Kısa cevap · FSEK 65
FSEK 65 tek cümleliktir ama mirasçılar arasındaki en önemli sınırı çizer: eser sahibinin terekesinde Kanun'un tanıdığı mali haklar mevcut olup da miras ortaklığına bir temsilci tayin edilmişse, temsilci bu haklar üzerinde yapacağı işlemler için mirasçıların kararını almaya mecburdur. Yani temsilcinin yetkisi, telif haklarının niteliği gözetilerek daraltılmıştır: temsilci terekeyi yönetebilir ama mali haklar üzerinde tek başına tasarrufta bulunamaz. Maddenin atıf yaptığı "Medeni Kanunun 581 inci maddesi" mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'ne aittir; bugün karşılığı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 640. maddesidir. Bu madde uyarınca mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Miras ortaklığı
- Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan ortaklık (TMK m. 640).
- Miras ortaklığı temsilcisi
- Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesince paylaşmaya kadar atanan temsilci. FSEK 65 yetkisini sınırlandırır.
- Mirasçıların kararı
- Temsilcinin mali haklar üzerinde işlem yapabilmesi için alması gereken mirasçı iradesi.
- Tereke
- Ölenin geride bıraktığı bütün hak ve borçların toplamı. Mali haklar da terekeye dâhildir.
- Elbirliği hâli
- Mirasçıların tereke üzerindeki haklarını birlikte kullanması. Tasarruf için birlikte hareket gerekir.
- Donmuş atıf
- Metinde mülga bir kanuna yapılan ve güncellenmemiş yollama. FSEK 65'te "Medeni Kanunun 581 inci maddesi" ifadesi böyledir.
- TMK 640
- Miras ortaklığını düzenleyen güncel hüküm. Üçüncü fıkrası, mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesinin temsilci atayabileceğini öngörür.
- Tasarruf işlemi
- Hakkı devretme, sınırlandırma veya sona erdirme sonucu doğuran işlem. Temsilci bunları tek başına yapamaz.
Bir bakışta FSEK 65
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Temsilci, mali haklar üzerinde yapacağı işlemler için mirasçıların kararını almaya mecburdur. | FSEK m. 65 |
| Uygulama şartı | Terekede Kanun'un tanıdığı mali hakların bulunması ve bir temsilcinin atanmış olması. | FSEK m. 65 |
| Temsilciyi kim atar | Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi. | TMK m. 640/3 |
| Ne zamana kadar | Paylaşmaya kadar. | TMK m. 640/3 |
| Atfın durumu | Metindeki "Medeni Kanunun 581 inci maddesi" atfı mülga 743 sayılı Kanun'a aittir; bugün TMK m. 640 uygulanır. | 4721 s.K. |
| Miras ortaklığı | Mirasın geçmesiyle paylaşmaya kadar terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık doğar. | TMK m. 640/1 |
| Mali hakların intikali | Kanunun tanıdığı mali haklar miras yoluyla intikal eder. | FSEK m. 63/1 |
| Devir yetkisi | Mirasçılar mali haklar üzerinde tasarruf ve devir yetkisine sahiptir. | 11. HD 2018/6624 |
| İzin | Birden fazla hak sahibi bulunduğunda hakların kullanılması için tamamının izni veya belirlenmiş bir temsilci gerekir. | 11. HD 2025/6361 |
| Dava | Tecavüzde her hak sahibi tek başına hareket edebilir; tek başına tazminat isteyemez. | 11. HD 2019/2414 |
| Mirasçıların dava hakkı | Mirasçılar murisin bağlantılı haklarına dayanarak dava açabilir. | HGK 2022/1638 |
FSEK 65 madde metni
Dördüncü Bölüm: Sözleşme ve Tasarruflar · Ç) Miras — III – Mirasçıların birden fazla oluşu
Mirasçıların birden fazla oluşu — Madde 65
- Atıf yapılan hüküm mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin 581. maddesidir. Bugünkü karşılığı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 640 olup mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesinin miras ortaklığına paylaşmaya kadar temsilci atayabileceğini düzenler.Eser sahibinin terekesinde bu kanunun tanıdığı mali haklar mevcut olupta Medeni Kanunun 581 inci maddesi uyarınca bir temsilci tayin edilmişse, temsilci, bu haklar üzerinde yapacağı muameleler için mirasçıların kararını almaya mecburdur.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde bugünkü metniyle kabul edildi ve o tarihten bu yana hiç değişmedi. Buna karşılık atıf yaptığı 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi yürürlükten kaldırılmış ve yerini 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu almıştır. FSEK 65'in metni güncellenmediği için atıf tarihsel kalmış olup bugün miras ortaklığına temsilci atanması TMK 640 hükümlerine göre yapılır. |
Temsilcinin Yetkisi Neden Sınırlandırıldı?
