Kısa cevap · TMK 51
TMK 51 tek cümledir ama her davada işe yarar: tüzel kişinin yerleşim yeri, kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yerdir. Kural iki kademelidir. Önce kuruluş belgesine bakılır (şirket sözleşmesi, tüzük, vakıf senedi); orada merkez gösterilmişse o yer esastır. Gösterilmemişse fiilî ölçüt devreye girer: işlerin gerçekte yönetildiği yer. Maddenin en çok işe yarayan sonucu bir olumsuz kuraldır: şube, tüzel kişinin yerleşim yeri değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ticaret merkezi başka ilde olan bir şirketin şubesinin bulunduğu ili TMK 25/son bakımından şirketin yerleşim yeri saymamıştır. Yerleşim yeri, genel yetkili mahkemeyi belirlediği için (HMK m. 6; iş davalarında 7036 s.K. m. 6) maddeye günlük uygulamada yetki itirazları üzerinden en çok başvurulur.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 51 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- İki Kademeli Kural: Önce Kuruluş Belgesi, Sonra Fiilî Yönetim
- Şube, Tüzel Kişinin Yerleşim Yeri Değildir
- Yerleşim Yeri Hangi Mahkemeyi Yetkili Kılar?
- İş Davalarında Yerleşim Yeri: Yurt Dışı Şantiye Örneği
- TMK 51 Yargıtay kararları
- TMK 51 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Yerleşim yeri
- Kişinin hukuken bağlı olduğu yer. Tüzel kişide TMK 51 ile belirlenir.
- İşlerin yönetildiği yer
- TMK 51'in yedek ölçütü. Yönetim ve karar merkezinin fiilen bulunduğu yer.
- Kuruluş belgesi
- Şirket sözleşmesi, esas sözleşme, dernek tüzüğü veya vakıf senedi.
- Merkez
- Kuruluş belgesinde gösterilen ve tescil edilen yer. Gösterilmişse yerleşim yeri odur.
- Şube
- Tüzel kişinin ayrı kişiliği olmayan birimi. Tüzel kişinin yerleşim yeri sayılmaz.
- Genel yetki
- HMK 6: davalı gerçek veya tüzel kişinin dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi.
- Özel yetki
- HMK 10 (ifa yeri), HMK 16 (haksız fiil yeri) gibi ek yetki kuralları.
- Seçimlik hak
- Birden fazla yetkili mahkeme varsa davacının aralarından seçme hakkı.
- Yetki sözleşmesi
- HMK 17: yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir.
- İş mahkemesi yetkisi
- 7036 s.K. m. 6: davalının dava tarihindeki yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer.
- Yetki itirazı
- Kesin olmayan yetki hâllerinde davalının ilk itiraz olarak ileri sürmesi gereken savunma.
- Dava şartı
- Kesin yetki hâllerinde yetkinin dava şartı olması; mahkemece resen gözetilir.
Bir bakışta TMK 51
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Tüzel kişinin yerleşim yeri, kuruluş belgesinde başka hüküm yoksa işlerinin yönetildiği yerdir. | TMK m. 51 |
| Birinci kademe | Kuruluş belgesinde merkez gösterilmişse yerleşim yeri o yerdir. | TMK m. 51 |
| İkinci kademe | Kuruluş belgesinde hüküm yoksa işlerin fiilen yönetildiği yer esas alınır. | TMK m. 51 |
| Şube | Şubenin bulunduğu yer tüzel kişinin yerleşim yeri sayılmaz; ticaret merkezi esastır. | HGK 22.01.2016 |
| Genel yetki | Genel yetkili mahkeme, davalı tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. | HMK m. 6; 5. HD 23.03.2026 |
| Kişilik hakkı davası | Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir. | TMK m. 25/son |
| Tazminat davaları | TMK 25/son yalnız koruma davalarını değil maddi ve manevi tazminat davalarını da kapsar. | HGK 01.02.2012 |
| Kesinlik | TMK 25/5'teki yetki kuralı diğer yetkili mahkemeleri bertaraf eden kesin bir yetki kuralı değildir. | HGK 22.01.2016 |
| Seçimlik hak | Birden fazla yetkili mahkeme varsa davacı birinde dava açmak hususunda seçimlik hakka sahiptir. | HGK 22.01.2016; 5. HD 23.03.2026 |
