Kısa cevap · TMK 4
TMK 4, kanunun ölçüyü hâkime bıraktığı hâllerde nasıl karar verileceğini gösterir: kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim hukuka ve hakkaniyete göre karar verir. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre kanun koyucu bu yetkiyi bilinçli olarak tanımıştır: hukuk düzeni bilerek ve isteyerek, kanunda açık veya örtülü boşluk yaratarak ya da durumun gereklerini gözetmeyi emrederek hâkime takdir özgürlüğü vermiştir. Maddenin en önemli pratik sonucu denetim meselesindedir: hâkimin vakıa tespiti ve delil değerlendirmesi kural olarak Yargıtay denetimi dışındadır; buna karşılık hukuki sonuca yönelik kullandığı takdir hakkı bir hukuk meselesidir ve Yargıtay'ın bu yönden mutlak denetim yetkisi vardır.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Takdir yetkisi
- Kanunun, sonucun ölçüsünü veya kapsamını hâkimin değerlendirmesine bıraktığı hâllerde tanınan hareket serbestliği.
- Hukuka ve hakkaniyete göre karar
- Takdir yetkisinin ölçütü. Hâkim keyfî davranamaz; hukukun genel ilkeleri ve hakkaniyet çerçevesinde karar verir.
- Durumun gerekleri
- Kanunun, somut olayın özelliklerinin gözetilmesini emrettiği hâller.
- Haklı sebep
- Kanunun, bir sonucun doğması için varlığını aradığı ve içeriğini hâkimin belirlediği ölçüt.
- Örtülü boşluk
- Kanunun bir konuyu düzenlemiş görünmekle birlikte ölçüyü göstermemesi. Kanun koyucunun bilinçli tercihi olabilir.
- Vakıa tespiti
- Hâkimin, hukuk kuralının uygulanmasından önce delilleri değerlendirerek olayı belirlemesi. Kural olarak Yargıtay denetimi dışındadır.
- Delillerin serbestçe değerlendirilmesi
- HMK 198 uyarınca hâkimin kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirmesi.
- Hukuk meselesi
- Hukuk kuralının belirlenmesi, yorumlanması, nitelendirme ve varılan hukuki sonuç. Yargıtay'ın mutlak denetimine tabidir.
- Tefsir
- Tespit edilen hukuk kuralının gerçek ve doğru anlamının açıklanması. Hâkimin hukuki faaliyetinin ikinci aşamasıdır.
- Tavsif
- Kuralda yer alan soyut vakıa ile olaydaki somut vakıanın karşılaştırılarak hukuki nitelendirmenin yapılması.
- Mutlak bozma nedeni
- Karara etkisi ayrıca araştırılmaksızın bozmayı gerektiren aykırılık. Dava şartlarına aykırılık gibi.
- Nispi bozma nedeni
- Bozma için yapılan yanlışın hükme etkili olduğunun belirlenmesi gereken hâl.
Bir bakışta TMK 4
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Tetikleyici hâller | Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konular. | TMK m. 4 |
| Karar ölçütü | Hâkim hukuka ve hakkaniyete göre karar verir. | TMK m. 4 |
| Yetkinin kaynağı | Kanun koyucu bilinçli olarak, kanunda açık veya örtülü boşluk yaratarak ya da durumun gereklerini gözetmeyi emrederek hâkime takdir özgürlüğü tanımıştır. | HGK 2023/1237 |
| Usul hukukundaki takdir | Hâkim, kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirir. Bu, vakıa tespiti ve delil değerlendirmesidir. | HMK m. 198 |
| İki takdirin ayrımı | HMK'daki takdir hangi vakıaya ispat edilmiş gözüyle bakılacağına; TMK 4'teki takdir olayın hukuk ve hakkaniyete uygun olarak nasıl takdir edileceğine ilişkindir. | HGK 2023/1237 |
| Denetimin ölçütü | Yargıtay'ın müdahale edip edemeyeceği, takdirin vakıa mı hukuk meselesinde mi kullanıldığına bağlıdır. | HGK 2023/1237 |
| Vakıa denetimi | İstinaf sonrası temyizde Yargıtay kural olarak maddi vakıa ve delil değerlendirmesine giremez. | HGK 2023/1237; HMK m. 371 |
