Kısa cevap · TMK 413
Vesayet makamı, vasilik görevini yapabilecek yetenekte bir ergini vasi olarak atar; haklı sebep yoksa önce kişinin eşi veya yakın hısımlarından biri, kişi ya da ana veya babası birini göstermişse o kişi atanır (TMK 413-415). Yargıtay'a göre ergin olmak yetmez; adayın kişisel yeteneği, ahlaki yapısı ve yaşam biçimi de değerlendirilir. Birden çok vasi atanabilir, ama birlikte görev için hepsinin rızası gerekir ve atamanın sebebi ile yetkileri kararda gösterilmelidir. Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar, haysiyetsiz hayat sürenler, kişiyle menfaati önemli ölçüde çatışan veya arasında düşmanlık bulunanlar vasi olamaz (TMK 418). Vasiliğe atanan kişi on gün içinde kanundaki sebeplerle kaçınabilir; ilgililer de on gün içinde atamaya itiraz edebilir. Kaçınma ve itirazı önce vesayet makamı (sulh hukuk), yerinde görmezse denetim makamı (asliye hukuk) inceler ve denetim makamının kararı kesindir (TMK 422). Kısıtlanan ergin çocuk kural olarak vasi yerine ana ve babasının velayeti altında bırakılır (TMK 419/3).
Bu sayfada neler var? (14 bölüm)
- TMK 413 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Vasi Kim Olabilir? Yetenek, Ahlaki Yapı ve Birden Çok Vasi (TMK 413)
- Vasi Olmada Öncelik Kimde? Eş, Yakın Hısım ve Kişinin Gösterdiği Vasi (TMK 414-415)
- Vasiliği Kabul Etmek Zorunlu mu? Vasilikten Kaçınma Sebepleri (TMK 416-417)
- Kimler Vasi Olamaz? Kısıtlılık, Yasaklılık, Menfaat Çatışması ve Düşmanlık (TMK 418)
- Vasi Atanması Nasıl Olur? Kısıtlanan Ergin Çocuk, Geçici Önlemler, Tebliğ ve İlan (TMK 419-421)
- Vasi Atanmasına Nasıl İtiraz Edilir? Kaçınma, İtiraz ve Denetim Makamı (TMK 422-424)
- Vasi Ne Zaman Göreve Başlar? Kesinleşme Şerhi ve Kanun Yolu (TMK 425)
- TMK 413 Yargıtay kararları
- TMK 413 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Vasi
- Vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili menfaatlerini korumak ve onu hukuki işlemlerde temsil etmekle görevli kişi (TMK 403).
- Vesayet makamı / denetim makamı
- Vasiyi atayan sulh hukuk mahkemesi ile itirazları kesin olarak karara bağlayan asliye hukuk mahkemesi (TMK 397).
- Öncelik
- Haklı sebep yoksa önce eşin veya yakın hısımlardan birinin; kişi ya da ana veya babası birini göstermişse o kişinin atanması (TMK 414, 415).
- Birlikte ve ayrı ayrı vasilik
- Birden çok vasi, görevi birlikte ya da vesayet makamının belirlediği yetkilere göre ayrı ayrı yürütür; birlikte görev rızaya bağlıdır (TMK 413).
- Kaçınma
- Vasiliğe atanan kişinin, kanunda sayılan sebeplere dayanarak on gün içinde görevi kabul etmemesi (TMK 417, 422/1).
- Vasinin şahsına itiraz
- İlgililerin, atamayı öğrendikten sonra on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürmesi (TMK 422/2).
- Görevin verilmesi
- Atama kararı kesinleşince vesayet makamının vasiyi göreve başlatmak için gerekli işlemleri yapması (TMK 425).
Bir bakışta TMK 413
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim vasi olur | Görevi yapabilecek yetenekte bir ergin; kişisel yetenek, ahlaki yapı ve yaşam biçimi de değerlendirilir. | TMK m. 413/1; 18. HD 11.02.2013 |
| Birden çok vasi | Atanabilir; birlikte görev için rıza gerekir, sebep ve yetkiler kararda gösterilir. | TMK m. 413/2-3; 18. HD 19.04.2016; 2. HD 27.03.2012 |
| Öncelik | Haklı sebep yoksa eş veya yakın hısım; yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler dikkate alınır. | TMK m. 414 |
| Gösterilen kişi | Haklı sebep yoksa kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği kimse atanır; bu nedenle kişi duruşmaya davet edilmelidir. | TMK m. 415; 2. HD 24.05.2010 |
| Kabul yükümlülüğü | Kişinin yerleşim yerinde oturan ve vasiliğe atanan kimse görevi kabul etmek zorundadır. | TMK m. 416 |
| Kaçınma sebepleri | 60 yaş, bedensel engel veya sürekli hastalık, dörtten çok çocuk velisi olmak, başka vasilik, belirli kamu görevleri. | TMK m. 417 |
| Vasi olamayanlar | Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar, haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati önemli ölçüde çatışanlar veya düşmanlık bulunanlar, ilgili vesayet hâkimleri. | TMK m. 418 |
| Vasi kısıtlanırsa | Vasilik sona erer; yeni vasi atanmadan kısıtlı adına işlem ve tebligat yapılamaz. | TMK m. 418/1, 479; 4. HD 25.03.2019 |
| Kısıtlanan ergin çocuk | Kural olarak vesayet yerine ana ve babanın velayeti altında bırakılır; velayet ana ve baba dışında kimseye verilemez. | TMK m. 419/3, 335; 2. HD 14.02.2005; 8. HD 25.01.2018 |
| Velayette bırakılan kısıtlı | Velayet hükümleri uygulanır; görevli mahkeme aile mahkemesidir, TMK 462-463 izinleri aranmaz, veli 417'ye göre kaçınamaz. | 4787 s.K. m. 4; 8. HD 02.12.2019; 8. HD 18.01.2018 |
| Geçici önlem | Vasi atanmadan önce kişinin fiil ehliyeti geçici olarak kaldırılabilir ve temsilci atanabilir; karar ilan olunur. | TMK m. 420; 1. HD 08.11.2013 |
| İlan edilmeyen geçici önlem | İlan yoksa ara karar gereğince satış ilanının temsilciye tebliği mümkün görülmemiştir. | TMK m. 420/2; 12. HD 19.06.2025 |
| Kaçınma ve itiraz | On gün içinde; önce vesayet makamı, yerinde görmezse denetim makamı karar verir; temyiz dilekçesi bu nitelikte sayılır. | TMK m. 422; 8. HD 18.01.2018 |
| İtirazda yetki | Atamaya itirazı atamayı yapan vesayet makamı inceler; izinsiz taşınma yetkiyi değiştirmez. | TMK m. 412, 422; 5. HD 03.03.2025 |
| Denetim makamı kararı | Kesindir, temyiz edilemez. | TMK m. 488; 18. HD 16.09.2015 |
| İkinci vasi atanması | Kesinleşmiş vesayette birlikte görev için ikinci vasi atanması kararı itiraza değil kanun yoluna tabidir. | 2. HD 03.10.2011 |
| Tereke temsilcisi | Özel kayyım niteliğindedir; kişisine itiraz da 422'deki usule tabidir. | TMK m. 431, 640; 8. HD 03.04.2014 |
| Görevin verilmesi | Atama kararı kesinleşince vasi göreve başlatılır; kesinleşme karar üzerine yazılan şerhle belirtilir. | TMK m. 425; HMK m. 302/4 |
TMK 413 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Üçüncü Kısım: Vesayet › Birinci Bölüm: Vesayet Düzeni · Dördüncü Ayırım: Vasinin Atanması › A. Koşulları (413-418) · B. Atama usulü (419-425)
Vasinin atanması: koşullar, öncelik, kabul, kaçınma, engeller ve itiraz (m. 414-425 dahil) — Madde 413
- (1)Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar.