| İnternet yayını | Erişime açık yayında haksız fiil, yayına erişilebilen yerde de vuku bulmuş sayılabilir. | HGK 22.01.2016 |
| İş davaları | Yetkili mahkeme davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir; seçim hakkı işçiye aittir. | 7036 s.K. m. 6; 9. HD 31.03.2026 |
| Yurt dışı iş | İşin yapıldığı yer yurt dışındaysa işverenin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. | 9. HD 31.03.2026 |
| SGK adresi | İşe giriş bildirgelerindeki işyeri adresi tek başına yetkiyi kurmaya yetmemiştir. | 9. HD 31.03.2026 |
| Yetki sözleşmesi | Yetki sözleşmesi yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir; taraflar tacirse geçerlidir. | HMK m. 17; 5. HD 23.03.2026 |
TMK 51 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · Birinci Bölüm: Genel Hükümler — D. Yerleşim yeri
Tüzel kişinin yerleşim yeri — Madde 51
- Kural iki kademeli: önce kuruluş belgesindeki hüküm, yoksa işlerin fiilen yönetildiği yer. Şube bu ölçütün dışındadır.Tüzel kişinin yerleşim yeri, kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yerdir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "D. Yerleşim yeri" kenar başlığıyla yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenîsindeki karşılığı m. 49 idi; 4721 sayılı Kanun hükmü sadeleştirerek korumuştur. |
İki Kademeli Kural: Önce Kuruluş Belgesi, Sonra Fiilî Yönetim
TMK 51 gerçek kişilerdeki yerleşim yeri kuralından (sürekli kalma niyeti) ayrılır; tüzel kişide ölçüt yönetimdir.
| Kademe | Soru | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Kuruluş belgesinde merkez gösterilmiş mi? | Gösterilmişse yerleşim yeri o yerdir |
| 2 | Gösterilmemişse işler fiilen nerede yönetiliyor? | O yer yerleşim yeridir |
Kuruluş belgesi hangi belgedir? Anonim şirkette esas sözleşme, limited şirkette şirket sözleşmesi, dernekte tüzük, vakıfta vakıf senedi. Bu belgeler aynı zamanda tüzel kişiliğin kazanılmasında da rol oynar (TMK 47).
Gerçek kişiyle karşılaştırma. Gerçek kişide yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir ve bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz (TMK 19). Tüzel kişide ise niyet değil örgütsel gerçek aranır: kararların alındığı, işlerin yürütüldüğü yer.
Şube, Tüzel Kişinin Yerleşim Yeri Değildir
Uygulamada TMK 51'e en çok bu yüzden başvurulur: davacı, davasını şubenin bulunduğu ilde açar ve yetki itirazıyla karşılaşır.
Olay. Taşımacılık yapan bir şirket, bir meslek odası başkanının bölgesel bir televizyon kanalındaki açıklamaları nedeniyle manevi tazminat istemiştir. Dava, şirketin şubesinin bulunduğu ilde açılmıştır; ticaret merkezi ise başka ildedir.
Hukuk Genel Kurulunun çözümü iki aşamalıdır.
- Yerleşim yeri: Kurul, TMK 25/son uyarınca davacının kendi yerleşim yerinde dava açabileceğini, ancak tüzel kişinin yerleşim yerinin TMK 51 uyarınca işlerinin yönetildiği yer olduğunu belirtmiş; ticaret sicili gazetesine göre merkezin başka ilde bulunduğunu saptamıştır. Yani şubenin bulunduğu il, TMK 25/son bakımından davacının yerleşim yeri değildir.
- Yine de yetkili: Kurul, TMK 25/5'teki yetki kuralının kesin yetki kuralı olmadığını, davacının birden fazla yetkili mahkeme arasında seçimlik hakkı bulunduğunu vurgulamış; kişilik haklarına saldırının bir haksız fiil olduğundan HUMK m. 21 (HMK m. 16) uyarınca haksız fiilin işlendiği yer mahkemesinde de dava açılabileceğini belirtmiştir. Yayın internet üzerinden Türkiye'nin her yerinden erişime açık olduğu için haksız fiilin şubenin bulunduğu yerde de vuku bulduğu kabul edilerek mahkeme yetkili sayılmıştır (Yargıtay HGK, 22.01.2016, E. 2014/213, K. 2016/70, oy birliğiyle).
