Kısa cevap · TMK 47
TMK 47, Medeni Kanunun tüzel kişilere ayrılmış ikinci kısmının ilk maddesidir ve iki şey yapar. Birincisi, tüzel kişiliğe elverişli iki yapı tanımlar: başlıbaşına bir varlığı olmak üzere örgütlenmiş kişi toplulukları (dernek, şirket gibi) ve belli bir amaca özgülenmiş olan bağımsız mal toplulukları (vakıf gibi). İkincisi, tüzel kişiliğin nasıl doğduğunu söyler: bu topluluklar, kendileri ile ilgili özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazanır. Yani TMK 47 tek başına kimseye tüzel kişilik vermez; kişiliğin doğum anını o yapıya ilişkin özel kanuna bırakır. İkinci fıkra ise bir engel koyar: amacı hukuka veya ahlâka aykırı olan kişi ve mal toplulukları tüzel kişilik kazanamaz. Maddenin en çok işe yarayan sonucu olumsuz olanıdır: bir yapı özel hükümlere göre tüzel kişilik kazanmamışsa kişi değildir; adına dava açılamaz, aleyhine takip yapılamaz, ceza kesilemez.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 47 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Tüzel Kişiliğe Elverişli İki Yapı: Kişi Topluluğu ve Mal Topluluğu
- Tüzel Kişilik Ne Zaman Doğar? "Özel Hükümler Uyarınca" Ne Demek?
- Tüzel Kişiliği Olmayan Yapılar: Adi Ortaklık, Şube, İşletme
- İkinci Fıkra: Amacı Hukuka veya Ahlâka Aykırı Topluluklar
- TMK 47 Yargıtay kararları
- TMK 47 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Tüzel kişi
- Hukuk düzeninin kişi saydığı, insan dışındaki hak ve borç süjesi. TMK 47-55 genel hükümlerine tabidir.
- Kişi topluluğu
- TMK 47/1'in ilk yapısı: başlıbaşına bir varlığı olmak üzere örgütlenmiş insan topluluğu (dernek, şirket).
- Mal topluluğu
- TMK 47/1'in ikinci yapısı: belli bir amaca özgülenmiş bağımsız mal topluluğu (vakıf).
- Başlıbaşına varlık
- Topluluğun, kendisini kuran kişilerden ayrı ve bağımsız bir varlık olarak örgütlenmiş olması.
- Özgülenme
- Malvarlığının belli bir amaca sürekli olarak tahsis edilmesi. Vakıfta tüzel kişiliğin temel unsurudur.
- Özel hükümler
- TMK 47/1'in yollama yaptığı kaynak: derneklerde TMK 56 vd., vakıflarda TMK 101 vd., şirketlerde TTK.
- Tescil
- Çoğu tüzel kişide kişiliğin doğduğu an. Vakıfta mahkeme siciline, ticaret şirketlerinde ticaret siciline tescil.
- Hukuka aykırı amaç
- TMK 47/2'nin ilk engeli. Amaç emredici hukuk kurallarına aykırıysa tüzel kişilik doğmaz.
- Ahlâka aykırı amaç
- TMK 47/2'nin ikinci engeli. Ölçüt genel ahlâk anlayışıdır.
- Taraf ehliyeti
- Davada taraf olabilme yeteneği. Hak ehliyeti bulunan her gerçek ve tüzel kişide vardır.
- Adi ortaklık
- TBK 620 vd. ortaklık. Tüzel kişiliği yoktur; bu nedenle taraf ehliyeti de yoktur.
- Şube
- Tüzel kişinin ayrı kişiliği olmayan birimi. Kendi adına hak sahibi olamaz.
