Kısa cevap · TMK 346
Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşer ve ana ve baba duruma çare bulamazsa hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır (TMK 346). Çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikedeyse veya çocuk manen terk edilmişse hâkim onu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir; giderleri ödeme gücü yoksa Devlet karşılar (TMK 347). Diğer önlemlerden sonuç alınamaz veya yetersiz kalacağı anlaşılırsa hâkim, ana ve babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde velayetin kaldırılmasına karar verir; ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır (TMK 348). Yargıtay'a göre bu, çocuğun korunmasında alınabilecek en ağır ve en son tedbirdir. Yeniden evlenme tek başına velayetin kaldırılması sebebi değildir (TMK 349); velayet kaldırılsa da ana ve babanın bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü sürer (TMK 350). Sebep ortadan kalkınca hâkim velayeti re'sen veya istem üzerine geri verir (TMK 351).
Bu sayfada neler var? (14 bölüm)
- TMK 346 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- TMK 346-351 Ne Düzenler? Madde Metni ve Kademeli Koruma
- Hâkim Hangi Koruma Önlemlerini Alabilir? (TMK 346)
- Çocuk Ne Zaman Aile Yanına veya Kuruma Yerleştirilir? (TMK 347)
- Velayetin Kaldırılması Hangi Şartlarda Mümkün? (TMK 348)
- Yeniden Evlenen Ebeveynin Velayeti ve Giderlere Katılma (TMK 349-350)
- Kaldırılan Velayet Geri Alınabilir mi? (TMK 351)
- Velayetin Kaldırılması Davasında Yargılama ve Kanun Yolu
- TMK 346 Yargıtay kararları
- TMK 346 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Koruma önlemi
- Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde hâkimin aldığı, velayeti kaldırmadan uygulanan önlemler (TMK 346; 5395 m. 5).
- Yerleştirme
- Gelişmesi tehlikede olan veya manen terk edilen çocuğun ana ve babadan alınarak bir aile yanına veya kuruma verilmesi (TMK 347).
- Manen terk
- Çocuğun ilgi, bakım ve gözetimden yoksun bırakılması; hâkimin çocuğu yerleştirebilmesinin sebeplerinden biridir (TMK 347/1).
- Velayetin kaldırılması
- Diğer önlemler sonuç vermediğinde velayetin ana ve babadan veya birinden alınması; en ağır ve en son tedbir (TMK 348).
- Ağır savsaklama
- Ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde ihmal etmesi (TMK 348/1-2).
- Vasi
- Velayet her iki ebeveynden kaldırıldığında çocuğa sulh hukuk mahkemesince atanan yasal temsilci (TMK 348/2, 397).
- Koruyucu ve destekleyici tedbir
- 5395 sayılı Kanundaki danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri; çocuğun öncelikle aile ortamında korunmasını amaçlar.
- Velayetin geri verilmesi
- Kaldırma sebebi ortadan kalkınca hâkimin re'sen veya ana ya da babanın istemiyle velayeti iade etmesi (TMK 351/2).
- Çekişmesiz yargı
- Velayetin kaldırılması ve geri verilmesi işlerinin tabi olduğu yargı türü; bölge adliye mahkemesi kararı kesindir (HMK 382/2-b-13, 362/1-ç).
Bir bakışta TMK 346
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Koruma önlemi | Çocuğun menfaati tehlikedeyse ve ana-baba çare bulamazsa hâkim uygun önlemi alır. | TMK m. 346 |
| Önlem türleri | Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri; öncelik aile ortamında korumadır. | 5395 m. 5 |
| Yerleştirme | Gelişmesi tehlikede veya manen terk edilmiş çocuk aile yanına ya da kuruma yerleştirilebilir. | TMK m. 347/1 |
| Aile huzuru | Ailenin huzuru katlanılamaz ölçüde bozulmuşsa ana-baba veya çocuğun istemiyle de yerleştirme yapılabilir. | TMK m. 347/2 |
| Giderler | Ana-baba ve çocuğun ödeme gücü yoksa yerleştirme giderleri Devletçe karşılanır. | TMK m. 347/3 |
| Kaldırmanın önşartı | Diğer önlemlerden sonuç alınamamış veya yetersiz kalacağı önceden anlaşılmış olmalıdır. | TMK m. 348/1; 2. HD 14.01.2026 |
| Kaldırma sebepleri | Deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma veya ağır savsaklama. | TMK m. 348/1 |
| İkisinden kaldırma | Çocuğa vasi atanır; mahkeme sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulunur. | TMK m. 348/2 |
| Kapsam | Aksi belirtilmedikçe mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar; tehlike yalnız bir çocuktaysa sınırlanmalıdır. | TMK m. 348/3; 2. HD 08.12.2014 |
| Önce diğer ebeveyn | Velayetin diğer ebeveyne verilmesiyle yetinilip yetinilemeyeceği araştırılır. | 2. HD 14.01.2026 |
| Yardım istemek | Çocuk için koruma tedbiri istemek velayetin kaldırılması sebebi değildir. | 2. HD 02.05.2019 |
| Kişisel ilişki | Velayeti kaldırılan ebeveyn çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir. | TMK m. 323; 2. HD 10.03.2021 |
| Yeniden evlenme | Tek başına sebep değildir; çocuğun menfaati gerektirirse velayet değiştirilir veya kaldırılır. | TMK m. 349; 2. HD 31.03.2010 |
| Giderler sürer | Velayet kaldırılsa da ana ve babanın bakım ve eğitim gideri yükümlülüğü devam eder. | TMK m. 350 |
| Geri verme | Sebep ortadan kalkınca hâkim re'sen veya ana ya da babanın istemiyle velayeti geri verir. | TMK m. 351/2 |
| Kesin hüküm yok | Velayet kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; koşullar değişince yeniden incelenir. | TMK m. 351/1; 2. HD 15.04.2015 |
| Feragat | Velayetin kaldırılması davasından feragat, geri alma veya tam ıslah mümkün değildir. | 2. HD 14.01.2026 |
| Kanun yolu | Çekişmesiz yargı işi olduğundan bölge adliye mahkemesi kararı kesindir. | HMK m. 382/2-b-13, 362/1-ç |
TMK 346 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › İkinci Kısım: Hısımlık › Birinci Bölüm: Soybağının Kurulması · Altıncı Ayırım: Velâyet › C. Çocuğun korunması
Çocuğun korunması — Koruma önlemleri — Madde 346
- Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 346-351 ilk metinleriyle kabul edildi. TMK 346, 347, 349, 350 ve 351 o tarihten bu yana değiştirilmedi. |
| 01.07.2005 | 5378 sayılı Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m. 38 (RG 07.07.2005) | TMK 348'in birinci fıkrasının (1) numaralı bendi bugünkü hâlini aldı: "Ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi." Yargıtay'ın bazı eski kararlarında bu bent aktarılırken geçen "özürlü olması" ifadesi yürürlükteki metinde yer almaz. |
TMK 346-351 Ne Düzenler? Madde Metni ve Kademeli Koruma
Velayetin kime ait olduğu (TMK 335-338) ve kapsamı (TMK 339-345) düzenlendikten sonra kanun, "C. Çocuğun korunması" başlığı altında ana ve babanın çocuğu koruyamadığı durumlarda hâkimin neler yapabileceğini sayar. Sistem kademelidir: önce uygun koruma önlemleri (TMK 346), gerekirse çocuğun aile yanına veya kuruma yerleştirilmesi (TMK 347), bunlar da yetmezse velayetin kaldırılması (TMK 348).
