Kısa cevap · TMK 52
TMK 52, tüzel kişiliğin sona ermesini bir anda değil bir süreç olarak kurar: sona eren tüzel kişinin kişiliği, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam eder. Yani sona erme kararı verilse bile tüzel kişi yok olmaz; borçlarını ödemek, alacaklarını tahsil etmek ve malvarlığını devretmek için gereken sınırlı bir ehliyetle ayakta kalır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bunu bir usul zorunluluğuna dönüştürmüştür: vakfın sona erdiğinin tespitine karar verilirken tasfiye kurulu oluşturulması ve TMK 52 uyarınca kişiliğin tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmesi gerekir; bunlar yapılmazsa hüküm bozulur. Malvarlığının bulunmaması da tasfiye kurulu oluşturulmasına engel değildir. Sınırlı devamın bir de sınırı vardır: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, feshedilerek kütük kaydı silinen bir derneğin taraf ehliyetinin kalmadığını belirtmiştir. Bu sayfa ayrıca TMK 53 (tasfiye usulü), TMK 54 (malvarlığının özgülenmesi) ve TMK 55 (saklı hükümler) maddelerini de kapsar.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 52 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Sınırlı Devam: Sona Erme Neden Bir Anda Olmaz?
- Hüküm Fıkrasında TMK 52 Kararı Zorunludur
- TMK 53 ve 54: Tasfiye Nasıl Yapılır, Mallar Nereye Gider?
- Sınırlı Devamın Sonu: Taraf Ehliyeti Ne Zaman Kalkar?
- TMK 52 Yargıtay kararları
- TMK 52 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Sona erme
- Tüzel kişinin varlığının hukuken son bulması. Kendiliğinden veya mahkeme kararıyla gerçekleşir.
- Sınırlı devam
- TMK 52'nin getirdiği çözüm: kişilik, tasfiye amacıyla sınırlı ehliyetle sürer.
- Tasfiye
- Malvarlığının aktif ve pasifinin tespiti, malların paraya çevrilmesi, alacakların tahsili, borçların ödenmesi.
- Tasfiye kurulu
- Tasfiye işlerini yürüten organ. Malvarlığı bulunmaması oluşturulmasına engel değildir.
- Sicilden silinme
- Tasfiye tamamlandıktan sonra kaydın terkini. Kişiliğin fiilen bittiği andır.
- Terekenin resmî tasfiyesi
- TMK 53'ün yollama yaptığı usul (TMK 634-635). Tüzel kişi tasfiyesinde kural olarak uygulanır.
- Özgülenme
- TMK 54: tasfiye edilen tüzel kişi malvarlığının en yakın amacı güden kamu kurum veya kuruluşuna geçmesi.
- En yakın amaç
- TMK 54/1'in ölçütü. Malvarlığı olanak ölçüsünde önceki amaç için kullanılır.
- Hukuka aykırı amaç
- TMK 54/3: bu sebeple kişiliği sona eren tüzel kişinin malvarlığı her hâlde ilgili kamu kuruluşuna geçer.
- Saklı hükümler
- TMK 55: kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri saklıdır.
- Taraf ehliyeti
- HMK 50: davada taraf olabilme yeteneği. Tüzel kişiliğin sona ermesiyle kalkar.
- Kendiliğinden sona erme
- Vakıflarda amacın gerçekleşmesi olanaksız hâle gelirse vakıf kendiliğinden sona erer (TMK 116).
