Kısa cevap · TMK 48
TMK 48, tüzel kişilerin hak ehliyetini tek cümlede ve çok geniş çizer: tüzel kişiler, cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildirler. Kural budur: ana kural tam ehliyet, istisna dardır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu şöyle özetler: gerçek kişinin ve tüzel kişinin hak ehliyeti arasında bir nitelik değil içerik farkı vardır. Maddenin en çok tartışılan sonucu, tüzel kişilerin kişilik hakkına da sahip olmasıdır: ad, şeref, onur ve itibar gibi kişisel varlıklar tüzel kişide de korunur; bu nedenle tüzel kişi manevi tazminat isteyebilir. Uygulamada belirleyici olan ise ispattır: Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, manevi tazminata hükmedilebilmesi için şirketin üçüncü kişiler nezdinde ticari itibarının zarar gördüğünü ispatlaması gerektiğine karar vermiştir. Madde ayrıca bir eşiği hatırlatır: hak ehliyeti önce kişilik kazanılmasını gerektirir; tüzel kişiliği bulunmayan bir yapının hak ehliyeti de yoktur.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 48 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Kural Tam Ehliyet: İstisna Neden Bu Kadar Dar?
- Tüzel Kişinin Kişilik Hakkı ve Manevi Tazminat
- Tüzel Kişi Davayı Nerede Açar?
- Hak Ehliyetinin Ön Şartı: Önce Tüzel Kişilik
- TMK 48 Yargıtay kararları
- TMK 48 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Hak ehliyeti
- Hak sahibi olabilme ve borç altına girebilme yeteneği. Tüzel kişide TMK 48 ile düzenlenir.
- Fiil ehliyeti
- Kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilme yeteneği. Tüzel kişide organa bağlıdır (TMK 49, 50).
- İçerik farkı
- HGK'nın ölçütü: gerçek kişi ile tüzel kişinin hak ehliyeti arasında nitelik değil içerik farkı vardır.
- İnsana özgü nitelik
- TMK 48'in istisna ölçütü. Cins, yaş ve hısımlık örnek olarak sayılmıştır.
- Kişilik hakkı
- Kişinin maddi ve manevi kişisel değerleri üzerindeki mutlak hak. Tüzel kişide de vardır.
- Ticari itibar
- Tüzel kişinin ekonomik faaliyetinde kazandığı saygınlık. TMK 24 korumasından yararlanır.
- Ekonomik itibar
- Ödeme gücüne ilişkin toplumsal değerlendirme; HGK'ya göre şeref ve haysiyetin bir görüntüsüdür.
- Manevi zarar
- Kişilik değerlerinin saldırıya uğramasıyla doğan zarar. Elem ve ızdırap şart değildir.
- Manevi tazminat
- TMK 25 ve TBK 58 uyarınca kişilik hakkı zedelenen kişiye tanınan istem.
- Kuruldukları an
- Tüzel kişi hak ehliyetine kişiliği kazandığı andan itibaren sahiptir.
- Taraf ehliyeti
- Davada taraf olabilme yeteneği. Hak ehliyeti bulunan her kişide vardır.
- Ultra vires
- Tüzel kişinin amacı dışındaki işlemler. 6102 sayılı TTK ile ticaret şirketlerinde bu sınırlama kaldırılmıştır.
