Velayeti Annede Olan Çocuk Şehir Dışına Çıkabilir mi?

Boşanmadan sonra en çok sorulan sorulardan biri, çocuğun yaşadığı şehrin dışına çıkarılıp çıkarılamayacağıdır. Velayeti annede olan çocuğu baba görüş gününde kendi şehrine götürebilir mi? Anne çocukla başka bir şehre taşınabilir mi? Anne ve baba ayrı şehirlerde yaşıyorsa çocuğu görme hakkı nasıl kullanılır? Çocuk yurt dışına çıkacaksa kimin izni gerekir?

Bu yazıda bu soruları Türk Medeni Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu, pasaport mevzuatı ve Yargıtay kararlarıyla cevaplıyoruz. Anlatılan kurallar velayetin babada olduğu durumlarda da aynen geçerlidir; örneklerde yalnızca en sık karşılaşılan "velayet annede" kalıbını kullandık.

Velayeti Annede Olan Çocuğu Baba Şehir Dışına Çıkarabilir mi?

Anne ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m. 323). Mahkeme boşanma kararıyla birlikte bu ilişkiyi düzenler (TMK m. 182/1) ve uygulamada gün, saat ve süre belirterek kurar. Kanunda kişisel ilişkinin çocuğun yaşadığı şehirde kullanılması gerektiğine dair bir hüküm yoktur. Bu nedenle kararda özel bir sınırlama, örneğin günübirlik görüşme, belirli bir yerde ya da uzman eşliğinde görüşme şartı bulunmuyorsa baba, kendisine tanınan süre içinde çocuğu yurt içinde yaşadığı şehre, memleketine veya tatile götürebilir. Yurt dışı ise ayrı kurallara tabidir; aşağıda anlatıyoruz.

Farklı şehirlerde yaşayan ebeveynler için hafta sonu, bayram ve yaz tatili dönemlerinde yatılı kişisel ilişki kurulabilir; çocuk bu sürelerde doğal olarak diğer ebeveynin yaşadığı yerde kalır. Yargıtay'ın incelediği bir dosyada çocuk annesiyle Ankara'da, babaannesi Elbistan'da yaşıyordu; Daire babaanne ile torun arasında yatılı kişisel ilişki kurulmasını doğru bulmakla birlikte mesafeyi ve çocuğun okul düzenini gözeterek görüşmelerin sıklığını azalttı (2. HD, 31.03.2026, E. 2026/1493, K. 2026/3438).

Görüşme Bitince Çocuğu Geri Getirmemenin Sonuçları

Kişisel ilişki hakkı, çocuğu kararda gösterilen sürenin sonunda geri getirme yükümlülüğüyle birlikte gelir. Kararın adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla yerine getirildiği dosyalarda çocuk kendisine teslim edilen hak sahibine, sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmesi gerektiği tutanakla tebliğ edilir; çocuk getirilmezse hakkında müdürlükçe suç duyurusunda bulunulur (5395 s. K. m. 41/C-4). Ayrıca bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, fiil suç oluştursa dahi, üç aya kadar disiplin hapsi verilir (m. 41/F-3). Çocuk velayet hakkı sahibine teslim edilirse bu ceza düşer (m. 41/F-7).

Ceza hukuku da gündeme gelebilir. On altı yaşını bitirmemiş bir çocuğu veli, vasi veya bakım ve gözetimi altında bulunan kimsenin yanından kaçıran ya da alıkoyan, velayet yetkisi elinden alınmış ana veya baba ya da üçüncü derece dahil kan hısmı, üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 234/1). Yargıtay, boşanmayla velayeti anneye verilen babanın, arasında velayet ilişkisi bulunmayan on üç yaşındaki çocuğuna yönelik eylemini bu suç kapsamında değerlendirdi (8. CD, 08.10.2025, E. 2023/4371, K. 2025/7463). Teslim süreçlerinin işleyişini çocuk teslimi ve kişisel ilişki icrası yazımızda anlattık.

Çocuğun Götürülmesinden Endişe Ediyorsanız

Çocuğun şehir dışına götürülmesinin somut bir risk taşıdığını düşünüyorsanız, örneğin daha önce geri getirilmemişse, çocuğun sağlık durumu yolculuğa elverişli değilse ya da yurt dışına kaçırma ihtimali varsa, çözüm kararı kendiliğinizden uygulamamak değildir. Teslim emrine aykırı davranan veya emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyen kişi de şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 s. K. m. 41/F-2). Doğru yol aile mahkemesinden kişisel ilişkinin şeklinin yeniden düzenlenmesini istemektir: Hâkim yeni olguların zorunlu kıldığı önlemleri alır (TMK m. 183) ve kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye giriyorsa kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya ebeveynden alınabilir (TMK m. 324/2).

