TMK Madde 7: Resmî Belgelerle İspat

Birinci fıkra kısa ve güçlüdür: "Resmî sicil ve senetler, belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturur."

Kapsamı iki kavram belirler.

• Resmî sicil: kanunun öngördüğü ve yetkili makamın tuttuğu kayıt. Uygulamada en sık karşılaşılanlar tapu kütüğü, nüfus kayıtları ve ticaret sicilidir.
• Resmî senet: yetkili makam veya görevli tarafından usulüne uygun düzenlenen belge; tapu senedi ve noter senedi tipik örnekleridir.

Ama güç sınırsız değildir: yalnız "belgelediği olgu" bakımındandır. Bu ayrım pratikte belirleyicidir. Bir resmî senet, kendi düzenlenişine ve içerdiği beyanların yapıldığına kanıt oluşturur; ancak o beyanların gerçeği yansıttığına mutlak kanıt oluşturmaz. İkinci fıkra tam bu boşluğu düzenler.

Tapu kaydı örneği. Tapu kaydı resmî sicildir ve TMK 7/1 uyarınca kanıt oluşturur. Buna karşılık kaydın dayandığı hukuki işlem sakatsa kayıt yolsuz tescil hâline gelir. TMK 1024'ün ikinci fıkrası yolsuz tescili tanımlar: bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Yani resmî kayıt, sakat bir işlemi kendiliğinden geçerli kılmaz (TMK 1024).

Üçüncü kişiler bakımından denge. Resmî sicilin ispat gücü, tapu siciline güven ilkesiyle birlikte okunur. TMK 1023, tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımını korur; TMK 1024 ise yolsuzluğu bilen veya bilmesi gereken kişinin bu tescile dayanamayacağını söyler. Böylece sicilin gücü, iyiniyetli üçüncü kişiler lehine korunurken kötüniyetliler bakımından işlemez (TMK 3, TMK 1023).

İspat yükü ile karıştırmayın. TMK 7, aksini ispatın şeklini düzenler; kimin ispatlayacağını ise TMK 6 ve HMK 190 belirler. Resmî belgenin varlığı, ona dayanan tarafın yükünü hafifletir; ancak yükün dağılımı kuralı değişmez (TMK 6).

Maddenin ağırlık merkezi ikinci fıkradır: "Bunların içeriğinin doğru olmadığının ispatı, kanunlarda başka bir hüküm bulunmadıkça, her hangi bir şekle bağlı değildir."

Ne demek istiyor? Resmî bir belgenin içeriğine karşı çıkmak için aynı ağırlıkta bir belge gerekmez. Delil serbestliği vardır: tanık, bilirkişi, keşif, banka kayıtları, yazışmalar ve olayın koşullarından çıkan karineler kullanılabilir.

Yargıtay bunu açıkça söylüyor. Hukuk Genel Kurulu, bir tapu iptali ve tescil davasında şu değerlendirmeyi yapmıştır: yanılma, aldatma ve korkutma senede bağlanması mümkün olmadığından senetle ispat edilmesinde maddi imkânsızlık vardır. Bu nedenle hukuki işlemlerdeki irade bozukluğu iddiaları, HMK 203/1-ç maddesinde senetle ispat zorunluluğunun istisnaları arasında sayılmıştır. Kurul ardından kritik cümleyi kurar: sözleşme resmî senetle yapılmış olsa dahi TMK 7 hükmünü taşıdığından, aldatma olgusunun tanık dâhil her türlü delille ispatı mümkündür (Yargıtay HGK, 30.04.2025, E. 2024/46, K. 2025/282).

Bu neden önemli? Çünkü taşınmaz devirleri tapuda resmî senetle yapılır. Karşı taraf sıklıkla "resmî senet var, aksi ancak yazılı delille ispatlanır" savunmasını yapar. TMK 7/2 ve anılan karar bu savunmayı geçersiz kılar: resmî senedin varlığı, iradenin sakatlandığı iddiasının tanıkla ispatına engel değildir.

Somut olayda nasıl işledi? Kurul, davacı tanıklarının beyanları ile temlik ve ipotek kayıtlarını bir bütün hâlinde değerlendirmiştir. Tanıklar, davacının maddi zorluk yaşadığını, kredi kullanabilmek için taşınmazın usulen devredilmesi gerektiğinin söylendiğini, sonradan yüksek tutarlı ipotek tesis edildiğinin ve taşınmazın üçüncü kişiye satıldığının ortaya çıktığını beyan etmişlerdir. Kurul, devralanın vaatkâr sözler etmek ve güvence veren davranışlarda bulunmak suretiyle hileli hareketleri gerçekleştirdiği ve tescilin yolsuz olduğu sonucuna varmıştır.