Bir bakışta TMK 48
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ana kural | Tüzel kişiler bütün haklara ve borçlara ehildir. | TMK m. 48 |
| İstisna | Cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı haklar tüzel kişide bulunmaz. | TMK m. 48 |
| Fark | Gerçek kişinin ve tüzel kişinin hak ehliyeti arasında nitelik değil içerik farkı vardır. | HGK 22.01.2016 |
| Başlangıç | Tüzel kişi hak ehliyetine, bünyesine uygun düştüğü ölçüde kurulduğu andan itibaren sahiptir. | HGK 22.01.2016 |
| Ön şart | Tüzel kişiliği bulunmayan yapının hak ve fiil ehliyeti de yoktur; adına idari para cezası kesilemez. | 7. CD 30.03.2026 |
| Kişilik hakkı | Tüzel kişiler kişilik hakkına sahiptir ve bu hakka tanınan korumadan yararlanır. | HGK 22.01.2016 |
| Manevi tazminat | Hukuk düzeni tüzel kişilere ad, şeref, onur ve itibar bahşettiğine göre tüzel kişiler manevi tazminat talep edebilir. | HGK 01.02.2012 |
| Elem şartı yok | Manevi zarar salt üzüntüyle değil, kişilik değerlerinin saldırıya uğramasıyla doğar. | HGK 01.02.2012 |
| Ticari itibar | Tüzel kişinin toplumsal ve ticari itibarı da TMK 24 korumasından yararlanır. | HGK 01.02.2012 |
| Ekonomik itibar | Ödeme gücünü azaltan veya ortadan kaldıran açıklamalar şeref ve haysiyete tecavüz niteliğindedir. | HGK 22.01.2016 |
| İspat eşiği | Manevi tazminata hükmedilebilmesi için şirketin üçüncü kişiler nezdinde ticari itibarının zarar gördüğü ispatlanmalıdır. | 6. HD 27.02.2025 (oy çokluğu) |
| Yetki | TMK 25/son hem koruma hem tazminat davalarını kapsar; tüzel kişi kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir. | HGK 01.02.2012 |
| Yerleşim yeri | Tüzel kişinin yerleşim yeri kuruluş belgesinde aksi yoksa işlerinin yönetildiği yerdir; şubenin bulunduğu yer değildir. | TMK m. 51; HGK 22.01.2016 |
| Miras | Tüzel kişi mirasçı olarak atanabilir; ancak yasal mirasçılık hısımlığa bağlı olduğu için tüzel kişide bulunmaz. | TMK m. 48; TMK m. 495 vd. |
TMK 48 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · Birinci Bölüm: Genel Hükümler — B. Hak ehliyeti
Tüzel kişilerde hak ehliyeti — Madde 48
- Kural tam ehliyet, istisna dardır. "Cins, yaş, hısımlık" sayımı örnekleyicidir; ölçüt, hakkın yaradılış gereği insana özgü bir niteliğe bağlı olup olmadığıdır.Tüzel kişiler, cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildirler.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "B. Hak ehliyeti" kenar başlığıyla yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenîsindeki karşılığı m. 46 idi; 4721 sayılı Kanun hükmü sadeleştirerek korumuştur. |
Kural Tam Ehliyet: İstisna Neden Bu Kadar Dar?
TMK 48 bir yasak listesi değil, bir yetki kuralıdır. Kanun koyucu ana kuralı tüzel kişilerin tam hak ehliyetine sahip olması biçiminde koymuş, yalnızca fiziki ve sosyal yapısı nedeniyle sahip olamayacağı hakları dışarıda bırakmıştır.
Hukuk Genel Kurulunun formülü şudur: gerçek kişinin ve tüzel kişinin hak ehliyeti arasında bir nitelik değil içerik farkı vardır. Gerçek kişilere açık olan kamu hukuku ve özel hukuk kaynaklı bütün haklara ve borçlara kural olarak sahip olabilecek durumdaki tüzel kişiler, kişilik hakkına da sahip olabilecek ve bu hakka tanınan korumadan yararlanabilecektir (Yargıtay HGK, 22.01.2016, E. 2014/213, K. 2016/70, oy birliğiyle).