Ayrı Şehirlerde Çocuğu Görme Hakkı Nasıl Kullanılır?

Anne ve baba farklı şehirlerde yaşıyorsa kişisel ilişkinin kâğıt üzerinde değil gerçekte işleyecek şekilde kurulması gerekir. Yargıtay bu konuda yerleşik bir çizgi izliyor: İlk derece mahkemelerinin "taraflar aynı şehirde oturursa şu günler, farklı şehirde oturursa bu günler" şeklinde iki ayrı düzen kurmasını doğru bulmuyor.

Bu kararların pratik anlamı şudur: Tek bir takvim kurulur ve mesafe bu takvimin içinde çözülür. 2019 tarihli kararda Daire, kişisel ilişkinin cuma gününden başlatılmasını, dini bayramların bütün günlerini kapsamasını ve yaz tatilindeki görüşmenin başlangıç ve bitiş günlerinin belirlenmemesini de hatalı buldu; kurulan düzen okul çağındaki çocukların eğitimini ve velayet sahibinin görevini engelleyici nitelikteydi. 2025 tarihli kararda ise velayetleri anne ve babaya ayrı ayrı verilen kardeşlerin bayramlarda birbirinden ayrı kalmayacağı ve birbirini görebileceği bir düzen kurulması gerektiği vurgulandı.

Mesafe görüşmelerin sıklığını etkileyebilir. Yukarıdaki babaanne dosyasında Yargıtay, farklı şehirlerde oturmanın doğurduğu coğrafi mesafeyi, çocuğun yaşını, eğitim ve sosyal hayatının sürekliliğini ve üstün yararını birlikte değerlendirdi; ayda iki kez yatılı görüşme yerine ayda bir hafta sonu ve yaz tatilinde bir hafta yatılı görüşmeye hükmetti. Daire, babaanneye "ebeveyne tanınan genişlikte" bir düzen kurulmasının çocuğun düzenini olumsuz etkileyeceğini de belirtti. Büyükanne ve büyükbabaların görüşme hakkını torunla kişisel ilişki davası yazımızda ele aldık.

Telefon ve görüntülü görüşme talepleri de somut dosyaya göre değerlendirilir. Yargıtay, bir kişisel ilişki dosyasında babaya görüntülü görüşme hakkı tanınmamasına yönelik temyiz itirazını yerinde görmedi (2. HD, 15.01.2026, E. 2025/8535, K. 2026/377). Görüşme günlerinin genel olarak nasıl belirlendiğini kişisel ilişki günleri rehberimizde anlattık.

Velayeti Annede Olan Çocuk Başka Şehre Taşınabilir mi?

Velayet, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini gözeterek karar alma yetkisini de kapsar (TMK m. 339/1). Anne ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa çocuğun yerleşim yeri, çocuğun kendisine bırakıldığı ebeveynin yerleşim yeridir (TMK m. 21/1). Kanun, velayet sahibinin yurt içinde başka bir şehre taşınmasını diğer ebeveynin iznine bağlamaz. Bu nedenle velayeti annede olan çocuk, annesiyle birlikte başka bir şehre taşınabilir. Ancak taşınmanın hukuki sonuçları vardır:

• Görüşme düzeni yeniden kurulabilir. Kanun ana veya babanın başka bir yere gitmesini, hâkimin önlem almasını gerektirebilecek yeni olgulara örnek olarak sayar; hâkim bu hâlde re'sen veya istem üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Görüşmeler fiilen imkânsız hâle geliyorsa kişisel ilişkinin yeni duruma göre düzenlenmesi istenebilir.
• İlişkiyi zedelememe yükümlülüğü sürer. Anne ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m. 324/1). Velayet sahibi kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m. 324/3).
• Taşınma tek başına velayeti kaybettirmez. Kanun taşınmayı doğrudan bir velayet değişikliği sebebi olarak saymaz; belirleyici olan taşınmanın çocuğun eğitimine, sağlığına, alıştığı çevreye ve diğer ebeveynle ilişkisine etkisidir. Ayrıntısı velayet değiştirme davası yazımızda.
• Adres değişikliği bildirilmeli. Karar adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla yerine getiriliyorsa yükümlüye gönderilen emirde, yerleşim yeri veya iletişim bilgileri değişirse yeni bilgilerin müdürlüğe derhâl bildirilmesi gerektiği yazılır (5395 s. K. m. 41/C-3-e).