- (2)Gereken durumlarda, bu görevi birlikte veya vesayet makamı tarafından belirlenen yetkileri uyarınca ayrı ayrı yerine getirmek üzere birden çok vasi atanabilir.
- (3)Rızaları bulunmadıkça birden çok kimse vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilemez.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 413-425 bu tarihte yürürlüğe girmiştir. 413-416 ve 418-425 o tarihten bu yana değişmemiştir; değişiklikler yalnız vasilikten kaçınma sebeplerini düzenleyen TMK 417'dedir. |
| 25.04.2013 | 6462 sayılı Kanun m. 1/52-ç (RG 03.05.2013, S. 28636) | Engelli bireylere yönelik ibareleri değiştiren 6462 sayılı Kanunla TMK 417'nin ikinci bendindeki "özürleri" ibaresi "engelleri" olarak değiştirilmiştir. |
| 02.07.2018 | 700 sayılı KHK m. 139 (RG 07.07.2018, S. 30471 Mükerrer) | Anayasa değişikliklerine uyum amacıyla TMK 417'nin beşinci bendindeki "ve Bakanlar Kurulu üyeleri" ibaresi "üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar," olarak değiştirilmiştir. |
TMK 417'nin 2013 ve 2018 değişikliklerinden önceki metni (resmî metindeki dipnotlara göre)
Madde 417 — Aşağıdaki kişiler vasiliği kabul etmeyebilirler: 1. Altmış yaşını doldurmuş olanlar, 2. Bedensel özürleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle bu görevi güçlükle yapabilecek olanlar, 3. Dörtten çok çocuğun velisi olanlar, 4. Üzerinde vasilik görevi olanlar, 5. Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Bakanlar Kurulu üyeleri, hâkimlik ve savcılık mesleği mensupları.
Vasi Kim Olabilir? Yetenek, Ahlaki Yapı ve Birden Çok Vasi (TMK 413)
Vesayet kararıyla birlikte en önemli soru, vasinin kim olacağıdır. Kanunun başlangıç kuralı şudur:
Gereken durumlarda, bu görevi birlikte veya vesayet makamı tarafından belirlenen yetkileri uyarınca ayrı ayrı yerine getirmek üzere birden çok vasi atanabilir.
Rızaları bulunmadıkça birden çok kimse vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilemez.
Ergin olmak yetmez. Yargıtay'a göre vesayet makamı vasi olarak ergin bir kişiyi atar; ancak ehil veya ergin olmak tek başına yeterli değildir. Mahkeme vasi atayacağı kişinin kişisel yeteneğini, becerilerini, ahlaki yapısını ve yaşam biçimini de değerlendirmek zorundadır (Yargıtay 18. HD, 11.02.2013, E. 2012/14586, K. 2013/1475; aynı yönde Yargıtay 2. HD, 02.03.2006, E. 2005/17985, K. 2006/2658). Vasi, vesayet altındaki kişinin kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korumak ve onu hukuki işlemlerde temsil etmekle yükümlü olduğundan (TMK 403; vesayet organları şerhi) bu değerlendirme göstermelik olamaz.
Kural tek vasidir. İşlerin durumu, malların başka yerlerde bulunması veya özel sebepler gerektiriyorsa birden çok vasi atanabilir. Yargıtay, birden çok vasi atanmasının sebebinin kararda gösterilmesini ve birlikte görev yapacak vasilerin rızasının alınmasını aramaktadır; rıza alınmadan ve yetkiler belirlenmeden birlikte görevlendirme bozma sebebidir (Yargıtay 18. HD, 19.04.2016, E. 2016/6449, K. 2016/6201; Yargıtay 2. HD, 06.07.2010, E. 2010/2701, K. 2010/13512; Yargıtay 2. HD, 02.04.2008, E. 2007/20545, K. 2008/4551). Buna karşılık vasilerin vesayeti birlikte değil, vesayet makamının belirlediği yetkilere göre ayrı ayrı yürütmek üzere atanması, rıza şartına tabi değildir; Yargıtay böyle bir atamayı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 27.03.2012, E. 2011/10657, K. 2012/7277).
Sonradan ikinci vasi. Kesinleşmiş bir vesayette önceki vasinin yanına birlikte görev yapmak üzere ikinci bir vasi atanması da rızaya bağlıdır. Yargıtay, böyle bir kararın denetim makamına itirazla değil kanun yoluyla incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 03.10.2011, E. 2011/578, K. 2011/14771).
Vasi Olmada Öncelik Kimde? Eş, Yakın Hısım ve Kişinin Gösterdiği Vasi (TMK 414-415)
Aile önceliği ve haklı sebep. Kanun, vasiliği öncelikle aileye bırakır: eş veya yakın bir hısım, vasilik koşullarını taşıyorsa ve haklı bir sebep engel değilse vasi olarak atanır. Birden çok aday varsa yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler belirleyicidir. Aile üyeleri arasında çekişme, menfaat çatışması veya düşmanlık varsa bu durum haklı sebep oluşturabilir ve mahkeme aile dışından, örneğin bir avukatı vasi olarak atayabilir. Yargıtay'ın incelediği bir dosyada, ilk atanan kişinin vasilikten kaçınması kabul edilince bir avukat vasi olarak atanmıştır (Yargıtay 8. HD, 18.01.2018, E. 2017/8266, K. 2018/743).
Kişinin kendi tercihi. Vesayet altına alınacak kişi veya ana ya da babası birini göstermişse, haklı sebep yoksa bu kişi atanır. Yargıtay, bu hak nedeniyle kısıtlanması istenen kişinin davadan haberdar edilmesini ve duruşmaya davet edilmesini zorunlu saymış; duruşma açılmadan, tensip zaptıyla birlikte verilen kısıtlama kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 24.05.2010, E. 2009/21807, K. 2010/10038). Kendi isteğiyle kısıtlanan kişi bakımından bu hak ayrıca önem taşır (TMK 408).
Ana ve babanın gösterdiği kişi. Yargıtay, bakım ve gözetimi annesi tarafından yürütülen ergin bir kısıtlının dosyasında, önce annenin beyanının alınması gerektiğini, annenin başka birini göstermesi hâlinde haklı sebep bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 14.02.2005, E. 2004/15802, K. 2005/1935).
Vasiliği Kabul Etmek Zorunlu mu? Vasilikten Kaçınma Sebepleri (TMK 416-417)
Aile meclisince atanma hâlinde vasiliği kabul yükümlülüğü yoktur.
1. Altmış yaşını doldurmuş olanlar,
2. (Değişik: 25/4/2013-6462/1 md.) Bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle bu görevi güçlükle yapabilecek olanlar,
3. Dörtten çok çocuğun velisi olanlar,
4. Üzerinde vasilik görevi olanlar,
5. (Değişik: 2/7/2018-KHK-700/139 md.) Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, hâkimlik ve savcılık mesleği mensupları.