Birden çok mirasçı bulunduğunda tereke bir miras ortaklığı oluşturur. Türk Medeni Kanunu'nun 640. maddesi bunu şöyle kurar: birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir.
Temsilcinin amacı terekenin yönetimini kolaylaştırmaktır: kira toplamak, borçları ödemek, malları korumak gibi işler tek elden yürür. Ama FSEK 65 burada bir istisna koyar: eser sahibinin terekesinde bu Kanun'un tanıdığı mali haklar mevcut olup da temsilci tayin edilmişse, temsilci bu haklar üzerinde yapacağı muameleler için mirasçıların kararını almaya mecburdur.
Neden böyle bir sınır? Üç gerekçe öne çıkar:
- Telif hakları sıradan mal değildir. Bir eserin nasıl kullanılacağı, kime lisans verileceği, hangi mecralarda yayımlanacağı yalnız ekonomik değil kültürel ve itibarî sonuçlar doğurur.
- Manevi haklarla iç içedir. Mali hakların kullanımı, eser sahibinin adının belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmaması gibi manevi menfaatleri etkiler. Manevi hakların kullanılması FSEK 19'da ayrı düzenlenmiştir (FSEK 19).
- Geri dönüşü zordur. Bir mali hak devredildiğinde geri alınması, ancak FSEK 58'deki cayma şartları veya FSEK 59'daki dönüş sebepleriyle mümkün olur (FSEK 58, FSEK 59).
Bu nedenle kanun, mali haklar üzerindeki kararı mirasçıların kendisinde bırakmıştır. Temsilci burada bir uygulayıcıdır, karar makamı değildir.
Mirasçıların Kararı Nasıl Alınır?
FSEK 65, kararın nasıl alınacağını düzenlemez; yalnız alınmasının zorunlu olduğunu söyler. Bu boşluk, miras hukuku ve FSEK'in birlikte hak sahipliğine ilişkin hükümleriyle doldurulur.
Elbirliği ilkesi. Tereke üzerindeki haklar mirasçılar arasında elbirliği hâlindedir; tasarruf için kural olarak hep birlikte hareket edilmesi gerekir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, FSEK 10 kapsamındaki eser sahipleri birliğine adi şirket hakkındaki hükümlerin uygulandığını ve elbirliği hâlinde eser sahipliğinin oy birliğiyle alınacak kararlarla yönetildiğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 28.03.2019, E. 2017/3587, K. 2019/2414). Mirasçılar bakımından da aynı mantık işler.
İstisna: koruyucu işlemler. Aynı kararda ince bir ayrım yapılmıştır: esere tecavüz hâlinde eser sahiplerinden her biri tek başına hareket edebilir; buna karşılık her birinin tek başına tazminat talep etme ya da dava dışı kişilerin eser sahipliğinin tespitini talep hakkı bulunmamaktadır. Bu ayrım şöyle okunabilir:
- Koruyucu işlem (tecavüzün önlenmesi, ref'i): tek başına yapılabilir. Temsilci de bu tür işlemler için mirasçıların kararına ihtiyaç duymadan hareket edebilecektir, çünkü FSEK 65 "bu haklar üzerinde yapacağı muameleler" yani hakkın kendisine dokunan işlemleri hedefler.
- Tasarruf işlemi (devir, ruhsat, vazgeçme, sulh, tazminat talebi): mirasçıların kararı gerekir.
