TMK Madde 335: Velayet Kimdedir?

Velayet düzenlemesi kamu düzenine ilişkindir; re'sen araştırma ilkesi geçerlidir, tarafların davayı kabulü tek başına sonuç doğurmaz ve idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan velayet kararı verilemez

Olay: Boşanma davasında bölge adliye mahkemesi tarafların boşanmasına ve ortak çocuğun velayetinin anneye verilmesine karar vermiştir. Çocuk karar tarihinde idrak çağında olduğu hâlde görüşüne başvurulmamıştır.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayette temel ilkenin çocuğun üstün yararı olduğunu, ana ve babanın yararlarının bunu etkilemediği ölçüde gözetileceğini belirtmiştir. Velayetin kamu düzenine ilişkin olduğunu, yargılama sırasındaki gelişmelerin bile gözetileceğini ve tarafların kabulünün tek başına sonuç doğurmayacağını açıklamıştır. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan ve ana ve babanın koşullarını değerlendiren sosyal inceleme raporu alınmadan velayet düzenlendiği gerekçesiyle kararı velayet yönünden oy birliğiyle bozmuştur.

“Velâyet düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olup, re'sen araştırma ilkesi geçerlidir. Bu nedenle yargılama sırasında meydana gelen gelişmelerin bile göz önünde tutulması gerekir. Tarafların davayı kabulü de tek başına hukuki sonuç doğurmaz.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

Kısıtlanan ergin çocuk kural olarak ana ve babasının velayeti altında kalır; fiil ehliyeti bulunmayan kısıtlının kendi imzasıyla temyizi yerine kararın velisine tebliği gerekir

Olay: Bir dava, Yargıtay dairesince ilk derece sıfatıyla usulden reddedilmiş, karar taraflara tebliğ edilmemişti. Davacı sonradan akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanarak babasının velayeti altında bırakılmış ve kısıtlılık devam ederken kararı kendi dilekçesiyle temyiz etmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, fiil ehliyetinin ayırt etme gücü ve erginliğe bağlı olduğunu, akıl hastalığının kısıtlama sebebi olduğunu açıklamıştır. TMK 335/2 ve 419 uyarınca kısıtlanan ergin çocukların kural olarak vesayet altına alınmayıp velayet altında bırakılacağını ve velayetteki temsilde kısıtlıların temsiline ilişkin hükümlerin uygulanacağını belirtmiştir. Davacının temyiz tarihinde fiil ehliyeti bulunmadığını gözeterek kararın velisine tebliği için dosyanın geri çevrilmesine oy birliğiyle karar vermiştir.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kurul, kuralı "419/2" olarak anmıştır; resmî metinde kural TMK 419'un üçüncü fıkrasındadır. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Boşanmayla velayeti verilen ebeveyn ölürse velayet kendiliğinden diğer ebeveyne geçmez, askıda kalır; hâkim re'sen araştırarak velayeti sağ kalana verir veya vasi atanması için ihbarda bulunur

Olay: Boşanma kararıyla çocuğun velayeti anneye bırakılmış, baba ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına yer olmadığına karar verilmişti. Karar anneye tebliğ edildikten kısa süre sonra anne ölmüş, baba velayet düzenlemesini temyiz etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 336/3'teki sağ kalana geçme kuralının boşanmadan sonraki ölümde kendiliğinden işlemeyeceğini, velayetin hâkim kararıyla diğer ebeveyne verilmesi veya bu uygun değilse vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulması gerektiğini ve bu süreç sonuna kadar velayetin askıda kalacağını belirtmiştir. Ölümün hâkimin re'sen harekete geçmesini gerektiren bir durum değişikliği olduğunu (TMK 183) açıklayarak, babanın velayeti üstlenmesine engel bulunup bulunmadığının sosyal inceleme raporu ve gerekirse çocuğun dinlenmesiyle araştırılması için kararı oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı ilke 2. Hukuk Dairesinin 2025 tarihli bir kararında da tekrarlanmıştır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

Haklı ve zorunlu bir neden bulunmadıkça kardeşler birbirinden ayrılmamalıdır; çocuğun yurda yerleştirildiği iddiası fiilî bakımın kimde olduğu bakımından araştırılmalıdır

Olay: Boşanmada dört çocuktan birinin velayeti anneye, diğer üçünün velayeti babaya verilmiştir. Baba temyizde, velayeti anneye verilen çocuğun anne tarafından yurda yerleştirildiğini ileri sürmüştür.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuğun yurda yerleştirildiği iddiasının fiilî bakım ve gözetimin kim tarafından yerine getirildiği ve velayet görevlerinin gereği gibi ifa edilip edilmediği bakımından önem taşıdığını belirtmiştir. Çocuğun nerede bulunduğunun yeni sosyal inceleme raporuyla araştırılması, gerekirse çocuğun dinlenmesi ve diğer üç kardeşin velayetinin babada olduğu gözetilerek kardeşlerin ayrılmaması ilkesinin uygulanması gerektiği gerekçesiyle kararı o çocuğun velayeti yönünden oy birliğiyle bozmuştur.