Kural: kabul zorunluluğu. Vasilik bir kamu görevi niteliğindedir; kişinin yerleşim yerinde oturan ve vasiliğe atanan kimse görevi kabul etmek zorundadır. Kaçınma ancak 417'de sayılan sebeplerden birine dayanabilir. Yargıtay, hükümlü eşine vasi atanan kişinin kaçınma istemini vesayet makamı ve denetim makamı yasal koşulları bulunmadığı gerekçesiyle reddettikten sonra yapılan temyizi, denetim makamının kararı kesin olduğu için reddetmiştir (Yargıtay 8. HD, 18.01.2018, E. 2017/8818, K. 2018/737; aynı yönde Yargıtay 8. HD, 18.01.2018, E. 2017/8173, K. 2018/822).
Kaçınma nasıl ileri sürülür? Vasiliğe atanan kişi, atamanın kendisine tebliğinden itibaren on gün içinde kaçınma hakkını kullanabilir (TMK 422/1). Kaçınma dilekçesi kararı veren sulh hukuk mahkemesine verilir; mahkeme sebebi yerinde bulursa yeni vasi atar, bulmazsa görüşüyle birlikte dosyayı asliye hukuk mahkemesine gönderir. Kararı doğrudan temyiz etmek bu sırayı atlatmaz; Yargıtay bu tür temyiz dilekçelerini kaçınma dilekçesi sayarak dosyayı bu usulün işletilmesi için geri göndermektedir (Yargıtay 8. HD, 13.02.2018, E. 2017/8142, K. 2018/2121; Yargıtay 8. HD, 30.04.2018, E. 2018/9840, K. 2018/11816; Yargıtay 18. HD, 29.04.2014, E. 2014/997, K. 2014/7926). Kaçınma veya itiraz karara bağlanıncaya kadar atanan kişi vasiye ait görevleri yerine getirmek zorundadır (TMK 423).
Kimler Vasi Olamaz? Kısıtlılık, Yasaklılık, Menfaat Çatışması ve Düşmanlık (TMK 418)
1. Kısıtlılar,
2. Kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler,
3. Menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar,
4. İlgili vesayet daireleri hâkimleri.
Kısıtlılar. Kendisi kısıtlı olan kişi başkasına vasi olamaz; vasi sonradan kısıtlanırsa vasilik görevi de sona erer (TMK 479). Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, hükümlü davalıya atanan vasinin kendisi vesayet altına alındığı için temsil yetkisinin sona erdiğini, bu kişi adına yapılan karar tebliğinin geçersiz olduğunu ve önce yeni bir vasi atanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 4. HD, 25.03.2019, E. 2018/4015, K. 2019/1717).
Kamu hizmetinden yasaklılar. Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak kişi, infaz tamamlanıncaya kadar vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan yoksun kalır (TCK 53; ayrıntı için TMK 407 şerhi). Uygulamada mahkemeler vasi adayının adli sicil kaydını getirterek bu engelin bulunup bulunmadığını araştırmaktadır; Yargıtay'ın incelediği bir dosyada ilk derece mahkemesi yasal danışman adayı hakkında bu araştırmayı yapmıştır (Yargıtay 8. HD, 24.10.2017, E. 2017/6306, K. 2017/13554).
Menfaat çatışması ve düşmanlık. Vesayet altına alınacak kişiyle menfaati önemli ölçüde çatışan veya aralarında düşmanlık bulunan kişi vasi olamaz. Örneğin kişinin malvarlığı üzerinde uyuşmazlık içinde bulunan bir yakın ya da ona karşı dava açmış olan kimse bu kapsamda değerlendirilebilir. Belirli bir işte yasal temsilci ile kısıtlının menfaati çatışıyorsa o iş için ayrıca temsil kayyımı atanır (TMK 426/2).
Vasi Atanması Nasıl Olur? Kısıtlanan Ergin Çocuk, Geçici Önlemler, Tebliğ ve İlan (TMK 419-421)
Gerek duyulduğunda henüz ergin olmayanların da kısıtlanmasına karar verilebilir; ancak, kısıtlama kararı ergin olduktan sonra sonuç doğurur.
Kısıtlanan ergin çocuklar kural olarak vesayet altına alınmayıp velâyet altında bırakılır.
Kısıtlanan ergin çocuk velayette kalır. Ergin olmuş ama akıl hastalığı, zihinsel engeli veya başka bir kısıtlama sebebi bulunan bir çocuk için kural vasi atanması değil, ana ve babasının velayeti altında bırakılmasıdır (TMK 335/2, 419/3; velayet sahibi şerhi). Yargıtay, babası vasi olarak atanan kısıtlı ergin için kararı, vesayet yerine babanın velayeti altında bırakılacak şekilde düzelterek onamış (Yargıtay 8. HD, 25.01.2018, E. 2017/11747, K. 2018/1441); "veli olarak atanmasına", "vasi olarak atanmasına" veya "velayet altına alınmasına" gibi hüküm ifadelerini de doğru formül olan "velayeti altında bırakılmasına" şeklinde düzeltmiştir (Yargıtay 8. HD, 03.10.2017, E. 2017/2911, K. 2017/12023; Yargıtay 8. HD, 05.12.2017, E. 2017/7176, K. 2017/16141). Velayet yalnız ana ve babaya ait olabilir; bakımı annesi tarafından yürütülen kısıtlanmış bir ergini davacının "velayeti altına" koyan karar bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 14.02.2005, E. 2004/15802, K. 2005/1935).
Velayet hükümleri uygulanır, görevli mahkeme aile mahkemesidir. Velayet altında bırakılan kısıtlı ve malları hakkındaki uyuşmazlıklarda vesayet değil velayet hükümleri uygulanır ve bu işlere aile mahkemesi bakar (4787 s.K. m. 4/1, vesayeti aile mahkemesinin görevinden çıkarır). Bunun üç önemli sonucu vardır: (1) Vesayet makamının izni gereken işlemlere ilişkin TMK 462 ve 463 uygulanmaz; Yargıtay, velisinin kısıtlı adına ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmak için mahkemeden izin almasına gerek olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 02.12.2019, E. 2019/6008, K. 2019/10760). Aynı gerekçeyle, velinin kısıtlının taşınmazını satmak için istediği izni veren karar da, velayet altındaki kişilerin malları hakkında tasarrufta izne gerek bulunmadığı belirtilerek bozulmuştur (Yargıtay 18. HD, 22.12.2016, E. 2016/21458, K. 2016/13239). Velinin kısıtlılar adına araç almak için izin istemini sulh hukuk mahkemesinin ve itiraz üzerine asliye hukuk mahkemesinin esastan incelemesi de görev kuralına aykırı bulunarak kanun yararına bozulmuştur (Yargıtay 8. HD, 14.12.2017, E. 2017/15758, K. 2017/16901). (2) Veli, TMK 417'deki sebeplere dayanarak vasilikten kaçınır gibi görevden çekilemez; velayetin kaldırılması için aile mahkemesinde dava açabilir (Yargıtay 8. HD, 18.01.2018, E. 2017/8170, K. 2018/808). (3) Velinin görevden alınması veya yerine başka birinin vasi atanması istenirse bu istem velayetin kaldırılması istemini de içerir: bu bölüm ayrılarak görevsizlik kararıyla aile mahkemesine gönderilir, vasi atanması istemi ise o davanın sonucu bekletici mesele yapılarak karara bağlanır (Yargıtay 8. HD, 23.03.2017, E. 2017/1197, K. 2017/4132). Kısıtlının ileri yaştaki annesinin velayetinin kaldırılarak kısıtlının çocuğunun vasi atanmasının istendiği bir olayda Yargıtay aynı sonuca ulaşmış; bu istem üzerine denetim makamı sıfatıyla verilen kararın, velayet hükümlerine tabi olduğu için kesin olmadığını ve Yargıtay denetimine açık bulunduğunu da belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 17.01.2018, E. 2017/8836, K. 2018/632).