Üçüncü kişiler için pratik sonuç. Mirasçılardan veya temsilciden hak devralacak olanlar, iznin tam olduğunu belgelemek zorundadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, birden fazla hak sahibi bulunan eserlerde hakların ancak hak sahiplerinin tamamının noter onaylı yazılı izniyle veya belirlenmiş bir temsilci aracılığıyla kullanılabileceğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 20.10.2025, E. 2025/643, K. 2025/6361). Eksik izinle yapılan devir, FSEK 54 uyarınca yetkisizlik doğurur ve iyi niyetli iktisap dahi korunmaz.
Mirasçıların devir yetkisi tartışmasızdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, mirasçılarla yapılan bir devir sözleşmesinin geçerli olduğunu ve devralanın mali haklar üzerinde tasarruf yetkisine sahip ve devir yetkisine haiz kişilerden hakları devraldığı için aktif dava ehliyetinin bulunduğunu saptamıştır (Yargıtay 11. HD, 24.10.2018, E. 2017/952, K. 2018/6624).
"Medeni Kanunun 581 inci Maddesi" Bugün Hangi Hüküm?
FSEK 65, temsilci atanmasını "Medeni Kanunun 581 inci maddesi"ne bağlar. Bu atıf, Kanun'un kabul edildiği 1951'de yürürlükte olan 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'ne ilişkindir.
743 sayılı Kanun yürürlükten kalkmış ve yerini 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu almıştır. Bugün miras ortaklığı ve temsilci atanması TMK 640'ta düzenlenir. Maddenin ilk fıkrası ortaklığı kurar: birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Üçüncü fıkrası ise temsilciyi düzenler: "Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir."
Bu hükmün FSEK 65 bakımından üç önemli sonucu vardır:
- Yetkili mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
- Bir mirasçının istemi yeterlidir; bütün mirasçıların birlikte başvurması gerekmez.
- Temsilcilik paylaşmaya kadar sürer; paylaşmadan sonra her mirasçı kendi payı üzerinde hareket eder.
FSEK'te başka donmuş atıflar. Bu tür güncellenmemiş yollamalar FSEK'te birkaç yerde daha görülür:
- FSEK 53/1, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 169 ve 171. maddelerine atıf yapar (FSEK 53).
- FSEK 36/1, mülga 5680 sayılı Basın Kanunu'nun 15. maddesine atıf yapar (FSEK 36).
- FSEK 43/3, mülga 3984 sayılı Kanun'a atıf yapar (FSEK 43).
Uygulamada bu atıflar, yürürlükteki kanunların karşılık gelen hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. FSEK 65 bakımından sonuç değişmez: temsilci atanmışsa mali haklar üzerindeki işlemler için mirasçıların kararı gereklidir.
Mirasçıların kendi dava hakkı. Temsilci atanmış olsa bile mirasçıların murisin haklarına dayanan dava hakkı ortadan kalkmaz. Hukuk Genel Kurulu, bir sanatçının mirasçılarının murisin bağlantılı haklarına dayanarak açtığı davada, bu hakların icraların ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süreyle koruma altında bulunduğunu belirlemiştir (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638).
FSEK 65 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
FSEK 65'i doğrudan uygulayan yayımlanmış yargı kararı bulunmadığından, birden fazla hak sahibi bulunduğunda karar alma ve izin rejimini ortaya koyan kararlar seçildi. Her kararın somut konusu not alanında belirtildi.
Birlikte hak sahipliğinde karar alma
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Birliğe adi şirket hükümleri uygulanır; birlik oy birliğiyle yönetilir, tecavüzde her hak sahibi tek başına hareket edebilir ama tek başına tazminat isteyemez
Olay: Birden çok yazarın katkısıyla hazırlanan kitapların eser sahipliğinin tespiti ile sözleşme kapsamında ücret ve cezai şart istenmiş; dava dışı bir yazarın da eser sahibi olduğu kabul edilmiştir.
