Babaanne veya Anneanne Torunun Velayetini Alabilir mi?

Pek çok ailede çocuğu fiilen büyükanne ve büyükbaba büyütür. Anne ve baba boşanmıştır, biri ölmüştür ya da çocuğa bakamayacak durumdadır. Bu durumda babaanne, anneanne veya dede çoğu zaman aynı soruyu sorar. Torunun velayetini alabilir miyim, çocuk resmen bende kalabilir mi?

Bu yazıda velayetin kime ait olduğunu, anne veya babanın ölümünde velayetin nasıl belirlendiğini, büyükanne ve büyükbabanın vasi olarak atanma imkânını, anne ve baba sağken açılabilecek velayetin kaldırılması davasını, çocuğun büyükannenin yanına yerleştirilmesini ve torunla kişisel ilişki hakkını kanun hükümleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Büyükanne ve Büyükbabanın Velayet Hakkı Kısaca

Velayet Kimin Hakkıdır?

Kanun velayeti yalnız anne ve babaya tanır.

Bu nedenle mahkeme bir çocuğun velayetini büyükanneye veya büyükbabaya veremez. Küçük çocukların dedelerinin velayeti altına alınmasına karar verilen bir dosyada Yargıtay, "Velayet hakkı münhasıran çocukların ana ve babasına aittir." dedi ve velayet altında bulunmayan her küçüğün vesayet altına alınacağını hatırlatarak hükmü dedenin vasi olarak atanması şeklinde düzeltti (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.10.2009, E. 2009/12051, K. 2009/16587). Yani büyükanne ve büyükbaba için hukuki yol velayet değil, vasiliktir. Velayetin kapsamını ve ebeveynler arasındaki dağılımını TMK 335-338 velayet sayfamızda anlattık.

Anne veya Baba Öldüyse Velayet Kime Geçer?

Anne veya babanın ölümünde sonuç, ebeveynlerin ölüm anında evli olup olmamasına göre değişir.

Evlilik Sürerken Ölüm

Velayet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana aittir (TMK m. 336/3). Evlilik sürerken anne ölmüşse velayet kanun gereği babada kalır; büyükanne ve büyükbaba çocuğu yanında tutsa bile bu durum değişmez. Annenin evlilik sürerken öldüğü ve çocuğun başkalarının yanında kaldığı bir dosyada Yargıtay, "Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe, ana ve babanın velayet görevlerine müdahale olunamaz." dedi ve koruma önlemlerinin koşulları da gerçekleşmemişken çocuğun babaya teslim edilmesi gerektiğine karar verdi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 26.01.2011, E. 2010/10892, K. 2011/1175). Babanın velayetine son verilebilmesi için ancak aşağıda anlattığımız velayetin kaldırılması şartlarının bulunması gerekir.

Aynı ilke baba öldüğünde de geçerlidir. Babanın ölümünden sonra çocuğu yanında alıkoyan amcanın açtığı bir davada Yargıtay, "Velayetin davalı (anne)'den kaldırılmasını gerektiren şartlar gerçekleşmemiştir." diyerek annenin velayetini kaldıran kararı bozdu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.04.2015, E. 2015/876, K. 2015/8120).

Boşandıktan Sonra Velayeti Alan Ebeveynin Ölümü

Boşanmış ebeveynlerde durum farklıdır. Yargıtay'a göre "Çocuğun velayeti boşanma kararı ile eşlerden birine verildikten sonra bu eşin ölümüyle velayet kendiliğinden sağ kalan diğer eşe geçmez." Böyle bir durumda hâkim kararıyla velayet diğer ebeveyne verilir; bu uygun bulunmazsa çocuğa vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulur ve "Bu sürecin sonuna kadar velayet askıda kalır" (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 18.11.2024, E. 2024/8297, K. 2024/8680). Örneğin boşanmada velayeti alan anne ölmüşse velayet babaya kendiliğinden geçmez, mahkeme babanın velayeti üstlenmesine engel bir durum olup olmadığını araştırır. Bu aşamada büyükanne ve büyükbaba, çocuğun kendi yanında kalmasının daha uygun olduğunu gösteren delilleri mahkemeye sunabilir ve vasi olarak atanmak isteyebilir.

Büyükanne ve Büyükbaba Vasi Olabilir mi?

Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (TMK m. 404). Velayet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa da çocuğa bir vasi atanır (TMK m. 348). Vasi seçiminde kanun yakın hısımlara öncelik verir.

Büyükanne ve büyükbaba çocuğun yakın hısımıdır. Vasi olarak atanacak kişinin bu görevi yapabilecek yetenekte bir ergin olması gerekir (TMK m. 413). Vasiyi atama görevi aile mahkemesine değil vesayet makamına aittir. Velayeti anneden alınan çocuklar için aile mahkemesinin davacıyı vasi olarak atadığı bir dosyada Yargıtay, "vasi atama görevi vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemelerine aittir" belirtti ve aile mahkemesinin vesayet makamına ihbarla yetinmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.06.2012, E. 2011/19782, K. 2012/15010). Vasiliğin şartlarını ve vasinin görevlerini TMK 404 küçüğe vasi atanması ve TMK 413 vasinin atanması sayfalarımızda anlattık.

