Kısa cevap · FSEK 64
FSEK 64, birlikte meydana getirilen eserlerde ortaklardan birinin ölümünü eserin alenileşip alenileşmediğine göre iki ayrı rejime bağlar. Eseri birlikte vücuda getirenlerden biri, eserin tamamlanmasından yahut alenileşmesinden önce ölürse hissesi diğerleri arasında taksime uğrar; sağ kalanlar ölenin mirasçılarına münasip bir bedel ödemekle yükümlüdür ve miktarda uzlaşamazlarsa bunu mahkeme tayin eder. Eser alenileştikten sonra ölüm hâlinde ise sağ kalanlar, ölenin mirasçılarıyla birliği devam ettirip ettirmemekte serbesttir. Devama karar verirlerse mirasçılardan birliğe karşı hakların kullanılması için bir temsilci tayinini isteyebilirler; devama karar verilmezse yine birinci fıkra uygulanır, yani hisse taksime uğrar ve mirasçılara bedel ödenir.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Müşterek eser sahipliği
- Eseri birlikte vücuda getirenlerin hak sahipliği. FSEK 9 ve 10'da düzenlenmiştir.
- Hissenin taksimi
- Ölen eser sahibinin payının sağ kalan eser sahipleri arasında bölüşülmesi.
- Münasip bedel
- Hisseyi devralanların ölenin mirasçılarına ödemekle yükümlü olduğu karşılık. Uzlaşma olmazsa mahkeme tayin eder.
- Tamamlanma
- Eserin bitirilmesi. Tamamlanmadan önceki ölüm birinci fıkra rejimine tabidir.
- Alenileşme
- Eserin eser sahiplerinin rızasıyla kamuya sunulması. FSEK 64'te rejimi belirleyen ikinci ölçüt.
- Birliğin devamı
- Sağ kalan eser sahiplerinin ölenin mirasçılarıyla hak sahipliği birliğini sürdürmesi.
- Temsilci tayini
- Mirasçıların birliğe karşı haklarını tek elden kullanması için belirlenen kişi (FSEK 64/3).
- Adi ortaklık hükümleri
- FSEK 10 uyarınca eser sahipleri birliğine uygulanan hükümler. Yargıtay bunu istikrarlı biçimde uygulamaktadır.
- Ayrılabilir eser
- FSEK 9 kapsamında kısımlara ayrılabilen eser. Her katkı sahibi kendi kısmının sahibidir.
Bir bakışta FSEK 64
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ölçüt | Ölümün eserin tamamlanmasından veya alenileşmesinden önce mi sonra mı olduğu. | FSEK m. 64 |
| Önce ölüm | Hisse diğer eser sahipleri arasında taksime uğrar. | FSEK m. 64/1 |
| Mirasçıların hakkı | Mirasçılara münasip bir bedel ödenir; eser üzerinde hak sahibi olmazlar. | FSEK m. 64/1 |
| Bedelde uzlaşmazlık | Miktarı mahkeme tayin eder. | FSEK m. 64/1 |
| Sonra ölüm | Sağ kalanlar mirasçılarla birliği devam ettirip ettirmemekte serbesttir. | FSEK m. 64/2 |
| Devam kararı | Sağ kalanlar mirasçılardan bir temsilci tayinini talep edebilir. | FSEK m. 64/3 |
| Devam etmeme | Birinci fıkra uygulanır: hisse taksime uğrar, mirasçılara bedel ödenir. | FSEK m. 64/4 |
| Birliğin yönetimi | Elbirliği hâlinde eser sahipliği oy birliğiyle alınacak kararlarla yönetilir. | 11. HD 2019/2414 |
| Tecavüzde dava | Her eser sahibi tek başına tecavüzün önlenmesini isteyebilir; tek başına tazminat isteyemez. | 11. HD 2019/2414 |
| İzin | Hakların kullanılması için bütün eser sahiplerinin noter onaylı yazılı izni veya bir temsilci gerekir. | 11. HD 2025/6361 |
| Uygulanacak hükümler | Eser sahipleri birliğine adi ortaklık hükümleri uygulanır. | FSEK m. 10; 11. HD 2019/2789 |
FSEK 64 madde metni
Dördüncü Bölüm: Sözleşme ve Tasarruflar · Ç) Miras — II – Müşterek eser sahiplerinden birinin ölümü
Müşterek eser sahiplerinden birinin ölümü — Madde 64
- (1)Ölçüt "tamamlanma yahut alenileşme"dir. Bu aşamadan önceki ölümde mirasçılar eser üzerinde hak sahibi olmaz; yalnız bedel alacaklısı olurlar.Eseri birlikte vücuda getirenlerden biri, eserin tamamlanmasından yahut alenileşmesinden önce ölürse hissesi, diğerleri arasında taksime uğrar. Bunlar, ölenin mirasçılarına münasip bir bedel ödemekle mükelleftirler. Miktar üzerinde uzlaşamazlarsa bunu mahkeme tayin eder.
