Kısa cevap · TMK 49
TMK 49 tek cümlelik bir maddedir ama tüzel kişiler hukukunun kilit taşıdır: tüzel kişiler, kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla, fiil ehliyetini kazanırlar. Yani bir tüzel kişi kişilik kazanmakla hak ehliyetine kavuşur (TMK 48), ancak kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilmesi için organlarının oluşmuş olması gerekir. Buradaki ölçüt ikilidir: organ hem kanunun hem de kuruluş belgesinin (tüzük, vakıf senedi, şirket sözleşmesi) aradığı organ olmalıdır. Uygulamadaki karşılığı şudur: bir limited şirketin müdürlük süresi dolar ve yeni müdür seçilemezse şirket organsız kalır; Türk Ticaret Kanununda özel hüküm bulunmadığından TTK m. 1 yollamasıyla TMK 427/4 yönetim kayyımı hükümleri uygulanır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu davanın çekişmesiz yargı işi olduğunu ve bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilemeyeceğini istikrarlı biçimde belirtmektedir.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 49 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Organ Şartı: Fiil Ehliyeti Neden Kendiliğinden Doğmaz?
- Organsız Kalan Tüzel Kişi: Yönetim Kayyımı
- Kanun Yolu: Kayyım Kararı Temyiz Edilebilir mi?
- Ehliyet Zinciri: TMK 47, 48, 49 ve 50 Birlikte Nasıl Okunur?
- TMK 49 Yargıtay kararları
- TMK 49 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Fiil ehliyeti
- Kişinin kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilme yeteneği. Tüzel kişide organ şartına bağlıdır.
- Organ
- Tüzel kişinin iradesini oluşturan ve açıklayan birim. Yönetim kurulu, müdür, genel kurul gibi.
- Zorunlu organ
- Kanunun veya kuruluş belgesinin bulunmasını şart koştuğu organ. Eksikliği fiil ehliyetini engeller.
- Kuruluş belgesi
- Dernekte tüzük, vakıfta vakıf senedi, şirkette şirket sözleşmesi veya esas sözleşme.
- Organsız kalma
- Zorunlu organın oluşturulamaması veya görev süresinin dolup yenilenememesi hâli.
- Yönetim kayyımı
- TMK 427/4: tüzel kişi gerekli organlardan yoksun kalır ve yönetim başka yoldan sağlanamazsa atanan kayyım.
- Çekişmesiz yargı
- HMK 382 kapsamındaki işler. Vesayet işleri de bu kapsamdadır.
- Geçici hukuki koruma
- HMK'nın onuncu kısmında düzenlenen önlemler. Yönetim kayyımı istemi bu nitelikte sayılır.
- Temyiz yasağı
- HMK 362/1-ç ve (f): çekişmesiz yargı işleri ile geçici hukuki koruma kararları temyiz edilemez.
- Husumet
- Davanın kime yöneltileceği. Kayyım atama davasında bölge adliye mahkemesine göre şirkete yöneltilmelidir.
- Taraf ehliyeti
- Davada taraf olabilme yeteneği; dava şartıdır ve mahkemece resen gözetilir.
- Temsil yetkisi
- Organın tüzel kişiyi dışarıya karşı bağlama yetkisi. Kapsamı kanun ve kuruluş belgesiyle belirlenir.