Bir bakışta TMK 52
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Sona eren tüzel kişinin kişiliği, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam eder. | TMK m. 52 |
| Amaç sınırı | Devam eden ehliyet yalnız tasfiye amacını kapsar; yeni faaliyet veya yeni borç doğuran işlem bu kapsamda değildir. | TMK m. 52 |
| Zaman sınırı | Kişilik yalnız tasfiye sırasında devam eder; tasfiye tamamlanınca son bulur. | TMK m. 52 |
| Hüküm fıkrası | Sona erme kararıyla birlikte kişiliğin tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmemesi bozma sebebidir. | 8. HD 26.01.2023; 8. HD 22.10.2018 |
| Tasfiye kurulu | Malvarlığının bulunup bulunmaması tasfiye kurulu oluşturulmasına engel değildir. | 8. HD 22.10.2018 |
| Sıralama | Önce artan mal ve hakların nereye devredileceği tespit edilir ve tasfiye kurulu belirlenir, sonra sona erme kararı verilir. | 8. HD 22.10.2018 |
| Tasfiye usulü | Malvarlığının tasfiyesi, kanunda ve kuruluş belgesinde aksine hüküm yoksa terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre yapılır. | TMK m. 53 |
| Tasfiye işlemleri | Malvarlığının aktif ve pasifi tespit edilerek defteri tutulur, mal ve haklar paraya çevrilir, alacaklar tahsil edilir, borçlar ödenir. | TMK m. 634-635; 8. HD 22.10.2018 |
| Malvarlığının geçişi | Kanunda veya kuruluş belgesinde başka hüküm yoksa ya da yetkili organ başka türlü karar vermedikçe malvarlığı en yakın amacı güden kamu kurum veya kuruluşuna geçer. | TMK m. 54/1 |
| Kullanım amacı | Geçen malvarlığı olanak ölçüsünde daha önce özgülendiği amaç için kullanılır. | TMK m. 54/2 |
| Hukuka aykırı amaç | Hukuka veya ahlâka aykırı amaç güttüğü için kişiliği mahkeme kararıyla sona eren tüzel kişinin malvarlığı her hâlde ilgili kamu kuruluşuna geçer. | TMK m. 54/3 |
| Vakıfta sona erme | Amacın gerçekleşmesi olanaksız hâle gelir ve değiştirilmesine de olanak bulunmazsa vakıf kendiliğinden sona erer ve mahkeme kararıyla sicilden silinir. | TMK m. 116 |
| Taraf ehliyeti | Feshedilmekle tüzel kişiliği sona eren derneğin davada taraf ehliyeti de kalmaz. | HMK m. 50; 1. HD 04.10.2017 |
| Saklı hükümler | Kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri saklıdır. | TMK m. 55 |
TMK 52 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · Birinci Bölüm: Genel Hükümler — E. Kişiliğin sona ermesi — I. Sınırlı devam etme
Kişiliğin sona ermesi: sınırlı devam etme — Madde 52
- İki sınır var: amaç sınırı (yalnız tasfiye) ve zaman sınırı (yalnız tasfiye sırasında). Tasfiye bittiğinde kişilik de biter.Sona eren tüzel kişinin kişiliği, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam eder.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "E. Kişiliğin sona ermesi — I. Sınırlı devam etme" kenar başlığıyla yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Aynı bölümdeki TMK 53 ("II. Malvarlığının tasfiyesi"), TMK 54 ("III. Malvarlığının özgülenmesi") ve TMK 55 ("F. Saklı hükümler") de değiştirilmemiştir. |
Sınırlı Devam: Sona Erme Neden Bir Anda Olmaz?
Bir tüzel kişi sona erdiğinde ortada hâlâ borçlar, alacaklar, tapu kayıtları ve derdest davalar bulunur. Kişilik o anda yok olsaydı bunların hiçbiri sonuçlandırılamazdı. TMK 52 bu boşluğu kapatır.
Hüküm iki sınır koyar.
- Amaç sınırı: ehliyet yalnız tasfiye amacını kapsar. Tüzel kişi bu aşamada yeni faaliyete girişemez, amacına yönelik yeni işler yapamaz; yapabileceği şey malvarlığını tasfiye etmektir.
- Zaman sınırı: kişilik yalnız tasfiye sırasında devam eder. Tasfiye tamamlanınca kişilik de son bulur.
