelikli hâllerle birlikte cezanın üst sınırı on yılı aşıyorsa ağır ceza mahkemesi görevlidir (5235 sayılı Kanun m. 12). Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ise koşulları varsa hükmün açıklanması geri bırakılabilir (CMK m. 231/5).

Zorla Götürülürseniz Ne Yapmalısınız?

1. Hemen yardım isteyin. Zorla bir yere götürülüyor veya bir yerde tutuluyorsanız 112'yi arayın ya da bulunduğunuz yeri güvendiğiniz birine bildirin.
2. Delilleri koruyun. Konum kayıtları, mesajlar, tanıklar, kamera görüntüleri ve varsa yaralanmanızı gösteren doktor raporu önemli delillerdir.
3. Koruma tedbiri isteyin. Fail eşiniz veya eski eşinizse 6284 sayılı Kanuna göre yaklaşmama ve uzaklaştırma gibi tedbirler isteyebilirsiniz (6284 m. 5/1-c). Tedbire aykırılık zorlama hapsine yol açar (6284 m. 13).

Koruma tedbirlerinin boşanma ve velayete etkisini uzaklaştırma kararının boşanma ve velayete etkisi yazımızda anlattık. Fail sizi zorla götürmek yerine ısrarla takip ediyorsa ısrarlı takip suçu ve cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının tamamı oybirliğiyle verilmiştir. Künyeye tıklayarak tam metni okuyabilirsiniz.

Sonuç

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmekten alıkoymak veya bir yerde kalmaya zorlamaktır. Temel cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir, cebir veya tehdit kullanılırsa iki yıldan yedi yıla kadar hapis verilir ve suç eşe veya boşanılan eşe karşı işlenirse ceza bir kat artırılır. Barışmak veya boşanmaktan vazgeçirmek amacı suçu ortadan kaldırmaz. Mağduru soruşturma başlamadan güvenli bir yerde kendiliğinden bırakmak cezayı azaltır. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma yoktur. Çocuğunu kaçıran anne veya baba ise Ceza Genel Kuruluna göre çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçundan sorumludur.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma şikâyeti veya bu suçla ilgili bir soruşturma hakkında dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Ceza davalarındaki hizmetlerimiz için İstanbul ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.