Sayım örnekleyicidir. Kanun "cins, yaş, hısımlık gibi" der. Yani bu üçü kapalı bir liste değildir; ölçüt, hakkın yaradılış gereği insana özgü bir niteliğe bağlı olup olmadığıdır.
| Tüzel kişide bulunmayan | Neden |
|---|---|
| Evlenme, boşanma, velayet | Cinsiyet ve aile bağına dayanır |
| Yasal mirasçılık | Hısımlığa dayanır |
| Erginlik, ergin kılınma | Yaşa dayanır |
| Bedensel bütünlük hakkı | Bedensel varlığa dayanır |
| Tüzel kişide bulunan | Dayanak |
|---|---|
| Mülkiyet ve sınırlı ayni haklar | TMK m. 48 |
| Alacak ve borç ilişkileri | TMK m. 48 |
| Ad üzerindeki hak, unvan | TMK m. 26, 48 |
| Kişilik hakkı ve manevi tazminat | HGK 01.02.2012; HGK 22.01.2016 |
| Atanmış mirasçı olabilme | TMK m. 48 |
| Dava açma, taraf olma | HMK m. 50 |
Tüzel Kişinin Kişilik Hakkı ve Manevi Tazminat
TMK 48'in en çok tartışılmış sonucu budur ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu meseleyi açıkça çözmüştür.
Klasik itiraz: tüzel kişilerin duyguları yoktur, elem ve ızdırap duyamazlar; öyleyse manevi zararları da olamaz. Hukuk Genel Kurulu bu itirazı reddeder:
Gerçi, duyguları olmayan tüzel kişilerin elem ve ızdırap duymaları düşünülemez. Ancak bu onların kişilik değerlerinin saldırıya uğramadığı sonucunu doğurmaz.
Kurul, doğrudan TMK 48'e dayanır: hukuk düzeni tüzel kişileri hukuk süjesi olarak tanıdığına ve onlara ad, şeref, onur ve itibar gibi kişisel varlıklar bahşedilmiş olduğuna göre, tüzel kişilerin de manevi tazminat talep edebileceklerini kabul etmek gerekir (Yargıtay HGK, 01.02.2012, E. 2011/4-687, K. 2012/26).
Korunan değer nedir? Kurul, tüzel kişinin toplumsal itibarı ve ticari itibarının da TMK 24 korumasından yararlandığını belirtir; çevresinde kazandığı itibarı aşağılayan yazılı, sözlü veya görüntülü beyanlar ile şu veya bu vasıflara sahip olmadığına ilişkin yayınlar, şeref ve haysiyete yönelik tecavüz sayılır.
Daha sonraki kararda bu düşünce ekonomik itibar bakımından somutlaştırılmıştır: tüzel kişiliğe sahip bir şirketin ödeme gücüne ilişkin değerlendirmeler onun toplumsal şeref ve haysiyetiyle yakından ilgilidir; kredi, toplum tarafından ödeme gücüyle ilgili olarak izafe edilen bir değer olduğundan bu değeri azaltan veya ortadan kaldıran açıklamalar şeref ve haysiyete tecavüz niteliği taşır (Yargıtay HGK, 22.01.2016, E. 2014/213, K. 2016/70).
Ama ispat eşiği ayrı bir sorundur. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, bir yedekleme hizmeti sözleşmesinden doğan davada ilk derece mahkemesinin hükmettiği manevi tazminatı bozmuştur: manevi tazminata hükmedilebilmesi için davacı şirketin üçüncü kişiler nezdinde ticari itibarının zarar görmesi gerektiğinden, bunu ispatlayamayan şirketin talebi reddedilmelidir (Yargıtay 6. HD, 27.02.2025, E. 2024/2240, K. 2025/760, oy çokluğuyla).
Kişilik hakkının sınırı önceden çizilemez. Hukuk Genel Kurulu, kişilik hakkının sınırlarının malvarlığı haklarının aksine belli olmadığını, somut müdahalelere göre değiştiğini ve bu tespitin hâkim tarafından somut olayın özellikleri gözetilerek yapılacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 22.01.2016, E. 2014/213, K. 2016/70). Kişilik hakkının korunmasına ilişkin genel düzenleme ise TMK 23 ve 24'tür (TMK 23, TMK 24).