Sona erme ile silinme ayrı anlardır. Vakıflarda amacın gerçekleşmesi olanaksız hâle geldiği ve değiştirilmesine de olanak bulunmadığı takdirde vakıf kendiliğinden sona erer ve mahkeme kararı ile sicilden silinir (TMK m. 116). Arada kalan dönemde işleyen hüküm TMK 52'dir.
| Aşama | Kişilik | Ehliyet |
|---|---|---|
| Faaliyet dönemi | Var | Tam |
| Sona erme - tasfiye arası | Var | Tasfiye amacıyla sınırlı |
| Tasfiye sonrası / sicilden silinme | Yok | Yok |
Hüküm Fıkrasında TMK 52 Kararı Zorunludur
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin içtihadı bu noktada nettir ve uygulamada en çok bozmaya konu olan eksiklik budur.
Birinci karar. Malvarlığının amacını gerçekleştirme imkânı kalmayan bir vakfın tasfiyesi ve sicilden silinmesi istenmiştir. Mahkeme, malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle tasfiyeye ilişkin karar kurmamıştır. Daire bunu doğru bulmamıştır: vakfın malvarlığının bulunup bulunmaması tasfiye kurulu oluşturulmasına engel değildir; artan mal ve hakların nereye devredileceği vakıf senedindeki düzenlemeler gözetilerek yöntemince tespit edilmeli, bir tasfiye kurulu belirlendikten sonra vakfın sona erdiğine karar verilmelidir. Kabule göre de TMK 52 uyarınca tüzel kişiliğin ve ehliyetin tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmemesi bozma sebebidir (Yargıtay 8. HD, 22.10.2018, E. 2018/11349, K. 2018/17677, oy birliğiyle).
İkinci karar aynı eksikliği tekrar bozmuştur. Bir başka dosyada bölge adliye mahkemesi vakfın sona erdiğinin tesciline, sicilden terkinine ve tasfiye işlemlerine karar vermiş; ancak TMK 52 uyarınca kişiliğin tasfiye sonuna kadar devamına hükmetmemiştir. Daire bunu isabetsiz bularak kararı bozmuştur (Yargıtay 8. HD, 26.01.2023, E. 2021/1750, K. 2023/333, oy birliğiyle).
Üçüncü karar zincirin sonudur. İlk bozmaya uyularak yapılan yargılamada mahkeme, vakfın kendiliğinden sona erdiğinin tespitine, vakfın tüzel kişiliği ile ehliyetinin tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sonuna kadar devamına, tasfiye işlemleri tamamlandığında sicilden silinmesine ve son yöneticilerle tasfiye memurundan oluşan üç kişilik bir tasfiye kurulunun oluşturulmasına karar vermiştir. Daire bu hükmü yalnız yargılama giderleri yönünden düzeltmiş ve düzeltilerek onamıştır (Yargıtay 8. HD, 17.10.2024, E. 2024/4814, K. 2024/6003, oy birliğiyle).
TMK 53 ve 54: Tasfiye Nasıl Yapılır, Mallar Nereye Gider?
TMK 52 kişiliği ayakta tutar; nasıl tasfiye edileceğini TMK 53, artanın nereye gideceğini TMK 54 söyler.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bu yollamanın içeriğini açmıştır: tasfiye için malvarlığının aktif ve pasifi tespit edilerek defteri tutulur, mal ve haklar paraya çevrilir, alacaklar tahsil edilir, borçlar ödenir (TMK m. 634-635) (Yargıtay 8. HD, 22.10.2018, E. 2018/11349, K. 2018/17677).
Madde 54/2 — Bu malvarlığı olanak ölçüsünde daha önce özgülendiği amaç için kullanılır.
Madde 54/3 — Hukuka veya ahlâka aykırı amaç güttüğü için kişiliği mahkeme kararıyla sona eren tüzel kişinin malvarlığı her hâlde ilgili kamu kuruluşuna geçer.
Üçüncü fıkra dikkat çekicidir. Normalde kuruluş belgesi veya yetkili organ malvarlığının akıbetini belirleyebilir; ancak kişilik hukuka veya ahlâka aykırı amaç nedeniyle sona ermişse bu serbesti kalkar ve malvarlığı her hâlde ilgili kamu kuruluşuna geçer. Bu, TMK 47/2'deki kazanma engelinin sona erme aşamasındaki karşılığıdır (TMK 47).