Madde 347 — Çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunur veya çocuk manen terk edilmiş hâlde kalırsa hâkim, çocuğu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir.
Çocuğun aile içinde kalması ailenin huzurunu onlardan katlanmaları beklenemeyecek derecede bozuyorsa ve durumun gereklerine göre başka çare de kalmamışsa, ana ve baba veya çocuğun istemi üzerine hâkim aynı önlemleri alabilir.
Ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa bu önlemlerin gerektirdiği giderler Devletçe karşılanır.
Nafakaya ilişkin hükümler saklıdır.
Madde 348 — Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa, hâkim aşağıdaki hâllerde velâyetin kaldırılmasına karar verir:
1. Ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi.
2. Ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması.
Velâyet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır.
Kararda aksi belirtilmedikçe, velâyetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar.
Madde 349 — Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velâyetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak, çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velâyet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir.
Madde 350 — Velâyetin kaldırılması hâlinde ana ve babanın çocuklarının bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülükleri devam eder.
Ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa bu giderler Devletçe karşılanır.
Nafakaya ilişkin hükümler saklıdır.
Madde 351 — Durumun değişmesi hâlinde, çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir.
Velâyetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re'sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velâyeti geri verir.
Kamu düzeni ve re'sen araştırma. Çocuğun korunmasına ilişkin işler kamu düzenine ilişkindir: hâkim tarafların istemleriyle bağlı değildir, delilleri re'sen toplar ve yargılama sırasında ortaya çıkan gelişmeleri de gözetir. Velayetin kaldırılması ve kaldırılan velayetin geri verilmesi çekişmesiz yargı işidir (HMK 382/2-b-13); çekişmesiz yargıda aksine hüküm yoksa re'sen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK 385/2).
Çocuk Koruma Kanunu ile ilişki. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu korunma ihtiyacı olan çocuk için koruyucu ve destekleyici tedbirler öngörür. Bu tedbirler çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını amaçlar ve danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularını kapsar (5395 m. 5). Tedbire karar veren mahkeme, gerektiğinde velayet, vesayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir (5395 m. 7/7).
Hâkim Hangi Koruma Önlemlerini Alabilir? (TMK 346)
Şartlar. TMK 346'nın uygulanması için iki şart birlikte aranır: çocuğun menfaati ve gelişmesinin tehlikeye düşmesi ve ana ve babanın buna çare bulamaması ya da güçlerinin yetmemesi. Kanun önlemleri tek tek saymaz; hâkim durumun gerektirdiği uygun önlemi seçer. Aile mahkemesi küçükler hakkında nafaka yükümlülüğüne ilişkin önlemleri almaya, çocuğu bir aile yanına veya uygun kuruma yerleştirmeye ve çocuk mallarının korunmasına ilişkin önlemleri almaya yetkilidir (4787 sayılı Kanun m. 6).
Velayet sahibi ebeveynin yetkisine müdahale sınırlıdır. Yargıtay, velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe ana ve babanın velayet görevlerine müdahale olunamayacağını tekrarlar. Annenin ölümüyle velayet kendiliğinden babaya geçtiği ve babanın velayetini kaldıran bir karar bulunmadığı hâlde, TMK 346 koşulları da gerçekleşmeden çocuğun başkalarına teslimine karar verilmesini usul ve yasaya aykırı bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 26.01.2011, E. 2010/10892, K. 2011/1175).
Yardım istemek ihmal değildir. 2. Hukuk Dairesi, babanın çocuklar için 5395 sayılı Kanuna göre bakım ve sağlık tedbiri istemiş olmasının velayetin babadan kaldırılması için gerekçe olamayacağını, başka delil de bulunmadığından velayetin kaldırılmasının doğru olmadığını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 02.05.2019, E. 2019/640, K. 2019/5332).
Önce hafif tedbirler. Velayeti her iki ebeveynden kaldırıp çocuğa bakım tedbiri uygulayan bölge adliye mahkemesi kararını bozan Yargıtay, ebeveynlerin ve çocuğun birlikte yaşadığı babaannenin ortamını da kapsayan yeni bir uzman raporu alınmasını ve 5395 sayılı Kanundaki diğer koruma tedbirlerinin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığının tartışılmasını istemiştir (Yargıtay 2. HD, 16.09.2025, E. 2025/402, K. 2025/7328).
Çocuk Ne Zaman Aile Yanına veya Kuruma Yerleştirilir? (TMK 347)
İki hâl. Hâkim, çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunur veya çocuk manen terk edilmiş hâlde kalırsa onu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir (347/1). Ayrıca çocuğun aile içinde kalması ailenin huzurunu katlanılamayacak derecede bozuyor ve başka çare kalmamışsa, ana ve baba veya çocuğun istemi üzerine de aynı önlemler alınabilir (347/2). Yerleştirme velayeti kendiliğinden kaldırmaz; velayetin kaldırılması ayrı bir karardır.
Velayet kaldırılırsa yer de belirlenmeli. Boşanma davasında her iki ebeveynden velayeti kaldırıp vasi atanması için ihbarda bulunan, ancak çocukların bir aile yanına veya kuruma yerleştirilip yerleştirilmeyeceğine karar vermeyen mahkemenin kararını Yargıtay bozmuştur. Daireye göre psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan bir heyetle ebeveynlerin ve çocukların bulunduğu yerde inceleme yapılmalı; velayet hiçbir ebeveyne bırakılamıyorsa çocukların yerleştirileceği yer de belirlenmelidir (Yargıtay 2. HD, 17.03.2025, E. 2024/6817, K. 2025/2743).