Vesayet makamının kararı ilân olunur.
Geçici önlemler. Kısıtlama davası sürerken kişinin malvarlığı risk altındaysa (örneğin taşınmazların satılması gündemdeyse) vesayet makamı, vasi atanmasını beklemeden ve bir istem olmasa bile kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırabilir ve ona bir temsilci atayabilir. Bu karar kısıtlama isteminin yapıldığı gün verilebilir ve temsilciye belirli bir dava için yetki de tanınabilir: Yargıtay'ın incelediği bir dosyada vesayet makamı, istemin yapıldığı gün kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırmış, kızını temsilci atamış ve ona kişinin elinden çıkan taşınmazlar için tapu iptali ve tescil davası açma yetkisi vermiştir. Aynı kararda, geçici önlemden önce yapılan satışlar bakımından kişinin satış tarihlerinde fiil ehliyetinin bulunup bulunmadığının ayrıca araştırılması ve bu konuda Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 1. HD, 08.11.2013, E. 2013/12308, K. 2013/15496).
Geçici önlem kararı ilan edilmelidir. TMK 420/2 uyarınca vesayet makamının geçici önlem kararı ilan olunur. Yargıtay, fiil ehliyetini geçici olarak kaldıran ve temsilci atayan ara kararın ilan edildiğine dair belge ve iddia bulunmayan bir icra dosyasında, bu ara karar gereğince satış ilanının temsilciye tebliğinin mümkün olmadığını, tebliğden sonra verilen kısıtlama kararının da sonuca etkisi bulunmadığını belirtmiş; tebliğin vasiye yapılması gerektiği gerekçesiyle ihaleyi fesheden kararı bozmuştur (Yargıtay 12. HD, 19.06.2025, E. 2025/3338, K. 2025/4675). Bu nedenle geçici önlem kararı alındığında kararın ilan edilip edilmediği takip edilmelidir.
Kısıtlamaya ve vasi atanmasına veya kısıtlanan velâyet altında bırakılmışsa buna ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur.
Tebliğ ve ilan. Vasinin on günlük kaçınma süresi atama kararının kendisine tebliğiyle başlar. Kısıtlama ve vasi atanmasına ilişkin karar ise kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilan edilir; ilanın sonuçları için TMK 405 şerhine bakabilirsiniz.
Vasi Atanmasına Nasıl İtiraz Edilir? Kaçınma, İtiraz ve Denetim Makamı (TMK 422-424)
İlgili olan herkes, vasinin atandığını öğrendiği günden başlayarak on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürebilir.
Vesayet makamı, vasilikten kaçınma veya itiraz sebebini yerinde görürse yeni bir vasi atar; yerinde görmediği takdirde, bu konudaki görüşü ile birlikte gerekli kararı vermek üzere durumu denetim makamına bildirir.
Vasiliğe atananın görevden alınması hâlinde vesayet makamı, hemen yeni bir vasi atar.
İki aşamalı inceleme. Vasinin şahsına itiraz ve kaçınma sebepleri önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesince incelenir; mahkeme itirazı yerinde görmezse görüşüyle birlikte dosyayı denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine gönderir. Yargıtay, atanan vasinin kısıtlı adayıyla menfaat çatışması içinde olduğunu ileri süren yakının kararı doğrudan temyiz etmesi üzerine, temyiz dilekçesini vasinin şahsına itiraz sayarak bu usulün işletilmesi için dosyayı geri göndermiştir (Yargıtay 8. HD, 18.01.2018, E. 2017/10648, K. 2018/742; aynı yönde Yargıtay 2. HD, 27.03.2012, E. 2011/10657, K. 2012/7277, Yargıtay 18. HD, 09.02.2015, E. 2014/17446, K. 2015/1569 ve Yargıtay 2. HD, 09.12.2010, E. 2010/7606, K. 2010/20726).
İtirazı atamayı yapan mahkeme inceler. Vasi adayının atama kararına itirazı üzerine mahkemenin, vesayet altındaki küçüklerin başka bir ilde oturduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı vermesi yerinde görülmemiştir. Yargıtay, TMK 412 uyarınca verilmiş bir yerleşim yeri değişikliği izni ve böyle bir talep bulunmadığından atamayı yapan mahkemenin yetkili olduğunu ve itirazı TMK 422 ve devamı maddelerine göre karara bağlaması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 5. HD, 03.03.2025, E. 2024/14229, K. 2025/2797; yetki kuralları için TMK 411-412 şerhi).
Denetim makamının kararı kesindir. Denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir ve temyiz edilemez; Yargıtay bu kararlara karşı yapılan temyiz istemlerini reddetmektedir (Yargıtay 18. HD, 16.09.2015, E. 2015/62, K. 2015/12861; ayrıca Yargıtay 18. HD, 22.04.2015, E. 2015/4184, K. 2015/6683 ve Yargıtay 18. HD, 22.09.2014, E. 2014/7596, K. 2014/13053). Kararlarda bu kesinlik, vesayet makamının kararlarına karşı denetim makamına itirazı düzenleyen TMK 488'e dayandırılmaktadır.
Tereke temsilcisi ve kayyım. Vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar kayyım ve yasal danışman atanmasında da uygulanır (TMK 431). Yargıtay, mirasçılar arasındaki uyuşmazlık nedeniyle terekeye atanan temsilcinin özel kayyım niteliğinde olduğunu, kişisine yapılan itirazın da önce vesayet makamı, sonra denetim makamı tarafından incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 03.04.2014, E. 2013/12363, K. 2014/6037).
Vasi Ne Zaman Göreve Başlar? Kesinleşme Şerhi ve Kanun Yolu (TMK 425)
Kesinleşme. Vasi atanmasına ilişkin karar, kanun yoluna başvurulmazsa kesinleşir. Sulh hukuk mahkemesinin kararına karşı iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK 345); hukuki yararı bulunan ilgililer bakımından bu süre kararı öğrenmeden itibaren işler (HMK 387). Bölge adliye mahkemesinin çekişmesiz yargı işlerinde verdiği kararlar temyiz edilemez (HMK 362/1-ç).
Kesinleşme şerhi nasıl alınır? Hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına yazılıp tarih ve mahkeme mührü konularak hâkim tarafından imzalanmak suretiyle belirtilir (HMK 302/4); kanun yollarından geçen kararlarda da kesinleşme kaydını ilk derece mahkemesi yapar (HMK 302/5). Uygulamada kesinleşme şerhli vasi kararı, kararı veren sulh hukuk mahkemesinden istenir. Vasinin bankalar, tapu ve diğer kurumlar önünde kısıtlıyı temsil edebilmesi için çoğu zaman bu şerhli karar gerekir.
Tensip zaptı ve "karara çıkmış" ifadesi. Vesayet dosyasında tensip zaptı, mahkemenin dilekçeyi inceledikten sonra yargılamanın ilk adımlarını (tebligat, rapor için sevk, araştırma, duruşma günü gibi) belirlediği ara karardır; dosyanın sonuçlandığı anlamına gelmez. Yargıtay, duruşma açılmadan ve kişi davet edilmeden tensip zaptıyla birlikte verilen kısıtlama kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 24.05.2010, E. 2009/21807, K. 2010/10038).
