TMK Madde 56: Derneğin Tanımı

Hukuk sistemimizde dernek kurma hakkı bakımından özgürlük sistemi benimsenmiştir; öngörülen istisnai hâller dışında yeni kapatma nedenleri oluşturulamaz ve isim benzerliği kapatma sebebi sayılamaz

Olay: Aynı ilçede pazarcıların korunması ve dayanışması amacıyla kurulmuş bir dernek, daha sonra aynı ilçede benzer adla kurulan başka bir derneğin isim ve faaliyet alanı benzerliği nedeniyle kapatılmasını istemiştir. Yerel mahkeme, aynı amaç ve isimde ikinci bir derneğin kurulmasının üye kaydı ile faaliyet alanında karışıklığa ve haksız rekabete yol açacağını gerekçe göstererek davayı kabul etmiş; Özel Daire kararı bozmuş, yerel mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, derneklere ilişkin hükümleri Anayasa m. 33, TMK 56 ve devamı ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu çerçevesinde incelemiştir. TMK 56'daki tanımı, TMK 57'deki izinsiz kurma hakkını, TMK 58'deki tüzük zorunluluğunu, TMK 59'daki kişiliğin kazanılma anını ve TMK 60'taki inceleme usulünü aktarmış; sona erme sebeplerini TMK 87, 88 ve 89 üzerinden sıralamıştır. 5253 sayılı Kanunun 28. maddesindeki ad yasaklarını ve 29. maddesindeki ad, amblem ve işaret kullanma yasağını da değerlendirerek hukuk sistemimizde dernek kurma hakkı bakımından özgürlük sisteminin benimsendiği sonucuna varmıştır. Buna göre öngörülen istisnai hâller dışında yeni kapatma nedenleri oluşturulamayacağı gibi, isim benzerliği kapatma nedenleri arasında düzenlenmediğinden Anayasa'nın dernek kurma özgürlüğüne aykırı olarak kapatma sebebi kabul edilemez. Somut olayda derneklerin adlarının aynı olmadığı, her ikisinin de kuruluş bildirimi ile tüzüğünü idareye verdiği ve idarece mevzuata aykırılık görülmediği saptanarak direnme kararı oy çokluğuyla bozulmuştur.

Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. Kurul görüşmeleri sırasında bir kısım üye, isim benzerliğinin karışıklığa ve haksız rekabete yol açtığı gerekçesiyle direnme kararının onanması gerektiği görüşünü dile getirmiş; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Bozulan Özel Daire kararı da (7. HD 07.04.2011, E. 2010/7870, K. 2011/2264) oy çokluğuyla verilmiştir. Dernek adları, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Dernekler TMK'nın 56 ilâ 100. maddeleri arasında düzenlenmiştir; zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olup bu organların görev, yetki ve sorumlulukları başka organlara devredilemez

Olay: Bir spor federasyonunun olağan genel kurulunda delege listesinin hangi sezon faaliyetlerine göre belirleneceği tartışma konusu olmuş; bir kulüp üyesi genel kurul kararının iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir. Delege listesine yapılan itirazlar ise ilgili yönetmelik uyarınca Tahkim Kurulunca reddedilmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, tüzel kişilerin Medeni Kanunun birinci kitabı olan Kişiler Hukukunun ikinci kısmında üç bölüm hâlinde düzenlendiğini, derneklerin ikinci bölüm olarak TMK'nın 56 ilâ 100. maddeleri arasında hüküm altına alındığını ve TMK 56'daki tanımı aktarmıştır. Derneğin zorunlu organlarının TMK 72'de genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olarak açıklandığını; zorunlu organlar dışında başka organlar oluşturulabilse de bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının devredilemeyeceğini; genel kurulun derneğin en yetkili karar organı olduğunu vurgulamıştır. Esas yönünden ise sporun yönetim ve disiplinine ilişkin işlemlere karşı Anayasa m. 59/3 uyarınca ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabildiği, Tahkim Kurulu kararlarının kesin olduğu ve bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamayacağı gözetilmeksizin davanın kabul edilmesini doğru bulmamış; direnme kararını değişik gerekçeyle oy çokluğuyla bozmuştur.

Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. KARŞI OY'da, genel kurula ilişkin Tahkim Kurulu kararlarının yargı denetimine tabi olduğu ve işin esası incelenerek davanın reddi gerektiği savunulmuştur. Kurul görüşmelerinde de benzer bir görüş ileri sürülmüş, çoğunlukça benimsenmemiştir. Kararın bu sayfadaki önemi TMK 56'daki tanım ile dernek organlarının sistematiğini göstermesidir. Federasyon, kulüp, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Derneklerin yönetim kurulları derneğin yürütme ve temsil organıdır; temsil görevi yönetim kurulunca üyelerden birine veya üçüncü bir kişiye devredilebilir

Olay: Bir kamu idaresi, hibe sözleşmesi kapsamında bir derneğe aktardığı tutarın iadesini, sözleşmeyi yasal temsilci sıfatıyla imzalayan ve taksitlendirme taahhüdünde bulunan yönetim kurulu başkanından istemiştir. Dernek daha sonra genel kurul kararıyla feshedilmiştir. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi davalıyı sorumlu tutmuştur.

Karar: Daire, TMK 50'yi aktardıktan sonra TMK 85 ile 2908 sayılı Dernekler Kanununun 27. maddesi uyarınca derneklerin yönetim kurullarının derneğin yürütme ve temsil organı olduğunu, bu görevlerini kanuna ve dernek tüzüğüne uygun olarak yerine getirmeleri gerektiğini ve temsil görevinin yönetim kurulunca üyelerden birine veya üçüncü bir kişiye devredilebileceğini belirtmiştir. Dernek niteliğindeki tüzel kişiliklerde müteselsil sorumluluk koşulunun oluşması için temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticisi veya yetkilisi durumunda olunması gerektiğini saptamış; sözleşmenin imzalandığı tarihte yönetim kurulunun kimlerden oluştuğu, iş bölümü yapılıp yapılmadığı ve projeye ilişkin karar alınıp alınmadığı araştırılmadan kurulan hükmü eksik inceleme nedeniyle oy birliğiyle bozmuştur.

“TMK'nın 85. maddesi ile 2908 sayılı Dernekler Kanununun 27. maddesi hükümleri uyarınca; Derneklerin yönetim kurulları, Derneğin yürütme ve temsil organlarıdır. Bu görevlerini, kanuna ve Dernek tüzüğüne uygun olarak yerine getirmelidirler.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda dernek tüzüğünün TMK 50 ve 58 çerçevesinde değerlendirilmesi ve dernek karar defterlerinin incelenmesi gerektiği belirtilmiştir. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Dernekler TMK 56 gereğince tüzel kişiliğe sahip topluluklardır; feshedilmekle tüzel kişiliği sona eren derneğin davada taraf ehliyeti de HMK 50 uyarınca kalmaz

Olay: Bir ecrimisil davasında davalı, bir taşınmaza el atmakla suçlanan dernektir. Mahkeme derneğin haksız el attığı gerekçesiyle davayı kabul etmiştir. Noksanın tamamlanması yoluyla getirtilen kayıtlardan, derneğin olağanüstü genel kurul toplantısında parası, demirbaşı, menkul ve gayrimenkulünün bulunmadığı ve aktarılacak bir şey olmadığı tespit edilerek TMK 88 uyarınca oy birliğiyle feshine karar verildiği, il dernekler müdürlüğünün oluru ile kütük kaydının silinerek dosyasının işlemden kaldırıldığı anlaşılmıştır.

Karar: Daire, derneklerin TMK 56 gereğince tüzel kişiliğe sahip topluluklar olduğunu ve TMK 52 uyarınca sona eren tüzel kişinin kişiliğinin, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam edeceğini belirtmiştir. Somut olayda dernek TMK 88 uyarınca feshedilmiş ve kütük kaydı silinmiş olduğundan, feshedilmekle tüzel kişiliği sona eren davalı derneğin davada taraf ehliyetinin de HMK 50 uyarınca kalmadığı gözetilerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını doğru bulmamış ve kararı davalı yararına oy birliğiyle bozmuştur.

“Bilindiği üzere, Dernekler Türk Medeni Kanunun 56. maddesi gereğince tüzel kişiliğe sahip topluluklardır. Sona eren tüzel kişinin kişiliği, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam edeceği yine TMK 52. maddesi hükmü gereğidir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda derneğin fesih kararında tasfiye edilecek bir malvarlığının bulunmadığının tespit edildiği belirtilmiştir; bu nedenle TMK 52'deki sınırlı devam somut olayda sonuç doğurmamıştır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.