Tarafların anlaşması yetmez. Ebeveynlerin çocuğun kurum bakımına alınmasını istemediklerini bildirmeleri, velayetin kaldırılması ve kuruma yerleştirme kararını ortadan kaldırmaz; Yargıtay, istinaf başvurusundan feragatin bu karara yönelik başvuruyu kapsamadığını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 06.10.2020, E. 2020/3850, K. 2020/4493).
Giderler. Ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa yerleştirmenin gerektirdiği giderler Devletçe karşılanır; nafakaya ilişkin hükümler saklıdır (347/3-4). Ana ve babanın çocuğun bakım giderlerine katılma yükümlülüğü için TMK 327 şerhine bakabilirsiniz.
Velayetin Kaldırılması Hangi Şartlarda Mümkün? (TMK 348)
Önşart: diğer önlemler yetmemeli. Velayet ancak çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamamışsa ya da bu önlemlerin yetersiz kalacağı önceden anlaşılmışsa kaldırılabilir. Yargıtay'a göre velayetin kaldırılması ana ve baba için ağır sonuçlar doğuran, çocuğun menfaatinin korunması bakımından alınabilecek en ağır ve en son tedbirdir; bu nedenle önce velayetin diğer ebeveyne verilmesiyle yetinilip yetinilemeyeceği araştırılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 14.01.2026, E. 2025/8689, K. 2026/261).
İki sebep grubu. Kanun iki hâli sayar: (1) ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi; (2) çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması. İlk grupta kusur aranmaz; ikinci grup ağır ihmali ifade eder. Her iki hâlde de sebebin somut delillerle ispatlanması gerekir.
Akrabaların davaları. Velayetin kaldırılması davasını ilgisi olan kişiler, özellikle büyükanne, büyükbaba veya amca gibi yakınlar da açabilir; ancak şartların gerçekleşmesi aranır. Eşinin ölümünden sonra kayınbiraderinin yanında yaşayan, bir süre kendi ailesinin yanına gidip döndüğünde kilidi değiştirilerek eve alınmayan ve çocuğu alıkonulan annenin velayetinin kaldırılmasını Yargıtay bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 21.04.2015, E. 2015/876, K. 2015/8120). Hukuk Genel Kurulu da eşinin ölümüyle velayet kendisine kalan ve çocuğunu yatılı almaya başladığı için anneanne tarafından görüşmesi engellenen babanın velayetinin kaldırılmasını gerektiren bir davranışı kanıtlanmadığından, çocuğun babaya teslimi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay HGK, 24.02.2016, E. 2014/1047, K. 2016/171, oy çokluğu).
Kapsam (348/3). Kararda aksi belirtilmedikçe velayetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar. Tehlike yalnız bir çocuk bakımından ispatlanmışsa karar o çocukla sınırlanmalıdır; Yargıtay, diğer çocuklar yönünden kaldırma sebebi ispatlanmayan dosyada hükmü bu yönde düzelterek onamıştır (Yargıtay 2. HD, 08.12.2014, E. 2014/25497, K. 2014/24988).
Kaldırmanın sonuçları. Velayet her iki ebeveynden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır ve aile mahkemesi vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulunur (348/2; TMK 397). Velayetin kaldırılması çocukla bağı koparmaz: velayeti kaldırılan anne ile çocuklar arasında kişisel ilişki kurulmamasını ve çocukların annenin yanında kaldığı dönem için tedbir nafakası isteminin reddini Yargıtay bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 10.03.2021, E. 2021/729, K. 2021/2103; bkz. TMK 323).
Yeniden Evlenen Ebeveynin Velayeti ve Giderlere Katılma (TMK 349-350)
Yeniden evlenme tek başına sebep değildir (349). Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez. Babanın ölümünden sonra velayet kendisine kalan ve yeniden evlenen annenin velayeti kaldırılmadan çocuğa babaannenin vasi atanmasını Yargıtay kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 31.03.2010, E. 2009/16476, K. 2010/6149).
Çocuğun menfaati gerektirirse. Kanun, çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibinin değiştirilebileceğini veya durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak vasi atanabileceğini de öngörür. Boşanmada velayeti kendisine bırakılan ve annenin ölümünden sonra çocuğu teyzesinin yanına bırakıp yeniden evlenen babanın çocuğu fiilen terk ettiği anlaşılınca, Yargıtay velayetin babadan alınmasına ve vasi atanması için ihbarda bulunulmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 29.11.2011, E. 2011/9203, K. 2011/20112). Ölçüt yeniden evlenmenin kendisi değil, çocuğun durumudur; boşanmadan sonraki yeniden evlenme gibi yeni olgular için TMK 182-183 şerhine bakabilirsiniz.
Giderler sürer (350). Velayetin kaldırılması ana ve babayı çocuğun bakım ve eğitim giderlerinden kurtarmaz; ödeme güçleri yoksa bu giderler Devletçe karşılanır ve nafakaya ilişkin hükümler saklıdır. Hukuk Genel Kurulu, iştirak nafakasının kamu düzenine ilişkin olduğunu açıklarken velayetin kaldırılması hâlinde bile bu yükümlülüğün devam ettiğine TMK 350/1'e dayanarak işaret etmiştir (Yargıtay HGK, 19.09.2019, E. 2017/1894, K. 2019/918).
Kaldırılan Velayet Geri Alınabilir mi? (TMK 351)
Önlemler yeni koşullara uyarlanır (351/1). Durum değişirse çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir. Yargıtay, velayete ilişkin düzenlemelerin maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığını ve koşullar varsa her zaman değiştirilebileceğini belirterek, kesin hüküm gerekçesiyle davayı reddeden kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 15.04.2015, E. 2014/25031, K. 2015/7645).
Geri verme (351/2). Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim re'sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velayeti geri verir. Çocuğa vasi atanmışsa geri verme davası vasiye karşı yürütülür: Yargıtay, velayeti kaldırılan annenin açtığı davada vasinin görevden alınıp alınmadığının ve yeni vasi atanıp atanmadığının araştırılmasını, husumetin görevdeki vasiye yöneltilmesini ve annenin ceza mahkûmiyetine bağlı kısıtlılığının sürüp sürmediğinin belirlenmesini istemiştir (Yargıtay 2. HD, 06.12.2005, E. 2005/14252, K. 2005/17005).