Bir bakışta TMK 49
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Tüzel kişiler, kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanır. | TMK m. 49 |
| İkili ölçüt | Organ hem kanunun hem kuruluş belgesinin aradığı organ olmalıdır. | TMK m. 49 |
| Hak ehliyetiyle ilişki | Organ eksikliği fiil ehliyetini engeller; hak ehliyeti kişilikle birlikte doğmuştur ve devam eder. | TMK m. 48, 49 |
| İradenin açıklanması | Tüzel kişinin iradesi organları aracılığıyla açıklanır; organlar bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokar. | TMK m. 50 |
| Organsız kalma | Limited şirkette müdürlük süresinin dolması ve yeni müdür atanamaması şirketi organsız hâle getirir. | 11. HD 02.06.2025 |
| Uygulanacak hüküm | TTK'da limited şirkete kayyım atanmasını düzenleyen özel hüküm bulunmadığından TTK m. 1 yollamasıyla TMK 427 uygulanır. | 11. HD 02.06.2025 (BAM gerekçesi) |
| Yönetim kayyımı | Tüzel kişi gerekli organlarından yoksun kalır ve yönetimi başka yoldan sağlanamazsa yönetim kayyımı atanır. | TMK m. 427/4 |
| Davanın niteliği | TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini istemi geçici hukuki koruma önlemi niteliğindedir. | 11. HD 07.10.2024; 11. HD 02.06.2025 |
| Yargılama türü | Kayyım tayini davası HMK 382/2-b-19'daki vesayet işleri kapsamında çekişmesiz yargı işidir. | 11. HD 07.10.2024; 11. HD 02.06.2025 |
| Kanun yolu | Bölge adliye mahkemesi kararı HMK 362/1-ç ve (f) uyarınca temyiz edilemez; temyiz dilekçesi reddedilir. | 11. HD 07.10.2024; 11. HD 02.06.2025 |
| Husumet | Kayyım atanması davasında husumetin şirkete yöneltilmesi gerekir; hasımsız açılan dava taraf ehliyeti yokluğundan reddedilir. | 11. HD 02.06.2025 (BAM gerekçesi) |
| Kayyımın kim olacağı | Ortaklar arasında ihtilaf varsa mahkeme tarafsız üçüncü bir kişiyi yönetim kayyımı olarak atayabilir. | 11. HD 07.10.2024 (ilk derece kararı) |
| Süre dolmuş organ | Süresi dolmuş olsa bile yönetim kurulunun genel kurulu toplantıya çağırabileceği ileri sürülmüştür. | TTK m. 410/1, 617/3; 11. HD 02.06.2025 (ilk derece gerekçesi) |
| Organ sorumluluğu | Organlar, kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumludur. | TMK m. 50/3 |
TMK 49 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · Birinci Bölüm: Genel Hükümler — C. Fiil ehliyeti — I. Koşulu
Fiil ehliyeti: koşulu — Madde 49
- Ölçüt ikilidir: organ hem kanunun hem kuruluş belgesinin aradığı organ olmalıdır. Organ eksikliği fiil ehliyetini etkiler; hak ehliyetini ortadan kaldırmaz.Tüzel kişiler, kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla, fiil ehliyetini kazanırlar.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "C. Fiil ehliyeti — I. Koşulu" kenar başlığıyla yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenîsindeki karşılığı m. 47 idi; 4721 sayılı Kanun hükmü sadeleştirerek korumuştur. |
Organ Şartı: Fiil Ehliyeti Neden Kendiliğinden Doğmaz?
Gerçek kişide fiil ehliyeti ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama koşullarına bağlıdır (TMK 10). Tüzel kişinin ise iradesi yoktur; iradeyi organ oluşturur. Bu nedenle kanun koyucu farklı bir koşul kurmuştur.
Ölçüt ikilidir. Organ hem kanunun hem de kuruluş belgesinin aradığı organ olmalıdır:
| Tüzel kişi | Kuruluş belgesi | Zorunlu organlar |
|---|---|---|
| Dernek | Tüzük | Genel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu |
| Vakıf | Vakıf senedi | Yönetim organı |
| Anonim şirket | Esas sözleşme | Genel kurul, yönetim kurulu |
| Limited şirket | Şirket sözleşmesi | Genel kurul, müdür veya müdürler |
İki ehliyeti karıştırmayın. TMK 48 hak ehliyetini, TMK 49 fiil ehliyetini düzenler. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bu sırayı tek paragrafta kurmuştur: TMK 47 uyarınca kişilik kazanılır, TMK 48 uyarınca tüzel kişiler insana özgü nitelikler dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildir, TMK 49 uyarınca kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanırlar ve TMK 50 uyarınca organları bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokar (Yargıtay 8. HD, 15.10.2025, E. 2024/4981, K. 2025/6380, oy birliğiyle).
Aynı zinciri Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de kurar: 4721 sayılı Kanunun 49. maddesi hükmüne göre tüzel kişiler, kanuna ve kuruluş belgelerine göre, gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanırlar; aynı Kanunun 50. maddesine göre de organları hukuki işlemleri ve diğer bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokar ve organlar kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumludur (Yargıtay 3. HD, 01.04.2026, E. 2025/4851, K. 2026/1816, oy birliğiyle).
Organsız Kalan Tüzel Kişi: Yönetim Kayyımı
Uygulamada TMK 49'un en sık karşılaşılan sonucu budur: organ oluşturulamayınca tüzel kişi işleyemez hâle gelir ve mahkemeye başvurmak gerekir.
