Kısa cevap · TMK 18
TMK 18, evlilikle kurulan hısımlığı düzenler ve iki kural içerir. Birinci kural — kurulması: eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur. Yani kişi, eşinin kan hısımlarıyla, eşinin onlara bağlı olduğu tür ve derecede hısım sayılır. İkinci kural — sona ermemesi: kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz. Boşanma, iptal veya ölüm kayın hısımlığını bitirmez. Bu kuralın en görünür sonucu evlenme yasağıdır: TMK 129/2 uyarınca kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır. Buna karşılık kayın hısımlığı miras hakkı doğurmaz; kan hısımlığından bu yönüyle köklü biçimde ayrılır.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Kayın hısımlığı
- Evlilikle kurulan hısımlık. Kişiyi eşinin kan hısımlarına bağlar.
- Aynı tür ve derece
- TMK 18/1'in ölçüsü: eşin kan hısımlığındaki hat ve derece, kayın hısımlığına aynen yansır.
- Kan hısımlığı
- Doğumla kurulan hısımlık. TMK 17'de düzenlenmiştir; kayın hısımlığından ayrıdır.
- Kayınvalide ve kayınpeder
- Eşin ana ve babası. Eşle birinci derece üstsoy hısmı oldukları için birinci derece kayın hısmıdır.
- Kayınbirader ve görümce
- Eşin kardeşleri. Eşle ikinci derece yansoy hısmı oldukları için ikinci derece kayın hısmıdır.
- Üvey çocuk
- Eşin başka bir ilişkiden olan çocuğu. Eşin altsoyu olduğu için birinci derece kayın hısmıdır.
- Sona ermeme kuralı
- TMK 18/2: kayın hısımlığı, onu doğuran evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.
- Evlenme yasağı
- TMK 129/2: evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır.
- Mutlak butlan
- TMK 145: evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bulunması hâlinde evliliğin mutlak butlanla iptali.
- Resmî evlilik şartı
- Kayın hısımlığı yalnız hukuken kurulmuş evlilikten doğar; fiilî birliktelik kayın hısımlığı yaratmaz.
- Miras bakımından durum
- Kayın hısımlığı yasal mirasçılık doğurmaz; mirasta yalnız kan hısımlığı ve evlatlık ilişkisi esas alınır.
- Eşler arası hısımlık
- Eşler birbirinin hısmı değildir; aralarındaki ilişki evlilik bağıdır. Kayın hısımlığı eşin hısımlarına yöneliktir.
Bir bakışta TMK 18
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Nasıl kurulur | Eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımı olur. | TMK m. 18/1 |
| Derece ölçüsü | Kayın hısımlığının tür ve derecesi, eşin o kişiyle olan kan hısımlığına göre belirlenir. | TMK m. 18/1 |
| Sona erme | Kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz. | TMK m. 18/2 |
| Boşanmanın etkisi | Boşanma, evliliğin iptali ve eşin ölümü kayın hısımlığını sona erdirmez. | TMK m. 18/2 |
| Evlenme yasağı | Evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır. | TMK m. 129/2 |
| Yasağın kapsamı | Yasak üstsoy ve altsoy ile sınırlıdır; eşin kardeşi bu yasağın dışındadır. | TMK m. 129/2 |
| Yasağa aykırı evlilik | Evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunması mutlak butlan sebebidir. | TMK m. 145 |
| Resmî evlilik şartı | Resmî evlilik yapılmamışsa kayın hısımlığı doğmaz; bu sebeple mutlak butlan da istenemez. | 2. HD 09.01.2024 (onanan gerekçe) |
| Miras | Kayın hısımlığı yasal mirasçılık doğurmaz. | Miras hükümleri |
| Nafaka | Kayın hısımları arasında kanundan doğan bakım yükümlülüğü öngörülmemiştir. | Aile hukuku hükümleri |
| Eşlerin durumu | Eşler birbirinin hısmı değildir; kayın hısımlığı eşin kan hısımlarına yöneliktir. | TMK m. 18/1 |
| Kan hısımlığından farkı | Kan hısımlığı doğumla kurulur ve miras doğurur; kayın hısımlığı evlilikle kurulur ve miras doğurmaz. | TMK m. 17; m. 18 |
TMK 18 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › Birinci Kısım: Gerçek Kişiler · A. Kişilik — IV. Hısımlık — 2. Kayın hısımlığı
Kayın hısımlığı — Madde 18
- (1)Ölçü aynadır: eşin kan hısımlığı hangi tür ve derecedeyse, kayın hısımlığı da o tür ve derecededir.Eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur.