Bir bakışta TMK 47
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Örgütlenmiş kişi toplulukları ve belli bir amaca özgülenmiş bağımsız mal toplulukları tüzel kişilik kazanabilir. | TMK m. 47/1 |
| Kazanma usulü | Tüzel kişilik, topluluğun kendisiyle ilgili özel hükümler uyarınca kazanılır. | TMK m. 47/1 |
| Kazanma engeli | Amacı hukuka veya ahlâka aykırı olan kişi ve mal toplulukları tüzel kişilik kazanamaz. | TMK m. 47/2 |
| Saklı hükümler | Kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri saklıdır. | TMK m. 55 |
| Vakıfta doğum anı | Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır. | TMK m. 102; 8. HD 15.10.2025 |
| Malların geçişi | Özgülenen malların mülkiyeti ile haklar, tüzel kişiliğin kazanılmasıyla vakfa geçer. | TMK m. 105 |
| Tüzel kişiliği olmayan birim | Tüzel kişiliği bulunmayan işletme veya merkez hak ve fiil ehliyetine sahip olmadığından adına idari para cezası kesilemez. | 7. CD 30.03.2026 |
| Kabahatte muhatap | Organ veya temsilcinin tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlediği kabahatten dolayı tüzel kişi hakkında da idari yaptırım uygulanabilir. | Kabahatler K. m. 8/1 |
| Adi ortaklık | Adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından taraf ehliyeti de yoktur; dava ve taleplerde ortakların birlikte hareket etmesi gerekir. | 6. HD 22.04.2024 (HGK 25.06.2025 kararında aktarılan bozma) |
| Ortaklardan biri | Ortaklardan yalnız birinin dava açma ehliyeti yoktur; taraf teşkili sağlanmadan yargılamaya devam edilemez. | 6. HD 22.04.2024 (HGK 25.06.2025 kararında aktarılan bozma) |
| Adi ortaklığa haciz | Adi ortaklığın borcu için ortaklığın üçüncü kişideki alacağına doğrudan haciz konulamaz; haczin konusu ortağın tasfiye payıdır. | HGK 18.06.2025 (oy çokluğu) |
| Müzekkerede taraf | Haciz müzekkeresinin taraf kısmına tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklığın yazılması şeklen de usulsüzdür. | HGK 18.06.2025 (oy çokluğu) |
| Hak ehliyeti | Tüzel kişiler, yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildir. | TMK m. 48 |
| Fiil ehliyeti | Tüzel kişiler, kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanır. | TMK m. 49 |
TMK 47 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · Birinci Bölüm: Genel Hükümler — A. Tüzel kişilik
Tüzel kişilik — Madde 47
- (1)İki yapı sayılır: kişi topluluğu (örgütlenme esaslı) ve mal topluluğu (özgülenme esaslı). Kişiliğin doğum anını bu fıkra değil, ilgili özel hüküm belirler.Başlıbaşına bir varlığı olmak üzere örgütlenmiş kişi toplulukları ve belli bir amaca özgülenmiş olan bağımsız mal toplulukları, kendileri ile ilgili özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazanırlar.
- (2)Bir kazanma engeli kuralıdır. Ölçüt amacın kendisidir; sonradan hukuka aykırı faaliyet gösterilmesi bu fıkranın değil, sona erme hükümlerinin konusudur.Amacı hukuka veya ahlâka aykırı olan kişi ve mal toplulukları tüzel kişilik kazanamaz.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "İkinci Kısım: Tüzel Kişiler — Birinci Bölüm: Genel Hükümler — A. Tüzel kişilik" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenîsinde karşılığı m. 45 idi; 4721 sayılı Kanun bu hükmü sadeleştirerek ve ikinci fıkradaki kazanma engelini mal topluluklarını da kapsayacak biçimde yazarak korumuştur. |
Tüzel Kişiliğe Elverişli İki Yapı: Kişi Topluluğu ve Mal Topluluğu
TMK 47/1 tek bir cümlede iki ayrı yapı sayar. Bu ayrım, kitabın bütün düzenini belirler: dernekler kişi topluluğu, vakıflar mal topluluğu modelidir.
| Yapı | Çekirdeği | Ölçüt | Örnek |
|---|---|---|---|
| Kişi topluluğu | İnsanlar | Başlıbaşına bir varlık olmak üzere örgütlenme | Dernek, ticaret şirketi, kooperatif |
| Mal topluluğu | Malvarlığı | Belli bir amaca özgülenme ve bağımsızlık | Vakıf |
Kişi topluluğunda ölçüt örgütlenmedir. Bir araya gelmiş olmak yetmez; topluluğun kendisini kuran kişilerden ayrı bir varlık olarak kurulmuş olması gerekir. Nitekim kanun "başlıbaşına bir varlığı olmak üzere" diyerek bunu şart olarak yazar.