- (2)Alenileşmeden sonraki ölümde sağ kalanlara bir seçim hakkı tanınmıştır.Eseri birlikte vücuda getirenlerden biri eserin alenileşmesinden sonra ölürse diğerleri, ölenin mirasçılariyle birliği devam ettirip ettirmemekte serbesttirler.
- (3)Temsilci mirasçılar arasından değil, mirasçılardan talep edilir: mirasçıların birliğe karşı haklarını tek elden kullanmasını sağlar.Devama karar vermeleri halinde, sağ kalan eser sahipleri mirasçılardan birliğe karşı haklarının kullanılması hususunda bir temsilci tayinini talep edebilirler.
- (4)Birliğin devam etmemesi hâlinde sonuç, alenileşmeden önceki ölümle aynıdır: hisse taksime uğrar, mirasçılara münasip bedel ödenir.Devama karar verilmediği takdirde birinci fıkra hükümleri uygulanır.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde dört fıkra hâlinde bugünkü metniyle kabul edildi ve o tarihten bu yana hiç değişmedi. FSEK'in 1995, 2001, 2004 ve 2008 değişikliklerinin hiçbiri bu maddeye dokunmamıştır. |
Eser Tamamlanmadan Ortak Ölürse Ne Olur?
FSEK 64/1, henüz olgunlaşmamış bir ortak esere ilişkin özel bir çözüm getirir: eseri birlikte vücuda getirenlerden biri, eserin tamamlanmasından yahut alenileşmesinden önce ölürse hissesi, diğerleri arasında taksime uğrar.
Bu hükmün mantığı şudur: tamamlanmamış bir eserin bitirilmesi, kalan eser sahiplerinin çalışmasıyla mümkündür. Mirasçıların eser üzerinde ortak hak sahibi olması, hem eserin tamamlanmasını güçleştirir hem de yaratıcı süreçle ilgisiz kişileri karar mekanizmasına sokar. Kanun bu nedenle mirasçıları hak sahibi değil, alacaklı yapar.
Mirasçıların hakkı: münasip bedel. Hisseyi devralan sağ kalan eser sahipleri, "ölenin mirasçılarına münasip bir bedel ödemekle mükelleftirler." Bedelin miktarı öncelikle anlaşmayla belirlenir; miktar üzerinde uzlaşamazlarsa bunu mahkeme tayin eder.
Bedelin hesabında dikkate alınacak ölçütler kanunda sayılmamıştır. Uygulamada makul biçimde gözetilecek unsurlar şunlardır:
- Ölenin esere katkısının oranı ve niteliği,
- Eserin ölüm anındaki tamamlanma derecesi,
- Eserin tamamlandıktan sonra sağladığı veya sağlayabileceği ekonomik değer,
- Sağ kalanların eseri tamamlamak için yaptığı ek katkı.
Önemli ayrım: FSEK 9 mu, FSEK 10 mu? FSEK 64 birlikte meydana getirilen eserlere ilişkindir; ancak birlikte üretimin iki farklı hukuki biçimi vardır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu ayrımı şöyle kurmuştur: FSEK 9 uyarınca birlikte vücuda getirilen eserin kısımlara ayrılması mümkünse bunlardan her biri vücuda getirdiği kısmın sahibi sayılır; FSEK 10 uyarınca eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa eserin sahibi onu vücuda getirenlerin birliğidir ve birliğe adi şirket hakkındaki hükümler uygulanır (Yargıtay 11. HD, 28.03.2019, E. 2017/3587, K. 2019/2414). FSEK 64'ün asıl uygulama alanı, hisse ve birlik kavramlarını kullandığı için FSEK 10 kapsamındaki eserlerdir.
Eser Alenileştikten Sonra Ortak Ölürse Ne Olur?