Ceza mahkûmiyeti ve velayet. Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûm olan kişi, mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak velayet hakkından yoksun kalır ve cezanın infazı tamamlanıncaya kadar bu hakkı kullanamaz (TCK 53/1-c, 53/2). Ancak cezası ertelenen, denetimli serbestlikle infaz edilen veya koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet yetkisi bakımından bu yoksunluk uygulanmaz (TCK 53/3); kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkında da uygulanmaz (TCK 53/4).
Velayeti elinden alınan ebeveyn ve TCK 234. Velayet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş çocuğu veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kişinin yanından kaçırması veya alıkoyması TCK 234/1'de ayrı bir suçtur. Ceza Genel Kurulu, velayeti hiç olmamış ama çocuğu tanıyan babayı da bu suçun faili saymıştır (Yargıtay CGK, 30.04.2025, E. 2023/326, K. 2025/194).
Velayetin Kaldırılması Davasında Yargılama ve Kanun Yolu
Görevli mahkeme. Velayetin kaldırılması ve geri verilmesi aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m. 4); velayet her iki ebeveynden kaldırılırsa vasiyi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi atar (TMK 397).
Duruşma ve delil. Velayete ilişkin davalar basit yargılama usulüne tabi olsa da kamu düzeniyle doğrudan ilgili olduğundan duruşma yapılması, delillerin toplanması ve ayrıntılı araştırma gerekir; Yargıtay duruşma açılmadan dosya üzerinden verilen kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 02.06.2015, E. 2015/9825, K. 2015/11314).
Çocuğa kayyım. Velayetin kaldırılması davasında çocuk ile ana ve baba arasında menfaat çatışması bulunur. Hukuk Genel Kurulu, dedenin babaya karşı açtığı davada çocuğu temsil etmek üzere kayyım atanması için vesayet makamına ihbar yapılmasını gerekli görmüş (Yargıtay HGK, 30.05.2018, E. 2017/1587, K. 2018/1147, oy çokluğu); 2. Hukuk Dairesi de babaannenin açtığı davada aynı gerekçeyle kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 14.03.2019, E. 2019/452, K. 2019/2833). Ayrıntı için TMK 339-345 şerhindeki menfaat çatışması bölümüne bakabilirsiniz.
Feragat ve ıslah. Velayetin kaldırılması davasından feragat edilmesi, davanın geri alınması, takipsiz bırakılması nedeniyle işlemden kaldırılması ve tam ıslahla türünün değiştirilmesi mümkün değildir; sonradan ileri sürülen kişisel ilişki talebi ancak kısmi ıslah sayılabilir (Yargıtay 2. HD, 14.01.2026, E. 2025/8689, K. 2026/261).
Kanun yolu. Velayetin kaldırılması, eşlerden birinden alınarak diğerine verilmesi ve kaldırılan velayetin geri verilmesi çekişmesiz yargı işidir; bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararına karşı temyiz yolu kapalıdır (HMK 382/2-b-13, 362/1-ç). Yargıtay bu nedenle velayet davasında hükmedilen vekâlet ücretine yönelik temyiz dilekçesini de reddetmiştir (Yargıtay 2. HD, 27.12.2022, E. 2022/10328, K. 2022/10956). Ayrıntılı rehber için velayetin kaldırılması davası yazımıza bakabilirsiniz.
TMK 346 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 18 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 18 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: velayetin kaldırılmasının şartları ve kapsamı (2. Hukuk Dairesinin 2014, 2015, 2021 ve 2026 tarihli kararları, Hukuk Genel Kurulu 2016), koruma önlemleri (2. Hukuk Dairesinin 2011, 2019 ve 2025 tarihli kararları), çocuğun yerleştirilmesi (2. Hukuk Dairesinin 2020 ve 2025 tarihli kararları), yeniden evlenme (2. Hukuk Dairesinin 2010 ve 2011 tarihli kararları), geri verme ve durum değişikliği (2. Hukuk Dairesinin 2005 ve 2015 tarihli kararları) ile yargılama usulü (2. Hukuk Dairesinin 2015, 2019 ve 2022 tarihli kararları, Hukuk Genel Kurulu 2018). Kararların tamamı tam metinden okunmuştur. Kartların 16'sı OY BİRLİĞİYLE; Hukuk Genel Kurulunun 24.02.2016 ve 30.05.2018 tarihli kararları OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir. ATIF NOTLARI: 2. Hukuk Dairesinin 31.03.2010 tarihli kararı kanun yararına bozmadır ve sonuca etkili değildir. 2. Hukuk Dairesinin 06.12.2005 tarihli kararında velayet 743 sayılı Kanun döneminde kaldırılmıştır. Yenidoğan çocuklara ilişkin ihmali davranışla öldürme davalarında TMK 346 ve 348'e dayanan Ceza Genel Kurulu kararları konu hassasiyeti nedeniyle karta alınmamıştır.
Velayetin kaldırılması
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayetin kaldırılması çocuğun korunmasında en ağır ve en son tedbirdir; bu davadan feragat edilemez, dava geri alınamaz ve tam ıslahla başka bir davaya dönüştürülemez
Olay: Anneanne ve dede, torunlarının annede bulunan velayetinin kaldırılmasını istemiş, sonra ıslah dilekçesiyle bu istemden vazgeçerek çocukla kişisel ilişki kurulmasını talep etmiştir. Bölge adliye mahkemesi davanın tam ıslahla kişisel ilişki davasına dönüştüğünü kabul ederek kişisel ilişkiye hükmetmiştir. Davada çocuğa kayyım atanmıştı.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kaldırılabilmesinin ana koşulunun diğer koruma önlemlerinden sonuç alınamaması veya bunların baştan yetersiz kalacağının anlaşılması olduğunu, velayetin kaldırılmasının en ağır ve en son tedbir olduğunu ve önce velayetin diğer tarafa verilmesiyle yetinilip yetinilemeyeceğinin araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Kamu düzeni nedeniyle bu davalarda feragat, geri alma, işlemden kaldırma ve tam ıslahın mümkün olmadığını, kişisel ilişki talebinin ancak kısmi ıslah sayılabileceğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Velâyetin kaldırılması kararı ana ve/veya baba için ağır sonuçlar doğuran bir karar olup çocuk menfaatinin korunması bakımından alınabilecek en ağır ve en son tedbirdir.”
Ne anlama geliyor?
