Kısa cevap · TMK 404
Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır ve görevleri sırasında böyle bir durumu öğrenen nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler bunu hemen vesayet makamına bildirmek zorundadır (TMK 404). Kanunun ve Yargıtay'ın hareket noktası şudur: asıl olan velayettir; vesayet ancak çocuk velayet altında değilse devreye girer. Anne ve babanın ikisinin de ölmesi, ikisinden de velayetin kaldırılması veya ikisinin de kısıtlanması, evlat edinenin ölümü, bulunmuş çocuk ve evlilik dışı doğan çocuğun annesinin küçük olması bu durumun tipik örnekleridir. Boşanmadan sonra velayet sahibi ebeveyn ölürse velayet kendiliğinden diğerine geçmez; hâkim önce velayeti diğer ebeveyne vermeyi değerlendirir, uygun değilse vasi atanması için ihbarda bulunur. Vasiyi, çocuğun yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi atar; velayeti kaldıran aile mahkemesi doğrudan vasi atayamaz.
Bu sayfada neler var? (15 bölüm)
- TMK 404 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- TMK 404 Ne Düzenler? Madde Metni ve Temel Kural
- Hangi Çocuğa Vasi Atanır? Velayet Altında Bulunmayan Küçük
- Asıl Olan Velayettir: Vasi Hangi Durumda Atanamaz?
- Velayet Davası ile Vasi Atanması Aynı Anda Gündemdeyse
- Kim Bildirmek Zorundadır? Bildirim Yükümlülüğü (TMK 404/2)
- Küçüğe Kim Vasi Olur? Eş ve Hısımların Önceliği
- Küçüğe Vasi Atanması Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Vasinin Küçük Üzerindeki Yetkileri ve Vesayetin Sona Ermesi
- TMK 404 Yargıtay kararları
- TMK 404 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Küçük
- Henüz ergin olmamış kişi; ergin olmayan çocuk kural olarak ana ve babasının velayeti altındadır (TMK 335).
- Velayet altında bulunmayan küçük
- Velayeti kullanabilecek ana veya babası bulunmayan, bu nedenle yasal temsilcisiz kalan çocuk; vesayet altına alınır (TMK 404/1).
- Askıda velayet
- Boşanmayla velayet verilen ebeveynin ölümü gibi hâllerde velayetin mahkeme kararına kadar kimsede olmaması; velayet kendiliğinden diğer ebeveyne geçmez.
- Bildirim yükümlülüğü
- Vesayeti gerektiren durumu öğrenen nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemelerin bunu hemen vesayet makamına bildirmesi (TMK 404/2).
- Vasi
- Küçüğün kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini koruyan ve onu temsil eden kişi; bakım ve eğitim konusunda ana ve babanın yetkilerine sahiptir (TMK 403, 445).
- Vesayet makamı
- Küçüğün yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi (TMK 397, 411).
Bir bakışta TMK 404
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel kural | Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır. | TMK m. 404/1 |
| Asıl olan | Çocuğun velayet altında olmasıdır; vesayet ancak velayet mümkün değilse değerlendirilir. | 2. HD 01.07.2025; 8. HD 16.02.2017 |
| Bildirim | Nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler durumu hemen vesayet makamına bildirir. | TMK m. 404/2 |
| Anne ve babanın ikisi de kısıtlı | Çocuk velayet altında değildir; yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi vasi atar. | 5. HD 18.12.2023 |
| Boşanma sonrası ölüm | Velayet sahibinin ölümüyle velayet diğer ebeveyne kendiliğinden geçmez; askıda kalır, hâkim karar verir. | 2. HD 18.11.2024 |
| Temsilcisiz kalan küçük | Velayet sahibi annenin ölümüyle yasal temsilcisiz kalan küçüklere kayyım değil vasi atanır. | 18. HD 30.09.2013 |
| Evlat edinenin ölümü | Velayet öz ana ve babaya geri dönmez; küçüğe vasi atanır. | TMK m. 314/1; 20. HD 24.10.2016 |
| Evlilik dışı, anne küçük | Babanın tanıması velayeti kendiliğinden babaya geçirmez; hâkim vasi atar veya velayeti babaya verir. | TMK m. 337/2; 8. HD 18.01.2018 |
| Bulunmuş çocuk | Velayet altında değildir; koruma kararı vasi atanmasını gereksiz kılmaz. | 2. HD 04.04.2011 |
| Velayet başkasına geçmişse | Velayet değiştirilip diğer ebeveyne verilmişse vasi atanması koşulu yoktur. | 18. HD 13.02.2014 |
| Velayet kimseye verilmemişse | Önce ebeveyne velayet verilmesi aile mahkemesinde değerlendirilir; vesayet davası bekletilir. | 2. HD 03.05.2010; 5. HD 08.02.2021 |
| Dede, nine, teyze | Velayet sahibi olamazlar; vasi olarak atanabilirler. | TMK m. 335, 414; 2. HD 05.10.2009; 8. HD 18.10.2017 |
| Velayet ve vesayet davası birlikteyse | Önce velayet davası karara bağlanır; vesayet davası velayet davasını bekler. | 2. HD 01.07.2025 |
| Görev | Vasiyi sulh hukuk mahkemesi atar; velayeti kaldıran aile mahkemesi yalnız ihbarda bulunur. | TMK m. 397; 2. HD 04.06.2012 |
| Yetki | Küçüğün fiilen yerleşik olduğu yerdeki vesayet makamı; dava tarihindeki yerleşim yeri esas. | TMK m. 411; 17. HD 13.01.2015; 8. HD 22.01.2018 |
| Yeniden evlenme | Tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; çocuğu terk hâlinde velayet kaldırılıp vasi atanabilir. | TMK m. 349; 2. HD 29.11.2011 |
| Vasinin yetkisi | Bakım ve eğitim için gereken önlemleri alır; vesayet dairelerinin yetkileri saklı kalmak üzere ana-baba yetkilerine sahiptir. | TMK m. 445 |
| Sona erme | Küçük üzerindeki vesayet, erginlikle kendiliğinden sona erer. | TMK m. 470 |
TMK 404 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Üçüncü Kısım: Vesayet › Birinci Bölüm: Vesayet Düzeni · İkinci Ayırım: Vesayeti Gerektiren Hâller › A. Küçüklük
Vesayeti gerektiren hâller — Küçüklük — Madde 404
- (1)Velâyet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır.