| Üç istisna | Vakıa tespitinde kanuna aykırı davranılması, tespitin dosyadaki belgelerle açıkça çelişmesi veya tespitin aklen imkânsız olması hâllerinde Yargıtay vakıa tespitine dokunabilir. | HGK 2023/1237 |
| Dört aşama | Hâkimin hukuki faaliyeti: kuralın tespiti, tefsir, tavsif ve varılan hukuki sonuç. Her aşama Yargıtay'ın mutlak denetimine tabidir. | HGK 2023/1237 |
| Kritik sonuç | Hâkimin hukuki sonuca yönelik olarak kullandığı takdir hakkı bir hukuk meselesidir; "takdir hakkı kullandım" gerekçesiyle denetim dışı kalmaz. | HGK 2023/1237 |
| TMK 1 ile ilişki | TMK 1 kural yokluğunu, TMK 4 kuralın ölçüsünün hâkime bırakılmasını düzenler; boşluk doldurmada birlikte uygulanırlar. | TMK m. 1; 7. HD 2026/2870 |
| Anayasal çerçeve | Hâkimler görevlerinde bağımsızdır; Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler. | Anayasa m. 138 |
TMK 4 madde metni
Başlangıç · B. Hukukî ilişkilerin kapsamı — III. Hâkimin takdir yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi — Madde 4
- Üç tetikleyici hâl vardır: kanunun açıkça takdir yetkisi tanıması, durumun gereklerini gözetmeyi emretmesi ve haklı sebepleri göz önünde tutmayı emretmesi. Ölçüt ise ikilidir: hukuk ve hakkaniyet.Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, kanunun ilk metninde "Başlangıç — B. Hukukî ilişkilerin kapsamı — III. Hâkimin takdir yetkisi" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. |
Takdir Yetkisi Nasıl Doğar? Kanun Koyucunun Bilinçli Tercihi
Takdir yetkisi bir boşluk ya da eksiklik değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu açıkça söyler: "Kanun koyucu bilinçli olarak belirli konularda hâkime takdir yetkisi vermiştir. Hukuk düzeni bilerek ve isteyerek; kanunda açık veya örtülü boşluk yaratarak veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrederek hâkime takdir özgürlüğü tanımıştır." (Yargıtay HGK, 13.12.2023, E. 2022/1177, K. 2023/1237)
Madde üç tetikleyici hâl sayar:
- Kanunun takdir yetkisi tanıması: hükümde açıkça hâkimin takdirine bırakılan bir konu bulunması.
- Durumun gereklerini göz önünde tutmayı emretmesi: somut olayın özelliklerinin gözetilmesinin istenmesi.
- Haklı sebepleri göz önünde tutmayı emretmesi: bir sonucun doğması için "haklı sebep" aranması ve içeriğinin gösterilmemesi.
Ölçüt ikilidir: hukuk ve hakkaniyet. Hâkim "dilediği gibi" karar vermez; hukuka ve hakkaniyete göre karar verir. Bu, takdirin gerekçelendirilebilir ve denetlenebilir olması gerektiği anlamına gelir.
Somut örnek: çok geniş takdir hakkı. Kurul, TMK 565/4'ü örnek verir: hüküm, miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmaların tenkise tabi olacağını söyler. Kurula göre bu madde, "somutlaştırılmamış veya ayrıntıları ile belirtilmemiş olması nedeniyle 'saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacı' noktasında hâkime çok geniş takdir hakkı tanımıştır". Bu tür hükümlerde uyuşmazlık, doğrudan takdir hakkının kullanımından doğar.
TMK 1 ile ilişki: birbirini tamamlar. TMK 1 kural yoksa, TMK 4 kural var ama ölçü yoksa ne yapılacağını söyler. İkisi pratikte birlikte çalışır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, önalımda rayiç bedelin hangi tarihe göre belirleneceğine ilişkin boşluğu doldururken TMK 1 ve TMK 4'ü birlikte aktarmış ve Anayasa'nın 35. maddesini ölçü almıştır (Yargıtay 7. HD, 02.06.2026, E. 2025/5945, K. 2026/2870). Boşluk doldurmanın ayrıntıları için TMK 1 sayfasına bakabilirsiniz.
