TMK Madde 58: Dernek Tüzüğü

Tüzükle zorunlu organ olan yönetim kurulunun görev, yetki ve sorumluluklarının başka bir organa devredilmesi TMK 72'ye aykırıdır; bildirime rağmen giderilmeyen tüzük aykırılıkları derneğin feshini gerektirir

Olay: Yeni kurulan bir derneğin tüzüğünde, 5253 sayılı Dernekler Kanununun 4. maddesinin (g) bendi gereği belirtilmesi zorunlu olan şubesinin bulunup bulunmayacağı gösterilmemiş; ayrıca tüzüğün 6. maddesinde zorunlu organlar yanında "Yürütme Kurulu" adında bir organ daha oluşturularak bu kurulun dernek çalışmalarının yürütülmesinden sorumlu icra organı olduğu, derneği yöneteceği ve çalışmaları yürüteceği düzenlenmiştir. Aykırılıkların giderilmesi için derneğe bildirim yapılmasına rağmen giderilmemiş; Cumhuriyet Başsavcılığı davaname ile TMK 60 uyarınca derneğin feshini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Daire, TMK 58'de dernek tüzüğünün kanunun emredici hükümlerine aykırı olamayacağının, TMK 72'de derneğin zorunlu organlarının genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olduğunun ve zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının başka organlara devredilemeyeceğinin, TMK 85'te ise yönetim kurulunun derneğin yürütme ve temsil organı olduğunun hüküm altına alındığını aktarmıştır. 5253 sayılı Kanunun 4. maddesinde her derneğin bir tüzüğünün bulunması gerektiğinin ve (g) bendi gereği şubenin bulunup bulunmayacağının tüzükte belirtilmesinin açıkça ve amir hüküm olarak ifade edildiğini vurgulamıştır. Somut olayda tüzükte şube bilgisinin yer almadığını ve yürütme kurulu düzenlemesiyle yönetim kurulunun yetkilerinin devredildiğini, aykırılıkların bildirime rağmen giderilmediğini saptayarak bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle onamıştır.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Dava, TMK 60 uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığının davanamesiyle açılmıştır. Kararın konusu derneğin faaliyetleri değil, yalnızca tüzük metnindeki kanuna aykırılıktır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Dernek yöneticisinin borçtan sorumluluğu belirlenirken TMK 50 ve 58 çerçevesinde dernek tüzüğü de değerlendirilmelidir

Olay: Bir kamu idaresi, hibe sözleşmesi kapsamında bir derneğe aktardığı tutarın iadesini, sözleşmeyi yasal temsilci sıfatıyla imzalayan ve taksitlendirme taahhüdünde bulunan yönetim kurulu başkanından istemiştir. Dernek sonradan genel kurul kararıyla feshedilmiştir. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi davalıyı sorumlu tutmuştur.

Karar: Daire, TMK 50'deki organ sorumluluğunun organı oluşturan kişiler yönünden müteselsil sorumluluk olduğunu, ancak derneklerde bu sorumluluğun doğması için kişinin temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticisi veya yetkilisi durumunda olması gerektiğini belirtmiştir. İlk derece mahkemesinin yapması gereken araştırmayı sayarken dernek karar defterlerinin incelenmesini, genel kurulca temsil yetkisi verilip verilmediğinin, projede kimlerin sorumlu olduğunun ve kimlere hangi görevlerin verildiğinin belirlenmesini ve TMK 50 ile 58'deki düzenlemeler ışığında dernek tüzüğünün de değerlendirilmesini şart koşmuş; eksik inceleme nedeniyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“TMK'nın 50. ve 58. maddelerindeki düzenlemeler ışığında Dernek Tüzüğü de değerlendirilerek, gerekirse ilgili kanun, tüzük ve yönetmelikleri gösteren, nedenlerini açıklayıcı ve denetimine elverişli yeniden bilirkişi raporu alınarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararın bu sayfadaki önemi, tüzüğün yalnız iç işleyişi değil üçüncü kişilere karşı sorumluluğun kapsamını da belirlediğini göstermesidir. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Derneğin zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur; başka organlar oluşturulabilirse de zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları bunlara devredilemez ve genel kurul derneğin en yetkili karar organıdır