- (2)Görevlerini yaparlarken vesayeti gerektiren böyle bir hâlin varlığını öğrenen nüfus memurları, idarî makamlar, noterler ve mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 404 ilk metniyle kabul edildi ve o tarihten bu yana değiştirilmedi. |
TMK 404 Ne Düzenler? Madde Metni ve Temel Kural
Medeni Kanun, vesayeti gerektiren hâlleri küçüklük (TMK 404) ve kısıtlama (TMK 405-408) olarak ikiye ayırır. Küçüklük hâli, çocuğu koruyacak ve temsil edecek bir velayet sahibinin bulunmadığı durumu anlatır.
Görevlerini yaparlarken vesayeti gerektiren böyle bir hâlin varlığını öğrenen nüfus memurları, idarî makamlar, noterler ve mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.
Tamamlayıcı bir kurum. Ergin olmayan çocuk kural olarak ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (TMK 335). Evlilik sürerken velayeti ana ve baba birlikte kullanır; ebeveynlerden biri ölürse velayet sağ kalana, boşanmada ise çocuğun bırakıldığı tarafa aittir (TMK 336). Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK 337). Vesayet bu sistemin boşluğunu doldurur: çocuk velayet altında değilse vesayete alınır. Yargıtay da vesayete ilişkin hükümlerin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve aslolanın ergin olmayan çocukların velayet altında bulunması olduğunu vurgular (Yargıtay 8. HD, 16.02.2017, E. 2017/8005, K. 2017/1948).
Süre. Küçük üzerindeki vesayet, onun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer (TMK 470). Gerek duyulduğunda henüz ergin olmayan bir kişinin kısıtlanmasına da karar verilebilir; bu kısıtlama kararı ergin olduktan sonra sonuç doğurur (TMK 419/2).
Hangi Çocuğa Vasi Atanır? Velayet Altında Bulunmayan Küçük
Kanun "velayet altında bulunmayan" küçüğü tanımlamaz; hangi durumların bu kapsama girdiği Medeni Kanunun velayet hükümlerinden ve Yargıtay kararlarından anlaşılır:
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Anne ve babanın ikisi de vefat etmiş | Çocuk velayet altında değildir, vasi atanır | TMK 404/1 |
| Velayet anne ve babanın ikisinden de kaldırılmış | Çocuğa vasi atanır | TMK 348/2; 17. HD 2015 |
| Anne ve babanın ikisi de kısıtlı | Çocuk velayet altında değildir, vasi atanır | 5. HD 2023 |
| Boşanmadan sonra velayet sahibi ebeveyn vefat etmiş | Velayet askıda; hâkim önce diğer ebeveyni değerlendirir, uygun değilse vasi | TMK 183; 2. HD 2024 |
| Evlat edinen vefat etmiş | Velayet öz ana ve babaya dönmez, vasi atanır | TMK 314/1; 20. HD 2016 |
| Evlilik dışı doğan çocuğun annesi küçük, kısıtlı veya ölmüş | Hâkim vasi atar veya velayeti babaya verir | TMK 337/2; 8. HD 2018 |
| Bulunmuş çocuk, anne ve babası bilinmiyor | Vesayet zorunludur | 2. HD 2011 |
Anne ve babanın kısıtlanması. Boşanmadan sonra velayeti verilen anne ve ardından baba kısıtlandığında Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, velayet altında bulunmayan küçüğün vesayet altına alınması gerektiğini belirterek küçüğün yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesini görevli ve yetkili saymıştır (Yargıtay 5. HD, 18.12.2023, E. 2023/10144, K. 2023/12589).
Boşanmadan sonra velayet sahibinin ölümü. Velayet boşanma kararıyla eşlerden birine verildikten sonra bu eşin ölümüyle velayet kendiliğinden sağ kalan eşe geçmez; hâkim kararıyla velayet diğer ebeveyne verilir, bu uygun görülmezse vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulur ve bu süreç sonuna kadar velayet askıda kalır (Yargıtay 2. HD, 18.11.2024, E. 2024/8297, K. 2024/8680). Velayet sahibi annenin ölümüyle yasal temsilcisiz kalan küçükler için kayyım değil vasi atanması gerektiğini belirten karar da aynı doğrultudadır (Yargıtay 18. HD, 30.09.2013, E. 2013/11153, K. 2013/12373).
Evlat edinenin ölümü. Evlat edinmeyle ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer (TMK 314/1). Yargıtay, evlat edinenin ölmesi hâlinde velayetin öz ana ve babaya kendiliğinden dönmediğini, küçüğe vasi atanması gerektiğini belirterek sulh hukuk mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir (Yargıtay 20. HD, 24.10.2016, E. 2016/7319, K. 2016/9441).
Evlilik dışı doğan çocuk. Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir; ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK 337). Babanın çocuğu tanıması velayeti kendiliğinden babaya geçirmez; annesi ergin olmayan çocuk için vasi atanması talebinin reddi bu nedenle bozulmuştur (Yargıtay 8. HD, 18.01.2018, E. 2017/8423, K. 2018/876). Anne karar aşamasında ergin olmuşsa ise çocuk annenin velayeti altına girdiğinden vasi atanması istemi konusuz kalır (Yargıtay 8. HD, 18.01.2018, E. 2017/8310, K. 2018/819).
Bulunmuş çocuk. Anne ve babası bilinmeyen, bulunmuş çocuk olarak nüfusa tescil edilen küçük velayet altında değildir; hakkında koruma kararı verilmiş olması vasi atanması gerekliliğini ortadan kaldırmaz (Yargıtay 2. HD, 04.04.2011, E. 2011/5046, K. 2011/5880).
Asıl Olan Velayettir: Vasi Hangi Durumda Atanamaz?