Özel kanunlar öne geçebilir. Daire, vakıflarda 5737 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesini uygulamıştır: sona eren yeni vakıfların borçlarının tasfiyesinden arta kalan mal ve haklar, vakıf senedinde yazılı hükümlere göre, senetlerinde özel bir hüküm bulunmayanlarda ise Genel Müdürlüğün görüşü alınarak mahkeme kararıyla benzer amaçlı bir vakfa; dağıtılan yeni vakıfların arta kalan mal ve hakları ise Genel Müdürlüğe intikal eder (Yargıtay 8. HD, 22.10.2018, E. 2018/11349, K. 2018/17677). Bu, TMK 55'in kurduğu mantığın bir örneğidir.
Yani genel hükümler bu iki grup için tamamlayıcıdır: ticaret şirketlerinde Türk Ticaret Kanunundaki tasfiye hükümleri, kamu tüzel kişilerinde kendi kuruluş kanunları önce uygulanır.
Sınırlı Devamın Sonu: Taraf Ehliyeti Ne Zaman Kalkar?
TMK 52 çoğu zaman davayı ayakta tutmak için ileri sürülür. Ancak hükmün bir de ters yüzü vardır.
Olay. Bir ecrimisil davasında davalı, bir camiye ait taşınmaza el atmakla suçlanan dernektir. Yargılama sırasında getirtilen kayıtlardan, derneğin olağanüstü genel kurul toplantısında parası, demirbaşı, menkul ve gayrimenkulünün bulunmadığı ve genel kurulca aktarılacak herhangi bir şeyin olmadığı tespit edilerek TMK 88 uyarınca derneğin feshine karar verildiği; il dernekler müdürlüğünün oluru ile kütük kaydının silinerek dosyasının işlemden kaldırıldığı anlaşılmıştır.
Daire ne dedi? Kararda önce genel kural kurulur: dernekler TMK 56 gereğince tüzel kişiliğe sahip topluluklardır ve sona eren tüzel kişinin kişiliği, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam eder (TMK 52). Ardından somut sonuç: feshedilmekle tüzel kişiliği sona eren davalı derneğin davada taraf ehliyetinin de HMK 50 uyarınca kalmadığı gözetilerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru bulunmamış ve karar bozulmuştur (Yargıtay 1. HD, 04.10.2017, E. 2017/3799, K. 2017/4923, oy birliğiyle).
Sorumluluk ne olur? Tüzel kişiliğin sona ermesi, organların kusurlarından doğan kişisel sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; organlar kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumludur (TMK 50). Nitekim feshedilmiş bir dernekle ilgili alacak davasında Yargıtay, eski yöneticinin sorumluluğunu peşinen reddetmemiş; sorumluluğun temsil yetkisi ve iş bölümü araştırılarak belirlenmesi gerektiğine karar vermiştir.
TMK 52 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 52'yi doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar iki eksenden seçilmiştir: (i) sona erme davalarında hüküm fıkrasının nasıl kurulacağı ve TMK 52 kararının zorunluluğu, (ii) sınırlı devamın sınırı ve taraf ehliyetinin sona ermesi. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve dördü de oy birliğiyle alınmıştır. İlk üç karar aynı içtihat zincirinin halkalarıdır: 22.10.2018 tarihli bozma, 26.01.2023 tarihli aynı yönde bozma ve 17.10.2024 tarihli düzeltilerek onama. Hüküm kalıbına ilişkin alıntının ilk derece mahkemesi hükmüne, artan malların devrine ilişkin değerlendirmenin ise bölge adliye mahkemesi gerekçesine ait olduğu kart notlarında ayrıca belirtilmiştir. TMK 53, 54 ve 55'e ilişkin bölümler kanun metnine dayanılarak açıklanmış; anılan maddelerin resmî metinleri sayfada aynen verilmiştir.