Velayetin kaldırılması son çaredir; açılan dava da tarafların iradesiyle sona erdirilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Daire, kaldırma şartları oluşmazsa terditli kişisel ilişki talebi hakkında karar verilmesini istemiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Eşinin ölümüyle velayet kendisine kalan babanın velayeti, kaldırılmayı gerektiren bir davranışı ispatlanmadıkça kaldırılamaz; anneanne yanındaki çocuk babaya teslim edilmelidir
Olay: Annenin ölümüyle velayet babaya kalmış, çocuk anneannesinin yanında büyümüştür. Baba çocukla düzenli ilgilenmiş, bir yaşından sonra çocuğu yatılı almaya başlayınca anneanne buna karşı çıkarak görüşmeleri engellemiştir. Baba çocuğun kendisine teslimini istemiş, anneanne savunma yoluyla velayetin kaldırılmasını talep etmiş, yerel mahkeme velayeti kaldırmıştır.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, ergin olmayan çocuğun ana ve babasının velayeti altında olduğunu, yasal sebep olmadıkça velayetin alınamayacağını ve asıl olanın velayet olduğunu belirtmiştir. TMK 348 ve 349'da gösterilen sebeplerin gerçekleşmesi hâlinde velayetin kaldırılabileceğini, somut olayda babanın velayetin kaldırılmasını gerektiren bir davranışının kanıtlanamadığını belirterek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuş ve çocuğun babaya teslimi gerektiğini kabul etmiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Bu itibarla, davacı babanın TMK’nın 348. ve 349. maddeleri gereğince küçük ...’nin velayetinin kendisinden kaldırılmasını gerektirir bir davranışı kanıtlanamadığından davalının bu yöndeki talebinin reddine; velayeti davacı babada bulunan küçük ...’nin babaya teslimine ilişkin davanın da kabulüne karar verilmesi gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğa bakan akraba, velayet sahibi ebeveyni çocuktan uzak tutamaz.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir; Kurulda direnme kararının onanması gerektiğini savunan görüş benimsenmemiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayet görevini yerine getirmesine engel bulunmayan ve çocuğu ağır biçimde ihmal ettiği ispatlanmayan annenin velayeti, çocuğu alıkoyan amcanın davasıyla kaldırılamaz
Olay: Eşinin ölümüyle velayet kendisine kalan anne, çocuğuyla birlikte ölen eşinin kardeşinin yanındaki konuta taşınmıştır. Bir süre kendi ailesinin yanına gidip döndüğünde kardeş kilidi değiştirerek onu eve almamış ve çocuğu yanında alıkoymuştur. Kardeşin açtığı davada mahkeme velayetin anneden kaldırılmasına karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kaldırılması için velayet sahibinin deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle görevini yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması gerektiğini hatırlatmıştır. Annenin görevini engelleyen yasal bir sebep ve ağır ihmali gösteren ciddi delil bulunmadığından davanın reddi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Davalının velayet görevini yerine getirmesini engelleyen yasal bir sebep bulunmadığı gibi, çocuğa yeterli ilgiyi göstermediğine ve yükümlülüklerini ağır biçimde savsakladığını kabule yeterli ciddi bir sebep ve deliller de bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Velayet, çocuğu fiilen elinde tutan akrabanın isteğiyle anneden alınamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayetin kaldırılması kural olarak mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar; kaldırma sebebi yalnız bir çocuk için ispatlanmışsa karar o çocukla sınırlandırılmalıdır
Olay: Mahkeme, bir çocuk yönünden şartları oluşan velayetin kaldırılmasına karar vermiş, hüküm babanın ikinci eşinden olan çocukları da kapsar biçimde kurulmuştur.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ilgili çocuk bakımından velayetin kaldırılmasına yönelik itirazları yersiz bulmuştur. Babanın ikinci eşinden doğan çocuklar yönünden kaldırmayı gerektiren bir durumun ispatlanmadığını belirterek, kararın diğer çocukları kapsamadığı yönünde hükme ekleme yapmış ve hükmü düzelterek oy birliğiyle onamıştır.
“Dosya kapsamından; davalı babanın ikinci eşinden dünyaya gelen çocuklar yönünden velayetin kaldırılmasını gerektirecek bir durumun varlığı ispatlanmamıştır.”
Ne anlama geliyor?
Bir çocuk için verilen kaldırma kararı, risk yoksa diğer çocuklara yayılmamalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir düzelterek onama kararıdır. Çocuğun adı aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayeti kaldırılan ebeveyn de çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir; çocuğun fiilen yanında kaldığı dönem için tedbir nafakası da değerlendirilmelidir
Olay: Boşanma davasında ortak çocukların velayeti her iki ebeveynden kaldırılmış ve vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulunulmuş; baba ile çocuklar arasında kişisel ilişki kurulmuş, anne yönünden ise karar verilmemiştir. Çocuklar dava tarihinden bir süre sonrasına kadar annenin yanında yaşamıştır.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ana ve babadan her birinin velayeti altında bulunmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı bulunduğunu (TMK 323) belirterek velayeti kaldırılan anne ile çocuklar arasında kişisel ilişki kurulmamasını hatalı bulmuştur. Çocukların annenin yanında kaldığı süre için tedbir nafakası isteminin reddini de hatalı bularak karar düzeltme istemini kısmen kabul etmiş ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m. 323). Mahkemece velayetler kendisinden kaldırılan davacı anne ile çocuklar arasında kişisel ilişki kurulması gerekirken bu konuda karar verilmemesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Velayetin kaldırılması, ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi kendiliğinden bitirmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; Dairenin önceki onama kararı karar düzeltme üzerine kaldırılmıştır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Koruma önlemleri
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Babanın çocuklar için Çocuk Koruma Kanununa göre bakım ve sağlık tedbiri istemiş olması, velayetin ondan kaldırılması için gerekçe olamaz
Olay: Boşanma davasında velayetin babadan kaldırılmasına karar verilmiştir. Baba daha önce çocuklar hakkında 5395 sayılı Kanunun 5/1-c bendi çerçevesinde bakım ve sağlık tedbiri talep etmişti.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayet ve kişisel ilişki düzenlenirken temel ilkenin çocuğun üstün yararı olduğunu, velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi şartları gerçekleşmedikçe ana ve babanın velayet görevlerine müdahale olunamayacağını belirtmiştir. Babanın koruma tedbiri istemiş olmasının velayetin kaldırılmasına gerekçe olamayacağını, başka delil de bulunmadığını belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu 5/1-c bendi çerçevesinde bakım ve sağlık tedbiri talep edilmiş olması, çocukların velayetlerinin babadan kaldırılması için gerekçe olamaz.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğu için yardım isteyen ebeveyn, bu yüzden velayetini kaybetmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı kararda erkek yararına manevi tazminatın az olduğu da bozma nedeni yapılmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Annenin ölümüyle velayet kendiliğinden babaya geçer; velayet kaldırılmadan ve TMK 346 koşulları oluşmadan çocuğun başkalarına teslimine karar verilemez
Olay: Evlilik sürerken anne ölmüş, velayet babaya kalmıştır. Baba çocuğun kendisine teslimini istemiş; mahkeme ise babanın velayeti fiilen kullanamaması sonucunu doğuracak biçimde çocuğun davalılara teslimine karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin çocukların bakım, eğitim, öğretim, korunma ve temsil görevlerini kapsadığını ve kaldırma ile değiştirme şartları gerçekleşmedikçe ana ve babanın velayet görevlerine müdahale olunamayacağını belirtmiştir. Babanın velayetini kaldıran bir karar ve kaldırmayı gerektiren olumsuz bir durum bulunmadığı gibi TMK 346 koşulları da gerçekleşmediğinden çocuğun babaya teslimi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Velayet, ana ve babadan birinin ölümü halinde sağ kalana aittir (TMK.md.336/3). Evlilik devam ederken annenin vefat ettiği anlaşılmaktadır. Bu durumda velayet kendiliğinden yasa gereği tek başına babaya kalmıştır. Babanın velayetinin kaldırıldığına ilişkin bir mahkeme hükmü bulunmamaktadır. Babanın velayetin kaldırılmasını gerektirecek olumsuz bir durumu da tespit edilememiştir.”