- (2)Boşanma, evliliğin iptali veya eşin ölümü kayın hısımlığını bitirmez. Bu bağ ömür boyu sürer.Kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, kanunun ilk metninde "A. Kişilik — IV. Hısımlık — 2. Kayın hısımlığı" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Mülga 743 sayılı Kanun döneminde aynı kurum "sıhrî hısımlık" adıyla düzenlenmişti; 4721 sayılı Kanun terimi kayın hısımlığı olarak Türkçeleştirdi. İçerik bakımından, kayın hısımlığının evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaması kuralı korunmuştur. |
Kayın Hısımlığı Nasıl Kurulur? Ayna Kuralı
TMK 18/1 kısa ama teknik bir cümledir: "Eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur."
Bunu bir ayna gibi düşünmek gerekir. Eşinizin bir kimseyle olan kan hısımlığı hangi türde (üstsoy-altsoy / yansoy) ve hangi derecede ise, sizin o kimseyle olan kayın hısımlığınız da aynı tür ve derecededir.
| Kişi | Eşinizle kan hısımlığı | Sizinle kayın hısımlığı |
|---|---|---|
| Kayınvalide, kayınpeder | 1. derece üstsoy | 1. derece üstsoy kayın hısmı |
| Üvey çocuk (eşin çocuğu) | 1. derece altsoy | 1. derece altsoy kayın hısmı |
| Eşin büyükanne-büyükbabası | 2. derece üstsoy | 2. derece üstsoy kayın hısmı |
| Kayınbirader, görümce, baldız | 2. derece yansoy | 2. derece yansoy kayın hısmı |
| Eşin amcası, halası | 3. derece yansoy | 3. derece yansoy kayın hısmı |
Derece hesabı TMK 17'ye göre yapılır. Kayın hısımlığının kendi derece ölçüsü yoktur; ölçü, eşin kan hısımlığındaki doğum sayısıdır (TMK 17).
İki önemli sınır var.
- Eşler birbirinin hısmı değildir. Madde "eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları" der. Eşler arasındaki ilişki hısımlık değil, evlilik bağıdır.
- Kayın hısımlarının kendi aralarında kayın hısımlığı doğmaz. Madde bağı yalnız eş ile diğer eşin kan hısımları arasında kurar. İki ailenin birbirine bağlanması söz konusu değildir.
Resmî evlilik şarttır. Kayın hısımlığı ancak hukuken kurulmuş bir evlilikten doğar. Fiilî birliktelik, uzun süreli beraberlik veya ortak çocuk sahibi olmak kayın hısımlığı yaratmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir kararda tam olarak bu sonuca varılmıştır (Yargıtay 2. HD, 09.01.2024, E. 2023/5729, K. 2024/54): resmî evlilik bulunmadığı için kayın hısımlığı doğmamış, dolayısıyla kayın hısımlığına dayanan mutlak butlan istemi reddedilmiştir.
Boşanma Kayın Hısımlığını Bitirmez
Maddenin ikinci fıkrası, çoğu kişinin sezgisine aykırı bir kural koyar: "Kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz."
Yani evlilik bitse bile kayın hısımlığı sürer. Bu üç hâlin hepsinde geçerlidir:
- Boşanma: evlilik boşanmayla sona erse de kayın hısımlığı devam eder.
- Evliliğin iptali: butlan kararıyla evlilik sona erse de kayın hısımlığı devam eder.
- Ölüm: eşin ölümüyle evlilik sona erse de kayın hısımlığı devam eder.
Neden böyle bir kural var? Çünkü kayın hısımlığının en önemli hukuki sonucu evlenme yasağıdır ve bu yasağın arkasındaki düşünce, evlilik sona erdiğinde ortadan kalkmaz. Kanun koyucu aile içi ilişkilerin belirli bir düzende kalmasını sürekli olarak korumuştur.
Yasağın kapsamı: TMK 129/2. Hüküm şöyledir: evlenme, "kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında" yasaktır (TMK 129).