Dürüstlük kuralıyla ilişki. Hukuk Genel Kurulu, TMK 2'yi açıklarken 30.09.1988 tarihli ve E. 1987/2, K. 1988/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayanarak şunu aktarır: "Medeni Kanunun 4. maddesi hükmüyle de hâkim, adalete uygun karar vermeye çağrılmaktadır. O, menfaatlerin doğru ve adil bir muvazenesini yapmak ve gerçekleri gözetmek zorundadır." Yani TMK 4, TMK 2'nin düzeltici işlevinin de dayanağıdır (TMK 2).
İki Ayrı "Takdir": Vakıa Tespiti ile Hukuk Meselesi
Bu başlık, maddenin en önemli pratik sonucunu içerir ve istinaf sonrası temyiz uygulamasının çekirdeğidir.
Usul hukukundaki takdir. Hukuk Genel Kuruluna göre medeni usul hukuku yönünden hâkim, kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirir (HMK 198). Hâkimin bu yetkisi delillerin toplanması aşamasında, yani hukuk kuralının uygulanmasından önceki aşamada gerçekleştirdiği bir değerlendirme ve vakıaları tespit işlemidir. Kurul buna "vakıa tespiti ve delil değerlendirilmesi" adını verir.
Yargıtay bu alana kural olarak giremez. Kurulun gerekçesi somuttur: Yargıtay derece veya vakıa mahkemesi değildir; davayı kural olarak tarafları dinlemeksizin dosya üzerinden inceler; tanığı dinleyemez, keşif veya bilirkişi incelemesi yaptıramaz; mahkemede ileri sürülmemiş bir vakıa veya dayanılmamış bir delil ilk defa Yargıtayda ileri sürülemez. Bu nedenle Yargıtayın, derece mahkemesi hâkimlerinin yargılama aşamasında edindiği izlenimleri elde etmesi maddeten imkânsızdır.
Kurul ayrıca hatırlatır: mülga 1086 sayılı Kanun'un 428. maddesindeki "meselei maddiyenin takdirinde hata" şeklindeki temyiz sebebine 6100 sayılı Kanun'da yer verilmemiştir. Bu nedenle istinaf incelemesi yapıldıktan sonraki temyizde Yargıtayın maddi vakıa ve delil değerlendirmesine giremeyeceği tartışmasızdır.
Ama üç istisna vardır. Kurula göre Yargıtay hukuki denetim yetkisini maddi vakıa denetimini kapsayacak şekilde yalnız şu üç hâlde genişletebilir:
- Hâkimin vakıayı tespit ederken kanuna aykırı davranmış olması,
- Vakıa tespitinin dava dosyasındaki belgelerle açıkça çelişmesi,
- Yapılan tespitin aklen imkânsız olması.
Kurul gerekçesini şöyle kurar: bu üç istisnai hâlde davanın asıl amacı olan hukuki himaye gerçekleşmemiş olacağından, Yargıtayın gerekçe göstererek vakıa tespitine dokunabileceğini kabul etmek işin doğasından kaynaklanan bir zorunluluktur. Kurul ayrıca, hâkimin hareket serbestliği alanının mantık ve doğa bilimlerine ait yasaların yanı sıra somut olayın esaslı özelliklerinden çıkarılacak objektif değer ölçüleriyle sınırlandırıldığını; bu sınırların aşılması durumunda temyiz mahkemesinin müdahalesinin kaçınılmaz olacağını belirtir.
Maddi hukuktaki takdir: işte TMK 4. Kurul bu noktada maddeyi konumlandırır: "Maddi hukuk anlamında ihtiyaç duyulan hâkimin takdir hakkı ise, 4721 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde düzenlenmiştir." Ve ekler: Yargıtayın asıl görevi hukukun ülke içinde ahenkli bir şekilde uygulanmasını sağlamak olduğundan, bütün mahkeme hükümlerini hukukun uygulanması bakımından kontrol edebileceğini ve bu kontrol yetkisinin mutlak olduğunu kabul zarureti vardır.