Tipik olay. Bir limited şirketin tek ortağı beş yıllığına müdür seçilmiştir. Süre dolduğunda genel kurul defteri zayi olduğu için yeni müdür atanamamış, şirket gayrifaal kalmıştır. Ortak, kendisinin kayyım olarak atanmasını istemiştir (Yargıtay 11. HD, 02.06.2025, E. 2024/5668, K. 2025/3906).
Hangi hüküm uygulanır? Bölge adliye mahkemesinin gerekçesine göre Türk Ticaret Kanununda limited şirketlere kayyım atanmasını düzenleyen özel bir hüküm bulunmadığından, TTK m. 1'in yollamasıyla TMK 427'deki yönetim kayyımlığı hükümleri uygulanır; TMK 427/4'teki "gerekli organlardan yoksun kalma" hâli şirketin zorunlu organlarının eksikliğini ifade eder.
Kayyım kim olur? Kanun bunu mahkemenin takdirine bırakır. İki ortağın anlaşamadığı bir uyuşmazlıkta ilk derece mahkemesi, yöneticisiz kalan şirketin hak ve menfaatlerinin korunması gerektiğini ve davacının kayyım olmasına diğer tarafın açıkça itiraz ettiğini gözeterek tarafsız üçüncü bir kişiyi (mali müşavir) yeni bir yönetim organı seçilinceye kadar yönetim kayyımı olarak atamıştır (Yargıtay 11. HD, 07.10.2024, E. 2023/5968, K. 2024/7122 kararına konu ilk derece hükmü).
Husumet nereye yöneltilir? Bölge adliye mahkemesine göre kayyım atanması davasında husumet mutlaka şirkete yöneltilmelidir. Hasımsız açılan davada davalı tarafta taraf ehliyeti bulunan bir kişi yer almadığından dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir; taraf ehliyeti resen gözetilir ve HMK 124 bu durumda uygulanmaz, çünkü yanlış veya eksik gösterilmiş bir taraf yoktur (Yargıtay 11. HD, 02.06.2025, E. 2024/5668, K. 2025/3906 kararında aktarılan bölge adliye mahkemesi gerekçesi).
Kanun Yolu: Kayyım Kararı Temyiz Edilebilir mi?
Bu sorunun cevabı davanın niteliğinde gizlidir ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi iki ayrı kararda aynı zinciri kurmuştur.
- TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini istemi, mahiyeti itibariyle mahkemeden geçici hukuki koruma önlemine dair karar verilmesi niteliğindedir.
- HMK 382/2-b-19 uyarınca vesayet işleri çekişmesiz yargı işlerindendir; kayyım tayini davası bu kapsamdadır.
- HMK 362/1-(ç) uyarınca çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar, (f) bendi uyarınca da geçici hukuki koruma kararları temyiz edilemez.
- Bu nedenle bölge adliye mahkemesi kararına karşı yapılan temyiz başvurusunda, HMK 366'nın yollamasıyla 346. madde uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar verilir.
Daire bu sonuca hem 07.10.2024 tarihli kararında (Yargıtay 11. HD, 07.10.2024, E. 2023/5968, K. 2024/7122) hem de 02.06.2025 tarihli kararında (Yargıtay 11. HD, 02.06.2025, E. 2024/5668, K. 2025/3906) oy birliğiyle varmıştır.
Not. Bu kanun yolu sınırı, kayyım atanması istemine ilişkindir. Şirketin feshi, müdürün azli veya organ kararlarının iptali gibi çekişmeli davalar kendi usullerine tabidir ve aynı sonucu doğurmaz.
Ehliyet Zinciri: TMK 47, 48, 49 ve 50 Birlikte Nasıl Okunur?
Tüzel kişiler hukukunun genel hükümleri art arda işler. Bir uyuşmazlıkta sorular şu sırayla sorulur.
| Sıra | Soru | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | Yapı tüzel kişilik kazandı mı? | TMK 47 | Kazanmadıysa kişi değildir |
| 2 | Hangi haklara ehildir? | TMK 48 | İnsana özgü nitelikler dışında hepsine |
| 3 | Organları var mı? | TMK 49 | Varsa fiil ehliyeti doğar |
| 4 | İradesini nasıl açıklar? | TMK 50 | Organları aracılığıyla |
Bu zinciri tam olarak kuran karar, vakıf tesciline ilişkin uyuşmazlıkta verilmiştir (Yargıtay 8. HD, 15.10.2025, E. 2024/4981, K. 2025/6380). Zincirin ikinci halkası için TMK 48, dördüncü halkası için TMK 50 sayfalarına bakılabilir.
