Kısa cevap · TMK 44
TMK 44, TMK 31'deki ölüm karinesinin idari karşılığıdır ve iki kural içerir. Birinci kural — idari yol: bir kimse ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde ortadan kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile o yerin en büyük mülkî amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşürülür. Yani bu hâlde mahkeme kararı gerekmez; kayıt idari bir emirle düşülür. İkinci kural — yargı yolu saklıdır: bununla birlikte her ilgili, bu kişinin ölü veya sağ olduğunun mahkemece tespitini dava edebilir. Bu sayfa ayrıca TMK 43 (ölümlerin bildirilmesi), TMK 45 (gaiplik kararının ölüm kütüğüne kaydı) ve TMK 46 (zorunlu değişikliklerin düşünceler sütununa yazılması) hükümlerini de kapsar.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Ölüm kütüğü
- Kişisel durum sicilinin ölüme ilişkin bölümü.
- Ölü kaydı düşürülmesi
- Kütüğe ölüm kaydının işlenmesi. TMK 44/1'de idari emirle yapılır.
- En büyük mülkî amir
- TMK 44/1'de emri verecek makam. Mahkeme kararı yerine geçer.
- Ölüm karinesi
- TMK 31: ölümüne kesin gözle bakılan durumda kaybolan kişinin gerçekten ölmüş sayılması.
- Kesin gözle bakılma
- Hem TMK 31'in hem TMK 44/1'in ortak ölçütü.
- Tespit davası
- TMK 44/2: kişinin ölü veya sağ olduğunun mahkemece saptanması istemi.
- Her ilgili
- TMK 44/2'nin davacı çevresi. Mirasçılar ve ölüme bağlı hak sahipleri bu kapsamdadır.
- Ölümlerin bildirilmesi
- TMK 43: bildirimlerin ilgili kanun hükümlerine göre yapılması.
- Gaiplik kararının kaydı
- TMK 45: gaiplik kararının hâkimin bildirmesi üzerine ölüm kütüğüne kaydolunması.
- Düşünceler sütunu
- TMK 46: zorunlu değişikliklerin yazıldığı sütun.
- Gaiplik kararının kaldırılması
- TMK 46'da sayılan değişiklik sebeplerinden biri.
- Temyiz sınırı
- HMK 362/1-d: soybağına ilişkin sonuç doğuranlar hariç, nüfus kaydı düzeltme kararları kesindir.
Bir bakışta TMK 44
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şart | Kişinin ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde ortadan kaybolması. | TMK m. 44/1 |
| Cesedin rolü | Cesedin bulunamamış olması ölü kaydı düşürülmesine engel değildir. | TMK m. 44/1 |
| Yetkili makam | O yerin en büyük mülkî amiri; emriyle kütüğe ölü kaydı düşürülür. | TMK m. 44/1 |
| Mahkeme kararı | Bu hâlde ölü kaydı için mahkeme kararı gerekmez. | TMK m. 44/1 |
| Yargı yolu | Her ilgili, kişinin ölü veya sağ olduğunun mahkemece tespitini dava edebilir. | TMK m. 44/2 |
| Davanın iki yönü | Dava hem ölü olduğunun hem sağ olduğunun tespiti için açılabilir. | TMK m. 44/2 |
| Maddi hukuk karşılığı | Ölümüne kesin gözle bakılan durumda kaybolan kişi, cesedi bulunmasa bile gerçekten ölmüş sayılır. | TMK m. 31 |
| Ölüm bildirimi | Ölümlere ilişkin bildirimler ilgili kanun hükümlerine göre yapılır. | TMK m. 43 |
| Gaiplik kaydı | Gaiplik kararı, hâkimin bildirmesi üzerine ölüm kütüğüne kaydolunur. | TMK m. 45 |
| Zorunlu değişiklikler | Tescile esas bildirimin doğru olmadığının tespiti, kimliği bilinmeyen cesedin kimliğinin belli olması veya gaiplik kararının kaldırılması sebepleriyle zorunlu değişiklikler düşünceler sütununa yazılarak yapılır. | TMK m. 46 |