Kurulun formülü. Kurul ayrımı tek cümlede özetler: HMK ile düzenlenen takdir hakkı "hâkimin somut olaydaki hangi vakıaya ispat edilmiş gözüyle bakabileceğine ilişkin" tanımlanabilirken, TMK ile düzenlenen takdir hakkı "somut olayın hâkim tarafından hukuk ve hakkaniyet ilkelerine uygun olarak nasıl takdir edileceğini" esas alır. Dolayısıyla Yargıtayın müdahale edip edemeyeceğine ilişkin ölçüt, takdir hakkının "vakıa ile hukuk meselesi" arasından hangisinde kullanıldığı noktasındaki doğru tespite dayanır.
Hâkimin Hukuki Faaliyetinin Dört Aşaması ve Denetimi
Hukuk Genel Kurulu, hâkimin vakıaları tespit ettikten sonraki faaliyetini dört aşamaya ayırır ve her aşamanın hukuki niteliğe sahip olduğunu, dolayısıyla Yargıtayın mutlak denetimine tabi bulunduğunu belirtir (Yargıtay HGK, 13.12.2023, E. 2022/1177, K. 2023/1237):
- 1. Kuralın tespiti. Hâkim, usul hükümlerine uygun olarak tespit ettiği somut olaya ilişkin vakıalara uygulanacak hukuk kuralını belirler. Kurula göre hâkim bu belirlemede yanılmışsa, buna dayanarak vereceği hükmün de yanlış olması kaçınılmazdır.
- 2. Tefsir. Hâkim, tespit ettiği hukuk kuralının gerçek ve doğru anlamını açıklar. Tefsirde hataya düşerse yapacağı hukuk uygulaması da yanlış olacaktır.
- 3. Tavsif. Hâkim, kuralda yer alan soyut vakıa ile davada tespit ettiği somut vakıayı karşılaştırarak vakıanın hukuki nitelendirmesini yapar. Kurula göre burada hâkimin yaptığı nitelendirme hukukun uygulanmasına ilişkindir.
- 4. Hukuki sonuç. İlk üç aşama doğru yürütüldüğünde mantıken varılan hukuki sonuç ortaya çıkar.
Kritik nokta dördüncü aşamadadır. Kurul özellikle üzerinde durulması gereken hususu şöyle belirtir: hâkimin "hukuki sonuca yönelik olarak kullandığı takdir hakkının bir hukuk meselesi" olduğu. Bunun sonucu şudur: hâkim, ilk üç aşamayı doğru tamamladıktan sonra dördüncü aşamada vardığı hukuki sonucun "takdir hakkının kullanılmış olduğu" gerekçesiyle Yargıtay denetimine tabi olmadığı sonucuna varamaz. Zira Yargıtayın maddi hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığı yönünden mutlak denetim yetkisi vardır.
Somut olayda nasıl işledi? Uyuşmazlık, miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla hareket edip etmediği noktasındaydı. İlk derece mahkemesi bu amacın varlığını kabul edip davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi böyle bir amaç bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Kurul şu ayrımı yaptı: Yargıtayca derece hâkiminin vakıa tespiti ve delil değerlendirmesine ilişkin belirlemelerine dokunulmamış; dosyadaki vakıa ve delillere göre ve gerekçe gösterilerek varılan hukuki sonucun yanlış olduğuna işaret edilmiştir. Bu nedenle bozma, hukuki denetim kapsamındadır.
Karar iki ayrı uyuşmazlık içerir ve oy durumları farklıdır. Kurul, bozma ilâmının hukuki denetim kapsamında kalıp kalmadığına ilişkin birinci uyuşmazlık yönünden direnme kararını oy birliğiyle; bağışın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığının ispat edilip edilmediğine ilişkin ikinci uyuşmazlık yönünden ise oy çokluğuyla bozmuştur. İkinci uyuşmazlıkta Kurul görüşmelerinde ileri sürülen "miras bırakanın birçok taşınmazı bulunduğu, hibede hayır yapma amacı taşıdığı, dolayısıyla saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacından söz edilemeyeceği ve direnmenin onanması gerektiği" görüşü Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.
Dilekçeye nasıl yansır? Temyiz dilekçesi kurarken bu ayrım belirleyicidir:
- "Deliller yanlış değerlendirildi" demek, kural olarak temyizde sonuç vermez; çünkü bu bir vakıa denetimi talebidir.
- "Varılan hukuki sonuç yanlıştır" demek ise hukuki denetim kapsamındadır ve Yargıtayın mutlak denetim yetkisine girer.
