Ölen Kişinin Banka Hesabından Para Çekme Cezası Var mı?

Bir yakın vefat ettiğinde kartı ve şifresi çoğu zaman ailedeki birinin elindedir. Cenaze masrafları, birikmiş faturalar ya da nasıl olsa bize kalacak düşüncesiyle ölen kişinin kartıyla ATM'den para çekmek sık rastlanan bir durumdur. Kart çalışmaya devam ettiği için işlem kolay görünür; ancak hem ceza hukuku hem de miras hukuku bakımından ciddi sonuçları vardır.

Bu yazıda ölen kişinin hesabındaki paranın kime ait olduğunu, ölümden sonra kartla para çekmenin hangi durumda suç sayıldığını, aile içindeki cezasızlık hükmünü, cenaze masrafı için yapılan çekimleri, paranın geri verilmesinin cezaya etkisini, bu işlemin mirası reddetme hakkını nasıl düşürebileceğini ve diğer mirasçıların paylarını nasıl geri alacağını Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Ölen Kişinin Hesabından Para Çekmek Kısaca

Ölen Kişinin Hesabındaki Para Kime Aittir?

Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar (TMK m. 599/1). Bankadaki mevduat da terekenin bir parçasıdır ve ölüm anında mirasçılara geçer. Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar aralarında bir miras ortaklığı doğar.

Bu nedenle mirasçılardan biri, diğerlerinin rızası olmadan hesaptaki paranın tamamını ya da bir kısmını çekemez. Mirasbırakanın sağlığında verdiği vekâletname de çözüm değildir; vekâlet sözleşmesi, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça vekâlet verenin ölümü ile kendiliğinden sona erer (TBK m. 513/1). Vekil yalnızca sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işler bakımından korunur (TBK m. 514). Kartın ölümden sonra da bir süre çalışmaya devam etmesi ise yalnızca bankanın ölümden henüz haberdar olmadığını gösterir; kullanımı hukuka uygun hâle getirmez. Terekenin genel kurallarını tereke nedir yazımızda, mirasın kazanılmasını TMK 599 mirasın kazanılması sayfamızda anlattık.

Ölen Kişinin Kartıyla Para Çekmek Suç mu?

Kanun, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızasını arar. Kart sahibi öldüğünde bu rızayı verecek olanlar onun mirasçılarıdır. Yargıtay da ölümden sonra kartla para çekilen bir dosyada "suçun mağdurunun kart sahibi olduğu, vefatı nedeniyle de yasal mirasçıları olduğu anlaşılmakla" suçtan doğrudan zarar görmeyen bankanın davaya katılamayacağına karar verdi (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 21.12.2022, E. 2020/9914, K. 2022/19442).

Aynı dosyada mirasbırakanın kaldığı huzurevinde görevli olan sanık, mirasbırakanın sağlığında kartı kendisine verip ölünce parayı çekmesini istediğini savunmuştu. Yargıtay, aşamalarda değişen savunmayı ve dosyadaki diğer olguları birlikte değerlendirdi ve sanığın "245/1. ve 168/1. maddeleri gereğince cezalandırılması gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde beraatına karar verilmesi" hukuka aykırı bularak kararı bozdu (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 21.12.2022, E. 2020/9914, K. 2022/19442). Yani ölmeden önce verildiği ileri sürülen sözlü bir izin, ölümden sonraki kullanımı kendiliğinden meşru kılmaz.

Aile İçinde Çekilen Paralar

Bu hüküm şahsi bir cezasızlık sebebidir; fiil suç olmaya devam eder ama sayılan akraba hakkında ceza verilmez. Ölüm sonrası çekimlerde kanunun sorduğu soru, fiilin kimin zararına işlendiğidir. Bu soru Yargıtay'ın mağdurların mirasçılar olduğu yönündeki kabulüyle birlikte düşünüldüğünde, cezasızlık bakımından çeken kişi ile zarar gören mirasçılar arasındaki akrabalık önem kazanır. Örneğin ölen babanın kartıyla para çeken çocuk bakımından mirasçı olan annesi onun üstsoyudur ve kanunda sayılmıştır; buna karşılık ayrı evlerde yaşayan kardeşler kanundaki aynı konutta beraber yaşayan kardeşler kapsamına girmez. Nitekim aşağıda anlattığımız dosyada ilk derece mahkemesi ölen kişiyle aynı evde yaşayan kardeş hakkında bu hükme dayanarak ceza verilmesine yer olmadığına karar vermiş, bölge adliye mahkemesi ise kast bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermişti. Aile içi kart kullanımına ilişkin diğer Yargıtay kararlarını bilişim suçları ve cezaları yazımızda anlattık.