Organ kavramı TMK 50'de somutlaşır. Organlar, hukuki işlemleri ve diğer bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokar; ayrıca kusurlarından dolayı kişisel olarak da sorumludur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bu kişisel sorumluluğun organı oluşturan kişiler yönünden zincirleme (müteselsil) sorumluluk olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 01.04.2026, E. 2025/4851, K. 2026/1816).
Kuruluş belgesi neden önemli? Çünkü TMK 49 yalnız kanunu değil kuruluş belgesini de ölçü alır. Tüzük veya şirket sözleşmesi kanunun aradığından fazla organ öngörmüşse, o organ da gereklidir. Aynı şekilde organın oluşum biçimi, görev süresi ve temsil yetkisinin kapsamı kuruluş belgesinden okunur.
TMK 49 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 49'u doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar iki eksenden seçilmiştir: (i) organ şartının kendisi ve organ ile fiil ehliyeti arasındaki bağ, (ii) organsız kalan tüzel kişide yönetim kayyımı ve bu davanın kanun yolu. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve dördü de oy birliğiyle alınmıştır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin iki kararında Daire temyiz dilekçesini reddetmiş, işin esasını incelememiştir; bu nedenle TTK m. 1 yollaması, husumet ve kayyımın kim olacağına ilişkin değerlendirmelerin bölge adliye mahkemesi ile ilk derece mahkemesi gerekçelerine ait olduğu kart notlarında ayrıca belirtilmiştir.
TMK 49/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 49/1 · Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Müdürlük süresi dolan ve yeni müdür atanamayan limited şirket organsız kalır; TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini çekişmesiz yargı işi ve geçici hukuki koruma olduğundan bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez
Olay: Bir limited şirketin tek ortağı ve müdürü beş yıllığına atanmış, müdürlük süresi 30.01.2020'de sona ermiştir. Genel kurul defterinin zayi olması nedeniyle yeni müdür atanamamış, şirket gayrifaal kalmıştır. Ortak, TMK 427/4 uyarınca kendisinin kayyım olarak atanmasını hasımsız açtığı davayla istemiştir. İlk derece mahkemesi hukuki yarar yokluğundan, bölge adliye mahkemesi ise taraf ehliyeti bulunan bir davalı gösterilmediği gerekçesiyle dava şartı yokluğundan davayı usulden reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini isteminin mahiyeti itibariyle geçici hukuki koruma önlemi niteliğinde olduğunu; HMK 382/2-b-19 uyarınca vesayet işlerinin çekişmesiz yargı işlerinden sayıldığını ve HMK 362/1-(ç) ile (f) bentleri uyarınca bu kararların temyiz edilemeyeceğini belirtmiştir. Bu nedenle HMK 366'nın yollamasıyla 346. madde uyarınca temyiz dilekçesinin reddine oy birliğiyle karar vermiştir. Kararda aktarılan bölge adliye mahkemesi gerekçesine göre TTK'da limited şirketlere kayyım atanmasını düzenleyen özel bir hüküm bulunmadığından TTK m. 1 yollamasıyla TMK 427 uygulanır; TMK 427/4'teki "gerekli organlardan yoksun kalma" hâli şirketin zorunlu organlarının eksikliğini ifade eder ve husumetin mutlaka şirkete yöneltilmesi gerekir.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 427/4 hükmü olup, bir tüzel kişinin gerekli organlarından yoksun kalması ve yönetiminin başka yoldan sağlanamaması durumunda yönetim kayyımı atanacağı düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Organ eksikliğinde çözüm yönetim kayyımıdır; dava şirkete yöneltilmeli ve bütün deliller istinaf aşamasında sunulmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Daire, temyiz dilekçesini reddettiği için işin esasını incelememiştir: TTK m. 1 yollaması, "gerekli organlardan yoksun kalma" yorumu ve husumetin şirkete yöneltilmesi gerektiğine ilişkin tespitler BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ gerekçesine, TTK 617/3 ve 410/1'e ilişkin değerlendirme ise İLK DERECE MAHKEMESİ gerekçesine aittir. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 49/1 · Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Tüzel kişinin yasal ve zorunlu organlarının yokluğu nedeniyle yönetim kayyımı atanması istemi çekişmesiz yargı işidir; bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez
Olay: Bir limited şirkette ortaklardan birinin ölümünden sonra şirket organları oluşturulamamış; diğer ortak noter ihtarnamesiyle toplantıya çağrı yapmasına rağmen toplantıya katılım sağlanamamıştır. Ortak, şirketin organsız kaldığını ileri sürerek öncelikle kendisinin, aksi hâlde defterdarlık kanalıyla kayyım atanmasını istemiştir. Davalılar çağrı usulüne uyulmadığını ve taraflar arasındaki husumet nedeniyle davacının kayyım olmasının şirket menfaatine aykırı olacağını savunmuştur.