TMK 413 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 16 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 16 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: vasi kim olabilir (18. Hukuk Dairesi 2013 ve 2016, 2. Hukuk Dairesi 2011 ve 2012), öncelik ve gösterilen kişi (2. Hukuk Dairesinin 2005 kanun yararına bozması ve 2010 kararı), kısıtlanan ergin çocuk (8. Hukuk Dairesinin 2018 tarihli iki ve 2019 tarihli bir kararı), geçici önlem kararının ilanı (12. Hukuk Dairesi 2025), atamaya itirazda yetkili mahkeme (5. Hukuk Dairesi 2025), kabul ve kaçınma (8. Hukuk Dairesi 2018), vasi olamayanlar (4. Hukuk Dairesi 2019) ve kaçınma ile itiraz (8. Hukuk Dairesinin 2014 ve 2018, 18. Hukuk Dairesinin 2015 kararları). Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. ATIF NOTLARI: Birden çok vasi atanmasına ilişkin oy çokluğuyla verilmiş 18. Hukuk Dairesi kararı kullanılmamıştır. Vesayet dosyalarında bölge adliye mahkemesi kararları kesin olduğundan kararların çoğu istinaf öncesi döneme aittir. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Vasi kim olabilir
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Vasi atanırken ergin olmak yetmez; adayın kişisel yeteneği, becerileri, ahlaki yapısı ve yaşam biçimi değerlendirilir; birden çok vasi atanmasının sebebi gösterilmeli ve birlikte görev için rıza alınmalıdır
Olay: Hasta ve yaşlı olup akli melekeleri zayıfladığı ileri sürülen bir kişiye vasi atanması istenmiştir. Mahkeme tek hekim raporuna dayanarak kişiyi kısıtlamış ve iki kişiyi birlikte vasi olarak atamıştır.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, akıl hastalığı nedeniyle kısıtlamanın resmî sağlık kurulu raporu olmadan verilemeyeceğini belirterek kararı bozmuştur. Kabule göre de, vesayet makamının ergin bir kişiyi vasi olarak atayacağını, ancak ehil veya ergin olmanın tek başına yeterli olmadığını, adayın kişisel yeteneğinin, becerilerinin, ahlaki yapısının ve yaşam biçiminin dikkate alınacağını; kural olarak tek vasi atanacağını, birden çok vasi için sebebin gösterilmesi ve rızalarının alınması gerektiğini oy birliğiyle belirtmiştir.
“ehil yahut ergin olmanın vasi atanmak için başlı başına yeterli olmadığı, vesayet makamının ayrıca vasi atayacağı kişinin şahsi kabiliyetini, becerilerini, ahlaki yapısını, yaşam biçimini de dikkate alacağı”
Ne anlama geliyor?
Vasi adayının akrabalığı kadar, görevi dürüst ve özenli biçimde yürütebilecek biri olup olmadığı da incelenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: 2. HD 02.03.2006, E. 2005/17985, K. 2006/2658. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Birden çok kişi, rızaları alınmadan ve yetkileri belirlenmeden vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilemez
Olay: Kısıtlanması istenen kişi hakkında tek hekim raporuna dayanılarak kısıtlama kararı verilmiş ve iki kişi birlikte vasi olarak atanmıştır; adaylara birlikte görev yapmak isteyip istemedikleri sorulmamıştır.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, resmî sağlık kurulu raporu alınmadan verilen kısıtlama kararını bozmuştur. Ayrıca TMK 413'ün üç fıkrasını aktararak, vasi olarak atanan kişilere birlikte vasilik görevini yürütmek isteyip istemedikleri sorulmadan, rızaları alınmadan ve yetkileri belirlenmeden birlikte görevlendirilmelerini de oy birliğiyle bozma sebebi saymıştır.
“birlikte vasilik görevini yürütmek isteyip istemedikleri sorulmadığı ve rızaları da alınmadığı gibi yetkileri de belirlenmeden birlikte vesayeti yürütmekle görevlendirilmeleri”
Ne anlama geliyor?
Birden çok yakın birlikte vasi olmak istiyorsa, mahkemeye bunu açıkça beyan etmeleri gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: 2. HD 06.07.2010, E. 2010/2701, K. 2010/13512; 2. HD 02.04.2008, E. 2007/20545, K. 2008/4551. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vasiler vesayeti birlikte değil, vesayet makamının belirlediği yetkilere göre ayrı ayrı yürütmek üzere atanmışsa atama yerindedir; vasinin şahsına itiraz ise önce vesayet makamı, sonra denetim makamınca incelenir
Olay: Kısıtlanan kişiye birden fazla vasi atanmış, vasilerden biri yalnız belirli bir hukuki işlem için görevlendirilmiştir. Karar hem kısıtlama ve vasi atanmasının esası hem de bu vasinin şahsı yönünden temyiz edilmiş, Yargıtay'da duruşma yapılmıştır.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vasilerin vesayeti birlikte değil vesayet makamınca belirlenen yetkileri ayrı ayrı yerine getirmek üzere atandığını belirterek vesayet kararının esasını onamıştır. Belirli işlem için atanan vasinin şahsına yönelik temyizi ise TMK 422 uyarınca önce vesayet makamı, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamı tarafından incelenecek bir itiraz saymış ve dilekçeyi görev yönünden reddederek dosyayı oy birliğiyle geri göndermiştir.
“birden fazla vasinin, vesayeti birlikte yürütmek üzere değil, vesayet makamınca belirlenen yetkileri ayrı ayrı yerine getirmek üzere atandığının anlaşılmasına göre”
Ne anlama geliyor?
Birden çok vasi, her birinin görev alanı kararda belirlenerek ayrı ayrı yetkilendirilebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; esas yönünden onama, vasinin şahsına itiraz yönünden iade kararıdır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kesinleşmiş vesayette önceki vasinin yanına birlikte görev yapmak üzere ikinci vasi atanması kararı denetim makamına itiraza değil kanun yoluna tabidir; rıza olmadan birlikte görevlendirme hatalıdır
Olay: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişiye kızı vasi olarak atanmış ve karar kesinleşmiştir. Vesayet makamı daha sonra önceki vasinin yanında birlikte görev yapmak üzere ikinci bir vasi atamış; bu karara yapılan itirazı asliye hukuk mahkemesi denetim makamı sıfatıyla reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ikinci vasi atanmasına ilişkin kararların itiraza değil temyize tabi olduğunu, denetim makamının yalnız vasinin sıfatına ve kaçınma sebeplerine ilişkin itirazları ve vesayetin idaresine yönelik kararları inceleyebileceğini belirterek denetim makamının kararını kaldırmıştır. Esastan ise, ilgililerin rızası alınmadan birden çok kişinin vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilmesini doğru bulmayarak vesayet makamının kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“önceki vasinin yanında "birlikte görev yapmak" üzere ikinci vasi atanmasına ilişkin vesayet makamınca verilmiş olan kararlar, itiraza değil temyize tabi kararlardandır.”
Ne anlama geliyor?