- Vakıa tespitine dokundurmak istiyorsanız üç istisnadan birini somut olarak göstermeniz gerekir: kanuna aykırılık, dosyayla açık çelişki veya aklen imkânsızlık.
Temyiz sebepleri için HMK 371; hâkimin bağımsızlığı ve hukuka bağlılığı için Anayasa'nın 138. maddesi gözetilmelidir.
TMK 4 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 4, sayısız kararda dayanak olarak anılır; bu sayfaya, maddenin işlevini ve denetim sınırlarını sistematik biçimde açıklayan karar ile maddeyi TMK 1 ile birlikte uygulayan güncel bir karar seçilmiştir. Kararların oy durumları ve Kurul çoğunluğunca benimsenmeyen görüşler kartlarda ayrıca belirtilmiştir.
Takdir yetkisi ve Yargıtay denetiminin sınırı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Hâkimin vakıa tespiti ve delil değerlendirmesi kural olarak temyiz denetimi dışındadır; buna karşılık hukuki sonuca yönelik olarak kullandığı takdir hakkı bir hukuk meselesi olup Yargıtay'ın mutlak denetimine tabidir
Olay: Miras bırakanın, ölümünden yaklaşık on yıl önce en değerli taşınmazının çıplak mülkiyetini intifa hakkını üzerinde bırakarak bir kuruma bağışlaması üzerine saklı paylı mirasçılar tenkis davası açmıştır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş ve Özel Daire bozmasına direnmiştir.
Karar: Kurul, kanun koyucunun bilinçli olarak belirli konularda hâkime takdir yetkisi verdiğini; hukuk düzeninin bilerek ve isteyerek kanunda açık veya örtülü boşluk yaratarak ya da durumun gereklerini gözetmeyi emrederek takdir özgürlüğü tanıdığını belirtmiştir. Medeni usul hukuku yönünden hâkimin delilleri serbestçe değerlendirdiğini, bunun vakıa tespiti ve delil değerlendirmesi olduğunu; Yargıtayın derece veya vakıa mahkemesi olmadığını, tanık dinleyemediğini, keşif veya bilirkişi incelemesi yaptıramadığını, bu nedenle derece mahkemesi hâkiminin izlenimlerini elde etmesinin maddeten imkânsız olduğunu saptamıştır. Mülga Kanun'daki "meselei maddiyenin takdirinde hata" temyiz sebebine 6100 sayılı Kanun'da yer verilmediğini vurgulamıştır. Buna karşılık hâkimin vakıa tespitinde kanuna aykırı davranması, tespitin dosyadaki belgelerle açıkça çelişmesi veya tespitin aklen imkânsız olması hâllerinde Yargıtayın vakıa tespitine dokunabileceğini belirtmiştir. Maddi hukuk anlamında takdir hakkının TMK 4'te düzenlendiğini; Yargıtayın hukukun uygulanması bakımından kontrol yetkisinin mutlak olduğunu ifade etmiştir. Hâkimin hukuki faaliyetini dört aşamada (kuralın tespiti, tefsir, tavsif ve hukuki sonuç) tanımlayarak, hukuki sonuca yönelik kullanılan takdir hakkının bir hukuk meselesi olduğunu ve "takdir hakkı kullandım" gerekçesiyle denetim dışı kalamayacağını saptamış; birinci uyuşmazlık yönünden direnme kararını oy birliğiyle, ikinci uyuşmazlık yönünden oy çokluğuyla bozmuştur.
“Maddi hukuk anlamında ihtiyaç duyulan hâkimin takdir hakkı ise, 4721 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre hâkim; kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.”
Ne anlama geliyor?
Temyizde "deliller yanlış değerlendirildi" demek sonuç vermez; "varılan hukuki sonuç yanlıştır" demek gerekir.
Not: Karar iki uyuşmazlık içerir ve oy durumları farklıdır: birinci uyuşmazlık (bozmanın hukuki denetim kapsamında kalıp kalmadığı) oy birliğiyle, ikinci uyuşmazlık (saklı payı etkisiz kılma amacının ispatı) oy çokluğuyla bozulmuştur. İkinci uyuşmazlıkta ileri sürülen "hibede hayır yapma amacı taşındığı ve direnmenin onanması gerektiği" görüşü Kurul çoğunluğunca BENİMSENMEMİŞTİR.