Karar: Daire, FSEK 9 uyarınca birlikte vücuda getirilen eserin kısımlara ayrılması mümkünse her birinin vücuda getirdiği kısmın sahibi sayıldığını; FSEK 10 uyarınca eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa eserin sahibinin onu vücuda getirenlerin birliği olduğunu ve birliğe adi şirket hakkındaki hükümlerin uygulandığını belirtmiştir. Elbirliği hâlinde eser sahipliğine, fesih ve tasfiyeye ilişkin olanlar dışında TBK'nın adi ortaklık hükümlerinin uygulanacağını; birliğin oy birliğiyle alınacak kararlarla yönetildiğini; esere tecavüz hâlinde eser sahiplerinden her birinin tek başına hareket edebileceğini, buna karşılık tek başına tazminat talep etme ya da dava dışı kişilerin eser sahipliğinin tespitini talep etme hakkı bulunmadığını belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Elbirliği halinde eser sahipliği oybirliği ile alınacak kararlarla yönetilir. Esere tecavüz halinde eser sahiplerinden her biri tek başına hareket edebilir.”
Ne anlama geliyor?
Mirasçılar da birlikte karar alır. Temsilci, tasarruf işlemleri için bu kararı almak zorundadır; koruyucu işlemler bakımından tek başına hareket edilebilmektedir.
Not: Karar FSEK 9 ve 10 kapsamında eser sahipliğine ilişkindir; buraya, birden fazla hak sahibi bulunduğunda karar alma usulünü göstermesi nedeniyle alınmıştır. Kararın gerekçesinde bir öğreti eserine de atıf yapılmıştır.
Tam izin veya temsilci şartı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Hakların kullanılması için hak sahiplerinin tamamının noter onaylı yazılı izni veya belirlenmiş bir temsilci gerekir
Olay: Birden çok kişinin katkısıyla meydana gelen bir eser üzerindeki hakların kullanılması nedeniyle açılan davada, hak sahiplerinden birinin verdiği iznin yeterli olup olmadığı tartışılmıştır.
Karar: Daire, FSEK 10 kapsamında iştirak hâlinde eser sahipliğinin bulunduğu hâllerde hakların ancak bütün eser sahiplerinin noter onaylı yazılı izniyle veya eser sahiplerinin belirlediği bir temsilci aracılığıyla kullanılabileceğini belirtmiştir. HMK 94/3 ve 115/2 uyarınca verilen kesin süre içinde eksiğin giderilmemesinin sonuçlarını da değerlendirmiştir.
“eser sahiplerinin tamamının noter onaylı yazılı izni veya eser sahiplerinin belirlediği bir temsilci”
Ne anlama geliyor?
Temsilciden hak devralacak üçüncü kişi, mirasçıların kararının alındığını belgelemek zorundadır. Eksik izin yetkisizlik doğurur.
Not: Karar FSEK 10 kapsamında iştirak hâlinde eser sahipliğine ilişkindir; buraya, FSEK 65'teki temsilci ve mirasçı kararı ölçütünün pratik karşılığını göstermesi nedeniyle alınmıştır.
Mirasçıların tasarruf yetkisi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Mirasçılar mali haklar üzerinde tasarruf ve devir yetkisine sahiptir; onlardan devralan aktif dava ehliyetini kazanır
Olay: Dört sinema eserinin işletme hakkı 1992 ve 2000 tarihli sözleşmelerle bir şirkete devredilmiş; eser sahibinin mirasçıları 2015'te aynı mali hakları başka bir şirkete devretmiştir. İlk derece mahkemesi yeni devralanın aktif dava ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Karar: Daire, 4630 sayılı Kanun'la sinema eserleri hakkındaki uzatılmış koruma süresinin eser sahiplerine avdet ettiğini; koruma süresinin kısa olduğu dönemde yapılan sözleşmelerin ancak o tarihteki süre için hüküm ifade ettiğini belirtmiştir. FSEK 51/2 ve 59 uyarınca hakkın eser sahibine avdet ettiğinin kabulü gerektiğini; mirasçılarla davacı arasında yapılan sözleşmenin geçerli olduğunu, davacının mali haklar üzerinde tasarruf yetkisine sahip ve devir yetkisine haiz kişilerden hakları devraldığını ve aktif dava ehliyetinin bulunduğunu belirleyerek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“davacının mali haklar üzerinde tasarruf yetkisine sahip ve devir yetkisine haiz kişilerden mali hakları devraldığı, bu suretle aktif dava ehliyetinin olduğu”
Ne anlama geliyor?