Hangi kararın denetim makamına, hangisinin kanun yoluna götürüleceği karışıklık yaratır; ikinci vasi ataması kanun yolu konusudur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; istinaf sisteminden önceki döneme aittir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Öncelik ve gösterilen kişi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kişinin vasisini gösterme hakkı (TMK 415) ve dinlenme zorunluluğu nedeniyle vesayet davasında duruşma açılmalı, kısıtlanması istenen kişi davet edilmelidir; tensip zaptıyla karar verilemez
Olay: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlama istenen dosyada mahkeme duruşma açmadan, tensip zaptıyla birlikte kısıtlama kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vesayet davalarının duruşmasız karar verilebilecek istisnalardan olmadığını belirtmiştir. Haklı sebep yoksa vesayet altına alınacak kişinin veya ana ya da babasının gösterdiği kimsenin vasi atanacağını (TMK 415), kişinin kendi isteğiyle de kısıtlanmayı isteyebileceğini (TMK 408) ve bazı sebeplerle kısıtlamada dinlenmesinin şart olduğunu (TMK 409) hatırlatarak duruşma açılmasını ve kişinin davetini zorunlu saymış; kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“İşte belirtilen bu gereklilikler karşısında, duruşma açılması ve kısıtlanması istenilenin duruşmaya daveti bir zorunluluktur.”
Ne anlama geliyor?
Vasisini seçme hakkı kişinin davadan haberdar edilmesini gerektirir; habersiz verilen kısıtlama kararı bozulur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kısıtlanan ergin çocuk kural olarak ana veya babasının velayeti altında bırakılır; annenin gösterdiği kişi haklı sebep yoksa vasi atanır ve velayet ana ve baba dışında kimseye verilemez
Olay: Babası ölmüş, bakım ve gözetimi annesi tarafından yürütülen ergin bir kişi, annesi dışındaki bir davacının açtığı davada kısıtlanmış ve davacının velayeti altına konulmuştur. Kararın kanun yararına bozulması istenmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 415 ve 419/3'ü aktararak önce annenin beyanının alınması gerektiğini, kısıtlanan ergin çocuğun kural olarak annenin velayeti altında bırakılacağını, anne dışında bir vasi gerekiyorsa annenin davacıyı göstermesi hâlinde davanın kabul edileceğini belirtmiştir. Kabule göre de, velayetin ana ve babaya tanınmış bir hak olduğunu, bu nedenle davacının velayet sahibi değil vasi olarak atanabileceğini belirterek hükmü sonuca etkili olmamak üzere oy birliğiyle kanun yararına bozmuştur.
“velayet hakkı, münhasıran anne ve babaya tanınan bir hak olup, evlat edinme hali hariç, anne ve baba dışında hiç kimseye tevdi olunamayacağından davacının kısıtlanan ergine vasi olarak atanması gerekirken velayeti altına konulması da usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.”
Ne anlama geliyor?
Ana ve baba dışındaki bir kişi kısıtlanan yetişkine ancak vasi olabilir; velayet yalnız ana ve babaya aittir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir kanun yararına bozma kararıdır; sonuca etkili değildir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Kısıtlanan ergin çocuk
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Kısıtlanan ergin çocuğa babası vasi olarak atanmışsa bu hata düzeltilir; çocuk vesayet altına alınmaz, babasının velayeti altında bırakılır
Olay: Hükümlü olan ergin bir kişi, infaz kurumunun ihbarı üzerine o dönemdeki TMK 407 uyarınca kısıtlanmış ve babası vasi olarak atanmıştır. Kararı kısıtlı adayı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, diğer temyiz itirazlarını reddetmiştir. TMK 335 ve 419/3 uyarınca kısıtlanan ergin çocukların kural olarak vesayet altına alınmayıp ana ve babanın velayeti altında bırakılacağını, TMK 462 ve 463'ün velayet altındaki çocuklarda uygulanmayacağını belirtmiştir. Kısıtlının vesayet altına alınması yanılgısının yeniden yargılama gerektirmediğini belirterek hüküm fıkrasını "babasının velayeti altında bırakılmasına" şeklinde düzeltmiş ve kararı bu şekliyle oy birliğiyle onamıştır.
“kısıtlanan ergin çocuğun velayet altında bırakılması gerekirken vesayet altına alınmasına karar verilmesi doğru değil ise de, bu yanılgının düzeltilmesi yeniden yargılamasını gerektirmediğinden kararın bu bölümünün düzeltilerek ONANMASINA karar vermek gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlanan yetişkin çocuk için ana veya baba vasi olarak değil, veli olarak görevine devam eder.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir düzelterek onama kararıdır; kısıtlama 2024 öncesi TMK 407 dönemine aittir. Aynı yönde hüküm formülünü düzelten: 8. HD 03.10.2017, E. 2017/2911, K. 2017/12023 ve 8. HD 05.12.2017, E. 2017/7176, K. 2017/16141. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Velayet altında bırakılan kısıtlı ve malları hakkında velayet hükümleri uygulanır; TMK 462-463 uygulanmadığından veli, kısıtlı adına ölünceye kadar bakma sözleşmesi için mahkemeden izin almak zorunda değildir
Olay: Evlat edinilen kişi o dönemdeki TMK 405 uyarınca kısıtlanmış ve evlat edinenin velayeti altında bırakılmıştır. Veli, kısıtlı adına ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmak için izin istemiş; sulh hukuk mahkemesinin ret kararı, görevin aile mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle bozulmuş, aile mahkemesi de istemi reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 335 ve 419/3'ü aktararak velayet altında bırakılan çocuklar ve malları hakkındaki uyuşmazlıklarda velayet hükümlerinin uygulanacağını, vesayet makamının iznini düzenleyen TMK 462 ve 463'ün velayet altındaki çocuklarda uygulanmayacağını belirtmiştir. Veli bakma sözleşmesi için mahkemeden izin almak zorunda olmadığından ret sonucu doğrudur; ancak vesayet hükümlerine dayanan gerekçeyi değiştirerek kararı oy birliğiyle düzelterek onamıştır.
“Kısıtlanıp velayet altında bırakılmasına karar verilen çocuklar ve bunların malları hakkındaki uyuşmazlıklarda velayet hükümleri uygulanacak olup, TMK'nin 462 ve 463. maddelerinin velayet altındaki çocuklarda uygulanması sözkonusu değildir.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı yetişkin çocuğunun velisi, vasiden farklı olarak vesayet makamının izin sistemine tabi değildir; ama çocuğun malları üzerindeki velayet kurallarına uymak zorundadır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; Dairenin önceki bozmasında izin isteminde görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğu belirtilmiştir. Aynı yönde, araç alım izni isteminde sulh hukuk mahkemesinin görevsiz olduğuna: 8. HD 14.12.2017, E. 2017/15758, K. 2017/16901 (kanun yararına). Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Velayeti altında bırakılan kısıtlı çocuğun velisi TMK 417'deki sebeplerle vasilikten kaçınır gibi görevden çekilemez; velayetin kaldırılması için aile mahkemesinde dava açabilir
Olay: Hükümlü olan ergin bir kişi o dönemdeki TMK 407 uyarınca kısıtlanmış ve babası vasi (veli) olarak atanmıştır. Baba vasilik yapmak istemediğini belirterek kararı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, kısıtlanan ergin çocukların kural olarak velayet altında bırakılacağını, bu kişiler hakkındaki uyuşmazlıklarda velayet hükümlerinin uygulanacağını ve görevli mahkemenin 4787 sayılı Kanunun 4. maddesi uyarınca aile mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Velinin velayetin kaldırılması için aile mahkemesine dava açabileceğini, ancak TMK 417'deki sebeplerle kaçınma isteminde bulunamayacağını; temyizin esasen velayetin kaldırılması istemi niteliğinde olduğunu ve usulüne uygun açılmış böyle bir dava bulunmadığını belirterek temyiz dilekçesini oy birliğiyle reddetmiştir.