Vesayet velayetin yerine geçmez, velayetin bulunmadığı yerde devreye girer. Bu nedenle çocuk velayet altındaysa vasi atanamaz:
- Diğer ebeveyn velayet sahibiyse: Boşanmada velayeti anneye verilen ve annesi sağ olan çocuğa vasi atanmasına ilişkin kesinleşmiş karar, çocuk annenin velayeti altında olduğu için kanun yararına bozulmuştur (Yargıtay 8. HD, 16.02.2017, E. 2017/8005, K. 2017/1948).
- Velayet daha önce değiştirilmişse: Velayeti kendisine bırakılan anne ölmüş olsa bile, velayet önceden babaya verilmiş ve karar kesinleşmişse küçük velayet altındadır; nüfus müdürlüğünün ihbarı üzerine verilen vasi atama kararı bozulmuştur (Yargıtay 18. HD, 13.02.2014, E. 2013/16153, K. 2014/2184).
- Velayet hiç kimseye verilmemişse: Boşanma kararında velayet ne anneye ne babaya verilmişse, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi aslolanın küçüğün velayet altında bulunması olduğunu belirterek annenin velayet talebinin aile mahkemesinde görülmesini ve vesayet davasının bu sonuca kadar bekletilmesini istemiştir (Yargıtay 2. HD, 03.05.2010, E. 2009/20206, K. 2010/8743).
Velayet yalnız ana ve babaya aittir. Dede, nine, teyze veya amca çocuğun velayet sahibi olamaz; ancak koşulları varsa vasi olarak atanabilir. Kısıtlanan küçüklerin dedelerinin "velayeti altına alınmasına" şeklindeki hüküm yasaya aykırı bulunmuş ve "vasi atanmasına" şeklinde düzeltilmiştir (Yargıtay 2. HD, 05.10.2009, E. 2009/12051, K. 2009/16587).
Velayet Davası ile Vasi Atanması Aynı Anda Gündemdeyse
Uygulamada sık görülen bir durum, çocuğa vasi atanmış olmasına rağmen ana veya babanın velayetin kendisine verilmesini istemesidir. Hangi davanın önce görüleceği konusunda Yargıtay'ın yaklaşımı zaman içinde netleşmiştir. 2016 tarihli bir kararda 2. Hukuk Dairesi, küçük vesayet altındayken vesayet kararı usulüne uygun biçimde kaldırılmadan velayetin tevdiine ilişkin davanın incelenemeyeceğini belirtmişti (Yargıtay 2. HD, 07.12.2016, E. 2016/16808, K. 2016/15677).
2025: önce velayet. Bölge adliye mahkemesi daireleri arasında bu konuda oluşan görüş ayrılığını gideren 2. Hukuk Dairesi, çocuğun yüksek yararı gereğince asıl olanın velayet düzenlemesi olduğunu, öncelikle velayet davasının karara bağlanması gerektiğini ve vasi atanmasına ilişkin davanın velayetin değiştirilmesi davasını bekletici mesele yapması gerektiğini kabul etmiştir. Daire'ye göre aksi hâlde çocuk velayet davası boyunca yasal temsilciden yoksun kalır; velayet davası reddedilirse vasi atanması için yargılamanın yeniden yapılması gerekir. Daire ayrıca, hiçbir çocuğun kendisiyle ilgili işlemlerde temsilcisiz bırakılmamasının öncelikli ilke olduğunu vurgulamıştır (Yargıtay 2. HD, 01.07.2025, E. 2025/2183, K. 2025/6791).
Önce aile mahkemesi. Çocuk hâlâ anne veya babasının velayeti altındaysa, velayetin başka birine verilmesi veya kaldırılması aile mahkemesinin işidir; vasi atanması ancak velayet kalktıktan sonra gündeme gelir (Yargıtay 5. HD, 08.02.2021, E. 2020/11651, K. 2021/1061). Velayetin kaldırılması ve vasi atanması aynı dilekçeyle istendiğinde de velayet kaldırılmadıkça vasi atanamayacağı için vasi atanması istemi ayrılarak görevsizlik kararı verilir (Yargıtay 5. HD, 19.02.2024, E. 2023/10821, K. 2024/1778).
Kim Bildirmek Zorundadır? Bildirim Yükümlülüğü (TMK 404/2)
Kanun vesayeti gerektiren durumun kendiliğinden fark edilmesini beklemez: nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler, görevleri sırasında böyle bir durumu öğrenirlerse bunu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadır (TMK 404/2). Uygulamada vasi atanması davalarının önemli bir kısmı nüfus müdürlüklerinin veya aile mahkemelerinin ihbarıyla başlar.
Velayeti kaldıran mahkeme. Velayet anne ve babanın ikisinden de kaldırılınca çocuğa vasi atanır (TMK 348/2). Aile mahkemesi bu durumda vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulunur; teyzenin vasi olarak atandığı böyle bir dosyada vasi atama kararı onanmış, annenin vasinin şahsına yönelik itirazı ise denetim makamına gönderilmiştir (Yargıtay 8. HD, 18.10.2017, E. 2017/2843, K. 2017/13125).
Yeniden evlenme ve terk. Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir ya da velayet kaldırılarak çocuğa vasi atanabilir (TMK 349). Velayet kendisine bırakılan babanın çocuğu teyzesine bırakıp yeniden evlendiği ve çocuğu terk ettiği bir dosyada Yargıtay, velayetin babadan alınmasına ve vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 29.11.2011, E. 2011/9203, K. 2011/20112).
Velayetin kaldırılması ve çocuğun korunması için TMK 346-351 şerhine bakabilirsiniz.
Küçüğe Kim Vasi Olur? Eş ve Hısımların Önceliği
Kural. Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte bir ergini vasi olarak atar ve bunu gecikmeksizin yapmakla yükümlüdür (TMK 413, 419/1).
Hısımların önceliği. Haklı sebepler engel olmadıkça vesayet makamı, vesayet altına alınacak kişinin öncelikle eşini veya yakın hısımlarından birini, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla bu göreve atar; bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur (TMK 414). Küçükler için bu, çoğu zaman büyükanne ve büyükbaba, teyze, hala, amca veya dayı gibi yakınlar anlamına gelir.