Şubenin kendi işleminden doğan davalar. Şubenin ayrı kişiliği olmaması, şubenin işlemlerinden doğan davalar için özel yetki kuralı bulunmadığı anlamına gelmez; usul kanunundaki ilgili hükümler ayrıca değerlendirilir. Şubenin tüzel kişilikten yoksun olduğu yönündeki kural ise TMK 47'nin sonucudur.
Yerleşim Yeri Hangi Mahkemeyi Yetkili Kılar?
TMK 51, tek başına bir yetki kuralı değildir; usul kanunlarındaki yetki kurallarının bağlama noktasını doldurur.
Genel yetki. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, HMK'nın "Genel yetkili mahkeme" başlıklı 6. maddesini ve TMK 51'i birlikte aktararak genel yetkili mahkemenin davalı tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Aynı kararda sözleşmeden doğan davalarda HMK 10 uyarınca ifa yeri mahkemesinin, para alacaklarında ise TBK 89 uyarınca alacaklının yerleşim yeri mahkemesinin de yetkili olduğu; davacının bunlar arasında seçimlik hakkı bulunduğu vurgulanmıştır (Yargıtay 5. HD, 23.03.2026, E. 2025/14871, K. 2026/4686, oy birliğiyle ve kesin olarak).
Kişilik hakkı davalarında. TMK 25/son, davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabileceğini söyler. Hukuk Genel Kurulu bu hükmün yalnız koruma davalarını değil maddi ve manevi tazminat davalarını da kapsadığını kabul etmiş; böylece tüzel kişinin manevi tazminat davasını kendi yerleşim yeri mahkemesinde de açabileceği sonucuna varmıştır (Yargıtay HGK, 01.02.2012, E. 2011/4-687, K. 2012/26). Tüzel kişinin kişilik hakkına sahip olmasının dayanağı ise TMK 48'dir.
| Dava | Yetkili mahkeme | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel | Davalı tüzel kişinin yerleşim yeri | HMK m. 6 + TMK m. 51 |
| Sözleşme | İfa yeri | HMK m. 10 |
| Para alacağı | Alacaklının yerleşim yeri | TBK m. 89 |
| Haksız fiil | Fiilin işlendiği yer | HMK m. 16 |
| Kişilik hakkı | Davacının veya davalının yerleşim yeri | TMK m. 25/son |
| İş | Davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer | 7036 s.K. m. 6 |
İş Davalarında Yerleşim Yeri: Yurt Dışı Şantiye Örneği
İş hukukunda yetki kuralı özeldir ve TMK 51 buraya da bağlanır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu hükmü uygularken TMK 51'i kenar başlığıyla birlikte aynen aktarır ve hangi mahkemede dava açılacağı hususunda seçimlik hakkın işçiye ait olduğunu belirtir.
Olay. İşçinin işini yaptığı yer yurt dışı şantiyeleridir. Dava, şirketin merkezinin bulunduğu ilden başka bir yerde açılmış; bölge adliye mahkemesi, emsal dosyalarda işe giriş ve işten çıkış bildirgelerinde işyeri adresinin o il olarak kayıtlandığı gerekçesiyle yetki itirazını reddetmiştir.
Daire bozdu. İşin yapıldığı yerin yurt dışında olduğu ve davalı işverenin yerleşim yerinin başka ilde bulunduğu dikkate alındığında, 7036 sayılı Kanun hükümlerine göre o ildeki iş mahkemelerinin yetkili olduğu açıktır. Mahkemece yetki yönünden dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken işin esasının incelenmesi hatalı bulunarak karar usulden bozulmuştur (Yargıtay 9. HD, 31.03.2026, E. 2026/827, K. 2026/2848, oy birliğiyle).
Yetki itirazı nasıl ileri sürülür? Kesin olmayan yetki hâllerinde yetki itirazı ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürülmeli ve yetkili mahkeme gösterilmelidir. Nitekim yetki sözleşmesinin geçersizliğine ilişkin bir dosyada ilk derece mahkemesi, davalının cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunduğunu ve yetkili mahkemeyi de gösterdiğini gerekçe yaparak yetkisizlik kararı vermiştir (Yargıtay 5. HD, 23.03.2026, E. 2025/14871, K. 2026/4686 kararına konu ilk derece hükmü).