“Buna göre ergin olan kişi ana veya babanın velayeti altında bırakılmış ise veli hakkında vesayete ilişkin özel hükümler değil velayete ilişkin hükümler uygulanacaktır.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı yetişkin çocuğun velisi görevi bırakmak isterse sulh hukuk mahkemesine kaçınma dilekçesi değil, aile mahkemesine velayetin kaldırılması davası açar.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; kısıtlama 2024 öncesi TMK 407 dönemine aittir. Aynı yönde, velayetin kaldırılması isteminin aile mahkemesinde görüleceğine: 8. HD 23.03.2017, E. 2017/1197, K. 2017/4132; 8. HD 17.01.2018, E. 2017/8836, K. 2018/632. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Geçici önlemler
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
Fiil ehliyetini geçici olarak kaldıran ve temsilci atayan ara karar ilan edilmemişse, bu ara karar gereğince icra takibindeki satış ilanının temsilciye tebliği mümkün değildir; tebliğden sonra verilen kısıtlama kararı da sonucu değiştirmez
Olay: Hakkında TMK 408 uyarınca kısıtlama istenen bir paydaş için vesayet makamı ara kararla fiil ehliyetini geçici olarak kaldırmış ve bir temsilci atamıştır; kararda bu temsilci vasi olarak anılmaktadır. İcra takibindeki taşınmaz satış ilanı paydaşın kendisine tebliğ edilmiş, kısıtlama kararı tebliğden sonra verilmiştir. Vasi, vesayet makamından husumet izni alarak ihalenin feshini istemiş; bölge adliye mahkemesi, tebliğin vasiye yapılması gerektiği gerekçesiyle ihaleyi feshetmiştir.
Karar: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, TMK 420'yi aktararak geçici önlem niteliğindeki ara kararın ilan edildiğine dair dosyada bir belge ve iddia bulunmadığını, bu nedenle ara karar gereğince satış ilanının vasiye tebliğinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Tebliğden sonra verilen kısıtlama kararının da sonuca etkisi olmadığından, tebliğin vasiye yapılması gerektiğine ilişkin gerekçeyi isabetsiz bulmuştur. Ancak kişinin kendisine yapılan tebliğin usulsüz olduğuna ilişkin şikâyet nedenleri incelenmeden karar verildiği için bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“bu kararın ilan edildiğine dair bir dosyada bir belge ve iddia bulunmamaktadır. Bu durumda, bu ara karar gereğince satış ilanının vasiye tebliği mümkün değildir.”
Ne anlama geliyor?
Geçici önlem kararı alan yakınlar kararın ilan edilmesini takip etmelidir; ilan yoksa icra işlemleri kişinin kendisine yapılmaya devam edebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; kısıtlama istemi TMK 408'e dayanmaktadır. Uyuşmazlık, ihalenin feshi şikâyetinde tebliğin kime yapılacağına ilişkindir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Kabul ve kaçınma
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Hükümlü eşine vasi atanan kişinin kaçınma istemi vesayet ve denetim makamınca reddedildikten sonra yapılan temyiz, denetim makamının kararı kesin olduğundan reddedilir
Olay: Hükümlü kısıtlanmış ve eşi vasi olarak atanmıştır. Eş vasiliği kabul etmediğini bildirmiş; vesayet makamı kaçınma istemini reddederek dosyayı denetim makamına göndermiş, denetim makamı da kaçınmanın yasal koşulları bulunmadığı gerekçesiyle istemi reddetmiştir. Eş bu kararı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vasinin kaçınma sebeplerini inceleme görevinin önce vesayet makamına, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamına ait olduğunu (TMK 422) ve denetim makamı kararlarının kesin olduğunu (TMK 488) belirtmiştir. Temyiz dilekçesini vasilik görevinden kaçınma niteliğinde saymış ve denetim makamının kesin kararı bulunduğundan temyiz istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
“bu dilekçe Türk Medeni Kanunu'nun 422. maddesi gereğince vasilik görevinden kaçınma niteliğinde olup, denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince incelenerek karar verildiğinden ve denetim makamının kararı da kesin olduğundan”
Ne anlama geliyor?
Kanundaki kaçınma sebeplerinden biri yoksa atanan kişi vasiliği kabul etmek zorundadır; son söz denetim makamınındır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: 8. HD 18.01.2018, E. 2017/8173, K. 2018/822. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Vasi olamayanlar
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi
Vasinin kendisi vesayet altına alınınca vasilik görevi sona erer; kısıtlanma vasiliğe engeldir, yeni vasi atanmadan kısıtlı adına tebligat yapılamaz
Olay: Tazminat davasında davalı hükümlüye kardeşi vasi olarak atanmıştır. Bu vasi daha sonra kendisi vesayet altına alınmış ve ona da eşi vasi olarak atanmıştır. Mahkeme gerekçeli kararı, hükümlünün vasisinin vasisine tebliğ etmiştir.
Karar: Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, vasilik görevinin vasinin fiil ehliyetini yitirmesiyle sona erdiğini (TMK 479), kısıtlanmanın vasiliğe engel bir sebep olduğunu ve vasinin temsil yetkisinin sona erdiğini belirtmiştir. Davalıya yeni bir vasi atanıp atanmadığının araştırılmasını, atanmamışsa önce yeni vasi atanmasını, hapis hâli sona ermişse kararın davalının kendisine tebliğini isteyerek dosyayı oy birliğiyle geri çevirmiştir.
“Kısıtlanma vasiliğe engel bir sebep olup”
Ne anlama geliyor?
Vasinin kendisi kısıtlanırsa hemen yeni vasi atanması istenmelidir; eski vasiye yapılan işlemler geçersiz kalır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir geri çevirme kararıdır. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Kaçınma ve itiraz
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Atanan vasinin kısıtlıyla menfaat çatışması içinde olduğu ileri sürülerek karar temyiz edilmişse, temyiz dilekçesi vasinin şahsına itiraz sayılır ve önce vesayet makamı, sonra denetim makamı karar verir
Olay: Kısıtlı adayına bir vasi atanmıştır. Kısıtlı adayının oğlu, kısıtlı adayı ile atanan vasi arasında menfaat çatışması bulunduğunu ileri sürerek vasiliğin iptalini ve kendisinin vasi atanmasını istemiş; mahkeme oğlun sicil kaydına göre vasiliğe engel hâli bulunduğunu ve mevcut vasinin görevini yapamadığının kanıtlanamadığını belirterek istemi reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 422 uyarınca vasinin şahsına itirazları ve kaçınma sebeplerini inceleme görevinin önce sulh hukuk mahkemesine, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir. Temyiz dilekçesini vasinin şahsına itiraz sayarak, sulh hukuk mahkemesinin itirazı yerinde görmediği dikkate alınıp dosyanın denetim makamına gönderilmesi için oy birliğiyle iade kararı vermiştir.
“temyiz dilekçesinin vasi adayının, atanan vasinin şahsına itirazı olarak kabul edilip, yapılan bu itirazın öncelikle sulh hukuk mahkemesince değerlendirilerek”
Ne anlama geliyor?