Tüzel Kişi Davayı Nerede Açar?
Hak ehliyetinin en pratik uzantısı yetki sorunudur ve iki Hukuk Genel Kurulu kararı birlikte okunmalıdır.
Birinci karar — kural. TMK 25/son, "Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir" der. Hukuk Genel Kurulu, bu hükmün yalnız koruma davalarını değil, maddi ve manevi tazminat davalarını da kapsadığını kabul etmiş; buna göre tüzel kişi kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat davasını kendi yerleşim yeri mahkemesinde de açabilir (Yargıtay HGK, 01.02.2012, E. 2011/4-687, K. 2012/26).
İkinci karar — sınır. Peki tüzel kişinin yerleşim yeri neresidir? Hukuk Genel Kurulu bunu TMK 51'e bağlar: tüzel kişinin yerleşim yeri, kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yerdir. Ticaret merkezi başka ilde olan bir şirketin şubesinin bulunduğu il, TMK 25/son bakımından şirketin yerleşim yeri sayılmaz (Yargıtay HGK, 22.01.2016, E. 2014/213, K. 2016/70; TMK 51).
Ancak dava yine de düşmeyebilir. Aynı kararda Kurul, TMK 25/5'teki yetki kuralının kesin yetki kuralı olmadığını ve davacının birden fazla yetkili mahkeme arasında seçimlik hakkı bulunduğunu belirtmiştir. Kişilik haklarına saldırı bir haksız fiil olduğundan dava, haksız fiilin işlendiği yer mahkemesinde de açılabilir. İnternet üzerinden erişime açık bir yayında Kurul, yayına şubenin bulunduğu yerden de erişilebildiği için haksız fiilin orada da vuku bulduğunu kabul etmiş ve mahkemeyi yetkili saymıştır (Yargıtay HGK, 22.01.2016, E. 2014/213, K. 2016/70).
| Yetki | Mahkeme | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel | Davalının yerleşim yeri | HMK m. 6 |
| Özel | Davacının veya davalının yerleşim yeri | TMK m. 25/son |
| Özel | Haksız fiilin işlendiği yer | HMK m. 16 |
| Özel | Sözleşmenin ifa yeri | HMK m. 10 |
Hak Ehliyetinin Ön Şartı: Önce Tüzel Kişilik
TMK 48 yalnız kişi olanlara uygulanır. Bu basit görünen cümle, uygulamada en sık rastlanan hataların da kaynağıdır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, bir limited şirket tarafından kurulup işletilen ancak kendisinin tüzel kişiliği bulunmayan bir bakım merkezi adına idari para cezası kesilmesini hukuken mümkün görmemiştir. Benimsenen gerekçede TMK 47'deki tüzel kişilik tanımı, TMK 48'deki hak ehliyeti kuralı ve TMK 55'teki saklı hükümler birlikte değerlendirilmiş; tüzel kişiliği bulunmadığı için hak ve fiil ehliyetini de haiz olmayan bir birime ceza kesilemeyeceği sonucuna varılmıştır (Yargıtay 7. CD, 30.03.2026, E. 2023/17042, K. 2026/3490).
Aynı zincir özel hukukta da kurulur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vakıflara ilişkin bir uyuşmazlıkta TMK 47, 48, 49 ve 50'yi sırasıyla aktararak tüzel kişilerin yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehil olduklarını belirtmiş, ardından vakfın sicile tescille kişilik kazandığını ve özgülenen malların bu anda vakfa geçtiğini saptamıştır (Yargıtay 8. HD, 15.10.2025, E. 2024/4981, K. 2025/6380, oy birliğiyle).
Sıralama şudur.
- Kişilik: yapı, kendisiyle ilgili özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazandı mı? (TMK 47)
- Hak ehliyeti: kazandıysa, insana özgü nitelikler dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildir (TMK 48).
- Fiil ehliyeti: bu hakları kendi fiilleriyle kullanabilmesi için gerekli organlara sahip olması gerekir (TMK 49).