Eser bir kez alenileşmişse denge değişir: eser artık tamamlanmıştır ve ekonomik değeri ortaya çıkmıştır. Bu nedenle FSEK 64/2 sağ kalanlara bir seçim hakkı tanır: "diğerleri, ölenin mirasçılariyle birliği devam ettirip ettirmemekte serbesttirler."
Seçenek 1 — birliği devam ettirmek. Sağ kalan eser sahipleri mirasçılarla birliği sürdürmeye karar verirse, mirasçılar birliğin üyesi olur ve eser üzerindeki haklar ortak kullanılır. Bu durumda pratik bir sorun doğar: mirasçılar çok sayıda olabilir ve her işlem için hepsinin iradesini almak işleyişi felç eder. FSEK 64/3 bu soruna çözüm getirir: "sağ kalan eser sahipleri mirasçılardan birliğe karşı haklarının kullanılması hususunda bir temsilci tayinini talep edebilirler."
Dikkat edilmesi gereken nokta, temsilcinin mirasçılardan talep edilmesidir: mirasçılar kendi aralarından ya da dışarıdan bir temsilci belirler ve birliğe karşı haklarını bu temsilci aracılığıyla kullanır.
Seçenek 2 — birliği sona erdirmek. FSEK 64/4 sonucu belirler: "devama karar verilmediği takdirde birinci fıkra hükümleri uygulanır." Yani ölenin hissesi sağ kalanlar arasında taksime uğrar ve mirasçılara münasip bir bedel ödenir; miktarda uzlaşma olmazsa mahkeme tayin eder.
Kararı kim, nasıl alır? Kanun bunu açıkça düzenlemez. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin elbirliği hâlinde eser sahipliğine ilişkin tespiti yol gösterir: elbirliği hâlinde eser sahipliği oy birliğiyle alınacak kararlarla yönetilir; buna karşılık esere tecavüz hâlinde eser sahiplerinden her biri tek başına hareket edebilir (Yargıtay 11. HD, 28.03.2019, E. 2017/3587, K. 2019/2414). Aynı kararda ince bir sınır da çizilmiştir: her eser sahibinin tek başına tecavüzün önlenmesini talep etme hakkı olmakla birlikte, tek başına tazminat talep etme ya da dava dışı kişilerin eser sahipliğinin tespitini talep hakkı bulunmamaktadır.
Bu nedenle birliğin devam edip etmeyeceğine ilişkin kararın da sağ kalan eser sahiplerince birlikte alınması beklenir.
Uygulamada Ne Yapılmalı?
Eser sahipleri için: baştan yazın. Birlikte eser üretenlerin en akıllı adımı, ölüm ve ayrılma hâllerini baştan sözleşmeye bağlamaktır. Sözleşmede düzenlenmesi yararlı konular:
- Katkı oranları ve gelir paylaşımı,
- Ortaklardan birinin ölümü hâlinde birliğin devam edip etmeyeceği,
- Devam etmemesi hâlinde mirasçılara ödenecek bedelin hesap yöntemi,
- Hakların kullanılmasında karar alma usulü ve temsilci,
- Tecavüz hâlinde takip yetkisinin kimde olacağı.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, tarafların kanunun emredici hükümlerine aykırı olmayacak biçimde sözleşmeyle elbirliği hâlinden kaynaklanan hak ve yükümlülükleri belirlemelerinin mümkün olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 28.03.2019, E. 2017/3587, K. 2019/2414).
Eseri kullanmak isteyenler için: izni doğru kişiden alın. Birlikte meydana getirilmiş bir eseri kullanmak isteyenlerin en sık yaptığı hata, ortaklardan biriyle sözleşme yapıp yetinmektir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, FSEK 10 kapsamındaki eserlerde hakların kullanılması için eser sahiplerinin tamamının noter onaylı yazılı izni veya eser sahiplerinin belirlediği bir temsilci bulunması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 20.10.2025, E. 2025/643, K. 2025/6361). Eksik izinle yapılan kullanım, FSEK 54 uyarınca yetkisiz devir sonucunu doğurur ve iyi niyetli iktisap dahi korunmaz.
Adi ortaklık hükümlerinin etkisi. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi başka bir kararında, eser sahipliği bakımından FSEK 10 ile birlikte Türk Borçlar Kanunu'nun adi ortaklığa ilişkin hükümlerini uygulamış ve bu çerçevede ortaklar arasındaki ilişkiyi değerlendirmiştir (Yargıtay 11. HD, 09.04.2019, E. 2018/712, K. 2019/2789). Bu, FSEK 64'te düzenlenmeyen konularda (kâr-zarar paylaşımı, yönetim, hesap verme) adi ortaklık hükümlerine başvurulabileceğini gösterir.