TMK 51 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 51'i doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar, maddenin uygulamada tek başına değil usul kanunlarındaki yetki kurallarıyla birlikte işlediği gerçeğinden yola çıkılarak seçilmiştir: genel yetki (HMK 6), kişilik hakkı davalarında özel yetki (TMK 25/son) ve iş davalarında yetki (7036 s.K. m. 6). Kararların tamamı tam metinden okunmuştur; dördü de oy birliğiyle alınmış olup Hukuk Genel Kurulunun 01.02.2012 tarihli kararı ikinci görüşmede verilmiştir. Yetki sözleşmesinin geçersizliğine ve sosyal güvenlik kayıtlarına ilişkin değerlendirmelerin ilk derece ve bölge adliye mahkemesi gerekçelerine ait olduğu kart notlarında ayrıca belirtilmiştir.
TMK 51/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 51/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Tüzel kişinin yerleşim yeri TMK 51 uyarınca işlerinin yönetildiği yerdir; ticaret merkezi başka ilde olan şirketin şubesinin bulunduğu il TMK 25/son bakımından yerleşim yeri sayılmaz
Olay: Taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren bir şirket, bir meslek odası başkanının bölgesel bir televizyon kanalında kendisi hakkında asılsız iddialarda bulunduğunu ileri sürerek manevi tazminat istemiştir. Dava, şirketin şubesinin bulunduğu ilde açılmış; ticaret sicili gazetesine göre şirketin ticaret merkezi başka ildedir. Mahkeme yetkisizlik kararı vermiş, Özel Daire bozmuş, mahkeme önceki kararında direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, tüzel kişinin kişilik hakkı ihlali nedeniyle kendi yerleşim yerinde dava açmak istemesi hâlinde yerleşim yerinin tespitinin gerektiğini belirterek TMK 51'i aynen aktarmış ve şirketin ticaret merkezinin başka ilde olduğunu saptamıştır. Bununla birlikte TMK 25/5'teki yetki düzenlemesinin, usul kanunundaki yetkili mahkemeleri bertaraf eden kesin bir yetki kuralı niteliğinde olmadığını; birden fazla yetkili mahkeme bulunduğunda davacının seçimlik hakkı olduğunu vurgulamıştır. Kişilik haklarına saldırının haksız fiil niteliğinde bulunduğunu, dava konusu yayının internet üzerinden Türkiye'nin her yerinden erişime açık olduğunu ve yayına şubenin bulunduğu yerden de erişilebildiğini gözeterek haksız fiilin orada da vuku bulduğunu kabul etmiş; davanın HUMK m. 21 (HMK m. 16) uyarınca yetkili mahkemede açıldığı sonucuna varmış ve direnme kararını değişik gerekçeyle oy birliğiyle bozmuştur.
“Tüzel kişinin kişilik hakkı ihlali nedeniyle kendi yerleşim yerinde dava açmak istemesi halinde, bunun tespiti gerekir. Konuya ilişkin TMK'nın 51. maddesine göre, "Tüzel kişinin yerleşim yeri, kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yerdir".”
Ne anlama geliyor?
Şubeyi yerleşim yeri olarak göstermek hatalıdır; ancak aynı yer başka bir yetki kuralıyla yetkili olabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Direnme kararı, davanın yetkili mahkemede açıldığı yönündeki DEĞİŞİK GEREKÇEYLE bozulmuştur: yetki, TMK 25/son'daki davacının yerleşim yeri kuralından değil, haksız fiilin vuku bulduğu yer kuralından doğmaktadır. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 51/1 · Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
İşin yapıldığı yer yurt dışındaysa iş davasında yetkili mahkeme, davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesidir; sosyal güvenlik kayıtlarındaki işyeri adresi tek başına yetki kurmaz
Olay: Bir işçi, işveren şirket aleyhine işçilik alacakları davası açmıştır. İşçinin işini yaptığı yer yurt dışı şantiyeleridir. Davalı, şirketin yerleşim yerinin başka ilde bulunması nedeniyle yetkili mahkemenin o ildeki iş mahkemeleri olduğunu ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi yetki konusunda herhangi bir değerlendirme yapmamış; bölge adliye mahkemesi, işe giriş ve işten çıkış bildirgelerinde işyeri adresinin davanın açıldığı il olarak kayıtlandığı gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunu reddetmiştir.