Mal topluluğunda ölçüt özgülenmedir. Burada insan değil malvarlığı öne çıkar: mallar belli bir amaca tahsis edilir ve bu malvarlığı bağımsız hâle gelir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vakıf tanımını bu çerçevede "gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluğu" biçiminde aktarmıştır (Yargıtay 8. HD, 15.10.2025, E. 2024/4981, K. 2025/6380, oy birliğiyle).
Kişilik neden önemli? Çünkü kişilik, hak süjesi olmanın kapısıdır. TMK 48 tüzel kişilerin hak ehliyetini, TMK 49 ve 50 fiil ehliyetini düzenler (TMK 48, TMK 49). Kişilik yoksa bu hükümler hiç devreye girmez.
Tüzel Kişilik Ne Zaman Doğar? "Özel Hükümler Uyarınca" Ne Demek?
TMK 47/1'in en çok yanlış anlaşılan kısmı sondaki ibaredir: "kendileri ile ilgili özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazanırlar."
Bu bir yollama hükmüdür. TMK 47, hangi yapıların tüzel kişi olabileceğini söyler; ne zaman kişilik kazandıklarını söylemez. O soruyu her yapı için kendi özel kanunu yanıtlar.
| Tüzel kişi | Kişiliğin doğduğu an | Dayanak |
|---|---|---|
| Dernek | Kuruluş bildiriminin ve tüzüğün yetkili idareye verilmesiyle | TMK m. 59 |
| Vakıf | Yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescille | TMK m. 102 |
| Ticaret şirketi | Ticaret siciline tescille | TTK m. 355, 588 |
| Adi ortaklık | Hiç kazanmaz | TBK m. 620 vd. |
Kişilik anı neden bu kadar önemli? Çünkü malvarlığı da o anda geçer. Vakıflarda kanun bunu açıkça yazar: özgülenen malların mülkiyeti ile haklar, tüzel kişiliğin kazanılmasıyla vakfa geçer (TMK m. 105). Yargıtay 8. Hukuk Dairesi aynı kararda bu zinciri baştan sona kurmuştur: TMK 47 (kişilik kazanma), TMK 48 (hak ehliyeti), TMK 49 (fiil ehliyeti), TMK 50 (organlar) ve ardından vakıflara özgü TMK 101, 102, 105 ve 107 (Yargıtay 8. HD, 15.10.2025, E. 2024/4981, K. 2025/6380).
Kamu tüzel kişileri ve ticaret şirketleri. TMK 55, "Kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri saklıdır" der. Yani genel hükümler bu iki grup için tamamlayıcıdır: kendi kanunlarında hüküm varsa o uygulanır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, TMK 55'i "tüzel kişiliği haiz kişi ve mal topluluklarının sınırlandırılması" bağlamında anmıştır (Yargıtay 7. CD, 30.03.2026, E. 2023/17042, K. 2026/3490).
Tüzel Kişiliği Olmayan Yapılar: Adi Ortaklık, Şube, İşletme
Maddenin uygulamadaki gerçek ağırlığı burada. TMK 47 bir yapıya kişilik vermiyorsa, o yapı hukuk süjesi değildir — ve bu, davanın veya takibin kaderini belirler.
1) Adi ortaklık. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin bozma ilamı bunu net biçimde kurar: taraf ehliyeti, bir davada veya talepte taraf olabilme yeteneğidir; medeni haklardan yararlanma ehliyeti bulunan her gerçek ya da tüzel kişi taraf ehliyetine sahiptir. TBK 620 vd. maddelerinde düzenlenen adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından taraf ehliyeti de yoktur. Bu nedenle adi ortaklığa ilişkin dava ve taleplerde ortaklığı oluşturan kişilerin taraf olarak birlikte hareket etmesi gerekir. Ortaklardan yalnız birinin dava açma ehliyeti yoktur; mahkemenin yapacağı iş, davacıya diğer ortağın muvafakatini temin etmesi için makul süre vermek, sağlanmazsa davayı usulden reddetmektir (Yargıtay HGK, 25.06.2025, E. 2025/313, K. 2025/399 kararında aynen aktarılan Özel Daire bozma ilamı).