Bu hükmü doğru okumak gerekir:
| İlişki | Evlenme | Neden |
|---|---|---|
| Kişi ile eski eşinin ana veya babası | Yasak | Eski eşin üstsoyu |
| Kişi ile eski eşinin çocuğu (üvey çocuk) | Yasak | Eski eşin altsoyu |
| Kişi ile eski eşinin kardeşi | Yasak değil | Kardeş üstsoy veya altsoy değildir |
| Kişi ile eski eşinin amcası, halası | Yasak değil | Yansoy hısmıdır, üstsoy-altsoy değildir |
[DIKKAT_BOX]Sık yapılan hata: kayın hısımlığının sona ermemesi ile evlenme yasağının kapsamı karıştırılır. Kayın hısımlığı her derecede devam eder; ama evlenme yasağı yalnız üstsoy ve altsoy bakımından getirilmiştir. Bu nedenle boşandıktan sonra eski eşin kardeşiyle evlenmenin önünde kanuni bir engel bulunmamaktadır.[/DIKKAT_BOX]
Yasağa aykırı evlilik ne olur? TMK 145 uyarınca evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bulunması evliliğin mutlak butlanla iptali sebebidir. Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılabilir ve ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir.
Kan Hısımlığından Farkları: Miras, Nafaka ve İspat
Kayın hısımlığı bir hısımlık türüdür, ama kan hısımlığıyla aynı sonuçları doğurmaz. Farkları bilmek uygulamada hataları önler.
| Konu | Kan hısımlığı | Kayın hısımlığı |
|---|---|---|
| Nasıl kurulur | Doğumla (soybağıyla) | Evlilikle |
| Yasal mirasçılık | Doğurur | Doğurmaz |
| Evlenme yasağı | Üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğenler | Eşin üstsoyu ve altsoyu |
| Evliliğin sona ermesi | Etkisiz (ilgisiz) | Hısımlığı sona erdirmez |
| Fiilî birliktelik | Soybağı kurulmuşsa hısımlık doğar | Hısımlık doğurmaz |
Miras bakımından. Kayın hısımları yasal mirasçı değildir. Kayınvalide, kayınpeder, kayınbirader veya üvey çocuk, kayın hısımlığına dayanarak mirasçılık iddia edemez. Üvey çocuğun, üvey ana veya babasına mirasçı olabilmesi için evlat edinme ilişkisinin kurulmuş olması gerekir.
Bakım yükümlülüğü bakımından. Kanunda kayın hısımları arasında bir bakım yükümlülüğü öngörülmemiştir. Nafaka yükümlülüğü, kanunun özel olarak belirlediği kişiler arasında doğar.
İspat bakımından. Kayın hısımlığı iddiası, dayandığı evliliğin varlığının ispatına bağlıdır. Nüfus kayıtları burada belirleyicidir. Resmî bir evlilik kaydı yoksa kayın hısımlığı da yoktur.
Somut bir örnek: mirasa yönelik evlilik iddiası. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin önüne gelen bir olayda, bir kadın uzun süre bir erkekle resmî nikâh olmaksızın birlikte yaşamış ve iki çocuk sahibi olmuştur. Kadın daha sonra bu kişinin babasıyla resmî evlilik yapmıştır. Davacı, evliliğin mirastan pay almayı sağlamak için yapıldığını ve kayın hısımlığı sebebiyle mutlak butlanla iptali gerektiğini ileri sürmüştür. Mahkeme, kadın ile önceki birlikteliğin tarafı arasında resmî bir evlilik yapılmamış olması nedeniyle kayın hısımlığının doğmadığı ve bu sebeple evliliğin mutlak butlanla iptal edilemeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Yargıtay ise kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 09.01.2024, E. 2023/5729, K. 2024/54).
Bu olay maddeyi iki yönden aydınlatır: kayın hısımlığı yalnız resmî evlilikten doğar; ve mirasa yönelik bir amaçla yapıldığı ileri sürülen evlilik, bu gerekçeyle mutlak butlan sebebi sayılmamıştır.
TMK 18 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 1 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Kayın hısımlığı, uygulamada çoğunlukla evliliğin iptali davaları içinde tartışılır. Bu sayfadaki karar onama ile kesinleşmiş olduğundan, esas gerekçenin İlk Derece Mahkemesine ait olduğu kartta açıkça belirtilmiştir. Kararda yer alan kişi adları kaynak metinde anonimleştirilmiş olup burada da aktarılmamıştır. Kayın hısımlığının evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaması kuralı bakımından ayrı bir içtihat tartışması bulunmamaktadır; kural, kanun metninde açıktır.