İstisna kaydını atlamayın. Fıkra "kanunlarda başka bir hüküm bulunmadıkça" der. Yani özel bir kanun, belirli bir resmî belgenin aksinin ispatını şekle bağlamışsa o hüküm uygulanır. Bu nedenle somut olayda ilgili özel mevzuatın kontrol edilmesi gerekir.

Ne ispatlanıyor, dikkat. TMK 7/2 içeriğin doğru olmadığının ispatına ilişkindir. Belgenin sahteliği iddiası ise ayrı bir konudur ve kendi usulüne tabidir. İkisini aynı dilekçede karıştırmamak gerekir.

TMK 7, günlük uygulamada sanıldığından çok daha sık işe yarar. Başlıca kullanım alanları şunlardır.

1. Tapuda gösterilen bedelin gerçek olmadığı iddiası. Resmî senette yazılı satış bedeli, TMK 7/1 uyarınca kanıt oluşturur; ancak gerçek bedelin farklı olduğu şekle bağlı olmaksızın ispatlanabilir. Nitekim anılan kararda resmî senette 12.200,00 TL gösterilen payın gerçek bedeli bilirkişi raporuyla 255.235,00 TL olarak belirlenmiş ve bu fark, devralanın iyiniyetli sayılmamasında bir gösterge olmuştur.

2. İrade bozukluğu iddiaları. Yanılma, aldatma ve korkutma bakımından resmî senet bir engel değildir. Tanık, yazışma ve olayın koşullarından çıkan karineler kullanılabilir.

3. Muvazaa iddiaları. Tarafların gerçek iradelerini gizleyerek görünüşte başka bir işlem yaptıkları iddiası da resmî senedin içeriğinin gerçeği yansıtmadığı iddiasıdır. Bu nedenle TMK 7/2'nin sağladığı serbestlik bu alanda da tartışılır.

4. Nüfus kayıtlarına karşı iddialar. Nüfus kaydı resmî sicildir ve kanıt oluşturur; buna karşılık kaydın içeriğinin gerçeğe aykırılığı ileri sürülebilir. Soybağı ve yaş düzeltimi gibi uyuşmazlıklarda ilgili özel hükümler ayrıca gözetilir.

5. Ödeme iddialarında dikkat. Resmî senette "bedel ödenmiştir" ifadesinin yer alması, ödemenin gerçekten yapıldığına mutlak kanıt değildir; aksi şekle bağlı olmaksızın ispatlanabilir. Nitekim anılan kararda satış karşılığı yapıldığı belirtilen ödemelerin yalnız makbuzlarla delillendirilmiş olması, olayın bütünü içinde değerlendirilmiştir.

Dilekçe için yol haritası.

• Belgeyi nitelendirin: resmî sicil mi, resmî senet mi?
• Gücün kapsamını daraltın: belge tam olarak neyi belgeliyor? İddia edilen husus belgenin belgelediği olgu mu?
• TMK 7/2'ye dayanın: içeriğin doğru olmadığının ispatının şekle bağlı olmadığını açıkça belirtin.
• Usul dayanağını ekleyin: irade bozukluğu iddiasında HMK 203/1-ç'yi gösterin.
• Yargıtay kararını kullanın: sözleşme resmî senetle yapılmış olsa dahi tanık dinletilebileceğini künyesiyle belirtin.
• Delilleri bütün hâlinde sunun: Kurul, tanık beyanlarını tapu ve ipotek kayıtlarıyla birlikte değerlendirmiştir; tek bir delile yüklenmeyin.
• Özel kanunu kontrol edin: "kanunlarda başka bir hüküm bulunmadıkça" kaydı gereği farklı bir düzenleme olup olmadığını araştırın.

Son bir uyarı. Anılan karar oy çokluğuyla alınmıştır. Kurul görüşmelerinde, davacının hile iddiasını kanıtlayamadığı ve sonradan ortaya çıkan durumların akdi sakatlamayacağı gerekçesiyle direnme kararının onanması gerektiği ileri sürülmüş; ancak bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Karara dayanırken bu husus doğru biçimde belirtilmelidir.

Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 1 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.