Sonuç icra hukukuna da taşınır. Hukuk Genel Kurulu, bir iş ortaklığının (adi ortaklık) borcu nedeniyle ortaklığın üçüncü kişideki alacağına doğrudan haciz konulamayacağına karar vermiştir: ortaklar elbirliğiyle hak sahibi oldukları için haczin konusu ortaklık malı değil, borçlu ortağın tasfiye sonundaki payıdır. Kurul ayrıca haciz müzekkeresinin taraf kısmına tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklığın yazılmasının şeklen de usulsüz olduğunu belirtmiştir (Yargıtay HGK, 18.06.2025, E. 2024/787, K. 2025/367, oy çokluğuyla).
2) Şube. Şube, tüzel kişinin bir birimidir; ayrı kişiliği yoktur. Bunun somut sonucunu Hukuk Genel Kurulu yerleşim yeri bağlamında göstermiştir: bir şirketin ticaret merkezi başka ilde olduğu hâlde şubesinin bulunduğu il, şirketin yerleşim yeri sayılmaz (TMK 51).
3) Tüzel kişiliği olmayan işletme veya merkez. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, bir limited şirket tarafından kurulup işletilen ancak kendisinin tüzel kişiliği bulunmayan bakım merkezi adına idari para cezası kesilmesini hukuken mümkün görmemiştir: tüzel kişiliği bulunmadığı için hak ve fiil ehliyetini de haiz olmayan bir birime ceza kesilemez (Yargıtay 7. CD, 30.03.2026, E. 2023/17042, K. 2026/3490). Doğru muhatap, işletmeyi kuran ve işleten şirkettir.
İkinci Fıkra: Amacı Hukuka veya Ahlâka Aykırı Topluluklar
TMK 47/2 kısa ama sonucu ağır bir hüküm koyar.
Üç nokta önemli.
- Ölçüt amaçtır. Hüküm faaliyeti değil amacı ölçü alır. Amaç kuruluş belgesinden (tüzük, vakıf senedi, şirket sözleşmesi) ve kuruluşun gerçek hedefinden çıkarılır.
- Sonuç kazanamamadır. Kişilik doğmaz; sonradan kaybedilmesi değil, hiç kazanılmaması söz konusudur.
- İki ayrı sınır var: hukuka aykırılık ve ahlâka aykırılık. Birinci ölçüt emredici kurallara, ikincisi genel ahlâk anlayışına gönderme yapar.
Sonradan ortaya çıkan aykırılık ne olur? TMK 47/2 kapsamı dışındadır; o hâlde kişilik zaten doğmuştur ve sona erme hükümleri işler. Vakıflarda amacın gerçekleşmesi olanaksız hâle gelirse vakıf kendiliğinden sona erer ve mahkeme kararıyla sicilden silinir (TMK m. 116); sona eren tüzel kişinin kişiliği ise ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam eder (TMK 52).
Kuruluş belgesindeki eksiklikler bu fıkraya girmez. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vakıflara ilişkin TMK 107'yi aktarırken kuralın şu olduğunu göstermiştir: vakıf senedinde amaç ile bu amaca özgülenen mal ve haklar yeterince belirlenmişse, diğer noksanlıklar tüzel kişilik kazanılması için yapılan başvurunun reddini gerektirmez (Yargıtay 8. HD, 15.10.2025, E. 2024/4981, K. 2025/6380). Yani reddin sebebi eksiklik değil, amacın kendisi veya özgülenmenin yetersizliğidir.
TMK 47 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 47'yi doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar, maddenin uygulamada en çok sonuç doğuran iki ekseninden seçilmiştir: (i) tüzel kişiliği bulunmayan yapıların hukuk süjesi olmaması (adi ortaklık, tüzel kişiliği olmayan işletme) ve (ii) kişiliğin özel hükümlere göre kazanılması (vakıfta tescil). Kararların tamamı tam metinden okunmuştur. 7. Ceza Dairesi kararı kanun yararına bozma yoluyla verilmiş olup inceleme CMK 309/3 uyarınca Başsavcılık ihbarnamesiyle sınırlıdır; Hukuk Genel Kurulunun 25.06.2025 kararında alıntılanan gerekçe kararda aynen aktarılan Özel Daire bozma ilamına aittir; Hukuk Genel Kurulunun 18.06.2025 kararı ise oy çokluğuyla alınmış olup karşı oydaki görüş kart notunda ayrıca belirtilmiştir.