- Kullanılması: irade organlar aracılığıyla açıklanır (TMK 50).
TMK 48 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 5 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 48'i doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar, maddenin uygulamadaki iki ekseninden seçilmiştir: (i) tüzel kişinin kişilik hakkı ve manevi tazminat ehliyeti, (ii) hak ehliyetinin ön şartı olan tüzel kişilik. Kararların tamamı tam metinden okunmuştur. Hukuk Genel Kurulunun 01.02.2012 tarihli kararı ikinci görüşmede oy birliğiyle verilmiş olup metnindeki oy durumuna ilişkin ifade kart notunda ayrıca açıklanmıştır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 27.02.2025 tarihli kararı oy çokluğuyla alınmış olup muhalefet şerhindeki görüş kart notunda belirtilmiştir; 7. Ceza Dairesi kararı ise kanun yararına bozma yoluyla verilmiş olup inceleme CMK 309/3 uyarınca Başsavcılık ihbarnamesiyle sınırlıdır.
TMK 48/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 48/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Hukuk düzeni tüzel kişilere ad, şeref, onur ve itibar gibi kişisel varlıklar bahşettiğine göre (TMK 48) tüzel kişiler de manevi tazminat talep edebilir; TMK 25/son yetki kuralı tazminat davalarını da kapsar
Olay: Bir şirket, kişilik haklarına ve ticari itibarına saldırıda bulunulduğunu ileri sürerek kendi yerleşim yeri mahkemesinde manevi tazminat davası açmıştır. Mahkeme, tüzel kişilerin kişilik haklarından ve dolayısıyla manevi zararlarından söz edilemeyeceğini, tüzel kişiler için ancak kazanç kaybı niteliğinde maddi zararların söz konusu olabileceğini belirterek dava dilekçesinin yetki yönünden reddine karar vermiş ve Özel Daire bozmasından sonra önceki kararında direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, manevi zararın kişinin kişisel haklarında uğradığı bir eksilme olduğunu, duyguları bulunmayan tüzel kişilerin elem ve ızdırap duymamasının onların kişilik değerlerinin saldırıya uğramadığı sonucunu doğurmayacağını belirtmiştir. TMK 48'e dayanarak hukuk düzeninin tüzel kişilere ad, şeref, onur ve itibar gibi kişisel varlıklar bahşettiğini, bu nedenle tüzel kişilerin de manevi tazminat isteyebileceğini kabul etmiştir. Kurul ayrıca tüzel kişinin toplumsal ve ticari itibarının da TMK 24 korumasından yararlandığını; TMK 24, 25 ve BK 49'da kullanılan "kişi" sözcüğünün hem gerçek hem tüzel kişileri kapsadığını vurgulamıştır. Yetki yönünden TMK 25/son'un hem koruma hem maddi ve manevi tazminat davalarını kapsadığı, dolayısıyla davanın davacı şirketin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabileceği sonucuna varılarak direnme kararı bozulmuştur.
“Hukuk düzeni tüzel kişileri hukuk sujesi olarak tanıdığına ve onlara ad, şeref, onur ve itibar gibi kişisel varlıklar bahşedilmiş olduğuna göre (TMK. m. 48), tüzel kişilerin de manevi tazminat talep edebileceklerini kabul etmek gerekir.”
Ne anlama geliyor?
Tüzel kişi, itibarına yönelen saldırıda manevi tazminat isteyebilir ve davasını kendi yerleşim yeri mahkemesinde de açabilir.
