TMK Madde 50: Organlar ve Kişisel Sorumluluk

Tüzel kişiler organları aracılığıyla iradelerini açıklar ve organların hukuki işlemleri ile diğer bütün fiilleri tüzel kişiyi borç altına sokar

Olay: Bir vakfın tesciline ilişkin uyuşmazlıkta vakıf senedindeki noksanlıkların ve özgülenen mal ile hakların yeterliliğinin tüzel kişilik kazanılmasına etkisi tartışılmış; dosya bölge adliye mahkemesi kararı üzerine temyiz incelemesine gelmiştir.

Karar: Daire, tüzel kişiler hukukunun genel hükümlerini sırasıyla aktararak TMK 47 uyarınca kişiliğin özel hükümlere göre kazanıldığını, TMK 48 uyarınca tüzel kişilerin insana özgü nitelikler dışındaki bütün haklara ve borçlara ehil olduklarını, TMK 49 uyarınca gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazandıklarını ve TMK 50 uyarınca organları aracılığıyla iradelerini açıklayıp organlarının hukuki işlemleri ve diğer bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına soktuklarını belirtmiştir. Ardından vakıflara özgü TMK 101, 102, 105 ve 107 hükümlerini uygulamış; bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırarak ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“50. maddesine göre ise organları aracılığı ile iradelerini açıklayıp, tüzel kişi organlarının hukuki işlemleri ve diğer bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokacakları düzenlenmiştir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararın bu sayfadaki önemi, TMK 50'nin TMK 47, 48 ve 49 ile oluşturduğu zincirin son halkası olarak uygulandığını göstermesidir. Vakıf, kurum ve kişi bilgileri aktarılmamıştır.

TMK 50/3'teki sorumluluk organı oluşturan kişiler yönünden müteselsil sorumluluktur; ancak derneklerde bu sorumluluk için kişinin temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticisi veya yetkilisi durumunda olması gerekir

Olay: Bir kamu idaresi, gençlik programı kapsamında bir dernekle hibe sözleşmesi imzalamış ve hibenin yüzde sekseni derneğin hesabına aktarılmıştır. Derneğin akreditasyonları iptal edilince tutarın iadesi istenmiş; derneğin yönetim kurulu başkanı ve proje temsilcisi olan davalı taksitlendirme talebinde bulunarak taahhütname imzalamış, taksitlerin bir kısmını ödemiş, kalan iki taksit ödenmemiştir. Dernek daha sonra genel kurul kararıyla feshedilmiştir. İdare, bakiye alacağı TMK 50 ve 56 uyarınca eski başkandan istemiş; ilk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Daire, TMK 50'yi aynen aktararak buradaki sorumluluğun organı oluşturan kişiler yönünden zincirleme (müteselsil) sorumluluk olduğunu belirtmiştir. TMK 85 ile 2908 sayılı Dernekler Kanununun 27. maddesi uyarınca derneklerin yönetim kurullarının derneğin yürütme ve temsil organı olduğunu, temsil görevinin yönetim kurulunca üyelerden birine veya üçüncü bir kişiye devredilebileceğini vurgulamış; buna göre dernek niteliğindeki tüzel kişiliklerde müteselsil sorumluluk koşulunun oluşması için tüzel kişiliğin temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticisi veya yetkilisi durumunda olunması gerektiğini saptamıştır. Somut olayda sözleşmenin imzalandığı tarihte yönetim kurulunun kimlerden oluştuğu, iş bölümü yapılıp yapılmadığı ve projeye ilişkin karar alınıp alınmadığının belirsiz olduğunu, davalının sorumluluğunun yeterince irdelenmediğini belirterek kararı eksik inceleme nedeniyle oy birliğiyle bozmuştur.

“buradaki sorumluluk organı oluşturan kişiler yönünden zincirleme (müteselsil) sorumluluktur. ... Dernek niteliğindeki tüzel kişiliklerde; müteselsil sorumluluk koşulunun oluşması için tüzel kişiliğin "...temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticisi veya yetkilisi..." durumunda olunması gereklidir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Daire, aynı yöndeki kendi emsali olarak 2022/7183 E., 2022/8573 K. sayılı kararına atıf yapmıştır. Kararda dava konusu borçtan sorumluluğun tespiti için dernek karar defterlerinin incelenmesi ve TMK 50 ile 58 çerçevesinde dernek tüzüğünün değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Tüzel kişinin organı niteliğindeki yöneticiler, tüzel kişi adına ve yararına işledikleri haksız fiillerden dolayı üçüncü kişilere karşı tüzel kişi ile birlikte TBK 49 ve TMK 50/3 uyarınca haksız fiil faili olarak sorumludur