Boşanma davası henüz sürerken, velayet kararı verilmeden çocuğu alıp başka şehre gitmek farklı değerlendirilir. Bu durumu çocuğu alıp başka şehre gitmek suç mu yazımızda ele aldık.

Ortak Velayette Çocuk Şehir Dışına Çıkabilir mi?

Ortak velayette anne ve baba velayeti birlikte kullanır; çocuğun hangi ebeveynin yanında yaşayacağı karar veya protokolde belirlenir. Çocuğun, yanında yaşamadığı ebeveynle görüşme süresinde şehir dışına çıkması bakımından yukarıdaki kurallar aynen geçerlidir: Kararda sınırlama yoksa belirleyici olan süreye ve teslim düzenine uymaktır.

Çocuğun yaşadığı yerin başka bir şehre taşınması ise ortak velayette daha hassastır; çünkü ortak velayette çocuğun hayatını esaslı biçimde etkileyen kararların iki ebeveyn tarafından birlikte alınması beklenir. Anlaşma sağlanamazsa taşınmadan önce aile mahkemesinden yeni bir düzenleme istenmelidir (TMK m. 183). Pasaport işlemlerinde de dikkatli olunmalıdır: Aşağıda anlatılan talimat boşanmış ebeveynler için "velayet sahibi ebeveynin" muvafakatini arar ve ortak velayeti ayrıca düzenlemez; ortak velayette iki ebeveyn de velayet sahibi olduğundan başvurudan önce nüfus müdürlüğünden hangi belgelerin isteneceğini teyit edin. Ortak velayetin işleyişini ortak velayet yazımızda anlattık.

Velayeti Annede Olan Çocuk Yurt Dışına Çıkabilir mi?

Yurt dışı meselesinde ilk durak genellikle pasaporttur. Pasaport Kanunu, reşit olmayanların yalnız seyahat etmek üzere pasaport alabilmesi için kanuni temsilcilerinin muvafakatini arar (m. 17/C). Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı ise ergin olmayan çocukların pasaport başvurusunda kimin muvafakatinin aranacağını şöyle belirler (m. 16/1-e):

• Anne ve baba evliyse ikisi de başvuru formundaki muvafakat alanını imzalar; hazır bulunamayan için noterden düzenlenmiş muvafakatname kabul edilir.
• Anne ve baba boşanmışsa velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır.
• Boşanma davası sürüyorsa kesinleşme şerhi aranmaksızın mahkemenin verdiği ara karara göre işlem yapılır.
• Anne ve baba evli değilse velayet sahibi annenin muvafakati aranır.
• Ebeveynlerden biri yabancı uyrukluysa onun noterce düzenlenmiş muvafakati aranır.
• Boşanma kesinleşmiş ama kararda velayetin kime verildiği belli değilse iki ebeveynin de muvafakati aranır.

Genel Müdürlüğün sıkça sorulan sorular sayfası da kuralı, ergin olmayan çocukların velayeti mahkeme kararıyla kime verilmişse o kişinin muvafakatinin yeterli olduğu şeklinde özetler. Yani velayeti annede olan çocuğun pasaportu için babanın izni gerekmez.

Babanın İtirazı ve Vize Engeli: Kanada Kararı

Yargıtay'ın onadığı bir dosyada velayeti annede olan 2017 doğumlu çocuğun, annesinin tam burslu doktora eğitimi için yaklaşık iki buçuk yıllığına Kanada'ya götürülmesi söz konusuydu. Annenin beyanına göre Kanada, çocuğun vizesi için babanın iznini de arıyordu ve baba izin vermiyordu. İlk derece mahkemesi, babanın itirazının çocukla görüşmesinin zorlaşacağı endişesine dayandığını, başka haklı gerekçe ileri sürülmediğini ve iznin verilmemesinin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğunu belirterek izin verdi. Bölge adliye mahkemesi ilk kararı, çocuğun annesiyle yurt dışına gitmesinin ya da annesiz Türkiye'de kalmasının etkileri hakkında uzman görüşü alınmadığı ve babanın açtığı velayet değişikliği dosyası getirtilmediği için kaldırmış; yeniden verilen izin kararı üzerine ise velayet hakkı kendisinde bulunan eşin çocuğu yurt dışına çıkarmasının kural olarak boşandığı eşin muvafakatine bağlı olmadığını ve çocuğun güvenliğini ve üstün yararını zedeleyecek bir vakıanın ispatlanmadığını belirterek istinaf başvurusunu reddetti. Yargıtay kararı onadı (2. HD, 11.04.2023, E. 2023/1718, K. 2023/1736).