TMK 52/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 52/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Vakfın malvarlığının bulunup bulunmaması tasfiye kurulu oluşturulmasına engel değildir; sona erme kararıyla birlikte TMK 52 uyarınca kişiliğin ve ehliyetin tasfiye sonuna kadar devamına da karar verilmelidir
Olay: Malvarlığının amacını gerçekleştirme imkânı kalmayan bir vakfın tasfiyesi ile mahkeme sicilinden silinmesi istenmiştir. Mahkeme vakfın tasfiyesine ve sicilden terkinine karar vermiş; kapatılan 18. Hukuk Dairesi tasfiye kurulunun oluşturulmaması ve malvarlığının devri konusunda karar verilmemesi nedeniyle kararı bozmuştur. Bozmaya uyularak yapılan yargılamada mahkeme yine malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle tasfiyeye ilişkin karar kurmamış, davacı idare lehine vekalet ücreti ve yargılama giderine de hükmetmemiştir.
Karar: Daire, bozmaya uyulmuş olmakla birlikte gereğinin yerine getirilmediğini saptamıştır. TMK 101'deki vakıf tanımından hareketle vakfın üç unsurunu (vakfedenin irade beyanı, vakfın konusunu teşkil eden mal, temin edilecek fayda ve yararlananlar) belirlemiş; TMK 116 uyarınca amacın gerçekleşmesi olanaksız hâle gelirse vakfın kendiliğinden sona ereceğini ve mahkeme kararıyla sicilden silineceğini, TMK 52 uyarınca sona eren tüzel kişinin kişiliğinin ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam edeceğini aktarmıştır. Tasfiyenin TMK 53 uyarınca terekenin resmî tasfiyesine ilişkin hükümlere göre yapılacağını, malvarlığının aktif ve pasifi tespit edilerek defterinin tutulacağını, malların paraya çevrilip alacakların tahsil ve borçların ödeneceğini; TMK 54/1 uyarınca malvarlığının en yakın amacı güden kamu kurum ve kuruluşuna geçeceğini; vakıflarda ise 5737 sayılı Kanunun 27. maddesinin uygulanacağını belirtmiştir. Vakfın malvarlığının bulunmamasının tasfiye kurulu oluşturulmasına engel olmadığını, artan mal ve hakların nereye devredileceğinin tespitinden ve tasfiye kurulunun belirlenmesinden sonra sona erme kararı verilmesi gerektiğini; kabule göre de TMK 52 uyarınca kişiliğin ve ehliyetin tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmemesini doğru bulmayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Vakfın sona erdiğinin tespiti ve tasfiye kurulu oluşturulması ile birlikte TMK'nin 52. maddesi gereğince vakfın tüzel kişiliği ile ehliyetinin tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmemesi”
Ne anlama geliyor?
Malvarlığı olmasa bile tasfiye kurulu kurulur; TMK 52 kararı hüküm fıkrasında yer almalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda TMK 52 ile birlikte TMK 53, 54, 101, 116 ve 634-635 ile 5737 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi ve Vakıflar Yönetmeliğinin 19 ve 22. maddeleri değerlendirilmiştir. Vakıf, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 52/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Vakfın sona erdiğinin tespiti ve tasfiye kurulu oluşturulması ile birlikte TMK 52 uyarınca kişiliğin ve ehliyetin tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmemesi isabetsizdir
Olay: Yıllardır gelir elde etmeyen ve gayrifaal durumda bulunan bir vakfın amacını gerçekleştirmesinin olanaksız hâle geldiği ileri sürülerek sona erdiğinin tescili ve sicilden terkini istenmiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi, artan mal ve hakların devrine ilişkin hüküm kurulmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu kabul ederek kaldırma kararı vermiş ve yeniden hüküm kurmuştur. Yeni hükümde vakfın sona erdiğinin tesciline, sicilden terkinine, malvarlığının tespitine ve tasfiye işlemlerinin mevcut yönetim kurulu tarafından yerine getirilmesine karar verilmiştir.