Olay: Elektrik dağıtım şirketi, bir limited şirket hakkında abonesiz kullanım gerekçesiyle üç ayrı kaçak elektrik kullanım tespit tutanağı düzenleyerek icra takipleri başlatmıştır. Şirket ve iki gerçek kişi menfi tespit davası açmış; ortaklardan biri paylarını devrettiğini, diğerinin şirketin tek yetkilisi olduğunu ve TTK 573/2 uyarınca ortakların şirket borçlarından sorumlu olmadığını ileri sürmüştür. Ticaret sicil kayıtlarına göre payların devrinden sonra şirket tek ortaklı hâle gelmiş ve bu kişi müdür seçilerek şirketi münferiden temsil ve ilzam yetkisine sahip olmuştur.

Karar: Daire, TMK 49 ve 50'yi aktararak tüzel kişinin organı niteliğindeki yöneticilerin, tüzel kişi adına ve yararına işledikleri haksız fiillerden dolayı zarar gören üçüncü kişilere karşı tüzel kişi ile birlikte TBK 49 ve TMK 50/3 uyarınca haksız fiil faili olarak sorumlu tutulmaları gerektiğini; bu hâlde tüzel kişinin ve organlarının sorumluluğunun TBK 61'de düzenlenen müteselsil sorumluluk olacağını belirtmiştir. Ticaret sicil kayıtlarından müdürün münferiden temsil ve ilzam yetkisine sahip olduğunu saptayarak, tutanak tarihleri itibarıyla bu kişinin şirketin haksız fiili niteliğindeki kaçak elektrik kullanımı nedeniyle şirketle birlikte müteselsilen ve müştereken sorumlu olduğunun sabit bulunduğunu belirlemiş; kaçak kullanımın kayıtsız sayaçtan yapılması nedeniyle tahakkuk hesabına ilişkin eksiklikler de gözetilerek kararı oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararın bu sayfadaki önemi, TMK 50/3 sorumluluğunun dayanağını ve türünü göstermesidir: dayanak TBK 49 ile TMK 50/3, tür ise TBK 61 uyarınca müteselsil sorumluluktur. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Şirketin abonelikten doğan normal tüketim borcu şirketten istenir; kaçak kullanım haksız fiil niteliğinde olduğundan organ yönetici bu bedelden sorumlu tutulabilir

Olay: Bir su idaresi, dava dışı limited şirket adına kayıtlı iş yeri aboneliğine ilişkin normal ve kaçak tüketim bedellerini, şirketin yetkilisi olan davalıdan istemiştir. Dava uzun bir yargılama sürecinden geçmiş; bölge adliye mahkemesi 16.11.2023 tarihli kaldırma kararında normal tüketim bedelinin dava dışı şirketten istenmesi gerektiğini, ancak kaçak su kullanımı eyleminden davalının sorumlu tutulması gerektiğini belirtmiştir.

Karar: Bölge adliye mahkemesi kaldırma kararında, tüzel kişi ve organlarının sorumluluğunun türünün zincirleme (müteselsil) sorumluluk olduğunu, tüzel kişinin organı niteliğindeki yöneticilerin tüzel kişi adına ve yararına işledikleri haksız fiillerden dolayı üçüncü kişilere karşı tüzel kişi ile birlikte TMK 50/3 uyarınca haksız fiil faili olarak sorumlu tutulmaları gerektiğini belirtmiş; normal tüketim bedeli ile kaçak tüketim bedelinin tamamen ayrıştırılmasını istemiştir. Bozma öncesi usul nedeniyle istinaf incelemesi yapılması mümkün olmayan dosyada Daire, bölge adliye mahkemesi kararlarını kaldırmış ve istinaf sebeplerini temyiz istemi olarak kabul ederek ilk derece mahkemesi kararını incelemiştir. Şirket yöneticisi olan davalının şirket alacaklılarına verdiği zararın doğrudan zarar niteliğinde olmasına ve ek bilirkişi raporunun denetime elverişli bulunmasına göre, TTK 553 çerçevesinde kurulan hükmü oy birliğiyle onamıştır.

“6102 sayılı Kanunun 553. maddesi uyarınca şirket yöneticisi olan davalının şirket alacaklılarına verdiği zararın doğrudan zarar niteliğinde olmasına ... göre, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar verilmiştir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Normal tüketim ile kaçak tüketim ayrımına ve TMK 50/3'e ilişkin gerekçe, kararda aktarılan BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ kaldırma kararına aittir; Dairenin kendi gerekçesi TTK 553 ve doğrudan zarar üzerine kurulmuş olup sonuç onamadır. Şirket, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.