“Ayrıca diğer üç ortak çocuğun velâyetinin babaya bırakılmış olduğu da dikkate alınarak, haklı ve zorunlu bir neden bulunmadıkça kardeşlerin birbirinden ayrılmaması ilkesinin de gözetilmesi zorunludur.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

7 No'lu Protokol onaylanmadan önceki uygulamada Türk hukukunda boşanma sonrası müşterek velayet kurumu bulunmadığı kabul ediliyordu

Olay: Taraflar yurt dışında boşanmış ve yabancı boşanma kararı Türkiye'de tanınmıştı. Yabancı kararda velayet düzenlenmemişti; o ülke hukukuna göre çocuklar boşanmadan sonra da ana ve babanın müşterek velayetinde kalıyordu.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yabancı hukukta boşanmadan sonra müşterek velayet bulunsa da Türk hukukunda bu kurumun bulunmadığını belirtmiştir. Hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu, davanın velayetin düzenlenmesine ilişkin olduğunu açıklayarak çocukların velayeti hakkında karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı oybirliğiyle bozmuştur.

“Türk Hukukunda müşterek velayet müessesesi bulunmamaktadır.”

Not: Karar OYBİRLİĞİYLE verilmiştir. Bu görüş 7 No'lu Protokolün iç hukuka girmesinden sonraki içtihatla değişmiştir.

Tarafların milli hukukunun öngördüğü ortak velayet Türk kamu düzenine açıkça aykırı değildir; istem esastan incelenmelidir

Olay: İngiliz vatandaşı baba, evlilik dışında doğan çocuğun velayetinin anne ve babaya birlikte verilmesini istemiştir. Mahkeme, tarafların milli hukukunda ortak velayet mümkün olsa da bunun Türk kamu düzenine aykırı olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soybağının hükümlerine tarafların müşterek milli hukukunun uygulanacağını (MÖHUK 17/1), yabancı hukukun ancak Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde uygulanmayacağını (MÖHUK 5) belirtmiştir. İç hukuk ve kamu düzeni kavramı birlikte değerlendirildiğinde ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını ve Türk toplumunun temel yapısını ihlal etmediğini kabul ederek davanın esastan incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı oybirliğiyle bozmuştur.

“Yukarıda değinilen iç hukukumuz ve kamu düzeni kavramı ile ilgili açıklamalara göre somut olay değerlendirildiğinde "ortak velayet" düzenlenmesinin, Türk kamu düzenine "açıkça" aykırı olduğunu ya da Türk toplumunun temel yapısı ve temel çıkarlarını ihlal ettiğini söylemek mümkün değildir.”

Not: Karar OYBİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

Türk vatandaşı eşler hakkında ortak velayet öngören yabancı boşanma kararı, taraflar arasında bu konuda çekişme yoksa velayete ilişkin kısmıyla da tanınmalıdır

Olay: Türk vatandaşı eşler yurt dışında boşanmış, yabancı mahkeme çocuklar üzerinde ortak velayetin devam edeceğine karar vermişti. Türkiye'de tanıma davasında mahkeme boşanmaya ilişkin kısmı tanımış, ortak velayete ilişkin kısmın tanınması isteğini kamu düzenine aykırılık gerekçesiyle reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 6684 sayılı Kanunla onaylanan 7 No'lu Protokolün 5. maddesini ve Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrasını aktarmış, ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiştir. Tanıma koşullarının oluştuğunu ve tarafların ortak velayet konusunda çekişmesi bulunmadığını belirterek velayete ilişkin kısmın da tanınması gerektiği gerekçesiyle kararı oybirliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OYBİRLİĞİYLE verilmiştir. Anayasa Mahkemesinin H.E. kararında bu karar "E.2016/18474" olarak aktarılmıştır; kararın kendi esas numarası 2016/18674'tür.

Ortak velayet ile tek taraflı velayet arasında seçim, uzman heyeti raporu ve gerektiğinde idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan yapılamaz

Olay: İlk derece mahkemesi ortak velayete karar vermiş ve çocuğun fiilen anne yanında kalmasını kararlaştırmıştı. Bölge adliye mahkemesi ortak velayeti hatalı bularak velayeti babaya vermiştir. Sosyal inceleme raporunda uzman ortak velayeti uygun bulmuş, çocuk ise hangi ebeveynde kalacağı konusunda kararsız kalmıştır; annenin temyiz aşamasındaki beyanına göre çocuk onunla yaşamaktadır.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayette temel ilkenin çocuğun üstün yararı olduğunu, velayetin kamu düzenine ilişkin bulunduğunu ve idrak çağındaki çocuğun görüşüne önem verileceğini hatırlatmıştır. Aile mahkemesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan rapor alınması ve gerekirse çocuğun görüşüne başvurulması gerekirken eksik incelemeyle hüküm kurulduğu gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Ana ve baba evli değilse velayet kanun gereği annededir; annenin velayet için dava açmasında hukuki yarar yoktur

Olay: Evli olmayan anne, ortak çocukların velayeti için dava açmış ve babanın kendisiyle evlenmemesi nedeniyle manevi tazminat da istemiştir. Mahkeme tensiple velayetin annede olduğunun tespitine karar vermiş, gerekçeli kararda bu istek hakkında hüküm kurmamıştır.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ana ve baba evli değilse velayetin anneye ait olduğunu (TMK 337) ve eldeki davada velayetin annede olduğunun tartışmasız bulunduğunu belirtmiştir. Kanun gereği velayet sahibi olan annenin velayet için dava açmasında hukuki yarar bulunmadığından davanın bu yönden usulden reddi gerektiğini açıklamıştır. Manevi tazminat isteği için ise aile mahkemesinin görevli olmadığını belirterek kararı oybirliğiyle bozmuştur.

“Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m.337). Bu yasal düzenlemeye göre, eldeki davada küçüklerin velayetinin davacı annede olduğu tartışmasızdır.”

Not: Karar OYBİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı ilke 2. Hukuk Dairesinin 27.03.2017 ve 06.12.2016 tarihli kararlarında da uygulanmıştır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

Evli olmayan anne ölünce velayet askıda kalır; tanıyan babanın velayeti üstlenmesine engel bir durum ispatlanmamışsa velayet babaya verilmelidir

Olay: Babası tarafından tanınarak nüfusa tescil edilen çocuğun annesi ölmüştür. Baba velayetin kendisine verilmesini istemiş; mahkeme, soruşturmada çocuğun başka birinin çocuğu olduğu yönünde iddialar bulunduğu ve uzman raporundaki bazı gözlemler gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Baba annenin ölümünden sonra çocukla sürekli ilgilenmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ana ve baba evli değilse velayetin anneye ait olduğunu, anne ölmüşse hâkimin çocuğun menfaatine göre vasi atayacağını veya velayeti babaya vereceğini hatırlatmıştır (TMK 337). Velayette asıl olanın çocuğun üstün yararı olduğunu, babanın velayeti üstlenmesine engel bir durumun ispatlanmadığını ve tanımanın iptali veya soybağının reddi konusunda bir karar bulunmadığını belirterek velayetin babaya verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı oybirliğiyle bozmuştur.

“Bu durumda, davanın kabulü ile annenin ölümü ile velayeti askıda olan dava konusu çocuğun velayetinin davacı babaya verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.”

Not: Karar OYBİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda yer alan kişi ve ülke bilgileri aktarılmamıştır.

Eşler ergin olan üvey çocuklarına bakmakla yükümlü değildir; borçlunun haline münasip evi belirlenirken birlikte yaşadığı ergin üvey kızı ve onun çocuğu hesaba katılmaz

Olay: Borçlu, haczedilen evinin haline münasip olduğunu ileri sürerek şikâyette bulunmuştur. Borçlu eşiyle birlikte, ergin üvey kızı ve onun çocuğuyla aynı evde yaşamaktadır. İcra mahkemesi dört kişinin yaşayabileceği ev değerini esas alarak şikâyeti kabul etmiş ve Özel Dairenin bozmasına direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, haline münasip evin borçlunun ve birlikte yaşadığı, bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ihtiyaçlarına göre belirleneceğini belirtmiştir. TMK 338'i aktararak eşlerin ergin olan üvey çocuklarına bakmakla yükümlü olmadığını, bu nedenle borçlunun ergin üvey kızının ve onun çocuğunun değerlendirmeye alınamayacağını kabul etmiş ve direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

“O hâlde borçlunun hâline münasip alabileceği evin değeri belirlenirken borçlunun ergin olan üvey kızı ve üvey kızının çocuğu kanunen bakmakla yükümlü kişilerden olmadığından değerlendirilmeye tabi tutulamaz.”

Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir; üvey kızın aile kavramına dahil olduğunu savunan görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Eşin önceki evliliğinden olan çocuğu ortak hanede istememek TMK 338'deki özen ve ilgi yükümlülüğüne aykırıdır ve boşanmada kusur olarak yüklenebilir

Olay: Karşılıklı boşanma davalarında erkek, kadının erkeğin önceki evliliğinden olan kızına kötü davrandığını ileri sürmüştür. Tanık anlatımlarından kadının, velayeti annesinde bulunan bu çocuğu ortak hanede istemediği anlaşılmıştır.

Karar: Bölge adliye mahkemesi, TMK 338'deki eşlerin ergin olmayan üvey çocuklarına da özen ve ilgi gösterme yükümlülüğünü dikkate alarak, kadının erkeğin önceki evliliğinden olan kızını ortak hanede istemediği vakıasını kadına kusur olarak yüklemiş; erkeği ağır, kadını az kusurlu kabul etmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kararı usul ve kanuna uygun bularak oy birliğiyle onamıştır.

“tanık beyanları ile kadının, erkeğin önceki evliliğinden olan, velâyeti annesinde olan kızı ...'yı müşterek hanede istemediği vakıası sabit olmakla, bu vakıanın davacı - karşı davalı kadına kusur olarak yüklenmesi gerektiği anlaşılmış olup”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir onama kararıdır; alıntılanan gerekçe bölge adliye mahkemesine aittir.