TMK 1 ile birlikte uygulanması
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Kanunun bir unsuru düzenlemeyip uygulamaya bırakması hâlinde, boşluk TMK 1 ve TMK 4 birlikte gözetilerek ve anayasal haklar ölçü alınarak doldurulur
Olay: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında, dava açıldıktan sonra yürürlüğe giren kanun değişikliği önalım bedelini rayiç bedel esasına geçirmiş; ancak rayiç değerin hangi tarihe göre belirleneceği düzenlenmemiştir.
Karar: Daire, kanun koyucunun rayiç değerin hangi tarih esas alınarak belirleneceği hususunda bir düzenlemeye yer vermediğini ve bu tarihin belirlenmesini uygulamaya bıraktığını saptamıştır. TMK 1'in hukukun uygulanması ve kaynakları ile TMK 4'ün hâkimin takdir yetkisine ilişkin hükümlerini birlikte aktarmış; esas alınacak temel düzenleme olarak Anayasa'nın 35. maddesindeki mülkiyet hakkını ve devletin pozitif yükümlülüklerini tartışmıştır. Değişiklikten önce açılmış derdest davalarda rayiç değerin, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla tespit edilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
“"Hâkimin takdir yetkisi" kenar başlıklı 4. maddesinde ise, kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.”
Ne anlama geliyor?
TMK 4, TMK 1 ile birlikte boşluk doldurmanın araçlarından biridir; takdir keyfîlik değil, hukuk ve hakkaniyet çerçevesinde gerekçelendirilmiş bir seçimdir.
Not: Karar esasta oy birliği, gerekçede oy çokluğuyla alınmıştır. Gerekçe itibarıyla karşı oyda, rayiç bedelin satış tarihi esas alınarak belirlenmesi gerektiği savunulmuştur.
TMK 4 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.TMK 4'e dayanmadan önce kanunun gerçekten takdir yetkisi tanıdığını veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri gözetmeyi emrettiğini gösterin.
- 2.Takdirin ölçütünün ikili olduğunu hatırlayın: hukuk ve hakkaniyet. Keyfî bir serbestlik değildir.
- 3.Takdir yetkisinin kanun koyucunun bilinçli tercihi olduğunu; eksiklik veya boşluk sayılmaması gerektiğini gözetin.
- 4.TMK 1 ile TMK 4'ü ayırın: biri kural yokluğunu, diğeri kuralın ölçüsünün hâkime bırakılmasını düzenler.
- 5.Boşluk doldurmada ikisini birlikte dayanak yapabileceğinizi; Yargıtay'ın önalım örneğinde böyle yaptığını bilin.
- 6.Hâkimin delilleri serbestçe değerlendirmesinin vakıa tespiti olduğunu ve kural olarak temyiz denetimi dışında kaldığını gözetin.
- 7.Temyizde "deliller yanlış değerlendirildi" demenin kural olarak sonuç vermeyeceğini bilin.
- 8.Temyiz sebebinizi "varılan hukuki sonuç yanlıştır" ekseninde kurun; bu, mutlak denetim kapsamındadır.
- 9.Vakıa tespitine dokundurmak istiyorsanız üç istisnadan birini somut olarak gösterin: kanuna aykırılık, dosyayla açık çelişki veya aklen imkânsızlık.
- 10.Hâkimin hukuki faaliyetinin dört aşamasını ayrı ayrı denetleyin: kuralın tespiti, tefsir, tavsif ve hukuki sonuç.
- 11.Karşı tarafın "takdir hakkı kullanıldı, denetlenemez" savunmasına karşı hukuki sonucun bir hukuk meselesi olduğunu ileri sürün.
- 12.Takdir yetkisi geniş olan hükümlerde (örneğin saklı payı etkisiz kılma amacı) gerekçenin ayrıntılı kurulmasını isteyin.
- 13.TMK 2'nin düzeltici işlevinin de TMK 4'e dayandığını; hâkimin menfaatlerin adil dengesini yapmakla yükümlü olduğunu hatırlatın.
- 14.Bir karara dayanırken kararın hangi uyuşmazlık yönünden oybirliğiyle, hangisi yönünden oy çokluğuyla alındığını kontrol edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.