| Gaiplikte talep | Gaiplik dosyasında önce gaipliğe karar verilmesi, sonra buna bağlı sonuca hükmedilmesi gerekir. | 7. HD 15.01.2026 |
| Kanun yolu | Soybağına ilişkin sonuç doğuranlar hariç, nüfus kaydı düzeltme davalarında bölge adliye mahkemesi kararları kesindir. | HMK m. 362/1-d; 2. HD 07.04.2026 |
TMK 44 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › Birinci Kısım: Gerçek Kişiler · İkinci Bölüm: Kişisel Durum Sicili — C. Ölüm kütüğü — II. Cesedi bulunamayan kişi
Ölüm kütüğü: cesedi bulunamayan kişi — Madde 44
- (1)Bu fıkra idari bir yol kurar: mahkeme kararı aranmaz, mülkî amirin emri yeterlidir. TMK 31'deki maddi hukuk kuralının sicil karşılığıdır.Bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde ortadan kaybolursa cesedi bulunamamış olsa bile, o yerin en büyük mülkî amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşürülür.
- (2)İdari kayıt yargı denetimini kapatmaz. Dava hem ölü hem sağ olma yönünde açılabilir ve davacı çevresi geniştir: "her ilgili".Bununla birlikte her ilgili, bu kişinin ölü veya sağ olduğunun mahkemece tespitini dava edebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, kanunun ilk metninde "C. Ölüm kütüğü — II. Cesedi bulunamayan kişi" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Aynı bölümde yer alan TMK 43 ("I. Ölümün bildirilmesi"), TMK 45 ("III. Gaiplik kararı") ve TMK 46 ("IV. Değişikliklerin kütüğe geçirilmesi") da değiştirilmemiştir. |
İdari Yol: Mülkî Amir Emriyle Ölü Kaydı
TMK 44/1, kişiler hukukunda ender görülen bir çözüm getirir: bir kayıt, mahkeme kararı olmaksızın idari bir emirle düşülür.
Üç öge var.
- Ortadan kaybolma: kişinin akıbeti bilinmemektedir.
- Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durum: olayın koşulları kişinin yaşamasının düşünülemeyeceğini gösteriyor olmalıdır. Ölçüt kesinliktir.
- Cesedin bulunamamış olması sonuç değiştirmez: hüküm bunu açıkça yazar.
Bu hüküm TMK 31'in sicil karşılığıdır. İki madde aynı ölçütü kullanır ama farklı katmanlarda çalışır:
| Hüküm | Katman | Sonuç |
|---|---|---|
| TMK 31 | Maddi hukuk | Kişi gerçekten ölmüş sayılır |
| TMK 44/1 | Sicil / idare | Kütüğe ölü kaydı düşürülür |
Birlikte okunduğunda tablo şöyledir: TMK 31 kişinin ölmüş sayılmasını sağlar; TMK 44/1 bu durumun kayda geçmesini mümkün kılar (TMK 31). Kayıt önemlidir, çünkü doğum ve ölüm nüfus sicilindeki kayıtlarla ispat olunur (TMK 30).
Neden idari yol seçilmiş? Çünkü bu hâlde ölüm tartışmalı değildir. Ölçüt kesinlik olduğu için ayrı bir yargılamaya gerek görülmemiş; kaydın hızla düşülmesi tercih edilmiştir. Bu, ölüme bağlı hakların (miras, ölüm aylığı, mal rejiminin tasfiyesi) bekletilmemesini sağlar.
Gaiplikten ayrım. TMK 44/1 yalnız kesinlik hâlinde işler. Ölüm hakkında yalnız kuvvetli olasılık varsa idari yol kapalıdır; o hâlde gaiplik yolu izlenir ve mahkeme kararı gerekir (TMK 32). Gaiplikte ayrıca süre ve ilân şartları vardır (TMK 33).