Cenaze Masrafı İçin Çekilen Para

Her çekim cezalandırılmaz; suçun oluşması için kast gerekir. Ölen kişiyle uzun yıllar aynı evde yaşayan ve tedavi masrafları için kartlarını kendisine verdiği kız kardeşi, ölümün gerçekleştiği gün ve sonraki iki gün içinde karttan para çekmişti. Tek mirasçı olan çocuk şikâyetçi oldu. Sanık paranın cenaze ve mevlüt masraflarına harcandığını savundu; son çekimden hesaba bloke konulana kadar başka işlem yapmadığı da anlaşıldı. Yargıtay, sanığın yaşı ve mirasbırakanla olan bağı nedeniyle "para çekim işleminin haksızlık içeriğini algılayacak durumda bulunmaması karşısında sanığın suç kastıyla hareket etmediği anlaşılmakla" beraat kararında hukuka aykırılık görmedi ve kararı onadı (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 22.02.2024, E. 2021/18228, K. 2024/1690).

Bu karar, cenaze masrafı için çekilen her paranın serbest olduğu anlamına gelmez. Belirleyici olan somut olayda kastın bulunup bulunmadığıdır. Çekimin zamanı ve tutarı, harcamanın belgelenmesi ve diğer mirasçılara bilgi verilmesi bu değerlendirmede önem taşır.

Para Geri Verilirse Ceza Düşer mi?

Düşmez ama indirilir. Banka veya kredi kartının kötüye kullanılması suçunda malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümleri uygulanır (TCK m. 245/5).

Yukarıdaki huzurevi dosyasında sanık zararı gidermişti; Yargıtay bu nedenle sanığın TCK m. 245/1 ile birlikte m. 168/1 uyarınca cezalandırılması gerektiğini belirtti (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 21.12.2022, E. 2020/9914, K. 2022/19442). Kısmen geri verme veya tazmin hâlinde etkin pişmanlık için ayrıca mağdurun rızası aranır (TCK m. 168/4).

Hesaptan Para Çekmek Mirası Reddetme Hakkını Düşürür mü?

Ölen kişinin borçları malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası üç ay içinde reddedebilir (TMK m. 606/1). Ancak bu süre içinde terekeye mirasçı gibi sahip çıkan kişi bu hakkı kaybedebilir.

Hukuk Genel Kuruluna göre "yasa koyucu mirasçılardan birinin tereke işlerine gereğinden fazla karışmasının mirası örtülü kabul anlamına geleceğini" ve ret hakkının bu mirasçı bakımından sona ereceğini düzenlemiştir. Ancak her işlem bu sonucu doğurmaz. Kurulun 1950 tarihli kararından bu yana "mirasçının amacının mirasçı sıfatı ile terekede tasarruf değilse, eylemlerinin tereke işlerine karışma olarak nitelendirilmeyeceği ve ret hakkının düşmesine sebebiyet verilmeyeceği benimsenmiştir" (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.11.2022, E. 2020/241, K. 2022/1515). Aynı kararda borçtan habersiz mirasçıların terekeden çok küçük bir değer elde etmesi, dürüstlük kuralı gereği mirası kabul olarak yorumlanmadı. Bu nedenle mirasbırakanın hesabındaki parayı çekip kendi ihtiyaçları için kullanan mirasçı ret hakkını kaybetme riskiyle karşılaşır; terekeyi korumaya yönelik olağan yönetim işlemleri ise ret hakkını düşürmez.

Yargıtay'ın mirasın hükmen reddi dosyalarındaki kararları, hangi işlemlerin terekeye karışma sayılmadığını gösteriyor.

• Vergi beyannamesi vermek. "Davacının murisinin ölümünden sonra yasal yükümlülüklerini yerine getirerek veraset ve intikal vergisi beyannamesini vermiş olması mirası kabul anlamında yorumlanamaz." (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 09.12.2021, E. 2021/1573, K. 2021/3721)
• Haciz baskısıyla borç ödemek. "Mirasçının kendisine yönelik haciz baskısı altında murise ait bir borcu ödemiş olması 4721 sayılı TMK'nın 610/2. maddesinde belirtilen tereke işlemlerine karışma olarak kabul edilemez." Aynı kararda hayat sigortası nedeniyle ödenen tazminatın terekeye dahil olmadığı da belirtildi.
• Mirasbırakanın talimatıyla yapılan ödemeler. Hesaptan bankaya yapılan ödemelerde "miras bırakan tarafından ölümünden önce kredi sözleşmesi ile otomatik ödeme talimatı verildiği anlaşılmaktadır" ve ayrıntının araştırılması gerektiği vurgulandı; mirasçıların vergi beyannamesi vermesi ve davaya mirasçı sıfatıyla katılması için ise "anılan eylemler, yasal zorunluluk gereği terekenin olağan yönetimine ilişkin niteliktedir" denildi (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 06.02.2020, E. 2019/1285, K. 2020/1390).
• Terekeye ait olmayan para. Mirasçıların çektiği paranın kredi sigortasından arta kalan tutar olduğu bir dosyada Yargıtay, "sigorta şirketi tarafından yapılan ödemenin Türk Medeni Kanununun 610. maddesi anlamında terekeye ait olup olmadığı" değerlendirilmeden ret hakkının düştüğüne karar verilmesini bozdu (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 12.12.2022, E. 2022/4844, K. 2022/7642).