Karar verme yetkisi mirasçılarda, uygulama temsilcide olabilir. Mirasçıların kararıyla yapılan devir geçerlidir ve devralana dava hakkı kazandırır.
Not: Karar FSEK 51/2 ve 59 kapsamında koruma sürelerine ilişkindir; buraya, mirasçıların mali haklar üzerindeki tasarruf yetkisini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
Mirasçıların kendi dava hakkı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Mirasçılar murisin icracı sanatçı olarak sahip olduğu bağlantılı haklara dayanarak dava açabilir
Olay: 12.06.1995'ten önce çekilmiş filmlerin başrol oyuncusunun mirasçıları, filmlerin sinema salonu dışındaki gösterimleri nedeniyle hakları devraldığını savunan şirketten tazminat istemiştir.
Karar: Kurul, başrol oyuncusunun filmdeki icrasına dayalı olarak FSEK 80/1-A ve Ek m. 2 uyarınca komşu hak sahibi olduğunu; davacıların murisinin bu kapsamdaki mali haklarının FSEK 82/5 gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süreyle koruma altında bulunduğunu belirlemiştir. İcracı sanatçının haklarının yapımcının eser sahipliğinden bağımsız olarak aslen kazanıldığını; tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devrinin geçersiz olduğunu kabul ederek direnme kararını oy birliğiyle uygun bulmuştur.
“davacıların murisinin bu kapsamdaki mali hakları, FSEK'in 82/V. hükmü gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süre ile koruma altındadır.”
Ne anlama geliyor?
Temsilci atanması mirasçıların kendi dava haklarını ortadan kaldırmaz; temsilci yalnız tereke yönetimini kolaylaştırır.
Not: Karar bağlantılı haklar ve koruma sürelerinin geçiş rejimine ilişkindir; buraya, mirasçıların temsilci bulunsa dahi murisin haklarına dayanarak dava açabildiğini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
FSEK 65 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 9 — Eser sahiplerinin birden fazla oluşu
- FSEK m. 10 — Eser sahipleri arasındaki birlik
- FSEK m. 19 — Manevi hakları kullanacak kimseler
- FSEK m. 48 — Asli iktisap
- FSEK m. 52 — Sözleşmelerde şekil
- FSEK m. 54 — Salahiyetin mevcut olmaması
- FSEK m. 58 — Cayma hakkı
- FSEK m. 59 — Hakkın eser sahibine avdeti
- FSEK m. 63 — Mirasla intikal
- FSEK m. 64 — Müşterek eser sahiplerinden birinin ölümü
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Miras ortaklığına temsilci atanması için mirasçılardan birinin sulh hukuk mahkemesine başvurması yeterlidir.
- 2.Temsilcinin mali haklar üzerindeki işlemler için mirasçıların kararını almak zorunda olduğunu gözetin.
- 3.Tasarruf işlemleri (devir, ruhsat, vazgeçme, sulh) için mirasçı kararını yazılı belgeleyin.
- 4.Koruyucu işlemler bakımından tek başına hareket edilebildiğini; tazminat için birliğin iradesinin gerekebileceğini gözetin.
- 5.Temsilciden hak devralacaksanız mirasçı kararının alındığını belgeleyin.
- 6.Eksik izinle yapılan devrin FSEK 54 uyarınca yetkisizlik doğurduğunu bilin.
- 7.Devir sözleşmesini FSEK 52 uyarınca yazılı yapın ve hakları ayrı ayrı gösterin.
- 8.Metindeki "Medeni Kanunun 581 inci maddesi" atfının bugün TMK 640 olarak okunduğunu gözetin.
- 9.Temsilciliğin paylaşmaya kadar sürdüğünü; paylaşmadan sonra her mirasçının kendi payı üzerinde hareket edeceğini bilin.
- 10.Temsilci atanmış olsa bile mirasçıların murisin haklarına dayanan dava haklarının devam ettiğini gözetin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.