Yargı Yolu Saklı: Ölü veya Sağ Olduğunun Tespiti
İdari kayıt, yargı denetimini kapatmaz. TMK 44/2 bunu açıkça güvenceye alır: "Bununla birlikte her ilgili, bu kişinin ölü veya sağ olduğunun mahkemece tespitini dava edebilir."
Üç ayrıntı önemlidir.
- "Her ilgili": davacı çevresi geniştir. Mirasçılar, alacaklılar ve ölüme bağlı hak sahipleri bu kapsamda değerlendirilir.
- "Ölü veya sağ olduğunun": dava iki yönlüdür. Kayıt düşülmemişse ölü olduğunun tespiti; kayıt düşülmüş ama kişi sağ ise sağ olduğunun tespiti istenebilir.
- "Bununla birlikte": bu yol, idari yolun alternatifi değil tamamlayıcısıdır. İdari kayıt düşülmüş olsa da dava açılabilir.
İspat rejimi nedir? Tespit davasında TMK 29 ve 30 işler. Bir hakkın kullanılması için bir kimsenin sağ veya ölü olduğunu ileri süren kimse iddiasını ispat etmek zorundadır (TMK 29). İspat araçları bakımından ise nüfus kaydı esas alınır; kayıt yoksa veya kaydın doğru olmadığı anlaşılırsa gerçek durum her türlü kanıtla ispat edilebilir (TMK 30).
Sıra sorunu da bu davada çözülebilir. Aynı olayda birden fazla kişi kaybolmuşsa ölüm sırası belirlenemeyebilir. Bu hâlde birlikte ölüm karinesi uygulanır: hepsi aynı anda ölmüş sayılır; birbirlerine mirasçı olmazlar ama her birinin mirası kendi mirasçılarına geçer (TMK 29).
Kanun yolu bakımından dikkat. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, HMK 362'nin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç olmak üzere, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarla ilgili bölge adliye mahkemesi kararlarının kesin olduğunu ve temyiz edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 07.04.2026, E. 2025/10765, K. 2026/3789, oy birliğiyle). Bu nedenle talebin tespit mi kayıt düzeltme mi olduğu, kanun yolunu etkileyebilir.
Ölüm Kütüğü Bölümünün Bütünü: TMK 43, 45 ve 46
TMK 44, dört maddelik bir bölümün ikinci maddesidir. Bölümün bütününü görmek, maddenin yerini anlamayı kolaylaştırır.
TMK 43 — Ölümün bildirilmesi.
Bir yollama hükmüdür. Doğum bildirimlerinde olduğu gibi burada da usul nüfus mevzuatına bırakılmıştır. Bu, TMK 36/2'nin kurduğu düzenin devamıdır (TMK 36).
TMK 45 — Gaiplik kararı.
İki ayrıntı dikkat çeker. Birincisi, kaydın hâkimin bildirmesi üzerine yapılmasıdır: ilgililerin başvurusu beklenmez. İkincisi, gaiplik kararının ölüm kütüğüne kaydolunmasıdır — yani gaiplik, sicil düzeninde ölüme benzer biçimde ele alınır.
Bu, TMK 35'in maddi hukuk kuralıyla uyumludur: ilândan sonuç alınamazsa mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır; karar ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur (TMK 35).
Yargıtay'ın usul uyarısı burada da geçerli. 7. Hukuk Dairesi, gaip olduğu tespit edilen tapu maliklerinin payları Hazineye tescil edilirken gaiplik kararı verilmeden doğrudan tescile hükmedilmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 7. HD, 15.01.2026, E. 2025/2771, K. 2026/257, oy birliğiyle ve kesin olarak). TMK 45 bakımından bunun anlamı şudur: ölüm kütüğüne kaydolunacak bir gaiplik kararının önce verilmiş olması gerekir.