Karar: İlk derece mahkemesi, taraflar arasında kayyım atanması konusunda ihtilaf bulunmadığını, yöneticisiz kalan şirketin hak ve menfaatlerinin korunması gerektiğini ve davacının kayyım olmasına açıkça itiraz edildiğini gözeterek TMK 427/4 uyarınca yeni bir yönetim organı seçilinceye kadar tarafsız üçüncü bir kişiyi (mali müşavir) yönetim kayyımı olarak atamıştır. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini davasının HMK 382/2-b-19 kapsamında çekişmesiz yargı işi olduğunu ve mahiyeti gereği geçici hukuki koruma istemine ilişkin bulunduğunu belirterek HMK 362/1-(ç) ve (f) bentleri uyarınca bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilemeyeceğini saptamış ve temyiz dilekçesinin reddine oy birliğiyle karar vermiştir.
“4721 sayılı Kanun'un 427 nci maddesinin dördüncü fıkrasında hukuki dayanağını bulan eldeki kayyım tayini davası, 6100 sayılı Kanun'un 382/2-b-19 uncu maddesinde düzenlenen vesayet işleri kapsamında bulunması nedeniyle çekişmesiz yargı işi olduğu gibi”
Ne anlama geliyor?
Organsız tüzel kişide kayyım atanması istinafla kesinleşir; kayyımın kim olacağı mahkemenin takdirindedir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kayyımın tarafsız üçüncü bir kişiden seçilmesine ilişkin değerlendirme İLK DERECE MAHKEMESİ gerekçesine aittir; Daire temyiz dilekçesini reddettiği için esası incelememiştir. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 49/1 · Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Tüzel kişiler kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanır; organlar bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokar ve kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumludur
Olay: Elektrik dağıtım şirketi, bir limited şirket hakkında abonesiz kullanım gerekçesiyle kaçak elektrik tespit tutanakları düzenleyerek icra takipleri başlatmıştır. Şirket ve ortakları menfi tespit davası açmış; ortaklardan biri payını devrettiğini, diğerinin şirketin tek yetkilisi olduğunu ve TTK 573/2 uyarınca ortakların şirket borçlarından sorumlu olmadığını ileri sürmüştür.
Karar: Daire, 4721 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca tüzel kişilerin kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazandıklarını, 50. maddesi uyarınca organların hukuki işlemleri ve diğer bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına soktuklarını ve kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumlu olduklarını aktarmıştır. Buradan hareketle tüzel kişinin organı niteliğindeki yöneticilerin, tüzel kişi adına ve yararına işledikleri haksız fiillerden dolayı zarar gören üçüncü kişilere karşı tüzel kişi ile birlikte TBK 49 ve TMK 50/3 uyarınca haksız fiil faili olarak sorumlu tutulmaları gerektiğini, sorumluluğun türünün TBK 61 kapsamında müteselsil sorumluluk olduğunu belirtmiştir. Ticaret sicil kayıtlarına göre şirketi münferiden temsil ve ilzama yetkili müdürün tutanak tarihleri itibarıyla şirketle birlikte müteselsilen sorumlu olduğu sonucuna varılarak karar oy birliğiyle bozulmuştur.
“4721 sayılı Kanunun 49. maddesi hükmüne göre tüzel kişiler, kanuna ve kuruluş belgelerine göre, gerekli organlara sahip olmakla, fiil ehliyetini kazanırlar.”
Ne anlama geliyor?