Karar: Daire, 7036 sayılı Kanunun 6. maddesini ve TMK'nın "D. Yerleşim yeri" kenar başlıklı 51. maddesini aynen aktararak iş mahkemelerinde yetkili mahkemenin davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi olduğunu, hangi mahkemede dava açılacağı hususunda seçimlik hakkın işçiye ait bulunduğunu belirtmiştir. Somut olayda işin yapıldığı yerin yurt dışında olduğu ve davalı işverenin yerleşim yerinin başka ilde bulunduğu dikkate alındığında o ildeki iş mahkemelerinin yetkili olduğunu saptamış; mahkemece yetki yönünden dava şartı yokluğu sebebiyle davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken işin esasının incelenmesini hatalı bularak kararı oy birliğiyle usulden bozmuştur.
“Yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulduğunda; işin yapıldığı yerin yurt dışında olduğu, davalı işverenin yerleşim yerinin Ankara'da olduğu dikkate alındığında 7036 sayılı Kanun hükümlerine göre Ankara iş mahkemelerinin yetkili mahkeme olduğu açıktır.”
Ne anlama geliyor?
Yurt dışında çalışan işçinin davasında bağlama noktası işverenin yerleşim yeridir; kayıtlardaki işyeri adresi bunun yerini almaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda il adı geçtiği için alıntı aynen aktarılmış; taraf, kişi ve adres bilgileri aktarılmamıştır. Bölge adliye mahkemesinin dayandığı sosyal güvenlik kayıtlarındaki işyeri adresi Daire tarafından yetkiyi kurmaya yeterli görülmemiştir.
TMK 51/1 · Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
Genel yetkili mahkeme davalı tüzel kişinin dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir; birden fazla yetkili mahkeme varsa davacı seçimlik hakka sahiptir ve tacirler arasındaki yetki sözleşmesi geçerlidir
Olay: Bir franchise sözleşmesinde, sözleşmeden doğacak anlaşmazlıklarda belli bir ildeki mahkemelerin yetkili olduğu kararlaştırılmıştır. Davacı davasını bu ilde açmış; davalı cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmuş ve yetkili mahkemeyi göstermiştir. İlk derece mahkemesi, davalının gelir vergisi mükellefi olduğu, işletme usulüne uygun defter tuttuğu ve tacir olmadığı gerekçesiyle yetki sözleşmesini geçersiz sayarak yetkisizlik kararı vermiş; iki mahkeme arasında yargı yeri uyuşmazlığı doğmuştur.
Karar: Daire, HMK'nın "Genel yetkili mahkeme" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasını ve TMK 51'i aynen aktararak genel yetkili mahkemenin davalı tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Sözleşmeden doğan davalarda HMK 10 uyarınca ifa yeri mahkemesinin, para alacaklarında TBK 89 uyarınca alacaklının bulunduğu yer mahkemesinin de yetkili olduğunu; birden fazla genel ve özel yetkili mahkeme bulunduğunda davacının seçimlik hakka sahip olduğunu, davasını hiçbirinde açmazsa seçme hakkının davalıya geçtiğini vurgulamıştır. HMK 17 uyarınca yetki sözleşmesinin yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabileceğini belirterek dosya kapsamından tarafların tacir olduğunu saptamış, sözleşmedeki yetki düzenlemesini geçerli bulmuş ve davanın açıldığı yerdeki ticaret mahkemesini oy birliğiyle ve kesin olarak yargı yeri olarak belirlemiştir.
“6100 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesine göre bir davada genel yetkili mahkeme, davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesidir. ... Dolayısıyla dava, davacının seçimine göre, hem genel ve hem de özel yetkili mahkemede açılabilir.”
Ne anlama geliyor?