Ana veya babanın gösterdiği kişi. Haklı sebepler engel olmadıkça vasiliğe, vesayet altına alınacak kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği kimse atanır (TMK 415). Bu hüküm, çocuğu için ileride vasi atanması ihtimalini düşünen bir ebeveynin tercihini önceden açıklamasına imkân verir.
Vasi atamasına itiraz ve vasilikten kaçınma kuralları için TMK 396-403 şerhinin ilgili bölümüne bakabilirsiniz.
Küçüğe Vasi Atanması Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görev: sulh hukuk mahkemesi. Vasi atama görevi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine aittir ve görev kamu düzenine ilişkindir. Velayeti kaldıran aile mahkemesinin doğrudan vasi ataması bu nedenle bozulmuştur; aile mahkemesi yalnız vesayet makamına ihbarda bulunmakla yetinmelidir (Yargıtay 2. HD, 04.06.2012, E. 2011/19782, K. 2012/15010).
Yetki: küçüğün yerleşim yeri. Vesayet işlerinde yetki küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir (TMK 411). Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri kural olarak ana ve babasının yerleşim yeridir; vesayet altındaki kişilerin yerleşim yeri ise bağlı oldukları vesayet makamının bulunduğu yerdir (TMK 21). Yargıtay, adres kayıt sistemindeki adresin daha önce kaldığı bir kurumun adresi olduğu, küçüğün ise kardeşleriyle birlikte amcasının yanında yaşadığı bir dosyada küçüğün fiilen oturduğu yerin sulh hukuk mahkemesini yetkili saymıştır (Yargıtay 17. HD, 13.01.2015, E. 2014/21594, K. 2015/215). Yetkide dava tarihindeki yerleşim yeri esas alınır; yargılama sırasında yerleşim yeri değişirse mahkeme yetkisizlik kararı veremez (Yargıtay 8. HD, 22.01.2018, E. 2017/7884, K. 2018/1009).
Yerleşim yerinin değiştirilmesi. Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez (TMK 412).
Vasinin Küçük Üzerindeki Yetkileri ve Vesayetin Sona Ermesi
Bakım ve eğitim. Vesayet altındaki kişi küçükse vasi onun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür; vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir (TMK 445).
İzne bağlı işlemler. Vasi küçüğü temsil eder; ancak taşınmaz satışı, dava açma, miras paylaştırma sözleşmesi gibi önemli işlemler vesayet makamının, evlat edinme, mirasın reddi, küçüğün ergin kılınması gibi işlemler ayrıca denetim makamının iznine bağlıdır (TMK 462, 463). Çocuğun mallarının velayet altındaki yönetimi için TMK 352-363 şerhine bakabilirsiniz.
Sona erme. Küçük üzerindeki vesayet onun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; erginliğe mahkemece karar verilmişse mahkeme küçüğün hangi tarihte ergin olacağını tespit ve ilan eder (TMK 470). Çocuğun velayeti sonradan anne veya babaya verilirse vesayetin kaldırılması gündeme gelir.
TMK 404 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 19 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 19 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: velayet ve vesayet ilişkisi (2. Hukuk Dairesinin 2025 tarihli uyuşmazlık giderme kararı, 5. Hukuk Dairesinin 2021 ve 2024 tarihli kararları), velayet altında bulunmayan küçük (2. Hukuk Dairesinin 2011 ve 2024, 5. Hukuk Dairesinin 2023, 18. Hukuk Dairesinin 2013, 20. Hukuk Dairesinin 2016 tarihli kararları), evlilik dışı doğan çocuk (8. Hukuk Dairesinin 2018 tarihli iki kararı), asıl olan velayet (8. Hukuk Dairesi 2017, 18. Hukuk Dairesi 2014, 2. Hukuk Dairesinin 2009 ve 2010 tarihli kararları) ve görev, yetki ve bildirim (2. Hukuk Dairesinin 2011 ve 2012, 8. Hukuk Dairesinin 2017 ve 2018, 17. Hukuk Dairesinin 2015 tarihli kararları). Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. ATIF NOTLARI: 2. Hukuk Dairesinin 07.12.2016 tarihli kararı, vesayet kaldırılmadan velayet davasının incelenemeyeceğini belirttiği için 2025 tarihli uyuşmazlık giderme kararından farklı yöndedir ve yalnız metinde anılmıştır. 2. Hukuk Dairesinin 18.11.2024 tarihli kararında dosyaya ilişkin diğer hassas olgular aktarılmamıştır.
Velayet ve vesayet ilişkisi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Çocuğun yüksek yararı gereğince asıl olan velayet düzenlemesidir; önce velayet davası karara bağlanır, vasi atanmasına ilişkin dava velayetin değiştirilmesi davasını bekletici mesele yapar
Olay: Aynı çocuk hakkında aile mahkemesinde velayetin tevdii, sulh hukuk mahkemesinde vesayetin kaldırılması davaları görülürken bir bölge adliye mahkemesinin iki dairesi, hangi davanın diğerini bekleyeceği konusunda farklı kararlar vermiş ve bölge adliye mahkemesi başkanlar kurulu uyuşmazlığın giderilmesini istemiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin boşanma kararıyla verildiği eşin ölümüyle kendiliğinden diğer eşe geçmediğini, TMK 404 ile 419'u ve çocuk haklarına ilişkin uluslararası sözleşmeleri aktarmış; korunması gereken kişi çocuksa asıl olanın velayet olduğunu, hiçbir çocuğun temsilcisiz bırakılmaması gerektiğini belirtmiştir. Velayetin değiştirilmesi davasının vesayet kararının kaldırılmasına bağlı olmadığını, vasi atanması davasının velayet davasını bekletici mesele yapması gerektiğini belirterek uyuşmazlığı oy birliğiyle ve kesin olarak gidermiştir.
“Korunması gereken kişinin çocuk olması halinde, yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler gereğince asıl olanın çocuğun “velayet” altında olması gerektiği, mümkün olmaması halinde vesayet kurumunun değerlendirilmesi gerektiği aşikardır.”
Ne anlama geliyor?