Karar: Daire, bölge adliye mahkemesi hükmünde vakfın sona erdiğinin tespiti ve tasfiye kurulu oluşturulması ile birlikte 4721 sayılı Kanunun 52. maddesi gereğince vakfın tüzel kişiliği ile ehliyetinin tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmemesini isabetsiz bulmuş; davacı vekilinin temyiz itirazlarını yerinde görerek bölge adliye mahkemesi kararını HMK 371 uyarınca oy birliğiyle bozmuştur.
“Vakfın sona erdiğinin tespiti ve tasfiye kurulu oluşturulması ile birlikte 4721 sayılı Kanun'un 52 nci maddesi gereğince vakfın tüzel kişiliği ile ehliyetinin tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sonuna kadar devamına karar verilmemesi de isabetsiz olup”
Ne anlama geliyor?
TMK 52 kararının hüküm fıkrasında bulunmaması tek başına bozma sebebidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Artan mal ve hakların devrine ilişkin değerlendirme, kararda aktarılan BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ gerekçesine aittir. Vakıf, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 52/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Sona erme davasında hüküm fıkrası dört unsuru birlikte içerdiğinde karar yerindedir: sona erdiğinin tespiti, kişiliğin tasfiye sonuna kadar devamı, tasfiye kurulunun oluşturulması ve tasfiye tamamlanınca sicilden silinme
Olay: Malvarlığının amacını gerçekleştirme imkânı kalmayan bir vakfın tasfiyesi ile mahkeme sicilinden silinmesi istenmiş; iki ayrı alacak davası da bu dosyayla birleştirilmiştir. Dairenin 22.10.2018 tarihli bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonunda mahkeme davayı kabul etmiştir. Karar, yalnızca davacı üzerinde bırakılan 5.017,90 TL yargılama gideri yönünden temyiz edilmiştir.
Karar: İlk derece mahkemesi, bozma ilamına uyarak vakfın kendiliğinden sona erdiğinin tespitine, vakfın tüzel kişiliği ile ehliyetinin tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sonuna kadar devamına, tasfiye işlemleri tamamlandığında sicilden silinmesine ve tasfiye işlerini yürütmek üzere vakfın son yöneticilerinden ve tasfiye memurundan oluşan üç kişilik bir tasfiye kurulunun oluşturulmasına karar vermiştir. Daire, HMK 323 ve 326 uyarınca davanın kabulüne karar verildiğine göre yargılama giderlerinin davalıdan tahsili gerekirken davacı üzerinde bırakılmasını doğru bulmamış; ancak bu hatanın düzeltilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hükmü yargılama gideri yönünden düzeltmiş ve oy birliğiyle DÜZELTİLEREK ONAMIŞTIR.
“davanın kabulü ile Türkiye ... Vakfının kendiliğinden sona erdiğinin tespiti ile Vakfın tüzel kişiliği ile ehliyetinin tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sonuna kadar devamına, tasfiye işlemleri tamamlandığında sicilden silinmesine”
Ne anlama geliyor?
Doğru hüküm kalıbı bu kararda görülebilir: tespit, TMK 52 devamı, tasfiye kurulu ve silinme.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Alıntı, bozmaya uyularak kurulan İLK DERECE MAHKEMESİ hükmüne aittir; Daire bu hükmü yalnız yargılama gideri yönünden düzeltmiş, TMK 52'ye ilişkin kısmı onamıştır. Karar 1086 sayılı HUMK 438/7 uyarınca düzeltilerek onama biçiminde verilmiştir. Vakıf, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 52/1 · Yargıtay 1. Hukuk Dairesi
Feshedilmekle tüzel kişiliği sona eren derneğin davada taraf ehliyeti de HMK 50 uyarınca kalmaz
Olay: Bir ecrimisil davasında davacı, maliki olduğu taşınmaza davalı derneğin tuvalet yapıp işletmek suretiyle el attığını ileri sürerek beş yıllık dönem için ecrimisil istemiştir. Mahkeme derneğin haksız olarak el attığı gerekçesiyle davayı kabul etmiştir. Noksanın tamamlanması yoluyla getirtilen kayıtlardan, derneğin olağanüstü genel kurul toplantısında parası, demirbaşı, menkul ve gayrimenkulünün bulunmadığı ve aktarılacak bir şey olmadığı tespit edilerek TMK 88 uyarınca oy birliğiyle feshine karar verildiği, il dernekler müdürlüğünün oluru ile kütük kaydının silinerek dosyasının işlemden kaldırıldığı anlaşılmıştır.