Not: Karar, 01.02.2012 tarihinde yapılan İKİNCİ GÖRÜŞMEDE OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Karar metninde yetki noktasının görüşmeler sırasında önce oy çokluğuyla, izleyen cümlede ise oy birliğiyle kabul edildiği belirtilmektedir; hüküm fıkrasındaki sonuç oy birliğidir. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 48/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Gerçek kişinin ve tüzel kişinin hak ehliyeti arasında nitelik değil içerik farkı vardır; tüzel kişi kişilik hakkına sahiptir ve ekonomik itibarı şeref ve haysiyetinin bir görüntüsüdür
Olay: Taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren bir şirket, bir meslek odası başkanının bölgesel bir televizyon kanalında kendisi hakkında asılsız iddialarda bulunduğunu ileri sürerek manevi tazminat istemiştir. Dava, şirketin şubesinin bulunduğu ilde açılmış; şirketin ticaret merkezi ise başka ildedir. Mahkeme yetkisizlik kararı vermiş, Özel Daire bozmuş, mahkeme önceki kararında direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 48 uyarınca kanun koyucunun ana kuralı tüzel kişilerin tam hak ehliyetine sahip olması biçiminde koyduğunu, bazı haklara fiziki ve sosyal yapısı nedeniyle sahip olamayacağını vurguladığını ve böylece gerçek kişi ile tüzel kişinin hak ehliyeti arasında nitelik değil içerik farkı bulunduğunu kabul etmiştir. Buna göre tüzel kişiler kişilik hakkına da sahip olur ve korumadan yararlanır; tüzel kişinin ekonomik faaliyetini yürütürken kazandığı saygınlık kişisel değerleri içindedir ve ödeme gücünü azaltan açıklamalar şeref ve haysiyete tecavüz sayılır. Yetki bakımından Kurul, tüzel kişinin yerleşim yerinin TMK 51 uyarınca işlerinin yönetildiği yer olduğunu, şubenin bulunduğu ilin TMK 25/son bakımından yerleşim yeri sayılmayacağını belirlemiş; ancak TMK 25/5'in kesin yetki kuralı olmadığını ve internet üzerinden erişime açık yayında haksız fiilin şubenin bulunduğu yerde de vuku bulduğunu kabul ederek mahkemeyi yetkili saymış ve direnme kararını değişik gerekçeyle bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Dolayısıyla gerçek kişinin ve tüzel kişinin hak ehliyeti arasında bir nitelik değil, içerik farkı olduğunu kabul etmiştir. Buna göre, gerçek kişilere açık olan kamu hukuku ve özel hukuk kaynaklı bütün haklara ve borçlara kural olarak sahip olabilecek durumdaki tüzel kişiler, kişilik hakkına da sahip olabilecek ve bu hakka tanınan korumadan yararlanabilecektir.”
Ne anlama geliyor?
Tüzel kişinin hak ehliyeti kural olarak gerçek kişininki kadar geniştir; sınır yalnız yaradılış gereği insana özgü haklardır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda tüzel kişilerin manevi tazminat talep edebileceği yönünde Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2004 tarihli ve 2004/4-709 E., 2004/720 K. ile 31.05.2000 tarihli ve 2000/4-900 E., 2000/935 K. sayılı kararlarına da atıf yapılmıştır. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 48/1 · Yargıtay 6. Hukuk Dairesi
Tüzel kişi lehine manevi tazminata hükmedilebilmesi için şirketin üçüncü kişiler nezdinde ticari itibarının zarar gördüğünün ispatlanması gerekir
Olay: Uzaktan sunucu yedekleme hizmetine ilişkin bir sözleşmede, hizmetin ifa edilmemesi sonucu davacı şirketin müşterilerine ait verilerin kaybedildiği konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Davacı şirket maddi ve manevi tazminat ile cezai şart istemiş; ilk derece mahkemesi 1.000,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminata hükmetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, maddi tazminat yönünden zararın miktarı tam olarak belirlenemediğinde TBK 50/2 uyarınca hâkimin hakkaniyete uygun bir miktar belirlemesi gerektiğini, zararın başlangıçta belirlenememesi nedeniyle HMK 107 uyarınca belirsiz alacak hükümlerinin uygulanacağını belirtmiştir. Manevi tazminat yönünden ise manevi tazminata hükmedilebilmesi için davacı şirketin üçüncü kişiler nezdinde ticari itibarının zarar görmesi gerektiğini, somut olayda bu husus ispatlanamadığından talebin reddi gerektiğini saptamış ve ilk derece mahkemesi kararını oy çokluğuyla bozmuştur.