Ne anlama geliyor?
Velayet sahibinin çocuğu başkasına bırakması için mahkeme kararıyla velayetin kaldırılması gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Davalılar lehine istem olmadan kişisel ilişki kurulması da hatalı bulunmuştur. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayeti her iki ebeveynden kaldırıp bakım tedbiri uygulamadan önce, çocuğun yaşadığı tüm ortamları kapsayan yeni uzman raporu alınmalı ve Çocuk Koruma Kanunundaki diğer tedbirler tartışılmalıdır
Olay: Boşanma davasında bölge adliye mahkemesi, geçici velayeti verilen annenin çocuğu teslim almadığı, babanın bakımda aktif rol almadığı ve kronik hastalığı bulunan çocuğun babaanne yanında sağlık kontrollerinin aksatıldığı gerekçesiyle velayeti her iki taraftan kaldırarak 5395 sayılı Kanuna göre bakım tedbiri uygulanmasına karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayet düzenlenirken uzman heyetinden her iki ebeveynin yaşadığı yerde ve çocukla görüşülerek rapor alınması gerektiğini belirtmiştir. Anne ve babanın bulunduğu ortam ile çocuğun babaanne ile yaşadığı ortamın incelenerek yeni rapor alınması ve 5395 sayılı Kanundaki diğer koruma tedbirlerinin çocuğun üstün yararına uygun olup olmayacağının tartışılması gerektiği gerekçesiyle kararı velayet yönünden oy birliğiyle bozmuştur.
“Hal böyle iken yukarıda belirtilen kıstaslar dikkate alınarak oluşturulacak üçlü heyetten anne ve babanın bulunduğu ortam ile çocuğun babaanne ile yaşadığı ortamın incelemesini de içerecek şekilde ve ayrıca çocukla da görüşme yapılarak yeniden rapor düzenlenmesi sağlanması;”
Ne anlama geliyor?
Kurum bakımı son seçenektir; önce daha hafif tedbirler ve yakın çevre değerlendirilmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bozma velayet düzenlemesiyle sınırlıdır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Çocuğun yerleştirilmesi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayet her iki ebeveynden kaldırılıyorsa çocuğun bir aile yanına veya kuruma yerleştirilmesi konusunda da karar verilmeli; inceleme uzman heyetiyle yapılmalıdır
Olay: Boşanma davasında ortak çocukların velayeti her iki ebeveynden kaldırılmış ve vasi atanması için ihbarda bulunulmuş; çocukların nereye yerleştirileceğine karar verilmemiştir. Dosyada çocukların nerede yaşadığı açık değildir ve tek uzmanın raporuyla yetinilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve TMK 347/1 uyarınca hâkimin çocuğu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya kuruma yerleştirebileceğini hatırlatmıştır. Psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan heyetle inceleme yapılması, velayet ebeveynlerden birine bırakılamıyorsa çocukların yerleştirileceği yerin de belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı velayet yönünden oy birliğiyle bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Somut olayda; Mahkemece tarafların ortak çocuklarının velâyeti anne ve babadan kaldırılarak ortak çocuklara vasi atanması yönünde ihbarda bulunulmuş ise de; 4721 sayılı Kanun'un 347 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ortak çocukların bir aile yanına veya kurama yerleştirip yerleştirilmeyeceği konusunda bir karar verilmemiştir.”
Ne anlama geliyor?
Velayeti kaldırılan çocuğun nerede ve kimin yanında kalacağı belirsiz bırakılamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bozma velayet düzenlemesiyle sınırlıdır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Tazminata ilişkin kanun yolu başvurusundan feragat, çocuğun velayetinin her iki ebeveynden kaldırılarak kuruma yerleştirilmesine yönelik başvuruyu kapsamaz
Olay: Boşanma davasında çocuğun velayeti anne ve babadan kaldırılarak vasi atanmasına karar verilmiştir. Baba sunduğu dilekçede kanun yolundan feragat ettiğini, tazminat talebi bulunmadığını belirtmiş ve velayetin anneye verilmesini istemiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu tümüyle feragat nedeniyle reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, feragat dilekçesinde velayetin anneye verilmesinin istendiğini ve tarafların çocuğun kurum bakımına alınmasını istemediklerini açıkça belirttiklerini, bu nedenle feragatin velayetin kaldırılarak kuruma yerleştirilmesi kararını kapsamadığını kabul etmiştir. Velayete ilişkin istinaf başvurusunun incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Bu itibarla, feragat beyanının çocuğun velayetinin taraflardan kaldırılarak kuruma yerleştirilmesi kararını kapsamadığı açıktır.”
Ne anlama geliyor?