TMK 47/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 47/1 · Yargıtay 7. Ceza Dairesi
Bir limited şirket tarafından kurulup işletilen, kendisinin tüzel kişiliği bulunmayan bakım merkezi adına idari para cezası kesilemez; tüzel kişiliği olmadığı için hak ve fiil ehliyeti de yoktur
Olay: Bir engelli bakım merkezi hakkında yönetmeliğe aykırılık nedeniyle il müdürlüğünce 116.235,50 TL idari para cezası uygulanmıştır. Karara karşı yapılan başvuru sulh ceza hâkimliğince reddedilmiş, itiraz da kısmen reddedilmiştir. Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kararın kanun yararına bozulmasını istemiştir. Cezanın muhatabı olarak gösterilen bakım merkezi, bir limited şirket tarafından kurulup işletilmekte olup kendisinin tüzel kişiliği yoktur.
Karar: Daire, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının ihbarnamesindeki istem ve gerekçeyi yerinde görerek CMK 309/3 uyarınca kararı oy birliğiyle kanun yararına bozmuş ve CMK 309/4-d uyarınca idari para cezasının kaldırılmasına karar vermiştir. Benimsenen gerekçede TMK 47'deki tüzel kişilik tanımı ile TMK 48'deki hak ehliyeti kuralı ve TMK 55'teki saklı hükümler birlikte değerlendirilmiş; Kabahatler Kanunu m. 8/1 ve 25/1-a ile 2828 sayılı Kanun m. 34 çerçevesinde sosyal hizmet kuruluşlarının gerçek ve tüzel kişilerce kurulabileceği saptanmıştır. Sonuç olarak tüzel kişiliği bulunmadığı için hak ve fiil ehliyetine sahip olmayan bakım merkezine idari para cezası kesilmesi hukuken mümkün görülmemiştir.
“yukarıda alıntılanan mevzuat çerçevesinde, tüzel kişiliği bulunmadığı için hak ve fiil ehliyetini de haiz olmayan ... Engelli Bakım Merkezine idari para cezası kesilmesinin de hukuken mümkün olmadığı”
Ne anlama geliyor?
İdari yaptırımın muhatabı, tüzel kişiliği olan işletendir; tüzel kişiliği bulunmayan merkez veya şube adına ceza kesilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KANUN YARARINA BOZMA yoluyla verilmiştir. CMK 309/3 uyarınca inceleme Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının ihbarnamesindeki istem ve gerekçeyle sınırlıdır; Daire bu gerekçeyi yerinde görerek benimsemiştir. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 47/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından taraf ehliyeti de yoktur; dava ve taleplerde ortaklığı oluşturan kişilerin taraf olarak birlikte hareket etmesi gerekir
Olay: Bir semt garajının işletme hakkına dayanan alacak davasında, işletme hakkının belediye encümen kararıyla iki kişiye müştereken devredildiği anlaşılmıştır. Davayı ortaklardan yalnız biri açmıştır. İlk derece mahkemesi davayı şirket yönünden kısmen kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiş, Özel Daire ise taraf teşkili nedeniyle kararı bozmuştur. İlk derece mahkemesi bozmadan sonra yeni deliller toplayarak karar verdiği için Hukuk Genel Kurulu önünde bu kararın direnme mi yeni hüküm mü olduğu ön sorun olarak tartışılmıştır.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, önüne gelen kararın bozmadan sonra toplanan yeni delillere ve Özel Daire denetiminden geçmemiş yeni gerekçeye dayandığını saptayarak bunun direnme değil yeni hüküm olduğunu kabul etmiş ve temyiz incelemesi için dosyayı oy birliğiyle ve kesin olarak Özel Daireye göndermiştir. Kararda aynen aktarılan Özel Daire bozma ilamına göre taraf ehliyeti bir davada veya talepte taraf olabilme yeteneğidir; TBK 620 vd. maddelerinde düzenlenen adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından taraf ehliyeti de yoktur ve ortakların birlikte hareket etmesi gerekir. Mahkemenin yapacağı iş, davacıya diğer ortağın muvafakatini temin etmesi için makul süre vermek, sağlanamazsa davayı usulden reddetmektir.