Anne ve Baba Sağken Velayetin Kaldırılması Davası

Anne ve baba hayattaysa büyükanne ve büyükbabanın çocuğu yanına alabilmesi için önce velayetin ebeveynlerden kaldırılması gerekir. Kanun bunu ancak iki hâlde kabul eder. Ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması gerekir. Üstelik çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamamış ya da bunların yetersiz olacağı önceden anlaşılmış olmalıdır (TMK m. 348).

Anneanne ve dedenin, torunlarının velayetinin anneden kaldırılması ve vasiliğin kendilerine verilmesi için ihbarda bulunulması istemiyle açtığı bir davada Yargıtay, "Velâyetin kaldırılması kararı ana ve/veya baba için ağır sonuçlar doğuran bir karar olup çocuk menfaatinin korunması bakımından alınabilecek en ağır ve en son tedbirdir." dedi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 14.01.2026, E. 2025/8689, K. 2026/261). Aynı kararda bu davanın kamu düzenine ilişkin olduğunu, davadan feragat edilemeyeceğini ve "tam ıslah yoluyla davanın türünün değiştirilmesi de mümkün değildir" belirtti; "Davacıların sonradan ileri sürdüğü kişisel ilişki talebi ancak kısmi ıslah niteliğinde kabul edilebilir." Yani büyükanne ve büyükbaba velayetin kaldırılmasını isterken, bu şartlar oluşmazsa torunla kişisel ilişki kurulmasını terditli olarak isteyebilir. Davanın şartlarını ve sürecini velayetin kaldırılması davası yazımızda ayrıntılı anlattık. Velayetin bir ebeveynden alınıp diğerine verilmesi ise ayrı bir davadır; bunu velayet değiştirme davası yazımızda anlattık.

Çocuğun Büyükannenin Yanına Yerleştirilmesi

Çocuğun büyükannenin yanında kalması için her zaman velayetin kaldırılması gerekmez. Kanun, çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde hâkime uygun önlemleri alma yetkisi verir (TMK m. 346) ve daha ileri bir imkân tanır.

Kanundaki aile yanı ifadesi büyükanne ve büyükbabayı da kapsayabilir. Yargıtay, velayetin kaldırıldığı bir boşanma dosyasında bu imkânı hatırlatarak "hakim, çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunur veya çocuk manen terk edilmiş kalırsa çocuğu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya kuruma yerleştirebilir" demiş; çocukların bir aile yanına veya kuruma yerleştirilip yerleştirilmeyeceği konusunda karar verilmemesini ve sosyal inceleme raporunun yetersizliğini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.03.2025, E. 2024/6817, K. 2025/2743). Başka bir dosyada babaannesiyle yaşayan bir çocuk için bölge adliye mahkemesi velayeti iki ebeveynden kaldırıp bakım tedbiri uygulamış; Yargıtay, uzman heyetinden "çocuğun babaanne ile yaşadığı ortamın incelemesini de içerecek şekilde" yeni bir rapor alınmasını ve diğer koruma tedbirlerinin de tartışılmasını isteyerek kararı bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.09.2025, E. 2025/402, K. 2025/7328). Yani büyükannenin yanındaki ortam, çocuğun yararına ise mahkemece ciddi şekilde değerlendirilmesi gereken bir seçenektir. Bu önlemlerin giderleri, ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa Devletçe karşılanır (TMK m. 347/3). Koruma önlemlerinin tamamını TMK 346-351 çocuğun korunması sayfamızda anlattık.

Velayet Olmasa da Torunu Görme Hakkı

Velayet veya vasilik söz konusu olmasa bile büyükanne ve büyükbabanın torunla görüşme hakkı vardır. Kanun, olağanüstü durumlarda diğer kişilerin, özellikle hısımların da çocukla kişisel ilişki kurmasına izin verir (TMK m. 325). Ancak bu talebin ayrıca ileri sürülmesi gerekir; mahkeme istenmeyen bir kişisel ilişki düzenlemesi yapamaz (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 26.01.2011, E. 2010/10892, K. 2011/1175). Hangi hâllerin olağanüstü sayıldığını ve görüşme süresinin nasıl belirlendiğini torunla kişisel ilişki davası yazımızda anlattık.

Hangi Durumda Ne İstenebilir?

Aşağıdaki tablo, ailenin durumuna göre büyükanne ve büyükbabanın başvurabileceği yolları özetler.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının tamamı oybirliğiyle verilmiştir. Künyeye tıklayarak tam metni okuyabilirsiniz.

Sonuç

Babaanne, anneanne veya dede torunun velayetini alamaz; velayet yalnız anne ve babaya aittir. Büyükanne ve büyükbaba için hukuki yol vasiliktir ve vasiyi sulh hukuk mahkemesi atar; kanun yakın hısımlara öncelik tanır. Evlilik sürerken bir ebeveyn ölürse velayet sağ kalana geçer, boşanmış ebeveynlerde ise velayeti alan ebeveynin ölümüyle velayet askıda kalır ve mahkeme karar verir. Anne ve baba sağken velayetin kaldırılması en ağır ve en son tedbirdir; şartlar oluşmazsa büyükanne ve büyükbaba torunla kişisel ilişki isteyebilir. Çocuğun gelişmesi tehlikedeyse hâkim velayeti kaldırmadan da çocuğu bir aile yanına yerleştirebilir.

Torununuzun velayeti, vasiliği veya kişisel ilişki konusunda dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Velayet davalarındaki hizmetlerimiz için velayet avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.