Velayete ilişkin itiraz, genel bir feragat beyanıyla kendiliğinden düşmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yeniden evlenme
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Babanın ölümüyle velayet anneye geçer; annenin yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez ve velayet kaldırılmadan çocuğa vasi atanamaz
Olay: Babası ölen çocuğa bakan babaanne, kendisinin vasi atanmasını istemiş; mahkeme bu istemi kabul etmiş ve karar temyiz edilmeden kesinleşmiştir. Çocuğun sağ olan annesi yeniden evlenmişti.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana ait olduğunu, annenin velayetinin kaldırıldığına ilişkin bir karar bulunmadığını ve TMK 349'a göre yeniden evlenmenin velayetin kaldırılmasını gerektirmediğini belirtmiştir. Velayet annede iken babaannenin vasi atanmasını usul ve yasaya aykırı bularak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının istemiyle hükmü kanun yararına oy birliğiyle bozmuştur.
“Diğer taraftan, Türk Medeni Kanunun 349.maddesine göre, velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velayetin kaldırılmasını gerektirmemektedir.”
Ne anlama geliyor?
Yeniden evlenen annenin velayeti, kaldırılmadıkça başkasına vasilik verilerek devre dışı bırakılamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir kanun yararına bozma kararıdır; hüküm sonuca etkili değildir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Çocuğu teyzesinin yanına bırakıp yeniden evlenen ve çocuğu fiilen terk eden babanın velayeti kaldırılmalı ve vasi atanması için ihbarda bulunulmalıdır
Olay: Boşanmada velayeti babaya bırakılan çocuğun annesi ölmüştür. Baba çocuğu teyzesinin yanına bırakıp yeniden evlenmiş, çocuk dava öncesinde ve sonrasında kardeşiyle birlikte teyzesinin yanında kalmıştır. Teyzenin velayetin kaldırılması istemi reddedilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yeniden evlenmenin velayetin kaldırılmasını gerektirmediğini, ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibinin değiştirilebileceğini veya velayet kaldırılarak vasi atanabileceğini (TMK 349) belirtmiştir. Babanın çocuğu terk ettiği delillerle gerçekleştiğinden velayetin babadan alınmasına ve vasi atanması için ihbarda bulunulmasına karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bu çocuk yönünden oy birliğiyle bozmuştur.
“bu çocuğun velayetinin babadan alınmasına karar verilmesi ve küçüğe vasi atanması için yetkili vesayet makamına durumun ihbar edilmesine karar verilmesi gerekirken isteğin reddedilmesi doğru bulunmamıştır.”
Ne anlama geliyor?
Belirleyici olan yeniden evlenme değil, çocuğun fiilen terk edilmesidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Yargılama sırasında ergin olan diğer çocuk yönünden temyiz istemi hukuki yarar bulunmadığından reddedilmiştir.
Geri verme ve durum değişikliği
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayete ilişkin düzenlemeler maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; koşulların varlığı hâlinde her zaman değiştirilebilir
Olay: Velayetin değiştirilmesi istemiyle açılan davayı mahkeme, daha önce verilmiş bir karar bulunduğu gerekçesiyle kesin hüküm nedeniyle reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kaldırılması, bir ebeveynden alınarak diğerine verilmesi ve kaldırılan velayetin geri verilmesinin çekişmesiz yargı işi olduğunu, bu davaların kamu düzeniyle ilgili olduğunu ve re'sen araştırma ilkesinin geçerli bulunduğunu belirtmiştir. Deliller ve uzman incelemesiyle esas hakkında karar verilmesi gerekirken kesin hüküm gerekçesiyle davanın reddini hatalı bularak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Velayete ilişkin düzenlemeler maddi anlamda kesin hüküm niteliğinde olmayıp, koşulların varlığı halinde her zaman için değiştirilmesi imkan dahilindedir”
Ne anlama geliyor?
Koşullar değişirse velayet kararı yeniden ele alınabilir; önceki karar kapıyı kapatmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kaldırılan velayetin geri verilmesi davasında husumet çocuğun görevdeki vasisine yöneltilir; ebeveynin ceza mahkûmiyetine bağlı kısıtlılığının sürüp sürmediği araştırılmalıdır
Olay: Babaları ölen dört çocuğun annesinden velayet, hükümlülüğü nedeniyle kısıtlanması üzerine kaldırılmış ve çocuklara amcaları vasi atanmıştı. Anne velayetin kendisine geri verilmesini istemiştir; dosyada vasinin görevden alındığı ve başka bir vasi atandığı yönünde bilgiler bulunmaktadır.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, davanın TMK 351/2'ye dayanan velayetin geri verilmesi istemi olduğunu belirtmiştir. Vasinin görevden alınmasına ilişkin kararın kesinleşip kesinleşmediğinin, çocuklara yeni vasi atanıp atanmadığının araştırılması, husumetin görevdeki vasiye yöneltilmesi ve annenin TCK 53 yönünden kısıtlılığının devam edip etmediğinin belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Dava; nez edilen velayetin anneye iadesi (geri verilmesi) isteğine ilişkin olup Türk Medeni Kanununu 351/2. maddesine dayanmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Velayeti geri istemek için sebebin ortadan kalktığını göstermek ve davayı doğru kişiye yöneltmek gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Velayet 743 sayılı Kanun döneminde kaldırılmıştır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargılama usulü
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayete ilişkin davalar basit yargılama usulüne tabi olsa da kamu düzeniyle ilgili olduğundan duruşma yapılmadan dosya üzerinden karar verilemez
Olay: Velayetin değiştirilmesi davasında mahkeme duruşma açmadan dosya üzerinden karar vermiş, taraflara delillerini sunma olanağı tanınmamıştır.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kaldırılması, bir ebeveynden alınarak diğerine verilmesi ve kaldırılan velayetin geri verilmesinin çekişmesiz yargı işi olduğunu, basit yargılama usulünün uygulanacağını, ancak re'sen araştırma ilkesi nedeniyle duruşmalı inceleme, delil toplama ve ayrıntılı araştırmanın gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Ne var ki velayete ilişkin davalar kamu düzeniyle doğrudan ilgili olup, re'sen araştırma ilkesi geçerlidir. Davanın bu niteliği, duruşmalı inceleme yapılmasını, delil toplanmasını ve ayrıntılı araştırmayı gerekli kılmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Velayet davasında taraflar dinlenmeden ve deliller toplanmadan karar verilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayetin kaldırılması, değiştirilmesi ve geri verilmesi çekişmesiz yargı işi olduğundan bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz yolu kapalıdır
Olay: Velayetin değiştirilmesi davasında bölge adliye mahkemesinin verdiği karar, aleyhine vekâlet ücretine hükmedilen taraf tarafından temyiz edilmiştir; aynı dosyada kişisel ilişkiye yönelik temyiz itirazları da bulunmaktadır.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, HMK 362/1-ç'ye göre çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararların temyiz edilemeyeceğini ve HMK 382/2-b-13'ün velayetin kaldırılmasını, bir eşten alınarak diğerine verilmesini ve kaldırılan velayetin geri verilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında saydığını belirtmiştir. Velayet davasındaki vekâlet ücretine yönelik temyiz dilekçesini reddetmiş, kişisel ilişkiye yönelik itirazları inceleyerek hükmü oy birliğiyle onamıştır.