Mirasçılar için: seçim hakkı sizde değil. Alenileşmeden sonraki ölümde birliğin devam edip etmeyeceğine karar verme yetkisi sağ kalan eser sahiplerine aittir. Mirasçıların yapabileceği, birlik devam etmezse münasip bedeli talep etmek ve miktarda anlaşma sağlanamazsa mahkemeye başvurmaktır. Mali hakların mirasla intikalinin genel rejimi FSEK 63; mirasçıların birden fazla olması hâlinde temsilcinin yetkisi ise FSEK 65 şerhinde ele alınmıştır.
FSEK 64 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 3 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
FSEK 64'ü doğrudan uygulayan yayımlanmış yargı kararı bulunmadığından, maddenin dayandığı birlikte eser sahipliği rejimini ortaya koyan kararlar seçildi. Her kararın somut konusu not alanında belirtildi.
Birliğin yönetimi ve dava yetkisi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
FSEK 9 ile 10 arasındaki ayrım; birliğe adi şirket hükümleri uygulanır, birlik oy birliğiyle yönetilir, tecavüzde her eser sahibi tek başına hareket edebilir
Olay: Birden çok yazarın katkısıyla hazırlanan kitapların eser sahipliğinin tespiti ile sözleşme kapsamında ücret ve cezai şart istenmiş; dava dışı bir yazarın da eser sahibi olduğu kabul edilmiştir.
Karar: Daire, FSEK 9 uyarınca birlikte vücuda getirilen eserin kısımlara ayrılması mümkünse her birinin vücuda getirdiği kısmın sahibi sayıldığını; aksi kararlaştırılmadıkça eseri birlikte vücuda getirenlerden her birinin bütün eserin değiştirilmesi, yayınlanması veya eserden doğan mali hakların kullanılması için diğerlerinin iştirakini isteyebileceğini belirtmiştir. FSEK 10 uyarınca eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa eserin sahibinin onu vücuda getirenlerin birliği olduğunu ve birliğe adi şirket hakkındaki hükümlerin uygulandığını; elbirliği hâlinde eser sahipliğine fesih ve tasfiyeye ilişkin olanlar dışında TBK'nın adi ortaklık hükümlerinin uygulanacağını saptamıştır. Tarafların kanunun emredici hükümlerine aykırı olmayacak biçimde sözleşmeyle hak ve yükümlülükleri belirlemesinin mümkün olduğunu; birliğin oy birliğiyle alınacak kararlarla yönetildiğini; esere tecavüz hâlinde eser sahiplerinden her birinin tek başına hareket edebileceğini, buna karşılık tek başına tazminat talep etme ya da dava dışı kişilerin eser sahipliğinin tespitini talep etme hakkı bulunmadığını belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Elbirliği halinde eser sahipliği oybirliği ile alınacak kararlarla yönetilir. Esere tecavüz halinde eser sahiplerinden her biri tek başına hareket edebilir.”
Ne anlama geliyor?
Birlikte eser sahipliğinde kararlar oy birliğiyle alınır. Bu nedenle birliğin devam edip etmeyeceğine ilişkin FSEK 64/2 kararının da birlikte alınması beklenir.
Not: Karar FSEK 9 ve 10 kapsamında eser sahipliğine ilişkindir; buraya, FSEK 64'ün dayandığı birlik kavramının nasıl işlediğini göstermesi nedeniyle alınmıştır. Kararın gerekçesinde bir öğreti eserine de atıf yapılmıştır.
İznin bütün eser sahiplerinden alınması
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
FSEK 10 kapsamındaki eserlerde hakların kullanılması için bütün eser sahiplerinin noter onaylı yazılı izni veya belirlenmiş bir temsilci gerekir
Olay: Birden çok kişinin katkısıyla meydana gelen bir eser üzerindeki hakların kullanılması nedeniyle açılan davada, eser sahiplerinden birinin verdiği iznin yeterli olup olmadığı tartışılmıştır.
Karar: Daire, FSEK 10 kapsamında iştirak hâlinde eser sahipliğinin bulunduğu hâllerde hakların ancak bütün eser sahiplerinin noter onaylı yazılı izniyle veya eser sahiplerinin belirlediği bir temsilci aracılığıyla kullanılabileceğini belirtmiştir. HMK 94/3 ve 115/2 uyarınca verilen kesin süre içinde eksiğin giderilmemesinin sonuçlarını da değerlendirmiştir.