Bu dosyadan çıkan sonuç şudur: Velayet sahibinin çocukla yurt dışına çıkması kural olarak diğer ebeveynin iznine bağlı değildir; ancak bir ülkenin temsilciliği ek belge istiyor ya da diğer ebeveyn engel çıkarıyorsa çözüm aile mahkemesinden izin almaktır ve mahkeme bu değerlendirmede uzman görüşüne ve çocuğun üstün yararına bakar. Boşanma kararı kesinleşmeden de benzer bir sorun yaşanabilir: Velayeti babaya verilen çocukların pasaport, vize ve yurt dışı çıkış işlemlerinde annenin muvafakatinin aranmamasına bölge adliye mahkemesi ara kararla hükmetmişti; Yargıtay bölge adliye mahkemesinin kararını onadı (2. HD, 06.11.2024, E. 2024/1171, K. 2024/8399).

Yurt Dışına Götürülmesini Önlemek: Çıkış Yasağı

Velayeti olmayan ebeveynin çocuğu yurt dışına götürmesinden endişe ediliyorsa aile mahkemesinden çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanması istenebilir. Mahkemelerce yurt dışına çıkması yasaklananlara pasaport verilmez, verilmişse geri alınır ve çıkışları engellenir (Pasaport Kanunu m. 22). Boşanma davası sırasında verilen yasak geçici bir önlemdir: Yargıtay, çocuk hakkında tedbiren verilen yurt dışı yasağının karar kesinleşince ortadan kalkacağını belirtti (2. HD, 10.02.2026, E. 2025/5521, K. 2026/1462). Karar sonrasında da risk sürüyorsa bu durum ayrıca ileri sürülmelidir. Çocuk yurt dışına götürülmüşse izlenecek yol için uluslararası çocuk kaçırma yazımıza bakın.

Hangi Durumda Nereye Başvurmalısınız?

Disiplin hapsi şikâyetlerine bakan mahkeme, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesidir (5395 s. K. m. 41/F-4).

Sık Yapılan Hatalar

• "Şehir dışına götürecek" diye çocuğu teslim etmemek. Karar aksini söylemiyorsa bu, kişisel ilişkinin engellenmesidir; disiplin hapsi ve velayet değişikliği riski doğurur (5395 s. K. m. 41/F-2; TMK m. 324/3).
• Görüşme süresi dolduğu hâlde çocuğu geri getirmemek. Üç aya kadar disiplin hapsi ve ceza soruşturması riski vardır (m. 41/F-3; TCK m. 234).
• Taşınıp yeni adresi ve iletişim bilgilerini paylaşmamak. Görüşmeleri fiilen imkânsız kılan davranış, ilişkiyi zedelememe yükümlülüğüyle bağdaşmaz (TMK m. 324/1).
• Aynı şehir ve farklı şehir için iki ayrı takvim istemek. Yargıtay bu ayrımı doğru bulmuyor; tek ve uygulanabilir bir takvim isteyin.
• Pasaport için babanın izninin zorunlu olduğunu sanmak. Boşanmış anne babada velayet sahibinin muvafakati yeterlidir; ortak velayet, yabancı uyruklu ebeveyn veya velayetin belirsiz olduğu kararlarda farklı kurallar uygulanır.
• Protokolde teslim yerini ve yol düzenini boş bırakmak. Farklı şehirlerde yaşayan ebeveynler arasında en sık uyuşmazlık bu iki konuda çıkar. Protokol maddelerini anlaşmalı boşanma protokolü örneği yazımızda bulabilirsiniz.

Şehir Dışı ve Yurt Dışı Seyahatten Önce Kontrol Listesi

Sonuç

Velayeti annede olan çocuğu baba, mahkeme kararında aksine bir sınırlama yoksa kendisine tanınan süre içinde yurt içinde şehir dışına götürebilir; asıl yükümlülük çocuğu zamanında ve belirlenen yere geri getirmektir. Velayet sahibi anne de çocukla başka şehre taşınabilir, ancak bu taşınma görüşmeleri fiilen engellememeli; engelliyorsa mahkeme yeni düzen kurar ve ısrarlı engelleme velayetin değiştirilmesine kadar gidebilir. Yargıtay farklı şehirlerde yaşayan ebeveynler için tek ve uygulanabilir bir takvim arıyor. Yurt dışında ise pasaport için velayet sahibinin muvafakati yeterlidir; diğer ebeveynin engeli veya kaçırma riski aile mahkemesinde çözülür.

Farklı şehirlerde yaşayan ebeveynlerin dosyalarında sorunların çoğu karar veya protokol yazılırken önlenebilir. Velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarında hukuki destek için velayet avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz. Boşanma sürecinin bütününü Boşanma Rehberi sayfamızda topladık.