Vasi atanmış çocuk için ana veya baba velayet davası açarsa önce velayet davası sonuçlanır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiş bir uyuşmazlık giderme kararıdır (5235 s. K. m. 35). Daha önceki 2. Hukuk Dairesinin 07.12.2016 tarihli kararı farklı yöndedir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
Boşanma kararına göre velayet altında bulunmayan ve babası da vesayet altında olan küçüğe vasi atanması istemi sulh hukuk mahkemesinde görülür
Olay: Küçüğe vasi atanması istenmiştir. Sulh hukuk mahkemesi küçüğün annenin velayeti altında olduğunu düşünerek görevsizlik kararı vermiş; aile mahkemesi ise boşanma kararına göre küçüğün velayet altında olmadığını, babanın da vesayet altında bulunduğunu belirterek görevsizlik kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, TMK 404 uyarınca velayet altında bulunmayan her küçüğün vesayet altına alınacağını, boşanma kararına göre küçüğün velayet altında olmadığını, babanın sağ olmakla birlikte vesayet altında bulunduğunu ve küçüğe vasi atanması gerektiğini belirterek sulh hukuk mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“TMK 404. maddesi gereğince velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır.”
Ne anlama geliyor?
Hangi mahkemenin görevli olduğunu, çocuğun o an velayet altında olup olmadığı belirler.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
Velayetin kaldırılması ile küçüklere vasi atanması aynı davada istenirse velayet kaldırılmadıkça vasi atanamayacağından vasi atanması istemi ayrılarak görevsizlik kararı verilir
Olay: İlgili kurum, küçüklerin velayetinin anneden kaldırılmasını ve küçüklere vasi atanmasını aynı davada istemiştir. İki mahkeme ayrı ayrı yetkisizlik kararı vermiş ve dosya yargı yeri belirlenmesi için gönderilmiştir.
Karar: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, velayet kaldırılmadıkça küçüğe vasi atanamayacağını dikkate alarak vasi atanması istemi yönünden davanın ayrılıp görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Velayetin kaldırılması isteminin çekişmesiz yargı işi olduğunu, kesin yetki bulunmadığını ve yetki itirazı yapılmadığını belirterek davanın açıldığı aile mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“velayet kaldırılmadıkça küçüğe vasi atanamayacağı dikkate alınarak vasi atanması istemi yönünden davanın tefrik edilerek görevsizlik kararı verilmesi gerektiği”
Ne anlama geliyor?
Önce aile mahkemesinde velayet kaldırılır, sonra sulh hukukta vasi atanır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Velayet altında bulunmayan küçük
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Boşanma kararıyla velayet verilen ebeveynin ölümüyle velayet kendiliğinden diğer ebeveyne geçmez; askıda kalır ve hâkim ya velayeti diğer ebeveyne verir ya da vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunur
Olay: Boşanma kararıyla çocuğun velayeti anneye bırakılmış; kararın tebliğinden kısa süre sonra anne vefat etmiş ve baba velayet düzenlemesini temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin boşanma kararıyla eşlerden birine verildikten sonra bu eşin ölümüyle kendiliğinden sağ kalan eşe geçmediğini, sürecin sonuna kadar velayetin askıda kalacağını belirtmiştir. Ölümün hâkimin kendiliğinden harekete geçmesini gerektiren bir durum değişikliği olduğunu (TMK 183), babanın velayeti üstlenmesine engel bulunup bulunmadığının sosyal inceleme ve gerekirse çocuğun dinlenmesiyle araştırılması, engel varsa TMK 404/2 uyarınca vasi atanması için sulh hukuk mahkemesine ihbarda bulunulması gerektiğini belirterek hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Çocuğun velayeti boşanma kararı ile eşlerden birine verildikten sonra bu eşin ölümüyle velayet kendiliğinden sağ kalan diğer eşe geçmez.”
Ne anlama geliyor?
Boşanmadan sonra velayet sahibi ebeveyn ölürse diğer ebeveyn velayet için mahkeme kararı almalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Dosyadaki diğer olgular ile kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
Velayet kendisine verilen anne ile baba kısıtlanınca çocuk velayet altında bulunmaz; vasi atanması istemi küçüğün yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinde görülür
Olay: Boşanma kararıyla velayeti anneye verilen çocuğun annesi ve babası ayrı tarihlerde kısıtlanmıştır. Aile mahkemesi ile sulh hukuk mahkemesi, uyuşmazlığın velayet mi vesayet mi olduğu konusunda ayrı ayrı görevsizlik ve yetkisizlik kararı vermiş, dosya yargı yeri belirlenmesi için gönderilmiştir.
Karar: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, çocuğun evlilik içinde doğduğunu, velayetin anneye verildiğini ve anne ile babanın kısıtlandığını belirlemiş; velayet altında bulunmayan küçüğün vesayet altına alınması gerektiğini ve küçüğün dava tarihindeki yerleşim yerine göre yetkili sulh hukuk mahkemesinin uyuşmazlığı çözeceğini belirterek sulh hukuk mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“Velâyet altında bulunmayan küçüğün vesayet altına alınması gerekli olduğundan”
Ne anlama geliyor?
Anne ve baba kısıtlıysa çocuk için sulh hukuk mahkemesinden vasi atanması istenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi
Evlat edinenin ölümüyle velayet öz ana ve babaya kendiliğinden dönmez; küçüğe vasi atanır ve uyuşmazlık sulh hukuk mahkemesinde görülür
Olay: Evlatlık verilen küçük çocuğu evlat edinen kişi vefat etmiş; öz anne çocuğa vasi atanmasını istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi öz anne ve baba sağ olduğu için velayet konusunun aile mahkemesine ait olduğunu, aile mahkemesi ise evlat edinenin ölümüyle velayetin öz ebeveynlere geçmeyeceğini belirterek görevsizlik kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, TMK 314/1 uyarınca ana ve babaya ait hak ve yükümlülüklerin evlat edinene geçtiğini ve TMK 404'ü aktararak evlat edinenin ölümü nedeniyle küçüğe vasi tayini gerektiğini, velayetin tekrar öz ana ve babaya geçmesinin söz konusu olmadığını belirtmiş ve sulh hukuk mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“Somut olayda; evlat edinenin ölmüş olması nedeniyle yaşı küçük çocuğa vasi tayini gerektiği, velayetin tekrar anne, babaya geçmesinin söz konusu olmadığı anlaşılmakla, vesayet hükümlerine tâbi uyuşmazlığın Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekir.”