“manevi tazminata hükmedilebilmesi için davacı şirketin üçüncü kişiler nezdinde ticari itibarının zarar görmesi gerektiğinden somut olayda davacı şirket ticari itibarının zarar gördüğünü ispatlayamadığından manevi tazminat talebinin reddi gerekir.”
Ne anlama geliyor?
Tüzel kişinin manevi tazminat hakkı kabul edilmekle birlikte, dışa yansıyan itibar kaybının somut delillerle ispatı aranır.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. MUHALEFET ŞERHİ'nde iki üye, TMK 24, TBK 49 ve 51 ile Hukuk Genel Kurulunun 01.02.2012 tarihli ve 2011/687 E., 2012/26 K. sayılı kararına dayanarak müşteri verilerinin kaybedilmesinin kişilik hakkına saldırı niteliğinde olduğunu ve manevi tazminat kararının onanması gerektiğini savunmuştur. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 48/1 · Yargıtay 7. Ceza Dairesi
Tüzel kişiliği bulunmayan bir bakım merkezi hak ve fiil ehliyetine sahip olmadığından adına idari para cezası kesilemez
Olay: Bir limited şirket tarafından kurulup işletilen, kendisinin tüzel kişiliği bulunmayan engelli bakım merkezi hakkında yönetmeliğe aykırılık nedeniyle 116.235,50 TL idari para cezası uygulanmıştır. Sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuru ve itiraz reddedilmiş; Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kararın kanun yararına bozulmasını istemiştir.
Karar: Daire, Başsavcılığın ihbarnamesindeki istem ve gerekçeyi yerinde görerek CMK 309/3 uyarınca kararı oy birliğiyle kanun yararına bozmuş ve CMK 309/4-d uyarınca idari para cezasının kaldırılmasına karar vermiştir. Benimsenen gerekçede TMK 47'deki tüzel kişilik tanımı, TMK 48'deki hak ehliyeti kuralı ve TMK 55'teki saklı hükümler birlikte değerlendirilmiş; Kabahatler Kanunu m. 8/1 uyarınca organ veya temsilcinin tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlediği kabahatten dolayı tüzel kişi hakkında idari yaptırım uygulanabileceği, m. 25/1-a uyarınca da yaptırım kararında kişinin kimlik ve adresinin yer alması gerektiği belirtilmiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“4721 sayılı Kanun'un 47. maddesinde tüzel kişilik ... tanımlanıp, müteakip 48. Maddede yer alan "Tüzel kişiler, cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildirler." şeklindeki hükümden sonra, aynı Kanun'un 55. maddesindeki ... hüküm ile tüzel kişiliği haiz kişi ve mal topluluklarının sınırlandırıldığı”
Ne anlama geliyor?
TMK 48 yalnız kişilere uygulanır; kişilik yoksa hak ehliyeti de yoktur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KANUN YARARINA BOZMA yoluyla verilmiştir. CMK 309/3 uyarınca inceleme Başsavcılık ihbarnamesindeki istem ve gerekçeyle sınırlıdır; Daire bu gerekçeyi yerinde görerek benimsemiştir. Kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 48/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Tüzel kişiler hukukunun genel hükümleri sırasıyla uygulanır: TMK 47 kişilik, TMK 48 hak ehliyeti, TMK 49 fiil ehliyeti, TMK 50 organlar
Olay: Bir vakfın tesciline ilişkin uyuşmazlıkta, vakıf senedindeki noksanlıkların ve özgülenen mal ile hakların yeterliliğinin tüzel kişilik kazanılmasına etkisi tartışılmıştır. Dosya, bölge adliye mahkemesi kararı üzerine temyiz incelemesine gelmiştir.