Olay: Bir spor federasyonunun olağan genel kurulunda delege listesinin hangi sezon faaliyetlerine göre belirleneceği tartışma konusu olmuş; bir kulüp üyesi genel kurul kararının iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, Özel Daire bozmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, tüzel kişilerin Medeni Kanundaki sistematiğini ve derneklerin TMK 56 ilâ 100. maddeleri arasında düzenlendiğini aktardıktan sonra, derneğin zorunlu organlarının Kanunun 72. maddesinde genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olarak açıklandığını; derneklerin zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabileceği hüküm altına alınmış olsa da bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının devredilemeyeceğini belirtmiştir. Genel kurulun derneğin en yetkili karar organı olduğunu vurgulamıştır. Esas yönünden sporun yönetim ve disiplinine ilişkin işlemlere karşı Anayasa m. 59/3 uyarınca zorunlu tahkim yoluna başvurulabildiğini ve Tahkim Kurulu kararlarının kesin olduğunu saptayarak direnme kararını değişik gerekçeyle oy çokluğuyla bozmuştur.

“Derneklerin; zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabileceği hüküm altına alınmış da olsa, bu organlara, zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının devredilemeyeceği belirtilmiştir.”

Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. KARŞI OY, genel kurula ilişkin Tahkim Kurulu kararlarının yargı denetimine tabi olduğu ve işin esası incelenerek davanın reddi gerektiği yönündedir. Kararın bu sayfadaki önemi, tüzükle kurulacak ek organların sınırını göstermesidir. Federasyon, kulüp, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Karar yeter sayısında "toplantıya katılan üyeler" ibaresinin kapsamı kanunda ve yönetmelikte düzenlenmediğinden, TMK 58 uyarınca konunun tüzükte düzenlenip düzenlenmediğine bakılır ve düzenlenmişse uyuşmazlık tüzük hükmüne göre çözülür

Olay: Dernek statüsündeki bir spor kulübünün çoğunluk aranmayan ikinci olağanüstü genel kurulunda, katılma hakkı bulunan binlerce üyeden 622'si katılım kartı alarak hazırun cetvelini imzalamıştır. Yönetim kurulunun ibrasına ilişkin gündem maddesinde divan başkanı salon dışındaki üyelere çağrı yapıp oylama öncesi kapıların kapatılmasını istemiş; salonda bulunan 265 üyeden 184'ü kabul, 81'i ret oyu kullanmıştır. İlk derece mahkemesi karar yeter sayısının 622 üzerinden hesaplanması gerektiği gerekçesiyle ibra kararını iptal etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Daire, TMK 78/2, 81 ve 83 ile TMK 58'i birlikte aktarmış; karar yeter sayısında salt çoğunluğun hangi sayı esas alınarak belirleneceği konusunda Kanunda ve Yönetmelikte açık hüküm bulunmadığını, yalnızca "toplantıya katılan üyeler" ibaresinin kullanıldığını saptamıştır. Bu nedenle TMK 58 uyarınca konunun dernek tüzüğünde düzenlenip düzenlenmediğine bakılması gerektiğini belirtmiş; tüzüğün oylamaya geçilmeden önce salona girişin durdurulacağını ve toplantıya katılan üye sayısı saptandıktan sonra oylama yapılacağını düzenleyen maddesi karşısında "toplantıya katılan üye" ifadesinden hazırun cetvelini imzalayanların tamamının değil, kapılar kapatıldıktan sonra içeride bulunup oy kullanan üyelerin anlaşılması gerektiğini kabul etmiştir. Aksinin kabulünün on binlerce üyesi bulunan derneklerin karar almasını engelleyeceğini de vurgulayarak, ibra kararının tüzüğe uygun biçimde toplantıda hazır bulunanların salt çoğunluğuyla alındığı sonucuna varmış ve davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesini doğru bulmayarak kararı oy çokluğuyla bozmuştur.

“TMK'nin 58.maddesi gereği dernek tüzüğünün kanunun emredici hükümlerine aykırı olmayacağı, dernek tüzüğünde düzenlenmemiş konularda kanun hükümlerinin uygulanacağı hükmü gereği bu konunun dernek tüzüğünde düzenlenmiş olup olmadığına bakıldığında”

Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. KARŞI OY'da iki üye, karar yeter sayısında "toplantıya katılan üyeler" ibaresinden hazırun cetvelini imzalayan üyelerin anlaşılması gerektiğini; oy kullanmayan üyelerin iradesinin göz ardı edilemeyeceğini ve aksi yorumun hazırun cetvelini anlamsız hâle getireceğini savunmuştur. Kararın metin sonunda tarih "02.06.2020" olarak yazılmışsa da karar numarası (2021/4658) ve resmî kayıt 02.06.2021 tarihini göstermektedir. Dernek, kulüp, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.