Ne anlama geliyor?
Evlat edinen ölürse çocuk öz ailesinin velayetine dönmez; sulh hukuktan vasi atanması istenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Velayet sahibi annenin ölümüyle yasal temsilcisiz kalan küçükler için vesayeti gerektiren hâl vardır; kayyım değil vasi atanmalıdır
Olay: Boşanma kararıyla küçüklerin velayeti anneye verilmiş, küçükler annenin sağlığında sürekli onun yanında yaşamış ve anne vefat etmiştir. Baba, küçükler adına soybağının reddi davası açılabilmesi için onlara kayyım atanmasını istemiş ve mahkeme istemi kabul etmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, TMK 404'ü aktararak anne yanında yaşayan küçüklerin annenin ölümü üzerine yasal temsilcisiz kaldıklarını ve vesayeti gerektiren hâllerin bulunduğunu belirtmiş; kendilerine vasi atanması gerekirken kayyım atanmasını doğru bulmayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“anne yanında yaşayan küçüklerin annenin ölümü üzerine yasal temsilcisiz kaldıklarından vesayeti gerektiren hallerin mevcut olması nedeniyle kendilerine vasi atanması gerekirken kayyım ataması talebinin kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor?
Yasal temsilcisiz kalan çocuk için belirli bir işe özgü kayyım değil, genel yetkili vasi atanır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve doğum tarihi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Anne ve babası bilinmeyen bulunmuş çocuk velayet altında değildir ve vesayet altına alınması zorunludur; hakkında koruma kararı verilmiş olması vasi atanması gerekliliğini ortadan kaldırmaz
Olay: Hakkında koruma kararı verilen ve bulunmuş çocuk olarak nüfusa tescil edilen küçüğün anne ve babası bilinmemektedir. İlgili kurumun başvurusu üzerine vasi atanması istenmiş, mahkeme istemi reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bulunmuş çocuğun velayet altında olmadığını, TMK 404/1 uyarınca vesayet altına alınmasının zorunlu olduğunu ve mahkemenin kurumun başvurusuyla bu durumu öğrendiğini belirtmiştir. Küçüğün koruma altına alınmış olmasının vasi atanması gerekliliğini ortadan kaldırmadığını, dosyadaki sağlık kurulu raporuna göre kısıtlama kararı da verilmesi gerektiğini belirterek istemin reddini oy birliğiyle bozmuştur.
“Küçüğün koruma altına alınmış olması, vasi atanması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.”
Ne anlama geliyor?
Devlet korumasındaki çocuğun da hukuki işlemlerde temsil için vasiye ihtiyacı vardır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri ile sağlık raporunun ayrıntıları aktarılmamıştır.
Evlilik dışı doğan çocuk
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Evlilik dışı doğan çocuğun annesi küçükse babanın çocuğu tanıması velayeti kendiliğinden babaya geçirmez; çocuğa vasi atanması gerekir
Olay: Evlilik dışı doğan çocuğu baba tanımış; nüfus müdürlüğü, annenin doğum tarihinde ergin olmaması nedeniyle çocuğun vesayet altına alınmasını istemiş ve mahkeme istemi reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 335, 336, 337 ve 404'ü aktarmış; annenin küçük olması nedeniyle veli olmasının mümkün olmadığını, velayet kendisindeki tarafın bu hakkı kullanamaması üzerine diğer tarafın çocuğu tanımasıyla velayetin kendiliğinden tanıyan tarafa geçmeyeceğini belirterek küçüğe vasi atanması gerekirken istemin reddedilmesini oy birliğiyle bozmuştur.
“velayet kendisi üzerinde bulunan tarafın bu hakkı kullanamaması üzerine, diğer tarafın çocuğu tanıması sonucunda velayetin kendiliğinden tanıyan tarafa geçmeyeceği açıktır.”
Ne anlama geliyor?
Tanıma soybağı kurar, velayet vermez; baba velayet için mahkemeye başvurmalıdır (TMK 337/2).
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi adları ve doğum tarihleri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Tanıma ile velayet hakkı mahkeme hükmü olmaksızın babaya geçmez; ancak anne karar aşamasında ergin olmuşsa çocuk annenin velayeti altına girdiğinden vasi atanması istemi konusuz kalır
Olay: Evlilik dışı doğan ve baba tarafından tanınan çocuk için, annenin ergin olmaması nedeniyle nüfus müdürlüğü vasi atanmasını istemiş; mahkeme çocuğun babanın velayeti altında olduğu gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 337/2'yi aktararak tanıma ile babanın velayeti alma hakkının doğduğunu ama mahkeme hükmü olmaksızın velayetin babaya geçmediğini, bu nedenle mahkemenin gerekçesinin yanlış olduğunu belirtmiştir. Ancak temyiz inceleme tarihinde anne ergin olduğundan çocuğun annenin velayeti altına girdiğini ve vasi atanması isteminin konusuz kaldığını belirterek hükmü gerekçesini değiştirerek oy birliğiyle onamıştır.
“Yani mahkeme hükmü olmaksızın tanıma ile velayet hakkı doğrudan babaya geçmemektedir.”
Ne anlama geliyor?
Annesi ergin olunca çocuk annenin velayetine girer; vasi atanması ihtiyacı ortadan kalkar.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş, gerekçesi düzeltilerek onanmıştır. Kişi, kurum ve tarih bilgileri aktarılmamıştır.
Asıl olan velayet
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Vesayete ilişkin hükümler kamu düzenine ilişkindir ve aslolan çocuğun velayet altında bulunmasıdır; boşanmada velayeti anneye verilen ve annesi sağ olan çocuğa vasi atanamaz
Olay: Boşanma kararıyla velayeti anneye verilen çocuk hakkında, annesi sağ olduğu hâlde kısıtlama ve vasi atanması kararı verilmiş ve karar temyiz edilmeden kesinleşmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kararın kanun yararına bozulmasını istemiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 336/3 ve 404/1'i aktararak vesayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olduğunu, aslolanın ergin olmayan çocukların velayet altında bulunması olduğunu belirtmiştir. Çocuğun annesinin velayeti altında bulunduğunu ve velayetin anneden alındığına dair bir iddia veya bilgi bulunmadığını belirterek vasi atanması kararını sonuca etkili olmamak kaydıyla oy birliğiyle kanun yararına bozmuştur.