Mirası reddeden mirasçıların bu hakkı bulunmadığını düşünen alacaklılar ise reddin iptali davası açabilir. Yargıtay'a göre bu davada "reddeden mirasçıların terekeden bir kısım malı kendilerine mal edindiklerinin, olağan yönetimi aşan işlerin yapıldığının" kanıtlanması gerekir; ayrıca "Dava açmak için, herhangi süre yoktur." (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 23.05.2019, E. 2018/5303, K. 2019/4703). Ret süresini ve ret hakkını düşüren davranışları reddi miras nasıl yapılır yazımızda, kanun metinlerini TMK 606-610 reddi miras sayfamızda anlattık.

Diğer Mirasçılar Paylarını Nasıl Geri Alır?

Mirasçılardan biri hesaptaki parayı çekmişse diğer mirasçılar kendi paylarını hukuki yolla isteyebilir. Normalde terekeye ait haklar için mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir; ancak Yargıtay bunun bölünebilir para alacaklarında aranmadığını kabul eder. Mirasbırakana ait paranın davalıda kaldığı iddiasıyla açılan bir davada Yargıtay, talebin bölünebilir para alacağına ilişkin olduğunu belirtti ve "Bir başka ifade ile davacının payı oranında bu davayı açması mümkündür." diyerek davanın usulden reddini bozdu (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 09.01.2025, E. 2024/1033, K. 2025/175).

Ölümden hemen önce, mirasbırakanın verdiği vekâletnameyle hesaptan para çekilmişse de dava yolu açıktır. Ölümden beş gün önce vekâletle çekilen paralar için mirasçının açtığı davada Yargıtay, vekâlet görevinin kötüye kullanıldığının ve mirasbırakanın iradesi dışında işlem yapıldığının ileri sürüldüğünü belirterek davacının "mirasçı sıfatıyla adi istihkak talebinde bulunduğunun kabulü gerekmektedir" sonucuna vardı (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.12.2024, E. 2024/640, K. 2024/5857).

Mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını isteyebilir; bir mirasçı terekeye tek başına hâkim olmuşsa sulh mahkemesinden paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atanması istenebilir (TMK m. 640/3-4). Terekenin paylaşımı için ortaklığın giderilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.

Ölen Kişinin Parası Doğru Şekilde Nasıl Alınır?

Bankadaki paranın hukuka uygun şekilde alınması için önce mirasçılık belgesi alınır (TMK m. 598). Banka, mirasçılık belgesini ve kendi istediği belgeleri inceleyerek ödeme yapar; uygulamada mirasçıların birlikte başvurması ya da birbirlerine vekâlet vermesi istenebilir. Banka ayrıca veraset ve intikal vergisinin ödendiğine dair vergi dairesinden verilmiş bir tasdikname ister; tasdikname getirilmezse veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında vergi karşılığı kesip kalanını ödeyebilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17). Mirasçılık belgesinin nasıl alınacağını veraset ilamı nasıl alınır yazımızda anlattık.

Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız karar verene kadar hesaba dokunmamak en güvenli yoldur. Terekenin borca batık olup olmadığı netleşmeden yapılan çekimler, sonradan ret hakkının tartışılmasına yol açabilir.

Hangi Durumda Ne Olur?

Aşağıdaki tablo, ölümden sonra hesaba yapılan işlemlerin ceza ve miras hukukundaki olası sonuçlarını özetler. Her dosyanın sonucu kendi olgularına göre değişir.

Yazıda Dayandığımız Kararlar

Yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının tamamı oybirliğiyle verilmiştir. Künyeye tıklayarak tam metni okuyabilirsiniz.

Sonuç

Ölen kişinin hesabındaki para ölüm anında mirasçılara geçer ve mirasçılar bu paraya birlikte sahiptir. Ölümden sonra mirasçıların rızası olmadan kartla para çekmek, banka veya kredi kartının kötüye kullanılması suçunu oluşturabilir; Yargıtay'a göre bu durumda mağdurlar mirasçılardır. Eş, üstsoy, altsoy ve aynı evde yaşayan kardeş zararına işlenen fiilde ceza verilmez, kastın bulunmadığı cenaze masrafı gibi durumlarda beraat mümkündür ve para geri verilirse ceza indirilir. Miras hukuku bakımından tereke parasını kendine mal eden mirasçı mirası reddedemez; Yargıtay mirasçının amacına bakar. Diğer mirasçılar ise bölünebilir para alacağında kendi payları oranında tek başına dava açabilir.

Ölen yakınınızın hesabından para çekilmesi, mirasın reddi veya payınızın geri alınması konusunda dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Miras davalarındaki hizmetlerimiz için miras avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.