Yerleşim yeri genel yetkiyi kurar; özel yetki kuralları ve geçerli bir yetki sözleşmesi bunun yanına eklenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Yetki sözleşmesinin geçersiz olduğu yönündeki değerlendirme İLK DERECE MAHKEMESİ gerekçesine aittir; Daire tarafların tacir olduğunu saptayarak sözleşmeyi geçerli bulmuştur. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 51/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
TMK 25/son yalnız kişilik haklarının korunması davalarını değil maddi ve manevi tazminat davalarını da kapsar; tüzel kişi manevi tazminat davasını kendi yerleşim yeri mahkemesinde de açabilir
Olay: Bir şirket, kişilik haklarına ve ticari itibarına saldırıda bulunulduğunu ileri sürerek kendi yerleşim yeri mahkemesinde manevi tazminat davası açmıştır. Mahkeme, tüzel kişilerin kişilik haklarından ve manevi zararlarından söz edilemeyeceğini belirterek dava dilekçesinin yetki yönünden reddine karar vermiş ve Özel Daire bozmasından sonra önceki kararında direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 48'e dayanarak hukuk düzeninin tüzel kişilere ad, şeref, onur ve itibar gibi kişisel varlıklar bahşettiğini ve tüzel kişilerin manevi tazminat isteyebileceğini kabul etmiştir. Yetki bakımından TMK 25'in tamamını aktararak son fıkradaki düzenlemenin yalnız koruma amaçlı istemlere değil, maddi ve manevi tazminat davalarına da uygulandığını benimsemiş; buna göre tüzel kişilerin kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat davalarının davacı şirketin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabileceği sonucuna varmış ve direnme kararını bozmuştur.
“TMK'nun 25/son maddesi, hem kişilik haklarının korunması hem de maddi ve manevi tazminat davalarını da kapsadığı, bu nedenledir ki, tüzel kişilerin kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat davalarının, davacı şirketin ikametgahı mahkemesinde de açılabileceği”
Ne anlama geliyor?
Tüzel kişi kişilik hakkı davasını kendi yerleşim yerinde açabilir; bu yerin TMK 51'e göre belirlenmesi gerekir.
Not: Karar, 01.02.2012 tarihinde yapılan İKİNCİ GÖRÜŞMEDE OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Karar metninde yetki noktasının görüşmeler sırasında önce oy çokluğuyla, izleyen cümlede oy birliğiyle kabul edildiği belirtilmektedir; hüküm fıkrasındaki sonuç oy birliğidir. Kararda tüzel kişinin yerleşim yeri kavramı bu sayfadaki önemini TMK 25/son uygulamasına bağlama noktası oluşturmasından alır. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 51 ile ilgili maddeler
- TMK m. 19 — Yerleşim yeri: tanım
- TMK m. 20 — Yerleşim yerinin değiştirilmesi ve oturma yeri
- TMK m. 47 — Tüzel kişilik
- TMK m. 48 — Tüzel kişilerde hak ehliyeti
- TMK m. 49 — Fiil ehliyeti: koşulu
- TMK m. 50 — Fiil ehliyetinin kullanılması ve organlar
- TMK m. 52 — Kişiliğin sona ermesi: sınırlı devam etme
- TMK m. 25 — Kişiliğin korunması: davalar
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Yerleşim yerini önce kuruluş belgesinden okuyun; merkez gösterilmişse ölçüt odur.
- 2.Kuruluş belgesinde hüküm yoksa işlerin fiilen yönetildiği yeri araştırın.
- 3.Ticaret sicil kaydı ve sicil gazetesi ilânlarını merkez değişiklikleri yönünden inceleyin.
- 4.Şubenin bulunduğu yeri tüzel kişinin yerleşim yeri olarak göstermekten kaçının.
- 5.Dilekçede yetkiyi birden fazla kurala dayandırın: genel yetki, ifa yeri, haksız fiil yeri.
- 6.Birden fazla yetkili mahkeme varsa seçimlik hakkın davacıda olduğunu belirtin.
- 7.Davayı yetkisiz mahkemede açarsanız seçme hakkının davalıya geçeceğini gözetin.
- 8.Kişilik hakkı davalarında TMK 25/son'un tazminat istemlerini de kapsadığını ileri sürün.
- 9.TMK 25/5'teki yetki kuralının kesin yetki kuralı olmadığını hatırlatın.
- 10.İnternet yayınlarında haksız fiilin erişilen yerde de gerçekleştiği savunmasını değerlendirin.
- 11.İş davalarında seçim hakkının işçide olduğunu; iki bağlama noktası bulunduğunu gözetin.
- 12.İşin yapıldığı yer yurt dışındaysa işverenin yerleşim yerine göre dava açın.
- 13.Sosyal güvenlik kayıtlarındaki işyeri adresinin tek başına yetki kurmayabileceğini dikkate alın.
- 14.Yetki itirazını cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürün ve yetkili mahkemeyi gösterin.
- 15.Yetki sözleşmesinin yalnız tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabileceğini kontrol edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.