“Vesayet hakkındaki hükümler kamu düzenine ilişkin olup, aslolan ergin olmayan çocukların velayet altında bulunmasıdır.”
Ne anlama geliyor?
Çocuk anne veya babasının velayeti altındaysa ona vasi atanamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir kanun yararına bozma kararıdır; sonuca etkili değildir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Velayeti kendisine bırakılan anne ölmüş olsa bile velayet daha önce kesinleşen kararla babaya verilmişse çocuk velayet altındadır ve vasi atanması koşulu yoktur
Olay: Nüfus müdürlüğünün ihbarıyla yaş küçüklüğü nedeniyle çocuğa vasi atanması istenmiş ve mahkeme istemi kabul etmiştir. Boşanmayla velayeti anneye verilen çocuğun annesi ölmüş; ancak baba daha önce velayetin değiştirilmesi davası açmış ve velayet babaya verilerek karar kesinleşmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, TMK 404 uyarınca yalnız velayet altında bulunmayan küçüğün vesayet altına alınacağını, velayetin kesinleşen kararla babaya verildiğini belirterek küçük velayet altında olduğundan vasi atanması koşulunun gerçekleşmediğini ve davanın reddi gerektiğini belirterek hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Küçük velayet altına alınmakla vasi atanması koşulu gerçekleşmediğinden davanın reddine karar verilmek üzere hükmün bozulması gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Velayet başka ebeveyne geçmişse nüfus ihbarı üzerine vasi atanamaz; güncel velayet kararı araştırılmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Boşanma kararında velayet hiçbir ebeveyne verilmemişse aslolan çocuğun velayet altında bulunmasıdır; annenin velayet talebi aile mahkemesinde görülmeli, vesayet davası bekletilmelidir
Olay: Boşanma kararında çocuğun velayeti, babanın hükümlü olması nedeniyle ona verilmemiş, anneye de verilmemiştir. Çocuğa vasi atanması istenmiş, annenin dilekçesi ise velayetin kendisine verilmesi talebini de içermektedir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, aslolanın küçüğün velayet altında bulunması olduğunu ve TMK 404/1'i aktarmış; velayetin anneye verilmemesini gerektiren bir sebep bulunmadığını, velayet talebinin aile mahkemesinin görevine girdiğini belirterek bu istek yönünden görevsizlik kararı verilmesi ve sonucuna kadar vesayet yargılamasının bekletilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Aslolan küçüğün velayet altında bulunmasıdır.”
Ne anlama geliyor?
Uygun bir ebeveyn varsa önce velayetin ona verilmesi değerlendirilir; vasi ikinci seçenektir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayet hakkı yalnız çocuğun ana ve babasına aittir; küçüklerin dedelerinin velayeti altına alınmasına karar verilemez, dede ancak vasi olarak atanabilir
Olay: Mahkeme küçükler hakkında vesayet kararı vermiş, ancak hüküm fıkrasında küçüklerin dedelerinin "velayeti altına" alınmasına karar vermiştir. Karar hem esas hem de vasinin şahsı yönünden temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vasi atanmasının esasına yönelik itirazları yerinde görmemiş; velayet hakkının münhasıran çocukların ana ve babasına ait olduğunu (TMK 335) ve TMK 404'ü aktararak dedenin velayeti altına almaya ilişkin hükmü yasaya aykırı bulmuş, bu bölümü "vasi atanmasına" şeklinde düzelterek onamıştır. Vasinin şahsına yönelik itiraz yönünden ise dosyayı TMK 422 uyarınca vesayet makamı ve denetim makamında incelenmek üzere oy birliğiyle geri çevirmiştir.
“Kısıtlanmalarına karar verilen küçüklerin dedelerinin “velayeti altına ” alınmasına şeklindeki hüküm yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor?
Büyükanne ve büyükbaba çocuğun velisi değil, ancak vasisi olabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Görev, yetki ve bildirim
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayeti anneden kaldıran aile mahkemesi çocuğa doğrudan vasi atayamaz; vasi atama görevi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine aittir ve aile mahkemesi yalnız ihbarda bulunur
Olay: Aile mahkemesi davalı annenin iki küçük çocuk üzerindeki velayetini kaldırmış ve aynı kararla davacının vasi olarak atanmasına karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin kaldırılmasına ilişkin itirazları yerinde görmemiş; ancak velayeti annelerinden alınan küçüklere vasi atama görevinin vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemelerine ait olduğunu, görevin kamu düzenine ilişkin bulunduğunu belirtmiştir. Aile mahkemesinin vesayet makamına ihbarda bulunmakla yetinmesi gerektiği gerekçesiyle vasi atamasına ilişkin bölümü bozmuş, diğer bölümleri oy birliğiyle onamıştır.
“Yerel mahkemece küçüklere vasi atanması için ilgili vesayet makamına ihbarda bulunulmakla yetinilmesi gerekirken, yazılı şekilde davacının vasi olarak atanmasına karar verilmesi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Velayetin kaldırılması aile mahkemesinde, vasi atanması sulh hukuk mahkemesinde yapılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Velayet anne ve babanın ikisinden de alınınca velayet askıda kalır ve aile mahkemesinin ihbarı üzerine sulh hukuk mahkemesi küçüğe vasi atar; vasinin şahsına itiraz vesayet ve denetim makamında incelenir
Olay: Aile mahkemesi çocuğun velayetini anne ve babadan kaldırmış ve TMK 348/2 uyarınca vasi atanması için ihbarda bulunmuştur. Sulh hukuk mahkemesi küçüğe teyzesini vasi olarak atamış; karar baba ve anne tarafından temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vasi atanmasının esasına yönelik babanın temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek hükmü onamıştır. Annenin temyizinin vasinin şahsına itiraz niteliğinde olduğunu, TMK 422 uyarınca bunun önce vesayet makamı, kabul edilmezse denetim makamı tarafından incelenmesi gerektiğini belirterek bu yönden dosyayı oy birliğiyle geri çevirmiştir.