“eser sahiplerinin tamamının noter onaylı yazılı izni veya eser sahiplerinin belirlediği bir temsilci”
Ne anlama geliyor?
Ortak eseri kullanmak isteyen, ortaklardan biriyle yaptığı sözleşmeye güvenmemelidir. Tam yetki için ya hepsinin izni ya da belirlenmiş bir temsilci gerekir.
Not: Karar FSEK 10 kapsamında iştirak hâlinde eser sahipliğine ilişkindir; buraya, FSEK 64/3'teki temsilci kurumunun pratik karşılığını göstermesi nedeniyle alınmıştır.
Adi ortaklık hükümlerinin uygulanması
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Birlikte eser sahipliğinde FSEK 10 ile birlikte Türk Borçlar Kanunu'nun adi ortaklığa ilişkin hükümleri uygulanır
Olay: Eserlerin internet üzerinden ücretsiz indirilebilir hâlde sunulması nedeniyle açılan davada, birlikte eser sahipliği ve ortaklar arasındaki ilişki tartışılmıştır.
Karar: Daire, eserlerin şahsen kullanmaya mahsus bir çoğaltma fiili olmaksızın ücretsiz olarak indirilebildiği hâllerde kullanımın serbest sayılamayacağını; kâr amacının bulunmamasının fiilin niteliğini değiştirmediğini belirtmiştir. Birlikte eser sahipliği bakımından FSEK 10 ile TBK'nın adi ortaklığa ilişkin hükümlerini birlikte değerlendirerek kararı oy çokluğuyla onamıştır.
“şahsen kullanmaya mahsus bir çoğaltma fiili olmadan ücretsiz olarak indirilebildiği”
Ne anlama geliyor?
FSEK 64'te düzenlenmeyen konularda (kâr-zarar paylaşımı, yönetim, hesap verme) adi ortaklık hükümlerine başvurulur.
Not: Kararın esas konusu FSEK 38 kapsamında şahsen kullanım sınırıdır; buraya, birlikte eser sahipliğinde adi ortaklık hükümlerinin uygulandığını göstermesi nedeniyle alınmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiş olup karşı oy görüşü yalnız harca ilişkindir ve buraya alınmamıştır.
FSEK 64 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 9 — Eser sahiplerinin birden fazla oluşu
- FSEK m. 10 — Eser sahipleri arasındaki birlik
- FSEK m. 19 — Manevi hakları kullanacak kimseler
- FSEK m. 48 — Asli iktisap
- FSEK m. 52 — Sözleşmelerde şekil
- FSEK m. 54 — Salahiyetin mevcut olmaması
- FSEK m. 63 — Mirasla intikal
- FSEK m. 65 — Mirasçıların birden fazla oluşu
- FSEK m. 66 — Tecavüzün ref'i davası
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Birlikte eser üretiyorsanız ölüm ve ayrılma hâllerini baştan sözleşmeye bağlayın.
- 2.Katkı oranlarını ve gelir paylaşımını yazılı belirleyin; bedel hesabında bu oranlar esas alınır.
- 3.Ortağın ölümü hâlinde birliğin devam edip etmeyeceğine ilişkin usulü sözleşmeye yazın.
- 4.Eser tamamlanmadan ölüm hâlinde mirasçıların hak sahibi değil bedel alacaklısı olduğunu bilin.
- 5.Bedelde uzlaşma sağlanamazsa mahkemeden tayin istenebileceğini gözetin.
- 6.Alenileşmeden sonraki ölümde seçim hakkının sağ kalan eser sahiplerinde olduğunu gözetin.
- 7.Birliği devam ettirirseniz mirasçılardan bir temsilci tayinini talep edin.
- 8.Ortak eseri kullanacaksanız bütün eser sahiplerinin noter onaylı yazılı iznini veya temsilci belgesini isteyin.
- 9.Eksik izinle yapılan kullanımın FSEK 54 uyarınca yetkisizlik doğurduğunu gözetin.
- 10.Birliğin kararlarının oy birliğiyle alındığını; tecavüzde her ortağın tek başına hareket edebileceğini bilin.
- 11.FSEK 64'te düzenlenmeyen konularda adi ortaklık hükümlerine başvurulabileceğini gözetin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.