“6098 sayılı TBK'nın 620 vd. maddelerinde düzenlenen adi ortaklığın, tüzel kişiliği bulunmadığından taraf ehliyeti de yoktur. Bu nedenle, adi ortaklığa ilişkin dava ve taleplerde, adi ortaklığı oluşturan kişilerin taraf olarak birlikte hareket etmeleri gerekir.”
Ne anlama geliyor?
Adi ortaklık adına dava açılamaz; ortakların tamamı taraf olmalıdır, eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir.
Not: Hukuk Genel Kurulu kararı OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiş olup yalnızca ön sorunu (direnme mi yeni hüküm mü) çözmüştür. Alıntılanan gerekçe, kararda aynen aktarılan Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 22.04.2024 tarihli ve 2022/4330 E., 2024/1003 K. sayılı BOZMA ilamına aittir; Hukuk Genel Kurulunun bu konuda kurduğu bir hüküm değildir. Kişi, şirket ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 47/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Adi ortaklığın borcu için ortaklığın üçüncü kişideki alacağına doğrudan haciz konulamaz; haciz müzekkeresinin taraf kısmına tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklığın yazılması şeklen de usulsüzdür
Olay: İki limited şirketin kurduğu iş ortaklığının yaptığı hastane inşaatı işinde satın alınan malların bedeli ödenmemiş; alacaklı, ortaklık ve iki şirket aleyhine ilamsız takip başlatmıştır. İtirazın iptali kararından sonra alacaklı, hem şirketler hem de iş ortaklığı yönünden haciz istemiş; icra müdürlüğü iş ortaklığının başka bir icra dosyasındaki alacağına haciz müzekkeresi göndermiştir. Borçlular, adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından taraf olamayacağını ileri sürerek şikâyet etmiş; ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi şikâyeti reddetmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, adi ortaklıkta ortakların ortaklık malları üzerinde TBK 638/1 uyarınca elbirliğiyle hak sahibi olduklarını, bu nedenle serbestçe tasarruf edebilecekleri bir hisse bulunmadığını ve maddi hukuka göre devredilemeyen hakların haczedilemeyeceğini belirtmiştir. Takip konusu borcun ortağın kişisel borcu olması ile ortaklığın bizzat faaliyetinden kaynaklanması arasında kanunda bir ayrım yapılmadığını vurgulayarak, ortaklığın üçüncü kişi nezdindeki alacağına doğrudan müzekkere ile haciz konulamayacağına karar vermiştir. Kurul ayrıca haciz müzekkeresinin taraf kısmına tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklığın yazılmasını şeklen de usulsüz bulmuş ve direnme kararını oy çokluğuyla, kesin olarak bozmuştur.
“Haciz müzekkeresinin taraf kısmına tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklık yazılmak suretiyle düzenlenen müzekkere şeklen de usulsüzdür.”
Ne anlama geliyor?
Adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmaması yalnız dava değil icra aşamasını da belirler: takip ve haciz ortaklar üzerinden yürütülür.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA ve KESİN olarak verilmiştir. KARŞI OY'da, TBK 638/2 ile yalnız ortağın kişisel borcu için ortaklık malvarlığına gidilmesinin yasaklandığı, ortaklığın kendi ticari borcu yönünden böyle bir yasak öngörülmediği ileri sürülmüş ve HGK'nın 26.03.2019 tarihli, 2017/763 E., 2019/344 K. sayılı kararına dayanılmıştır. Aynı görüş Kurul görüşmelerinde de ileri sürülmüş, ancak çoğunlukça benimsenmemiştir. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 47/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Tüzel kişilik TMK 47 uyarınca özel hükümlere göre kazanılır; vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır ve özgülenen mallar bu anda vakfa geçer
Olay: Bir vakfın tesciline ilişkin uyuşmazlıkta, vakıf senedindeki noksanlıkların ve özgülenen mal ve hakların yeterliliğinin tüzel kişilik kazanılmasına etkisi tartışılmıştır. İlk derece mahkemesi karar vermiş, bölge adliye mahkemesi kararı üzerine dosya temyiz incelemesine gelmiştir.