“temyiz vasinin şahsına itiraza ilişkindir.”
Ne anlama geliyor?
Velayet ikisinden de kaldırılırsa yakın bir hısım vasi olabilir; vasiye itiraz ayrı yolla yapılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Yeniden evlenme tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak velayet sahibi ebeveyn çocuğu terk etmişse velayet kaldırılarak vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulur
Olay: Boşanma kararıyla velayeti babaya bırakılan çocuğun annesi ölmüş; baba çocuğu teyzesine bırakıp yeniden evlenmiştir. Çocuk dava tarihinden önce ve halen kardeşiyle birlikte teyzesinin yanında kalmaktadır. Teyzenin istemi mahkemece reddedilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 349'u aktararak velayete sahip ebeveynin yeniden evlenmesinin tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmediğini, ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet kaldırılarak vasi atanabileceğini belirtmiştir. Babanın çocuğu terk ettiği gerçekleştiğinden velayetin babadan alınmasına ve vasi atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulmasına karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasının gerektirmez ise de, çocuğun menfaati gerektirdiğinde, velayet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğu fiilen bakan yakın, velayetin kaldırılmasını ve vasi atanmasını sağlayabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Ergin olan diğer çocuk yönünden temyiz hukuki yarar yokluğundan reddedilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi
Velayeti kaldırılan çocuğa vasi atanmasında yetki çocuğun yerleşim yerindeki vesayet dairesine aittir; adres kaydı değil, çocuğun yerleşmek niyetiyle fiilen oturduğu yer esas alınır
Olay: Anne ve babanın velayeti kaldırılan çocuğa vasi atanması istenmiş; iki sulh hukuk mahkemesi ayrı ayrı yetkisizlik kararı vermiştir. Çocuğun adres kaydı daha önce kaldığı bir kurumun adresi görünmekte, çocuk ise kardeşleriyle birlikte amcasının yanında yaşamaktadır.
Karar: Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, TMK 404, 411 ve yerleşim yerini tanımlayan hükmü aktarmış; adres kaydına göre görünen adresin çocuğun ayrıldığı kuruma ait olduğunu, çocuğun kardeşleriyle birlikte amcasının yanında ikamet ettiğini belirterek çocuğun fiilen oturduğu yerin sulh hukuk mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“Dava, anne ve babada bulunan velayet hakkının mahkemece kaldırılması sebebiyle velayet altında bulunmayan çocuğa vasi atanması istemine ilişkindir.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğa vasi, fiilen yaşadığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden istenmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer, kurum ve adres bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Vesayet davasında yetki dava tarihindeki yerleşim yerine göre belirlenir; yargılama sırasında yerleşim yeri değişirse mahkeme yetkisizlik kararı veremez
Olay: Anne ve babasının velayeti kaldırılarak devlet korumasına verilen küçüğe, büyükbabası vasi olarak atanmak istemiştir. Mahkeme, küçüğün yerleşim yeri konusunda araştırma yapmadan vasi adayının beyanlarıyla yetinerek yetkisizlik kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 411 ve 412 ile adres kayıt sistemine ilişkin mevzuatı aktarmış; yetkide dava tarihindeki yerleşim yerinin esas alınacağını, yargılama sırasında yerleşim yerinin değişmesinin yetkisizlik sebebi olmayacağını belirtmiştir. Nüfus kaydındaki yerleşim yerine rağmen araştırma yapılmadan yetkisizlik kararı verilmesini doğru bulmayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Dava tarihinden sonra yargılama sırasında kısıtlanması istenilen kişinin yerleşim yerinin değişmesi halinde mahkemece yetkisizlik kararı verilemez.”
Ne anlama geliyor?
Davayı açtığınız tarihteki yerleşim yeri mahkemesi, çocuk sonradan taşınsa da yetkili kalır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 404 ile ilgili maddeler
- TMK m. 396 — Vesayet organları: vesayet makamı, denetim makamı, vasi ve kayyım (TMK 396-403)
- TMK m. 405 — Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlama ve vasi atanması (TMK 405, 409-410)
- TMK m. 335 — Velayet kimdedir? (TMK 335-338)
- TMK m. 346 — Çocuğun korunması ve velayetin kaldırılması (TMK 346-351)
- TMK m. 305 — Evlat edinme (TMK 305-320)
- TMK m. 352 — Çocuk malları (TMK 352-363)
- TMK m. 182 — Boşanmada çocuklar ve velayetin değiştirilmesi (TMK 182-184)
- TMK m. 11 — Erginlik
- TMK m. 19 — Yerleşim yeri
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Çocuk anne veya babasının velayeti altındaysa vasi atanmasını değil, gerekiyorsa aile mahkemesinde velayetin değiştirilmesini veya kaldırılmasını isteyin.
- 2.Boşanmadan sonra velayet sahibi ebeveyn vefat ettiyse diğer ebeveyn olarak velayetin size verilmesi için hemen aile mahkemesine başvurun; velayet kendiliğinden geçmez.
- 3.Evlilik dışı doğan çocuğu tanıdıysanız velayet için ayrıca mahkeme kararı gerektiğini unutmayın; anne küçük, kısıtlı veya ölmüşse hâkim vasi atayabilir ya da velayeti size verebilir.
- 4.Velayeti kalkmış veya velayet altında olmayan bir çocuğa bakıyorsanız çocuğun fiilen yaşadığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden vasi atanmasını isteyin; yakın hısım olarak öncelik hakkınız vardır.
- 5.Anne veya baba olarak, ileride çocuğunuza vasi atanırsa tercih ettiğiniz kişiyi açıkça belirtin; haklı sebep yoksa gösterdiğiniz kişi atanır (TMK 415).
- 6.Vasi atanmış bir çocuk için velayet davası açacaksanız aile mahkemesine başvurun; Yargıtay'a göre önce velayet davası sonuçlanır.
- 7.Vasi olarak atandıysanız taşınmaz satışı, dava açma ve mirasın reddi gibi işlemlerden önce vesayet ve gerekirse denetim makamından izin alın.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.