TMK 18/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 18/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kayın hısımlığı yalnız resmî evlilikten doğar; resmî nikâh bulunmayan birliktelik kayın hısımlığı yaratmadığı için buna dayanan mutlak butlan istemi reddedilir
Olay: Bir kadın, resmî nikâh olmaksızın bir erkekle birlikte yaşamış ve iki çocuk sahibi olmuştur. Kadın daha sonra bu kişinin babasıyla resmî evlilik yapmıştır. Davacı, evliliğin mirastan pay alınmasını sağlamak amacıyla yapıldığını, kamu düzenine aykırı olduğunu ve kayın hısımlığı sebebiyle mutlak butlanla iptali gerektiğini ileri sürerek dava açmıştır.
Karar: İlk Derece Mahkemesi, mutlak butlan sebeplerini düzenleyen TMK 145'i ve kayın hısımlığı sebebiyle evlenme yasağını öngören TMK 129'u değerlendirmiştir. Somut olayda kadın ile önceki birlikteliğin tarafı arasında resmî bir evlilik yapılmamış olması nedeniyle kayın hısımlığının doğmadığı ve bu sebeple evliliğin mutlak butlanla iptal edilemeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise tarafların iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına ve kararda belirtilen gerekçelere göre kararın usul ve kanuna uygun olduğunu; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenlerin bozmayı gerektirmediğini belirterek kararı onamıştır.
“somut olayda davalının evlendiği ...'nin, davalının birlikte yaşadığı ve iki çocuk sahibi olduğu ...'ın babası olduğu ancak davalı ile ... arasında resmi bir evlilik yapılmamış olması nedeniyle kayın hısımlığı sebebiyle evliliğin mutlak butlan ile iptal edilemeyeceği”
Ne anlama geliyor?
Kayın hısımlığı için resmî evlilik şarttır; fiilî birliktelik, ortak çocuk bulunsa bile kayın hısımlığı ve dolayısıyla evlenme yasağı doğurmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmış bir ONAMA kararıdır. Yargıtay, bozma sebebi bulunmadığını belirterek onamıştır; alıntılanan esas gerekçe İLK DERECE MAHKEMESİNE aittir ve onama ile kesinleşmiştir. Karardaki kişi adları aktarılmamıştır.
TMK 18 ile ilgili maddeler
- TMK m. 17 — Kan hısımlığı
- TMK m. 129 — Evlenme yasağı: hısımlık
- TMK m. 145 — Mutlak butlan sebepleri
- TMK m. 161 — Zina
- TMK m. 166 — Evlilik birliğinin sarsılması
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Kayın hısımlığının derecesini kendi başına hesaplamayın: eşin o kişiyle olan kan hısımlığındaki tür ve dereceyi aynen aktarın.
- 2.Eşlerin birbirinin hısmı olmadığını; aralarındaki ilişkinin evlilik bağı olduğunu gözetin.
- 3.Kayın hısımlarının kendi aralarında kayın hısımlığı doğmadığını dikkate alın.
- 4.Kayın hısımlığı iddiasını her zaman resmî evlilik kaydıyla ispatlayın; fiilî birliktelik yeterli değildir.
- 5.Boşanma, iptal veya ölümün kayın hısımlığını sona erdirmediğini unutmayın.
- 6.Evlenme yasağının yalnız eşin üstsoyu ve altsoyu bakımından getirildiğini; kardeşi kapsamadığını gözetin.
- 7.Eski eşin kardeşiyle evlenmenin önünde kanuni engel bulunmadığını; yasağın üstsoy-altsoyda durduğunu bilin.
- 8.Üvey çocuğun eşin altsoyu olduğunu; bu nedenle evlenme yasağı kapsamında kaldığını dikkate alın.
- 9.Yasağa aykırı evlilikte mutlak butlan yolunu inceleyin; bu bir nispi butlan hâli değildir.
- 10.Mutlak butlan davasının Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılabildiğini gözetin.
- 11.Kayın hısımlığının yasal mirasçılık doğurmadığını; üvey çocuğun mirasçılığı için evlat edinme gerektiğini belirtin.
- 12.Kayın hısımları arasında kanundan doğan bir bakım yükümlülüğü bulunmadığını dikkate alın.
- 13.Mirasa yönelik amaç iddiasının tek başına mutlak butlan sebebi sayılmadığını; sebeplerin kanunda sayılı olduğunu gözetin.
- 14.Nüfus kayıtlarını yalnız evliliğin varlığı için değil, tarihleri için de inceleyin; yasak, evlilik sona ermiş olsa bile işler.
- 15.Dosyaya dayanak yaparken onama kararlarında esas gerekçenin hangi mahkemeye ait olduğunu belirtin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.