Organ, tüzel kişiyi bağlar; organ sıfatını taşıyan kişi aynı fiilden kişisel olarak da sorumlu tutulabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararın bu sayfadaki önemi TMK 49 ile TMK 50 arasındaki bağı göstermesidir: organ, fiil ehliyetinin hem koşulu hem de kullanım aracıdır. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 49/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Tüzel kişiler hukukunun genel hükümleri sırayla uygulanır: TMK 47 kişilik, TMK 48 hak ehliyeti, TMK 49 organ şartı ile fiil ehliyeti, TMK 50 iradenin organlar aracılığıyla açıklanması
Olay: Bir vakfın tesciline ilişkin uyuşmazlıkta vakıf senedindeki noksanlıkların ve özgülenen mal ile hakların yeterliliğinin tüzel kişilik kazanılmasına etkisi tartışılmış; dosya bölge adliye mahkemesi kararı üzerine temyiz incelemesine gelmiştir.
Karar: Daire, tüzel kişiler hukukunun genel hükümlerini sırasıyla aktarmış ve 49. maddeye göre tüzel kişilerin kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanacaklarını belirtmiştir. Ardından vakıflara özgü hükümleri uygulamıştır: vakıf, yeterli mal ve hakların belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesiyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluğudur (TMK 101); yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır (TMK 102); özgülenen malların mülkiyeti ile haklar tüzel kişiliğin kazanılmasıyla vakfa geçer (TMK 105); vakıf senedinde amaç ile özgülenen mal ve haklar yeterince belirlenmişse diğer noksanlıklar başvurunun reddini gerektirmez (TMK 107). Bölge adliye mahkemesi kararı ortadan kaldırılarak ilk derece mahkemesi kararı oy birliğiyle bozulmuştur.
“49. maddesine göre kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla, fiil ehliyetini kazanacakları”
Ne anlama geliyor?
Fiil ehliyeti zincirin üçüncü halkasıdır: önce kişilik, sonra hak ehliyeti, sonra organ.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararın bu sayfadaki önemi, TMK 49'un tek başına değil TMK 47, 48 ve 50 ile oluşturduğu zincir içinde uygulandığını göstermesidir. Vakıf, kurum ve kişi bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 49 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Fiil ehliyeti tartışmasında önce organın var olup olmadığını ticaret sicili veya dernek kütüğü kaydıyla belgeleyin.
- 2.Ölçütün ikili olduğunu gözetin: organ hem kanunun hem kuruluş belgesinin aradığı organ olmalıdır.
- 3.Kuruluş belgesi kanundan fazla organ öngörmüşse o organın da gerekli sayılacağını hatırlatın.
- 4.Organ eksikliğinin tüzel kişiliği sona erdirmediğini; hak ehliyetinin devam ettiğini ayırt edin.
- 5.Müdürlük veya yönetim kurulu görev süresinin dolduğu tarihi kayıtlardan tespit edin.
- 6.Limited şirkette kayyım için TTK'da özel hüküm bulunmadığını; TTK m. 1 yollamasıyla TMK 427'ye gidildiğini belirtin.
- 7.Talebi TMK 427/4'e dayandırın ve yönetimin başka yoldan sağlanamadığını somut olarak açıklayın.
- 8.Kayyım atama davasında husumeti şirkete yöneltin; hasımsız dava taraf ehliyeti yokluğundan reddedilebilir.
- 9.Taraf ehliyetinin dava şartı olduğunu ve mahkemece resen gözetildiğini dikkate alın.
- 10.Ortaklar arasında ihtilaf varsa tarafsız üçüncü kişinin kayyım olarak atanmasını talep etmeyi değerlendirin.
- 11.Kayyımlığın yeni yönetim organı seçilinceye kadar sürdüğünü; kalıcı bir çözüm olmadığını gözetin.
- 12.Kayyım atanmasına ilişkin bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilemeyeceğini bilerek delilleri erken sunun.
- 13.Genel kurulun toplantıya çağrılmasıyla sorunun çözülebileceği hâllerde kayyım talebinden önce bu yolu değerlendirin.
- 14.Organ sıfatını taşıyan kişinin TMK 50/3 uyarınca kişisel sorumluluğunun ayrıca doğabileceğini hatırlatın.
- 15.Temsil yetkisinin kapsamını ve devredilip devredilmediğini kuruluş belgesi ile karar defterinden çıkarın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.