“HMK'nın 382/2-b-13. maddesinde "Velayetin kaldırılması, velayetin eşlerden birinden alınarak diğerine verilmesi ve kaldırılan velayetin geri verilmesi” işleri çekişmesiz yargı işleri arasında sıralanmıştır.”
Ne anlama geliyor?
Velayetin kaldırılmasında istinaf son aşamadır; delil ve itirazlar o aşamaya kadar eksiksiz sunulmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı dosyadaki kişisel ilişki hükmü temyizde incelenmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Dedenin babaya karşı açtığı velayetin kaldırılması davasında çocuk ile baba arasında menfaat çatışması vardır; çocuğa temsil kayyımı atanması için ihbar yapılmalıdır
Olay: Ayrı yaşayan eşlerden annenin ölümüyle velayet babaya kalmıştır. Annesinin ölümünden sonra torununa bakan dede, babanın mesleği nedeniyle çocuğa bakmasının güç olduğunu belirterek velayetin babadan kaldırılmasını ve vesayetin kendisine verilmesini istemiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, işin esasına girmeden önce çocuğu ilgilendiren davalarda çocuk ile velayet sorumluluğuna sahip kişi arasında çıkar çatışması bulunması hâlinde çocuğa temsilci atanması gerektiğini değerlendirmiştir. Küçük ile davalı baba arasında menfaat çatışması bulunduğunu, TMK 426/2 uyarınca kayyım atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulması gerektiğini belirterek direnme kararını değişik gerekçeyle oy çokluğuyla bozmuştur.
“Bu durumda küçük ile davalı baba arasında menfaat çatışmasının bulunduğu açıktır.”
Ne anlama geliyor?
Akrabaların ebeveyne karşı açtığı davada çocuğun menfaatini ayrı bir kayyım savunur.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir; karşı oy çocuğa kayyım atanmasını gerekli görmemektedir. Aynı gün velayetin değiştirilmesi davasında oy birliğiyle aynı yönde karar verilmiştir (E. 2017/2486, K. 2018/1148). Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Babaannenin açtığı velayetin kaldırılması davasında çocuğu temsil etmek üzere kayyım atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulmalıdır
Olay: Babaanne, anne ve babaya karşı velayetin kaldırılması davası açmıştır. Mahkeme çocuğa kayyım atanmasını sağlamadan karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kaldırılması davasının ilgisi olan her kişi tarafından açılabileceğini, bu davada davalı anne-baba ile küçük çocuk arasında menfaat çatışması bulunduğunu belirtmiştir. Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesinin 4 ve 9. maddeleri ile TMK 426/2 gereğince çocuğa temsil kayyımı atanması için ihbar yapılması, kayyımın davaya katılımının sağlanması gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Velayetin kaldırılması davasında davalı anne-baba ve küçük çocuk arasında menfaat çatışması vardır.”
Ne anlama geliyor?
Velayetin kaldırılması davasında çocuk, anne ve babasından bağımsız bir temsilciyle temsil edilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir.
TMK 346 ile ilgili maddeler
- TMK m. 335 — Velayet kimdedir (TMK 335-338)
- TMK m. 339 — Velayetin kapsamı ve çocuğun temsili (TMK 339-345)
- TMK m. 182 — Boşanmada velayet ve kişisel ilişki
- TMK m. 323 — Çocukla kişisel ilişki ve torunla ilişki (TMK 323-326)
- TMK m. 327 — Çocuğun bakım ve eğitim giderleri
- TMK m. 352 — Çocuk malları ve velinin yönetim hakkı (TMK 352-363)
- TMK m. 195 — Evlilik birliğinin korunması (TMK 197 önlemleri)
- TMK m. 11 — Erginlik
- TMK m. 305 — Evlat edinme
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Velayetin kaldırılmasını istemeden önce, daha hafif önlemlerin (danışmanlık, gözetim, velayetin diğer ebeveyne verilmesi) neden yetersiz kalacağını somut olarak açıklayın.
- 2.Ağır ihmal iddiasını okul devamsızlık kayıtları, sağlık raporları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri gibi somut delillerle destekleyin; genel suçlamalar yeterli değildir.
- 3.Büyükanne, büyükbaba veya başka bir akraba olarak dava açacaksanız çocuğa kayyım atanacağını ve velayet sahibinin görevine ancak kanuni şartlar varsa müdahale edilebileceğini bilin.
- 4.Çocuğunuz başkasının yanında kalıyorsa ve velayet sizdeyse, teslim için aile mahkemesine başvurun; velayet kaldırılmadıkça çocuğu tutan akraba üstün hak sahibi değildir.
- 5.Çocuğunuz için bakım, sağlık veya danışmanlık tedbiri istemekten kaçınmayın; Yargıtay'a göre bu talep velayetin kaldırılması sebebi değildir.
- 6.Yeniden evlenmeniz velayetinizi kendiliğinden etkilemez; ancak yeni ev düzeninde çocuğun ihmal edilmediğini ve ilgilendiğinizi gösterebilecek durumda olun.
- 7.Velayet kaldırıldıysa kişisel ilişki kurulmasını ayrıca isteyin; kaldırma kararı çocukla görüşme hakkınızı kendiliğinden sona erdirmez.
- 8.Velayetiniz kaldırıldıktan sonra sebep ortadan kalktıysa (örneğin tedavi tamamlandıysa veya ceza infaz edildiyse) TMK 351/2'ye göre geri verilmesini isteyin ve davayı çocuğun vasisine yöneltin.
- 9.Velayetin kaldırılması davasında istinaf kararının kesin olduğunu hesaba katarak tüm delil ve itirazlarınızı ilk derece ve istinaf aşamasında sunun.
- 10.Velayet davasından feragat veya geri alma ile kurtulamayacağınızı, mahkemenin kamu düzeni gereği incelemeyi sürdüreceğini bilin.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.