Karar: Daire, derneklerin TMK 56 gereğince tüzel kişiliğe sahip topluluklar olduğunu ve TMK 52 uyarınca sona eren tüzel kişinin kişiliğinin, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam edeceğini belirtmiştir. Somut olayda dernek feshedilmiş ve kütük kaydı silinmiş olduğundan, feshedilmekle tüzel kişiliği sona eren davalı derneğin davada taraf ehliyetinin de HMK 50 uyarınca kalmadığı gözetilerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını doğru bulmamış ve kararı davalı yararına oy birliğiyle bozmuştur.
“Hal böyle olunca; feshedilmekle tüzel kişiliği (hükmi şahsiyeti) sona eren davalı derneğin, davada taraf ehliyetinin de 6100 sayılı kanunun 50.maddesi uyarınca kalmadığı gözetilmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, yazılı olduğu üzere hüküm kurulmuş olması doğru değildir.”
Ne anlama geliyor?
TMK 52 kişiliği süresiz ayakta tutmaz: tasfiye edilecek bir şey yoksa ve kayıt silinmişse taraf ehliyeti de kalmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda derneğin fesih kararında parası, demirbaşı, menkul ve gayrimenkulünün bulunmadığının tespit edildiği, yani tasfiye edilecek bir malvarlığı kalmadığı belirtilmiştir; bu nedenle TMK 52'deki sınırlı devam somut olayda sonuç doğurmamıştır. Dernek, vakıf, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 52 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Sona erme davasında talep sonucunu dört başlıkla yazın: tespit, TMK 52 devamı, tasfiye kurulu, sicilden silinme.
- 2.Hüküm fıkrasında TMK 52 kararı yoksa istinaf ve temyiz sebebi olarak ileri sürün.
- 3.Malvarlığı bulunmadığı gerekçesiyle tasfiye kurulu kurulmamasına itiraz edin.
- 4.Artan mal ve hakların nereye devredileceğini kuruluş belgesinden tespit ettirin.
- 5.Tasfiyenin TMK 53 yollamasıyla terekenin resmî tasfiyesi hükümlerine tabi olduğunu gözetin.
- 6.Tasfiyede aktif ve pasifin defterinin tutulmasını, malların paraya çevrilmesini ve borçların ödenmesini takip edin.
- 7.Kanunda veya kuruluş belgesinde hüküm yoksa malvarlığının en yakın amacı güden kamu kurumuna geçeceğini bilin.
- 8.Malvarlığının olanak ölçüsünde önceki amaç için kullanılacağını TMK 54/2'ye dayanarak ileri sürün.
- 9.Hukuka veya ahlâka aykırı amaç nedeniyle sona ermede malvarlığının her hâlde kamu kuruluşuna geçtiğini gözetin.
- 10.Vakıflarda 5737 sayılı Kanunun 27. maddesinin özel hüküm olarak önce uygulandığını dikkate alın.
- 11.Ticaret şirketlerinde ve kamu tüzel kişilerinde kendi kanunlarının saklı olduğunu (TMK 55) hatırlayın.
- 12.Sona ermiş tüzel kişiye karşı dava açmadan önce sicil veya kütük kaydının durumunu araştırın.
- 13.Tasfiye tamamlanmış ve kayıt silinmişse taraf ehliyetinin kalmadığını; bunun dava şartı olduğunu gözetin.
- 14.Dava sırasında tüzel kişi sona ererse tasfiye aşamasını ve temsilcisini dosyaya bildirin.
- 15.Tüzel kişiliğin sona ermesinin organların kişisel sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmadığını hatırlatın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.