Vasiye itiraz eden yakın, sulh hukuk mahkemesine itiraz dilekçesi vermeli; son kararı asliye hukuk mahkemesi verir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
Vasi atamasına itirazı, atamayı yapan vesayet makamı TMK 422 ve devamına göre inceler; yerleşim yeri değişikliğine izin verilmemişse bu mahkeme, küçüklerin başka yerde oturduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı veremez
Olay: Ana ve babası ölmüş küçükler için bir sulh hukuk mahkemesince vasi atanmıştır. Vasi adayı, atama kararına itiraz ederek vasinin değiştirilmesini ve kendisinin vasi atanmasını istemiştir. Mahkeme, küçüklerin başka bir ilde oturduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı vermiş; dosyanın gönderildiği mahkeme de vasi değişikliği taleplerinin kararı veren mahkemede değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, TMK 19, 411, 412 ve 422'yi aktararak vesayet makamınca TMK 412 uyarınca verilmiş bir yerleşim yeri değişikliği izni ve kısıtlı ya da vasinin böyle bir izin talebi bulunmadığından atamayı yapan mahkemenin yetkili olduğunu belirtmiştir. Vasi adayının vasi atama kararına itiraz ettiğini ve mahkemece TMK 422 ve devamı maddeleri dikkate alınarak karar verilmesi gerektiğini belirterek, atamayı yapan sulh hukuk mahkemesini oy birliğiyle ve kesin olarak yargı yeri olarak belirlemiştir.
“vasi adayı vekilinin 16.01.2023 tarihli dilekçesiyle kısıtlılara vasi atama kararına itiraz ettiği ve mahkemece 4721 sayılı Kanun’un 422 ve devamı maddeleri dikkate alınarak karar verilmesi gerektiği anlaşıldığından”
Ne anlama geliyor?
Vasi atamasına itiraz eden kişi dilekçesini atamayı yapan sulh hukuk mahkemesine verir; bu mahkeme itirazı TMK 422'deki iki aşamalı usule göre sonuçlandırır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiş bir yargı yeri belirleme kararıdır; kararda TMK 404 uyarınca vesayet altındaki küçükler "kısıtlı" olarak da anılmaktadır. Yer ve kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Vasinin şahsına itiraz üzerine denetim makamının verdiği karar kesindir; temyiz edilemez
Olay: Hükümlüye vasi atanmış, vasinin şahsına yapılan itiraz vesayet makamınca reddedilerek dosya denetim makamına gönderilmiş ve denetim makamı atama kararını onamıştır. İtiraz eden bu kararı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, ilgililerin vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebileceğini ve denetim makamının itirazı kesin olarak karara bağlayacağını öngören TMK 488'i aktarmış; denetim makamı kararı kesin olduğundan temyiz kabiliyeti bulunmadığını belirterek temyiz istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
“Açıklanan Yasa hükmü uyarınca denetim makamı kararı kesin olduğundan, temyiz kabiliyeti bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Vasinin şahsına yapılan itiraz asliye hukuk mahkemesinde kesin olarak sonuçlanır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: 18. HD 22.04.2015, E. 2015/4184, K. 2015/6683; 18. HD 22.09.2014, E. 2014/7596, K. 2014/13053. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Mirasçılar arasındaki uyuşmazlık nedeniyle terekeye atanan temsilci özel kayyım niteliğindedir; kişisine yapılan itiraz da önce vesayet makamı, sonra denetim makamınca incelenir
Olay: Mirasçılar arasında taksim edilmemiş taşınmazların yönetimi konusunda uyuşmazlık çıkmış; mahkeme baro tarafından bildirilen bir avukatı terekeye temsilci olarak atamıştır. Kendi aralarından birinin atanmasını isteyen mirasçılar kararı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 640 uyarınca atanan tereke temsilcisinin özel kayyım niteliğinde olduğunu ve vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım atanmasında da uygulanacağını (TMK 431) belirtmiştir. Vasinin şahsına itiraz ve kaçınma sebeplerine ilişkin TMK 422'nin tereke temsilcisine yapılan itirazda da gözetileceğini, itirazı önce vesayet makamının, reddi hâlinde denetim makamının inceleyeceğini belirterek temyiz dilekçesini görev yönünden oy birliğiyle reddetmiştir.
“TMK'nun 640. maddesi gereğince atanan tereke temsilcisi özel kayyım niteliğinde olup aynı yasanın 431. maddesinde vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanacağı düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Miras ortaklığına atanan temsilciye itiraz eden mirasçılar da önce sulh hukuk mahkemesine başvurmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 413 ile ilgili maddeler
- TMK m. 426 — Kayyım ve yasal danışman: temsil kayyımı, yönetim kayyımı, menfaat çatışması, yetki ve usul (TMK 426-431)
- TMK m. 396 — Vesayet organları: vesayet makamı, denetim makamı, vasi ve kayyım (TMK 396-403)
- TMK m. 404 — Küçüklük: velayet altında bulunmayan küçüğe vasi atanması (TMK 404)
- TMK m. 405 — Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlama, sağlık kurulu raporu ve ilan (TMK 405, 409-410)
- TMK m. 407 — Cezaevindeki hükümlüye vasi veya kayyım atanması (TMK 407, 471)
- TMK m. 408 — Kendi isteğiyle kısıtlanma ve vasi atanması: yaşlılık, engellilik, ağır hastalık (TMK 408, 428, 476)
- TMK m. 411 — Vesayet işlerinde yetkili mahkeme ve yerleşim yerinin değişmesi (TMK 411-412)
- TMK m. 335 — Velayet sahibi (TMK 335-338)
- TMK m. 16 — Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Vasi olmak istiyorsanız dilekçede bunu açıkça belirtin; eş veya yakın hısım olmanız, bakımı üstlendiğinizi ve yakın oturduğunuzu gösteren bilgileri ekleyin (TMK 414).
- 2.Kısıtlanacak kişi veya ana ya da babası birini vasi olarak göstermek istiyorsa bunu duruşmada söylemelidir; haklı sebep yoksa mahkeme bu kişiyi atar (TMK 415).
- 3.Birden çok yakın vasi olacaksa birlikte mi, ayrı ayrı mı görev yapacaklarını ve görev alanlarını mahkemeye bildirin; birlikte vasilik için her birinin rızası gerekir.
- 4.Vasiliğe atandıysanız ve kanundaki kaçınma sebeplerinden biri sizde varsa, atamanın tebliğinden itibaren on gün içinde sulh hukuk mahkemesine dilekçe verin.
- 5.Atanan vasiye karşı çıkıyorsanız, atamayı öğrendiğiniz günden itibaren on gün içinde itiraz edin; itiraz önce sulh hukuk, sonra asliye hukuk mahkemesinde kesin olarak sonuçlanır.
- 6.Kısıtlanan yetişkin çocuğunuz için ayrıca vasi atanması gerekmez; kural olarak sizin velayetiniz altında bırakılır (TMK 419/3). Görevi bırakmak veya çocuğun işleriyle ilgili bir uyuşmazlık için aile mahkemesine başvurulur.
- 7.Kısıtlama davası sürerken geçici önlem kararı aldıysanız kararın ilan edilip edilmediğini takip edin; ilan edilmeyen karar icra ve tebligat işlemlerinde dayanak olmayabilir (TMK 420/2).
- 8.Vasi kararı kesinleşince, kurumlar önünde işlem yapabilmek için kararı veren mahkemeden kesinleşme şerhli karar isteyin.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.