Karar: Daire, 4721 sayılı Kanunun 48. maddesine göre tüzel kişilerin cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehil olduklarını açıkça aktarmış; bunu TMK 47 (kişiliğin özel hükümler uyarınca kazanılması), TMK 49 (gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetinin kazanılması) ve TMK 50 (organların bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokması) ile birlikte kurmuştur. Ardından vakıflara özgü TMK 101, 102, 105 ve 107 hükümlerini uygulayarak bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“48. maddesine göre tüzel kişilerin de cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehil oldukları”
Ne anlama geliyor?
Hak ehliyeti kişilikten sonra gelir, fiil ehliyetinden önce; sıralama her uyuşmazlıkta baştan kurulur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararın bu sayfadaki önemi, TMK 48'in tek başına değil, TMK 47, 49 ve 50 ile oluşturduğu zincir içinde uygulandığını göstermesidir. Vakıf, kurum ve kişi bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 48 ile ilgili maddeler
- TMK m. 47 — Tüzel kişilik
- TMK m. 49 — Fiil ehliyeti: koşulu
- TMK m. 50 — Fiil ehliyetinin kullanılması ve organlar
- TMK m. 51 — Tüzel kişinin yerleşim yeri
- TMK m. 8 — Hak ehliyeti
- TMK m. 23 — Kişiliğin korunması: vazgeçme ve aşırı sınırlamaya karşı
- TMK m. 24 — Kişiliğin korunması: saldırıya karşı
- TMK m. 26 — Ad üzerindeki hakkın korunması
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Tüzel kişinin hak ehliyetinin kural olarak tam olduğunu; istisnanın dar yorumlanacağını esas alın.
- 2.Bir hakkın tüzel kişide bulunup bulunmadığını sorarken ölçütü kullanın: hak yaradılış gereği insana özgü bir niteliğe mi bağlı?
- 3.Evlenme, velayet, yasal mirasçılık ve erginlik gibi hakların tüzel kişide bulunmadığını gözetin.
- 4.Tüzel kişinin atanmış mirasçı olabileceğini; yasal mirasçı olamayacağını ayırt edin.
- 5.Tüzel kişinin kişilik hakkına sahip olduğunu ve TMK 24 korumasından yararlandığını ileri sürün.
- 6.Manevi tazminat isteminde elem ve ızdırap aranmadığını; ölçütün kişilik değerlerine saldırı olduğunu belirtin.
- 7.Manevi tazminatta üçüncü kişiler nezdinde itibar kaybını somut delillerle ispatlayın; iç yazışma yetmeyebilir.
- 8.Ekonomik itibar iddiasında ödeme gücüne yönelen açıklamaları ve kredi etkisini ayrıca gösterin.
- 9.Kişilik hakkının sınırlarının önceden belli olmadığını; değerlendirmenin somut olaya göre yapılacağını hatırlatın.
- 10.Yetki seçenekleri arasından bilinçli tercih yapın: davalının yerleşim yeri, davacının yerleşim yeri, haksız fiil yeri veya ifa yeri.
- 11.Tüzel kişinin yerleşim yerinin işlerinin yönetildiği yer olduğunu; şubenin bulunduğu yerin yerleşim yeri sayılmadığını gözetin.
- 12.İnternet yayınlarında haksız fiilin erişilen yerde de gerçekleşebileceğini yetki itirazına karşı ileri sürün.
- 13.Hak ehliyeti tartışmasından önce karşı tarafın tüzel kişiliğini belgeleyin: sicil kaydı, tüzük veya vakıf senedi isteyin.
- 14.Tüzel kişiliği bulunmayan işletme veya merkez adına yapılan işlemlere ehliyet yokluğundan itiraz edin.
- 15.Hak ehliyeti ile fiil ehliyetini ayrı tutun: organsız kalan tüzel kişi hak sahibi olmaya devam eder.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.