TMK 46 — Değişikliklerin kütüğe geçirilmesi.
Üç değişiklik sebebi sayılmıştır:
- Tescile esas bildirimin doğru olmadığının tespiti. Kayıt yanlış bir bildirime dayanıyorsa.
- Kimliği bilinmeyen cesedin kimliğinin belli olması. Ölüm kaydı kimliksiz düşülmüşse sonradan kimlik belirlenebilir.
- Gaiplik kararının kaldırılması. Gaip sonradan ortaya çıkarsa veya karar kaldırılırsa.
Usul: düşünceler sütunu. Bu değişiklikler kaydın kendisi silinerek değil, ilgilinin kütükteki kaydının düşünceler sütununa yazılarak yapılır. Yani sicil geçmişi silmez; değişikliği kaydın yanına işler. Bu, sicilin izlenebilirliğini korur.
Bölümün özeti.
| Madde | Konu | Kim yapar |
|---|---|---|
| 43 | Ölümün bildirilmesi | İlgili kanuna göre bildirim yükümlüleri |
| 44/1 | Cesedi bulunamayan kişi | En büyük mülkî amir (emir) |
| 44/2 | Ölü veya sağ olduğunun tespiti | Mahkeme (her ilgilinin davası) |
| 45 | Gaiplik kararının kaydı | Hâkimin bildirmesi üzerine sicil |
| 46 | Zorunlu değişiklikler | Sicil (düşünceler sütunu) |
TMK 44 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 43, 44, 45 ve 46'yı birebir alıntılayan yayımlanmış bir Yargıtay kararına rastlanmamıştır; bu maddeler uygulamada TMK 31-35 ve nüfus mevzuatıyla birlikte işletilmektedir. Bu nedenle sayfadaki kartlar ölüm ve gaiplik kaydına ilişkin güncel kararlardan seçilmiş ve her kartta kararın hangi çerçevede kurulduğu belirtilmiştir. Her iki karar da oy birliğiyle alınmış olup birincisi kesin olarak verilmiştir. TMK 44/1'deki idari yola ve TMK 46'daki düşünceler sütunu usulüne ilişkin bölümler kanun metnine dayanılarak açıklanmış; anılan maddelerin resmî metinleri sayfada aynen verilmiştir.
TMK 44/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 44/1 · Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Gaip olduğu tespit edilen tapu maliklerinin payları Hazineye tescil edilirken önce gaipliğe karar verilmesi gerekir; bu yapılmadan hüküm kurulması bozma sebebidir
Olay: Bir taşınmazın paylı maliklerinden bazılarının sağ olup olmadığı bilinmediğinden payları kayyım idaresine bırakılmış ve bu yönetim on yılı doldurmuştur. Gazete ilânı sonucunda maliklere veya mirasçılarına ulaşılamamıştır. Hazine bu kişilerin gaipliğine ve malvarlığının Hazineye intikaline karar verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi koşulların gerçekleştiğini saptayarak tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tesciline karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 32'yi (gaipliğin şartları), TMK 33'ü (süreler ve ilânla bilgi çağrısı), TMK 35'i (ilândan sonuç alınamazsa gaipliğe karar verilmesi ve kararın geriye etkili hüküm doğurması) ve TMK 588'i (Hazinenin istemiyle gaiplik ve mirasın Devlete geçmesi) aynen aktarmıştır. Somut uyuşmazlıkta tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek payların iptali ile Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını doğru bulmamış; bölge adliye mahkemesi kararını kaldırarak ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Somut uyuşmazlıkta; Mahkemece dava konusu ... parsel sayılı taşınmazın tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek dava konusu taşınmazda adı geçen tapu kayıt maliklerinin paylarının iptali ile davacı Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş”
Ne anlama geliyor?