Karar: Daire, tüzel kişiler hukukunun genel hükümlerini sırasıyla aktarmıştır: TMK 47 uyarınca örgütlenmiş kişi toplulukları ve belli bir amaca özgülenmiş bağımsız mal topluluklarının kendileri ile ilgili özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazanacağı, TMK 48 uyarınca tüzel kişilerin yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehil oldukları, TMK 49 uyarınca gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanacakları ve TMK 50 uyarınca organların bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokacakları. Ardından vakıflara özgü hükümleri kurmuştur: vakıf, yeterli mal ve hakların belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesiyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluğudur (TMK 101); yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır (TMK 102); özgülenen malların mülkiyeti ile haklar tüzel kişiliğin kazanılmasıyla vakfa geçer (TMK 105); vakıf senedinde amaç ile bu amaca özgülenen mal ve haklar yeterince belirlenmişse diğer noksanlıklar başvurunun reddini gerektirmez (TMK 107). Daire, bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırarak ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“4721 sayılı Kanun'un 47. maddesine göre başlı başına bir varlığı olmak üzere örgütlenmiş kişi toplulukları ve belli bir amaca özgülenmiş olan bağımsız mal topluluklarının, kendileri ile ilgili özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazanacağı”
Ne anlama geliyor?
TMK 47 kişiliği kendiliğinden vermez; her tüzel kişide doğum anını o yapıya ilişkin özel hüküm belirler.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararın bu sayfadaki önemi, TMK 47'nin yollama yaptığı "özel hükümler" zincirinin vakıflar bakımından somutlaştırılmasıdır. Vakıf, kurum ve kişi bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 47 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Karşı tarafın kişi olup olmadığını en başta araştırın: taraf ehliyeti bir dava şartıdır ve resen gözetilir.
- 2.Tüzel kişiliği TMK 47 değil, o yapıya ilişkin özel hüküm doğurur; doğum anını özel kanundan tespit edin.
- 3.Vakıfta kişiliğin mahkeme siciline tescille doğduğunu; özgülenen malların da bu anda geçtiğini gözetin.
- 4.Dernekte kişiliğin tescille değil, kuruluş bildirimi ve tüzüğün yetkili idareye verilmesiyle doğduğunu unutmayın.
- 5.Ticaret şirketlerinde ve kamu tüzel kişilerinde kendi kanun hükümlerinin saklı olduğunu (TMK 55) dikkate alın.
- 6.Adi ortaklık veya iş ortaklığı adına dava açmayın; ortakların tamamını taraf gösterin.
- 7.Ortaklardan biri dava açmışsa diğer ortağın muvafakati için süre istenebileceğini bilin.
- 8.Adi ortaklığın borcunda takibi ortaklara yönlendirin; haczin konusu ortağın tasfiye payıdır.
- 9.Haciz müzekkeresinde taraf olarak adi ortaklığın yazılmasının şeklen usulsüz olduğunu ileri sürün.
- 10.Şubenin ayrı kişiliği olmadığını; merkezin yerleşim yerinin esas alınacağını gözetin.
- 11.Tüzel kişiliği bulunmayan işletme veya merkez adına kesilen idari para cezasına bu yönden itiraz edin.
- 12.Kabahatte doğru muhatabın işleten tüzel kişi olduğunu; organ veya temsilcinin fiilinden tüzel kişinin de sorumlu tutulabileceğini dikkate alın.
- 13.Kuruluş belgesindeki amacı dikkatle yazın: hukuka veya ahlâka aykırı amaç kişiliğin hiç doğmaması sonucunu verir.
- 14.Vakıf senedinde amaç ile özgülenen mal ve haklar yeterince belirliyse diğer noksanlıkların ret sebebi olmadığını hatırlatın.
- 15.Sonradan ortaya çıkan aykırılığın TMK 47/2 değil sona erme hükümlerinin konusu olduğunu ayırt edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.