Ölüm kütüğüne gaiplik kaydı düşülebilmesi için ortada usulüne uygun verilmiş bir gaiplik kararı bulunmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Karar TMK 32, 33, 35 ve 588 çerçevesinde kurulmuş olup, bu sayfadaki önemi TMK 45 uyarınca ölüm kütüğüne kaydolunacak bir gaiplik kararının önce verilmiş olması gerektiğini göstermesindedir. Kişi, yer ve parsel bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 44/2 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 44/2 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç olmak üzere, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarda bölge adliye mahkemesi kararları kesindir ve temyiz edilemez
Olay: Birlikte ölüm karinesi nedeniyle nüfus kaydının düzeltilmesi istemiyle dava açılmıştır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi davalılar vekilinin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Davalılar vekilinin temyizi üzerine bölge adliye mahkemesi ek kararla temyiz talebini reddetmiş; bu ek karar da temyiz edilmiştir.
Karar: Daire, HMK 362'nin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç olmak üzere, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarla ilgili bölge adliye mahkemesi kararlarının kesin olduğunu ve temyiz edilemeyeceğini belirtmiştir. Temyiz dilekçesinin reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi ek kararının kanun hükmüne uygun olduğunu saptayarak temyiz isteminin reddine ve ek kararın onanmasına karar vermiştir.
“6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç olmak üzere, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarla ilgili Bölge Adliye Mahkemesi kararları kesin olup temyiz edilemez.”
Ne anlama geliyor?
Ölüm kaydına ilişkin talebin nasıl nitelendirildiği kanun yolunu belirler; delilleri ilk derecede eksiksiz sunmak gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Dosyanın dava türü birlikte ölüm karinesi nedeniyle nüfus kaydının düzeltilmesi olarak belirtilmiş olup, kararın bu sayfadaki önemi ölüm kaydına ilişkin taleplerde kanun yolunu göstermesindedir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 44 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Ölçütü doğru belirleyin: ölüm kesin mi? Öyleyse idari yol açıktır, mahkeme kararı gerekmez.
- 2.Ölü kaydı için o yerin en büyük mülkî amirine başvurulacağını gözetin.
- 3.Cesedin bulunamamış olmasının kayda engel olmadığını hükmün lafzına dayanarak ileri sürün.
- 4.Yalnız kuvvetli olasılık varsa idari yolun kapalı olduğunu; gaiplik yolunun izleneceğini bilin.
- 5.Gaiplikte süre ve ilân şartlarının ayrıca aranacağını dikkate alın.
- 6.İdari kayıt düşülmüş olsa bile her ilgilinin tespit davası açabileceğini gözetin.
- 7.Tespit davasının iki yönlü olduğunu unutmayın: ölü olduğunun da sağ olduğunun da tespiti istenebilir.
- 8.Davacı çevresinin geniş olduğunu; "her ilgili" ifadesinin mirasçı ve hak sahiplerini kapsadığını belirtin.
- 9.İspat yükünün sağ veya ölü olduğunu ileri sürene ait olduğunu dikkate alın.
- 10.İspat araçlarında önce nüfus kaydını, kayıt yoksa veya yanlışsa her türlü kanıtı kullanın.
- 11.Birden fazla kişi kaybolmuşsa ölüm sırası sorununu birlikte ölüm karinesiyle çözün.
- 12.Talebi TMK 44/2'ye açıkça dayandırın ve tespit istediğinizi yazın; nitelendirme kanun yolunu etkiler.
- 13.Delilleri ilk derecede eksiksiz sunun; nüfus kaydı düzeltme olarak nitelendirilirse istinaf son durak olabilir.
- 14.Gaiplik kaydının hâkimin bildirmesi üzerine yapıldığını; ilgililerin başvurusunun beklenmediğini gözetin.
- 15.Gaiplik kararının kaldırılması hâlinde değişikliğin düşünceler sütununa yazılarak yapıldığını dikkate alın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.