FSEK Madde 52: Yazılı Şekil ve Hakların Ayrı Ayrı Gösterilmesi

FSEK 52 kapsamında yazılı izin veya mali hak devri bulunmayan kullanım mali haklara tecavüz oluşturur ve üç kat bedel gündeme gelir

Olay: Bir tiyatro ve sinema sanatçısının 1995 öncesi bir filmdeki görüntüleri, hak zincirini üçüncü kişilerden bedeli mukabilinde devraldığını savunan bir kurumun reklam filminde kullanılmıştır. Sanatçı, televizyon veya internet vasıtasıyla umuma iletim ve yeniden iletim hususunda kimseye izin vermediğini ileri sürerek tecavüzün ref'i ile FSEK 68 uyarınca tazminat istemiştir.

Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu ve bu hakkın ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanındığını; FSEK'in Ek 2 ve geçici 1. maddeleriyle hakkın yürürlük tarihinden önceki icraları da kapsayacak şekilde geriye yürütüldüğünü belirlemiştir. Somut olayda FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını; farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceğini saptamıştır. Davacının yapımcıyla sinema filmi için sözleşme yaptığını, ancak bu filmdeki görüntülerinin reklam filmlerinde kullanılmasına dair bir muvafakatının bulunmadığını belirleyerek izinsiz kullanımı mali haklara tecavüz saymış; tecavüzün ref'i ve önlenmesine, reklam filminin her türlü görsel iletişim aracında ve sinemalarda yayınlanmasının önlenmesine ve FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de kararda isabetsizlik bulunmadığını belirterek oy birliğiyle onamıştır.

“somut olayda FSEK'in 52. maddesi kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devrinin bulunmadığı”

Not: Alıntı, Dairenin uygun bularak onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir.

Uyuşmazlıkta hakların FSEK 52 kapsamında hangi süre ile ve ne suretle (tam devir, tam ruhsat, basit ruhsat) devredildiği incelenmelidir

Olay: 1961-1993 yılları arasında gösterime giren filmlerin senaryo ve diyalog yazarı olan davacı, filmlerin bir televizyon kanalında yayınlanması nedeniyle telif ücreti alacağı için icra takibi başlatmış ve itirazın iptalini istemiştir. Yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi, 1995 öncesi filmlerde koruma süresi uzatıldıktan sonra senaryodan doğan hakların ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Karar: Daire, senaryonun FSEK 2 kapsamında bir edebiyat eseri olduğunu ve FSEK 27 uyarınca korunduğunu; FSEK 51/2 uyarınca koruma süresinin uzatılmasından doğacak salahiyetlerden vazgeçmeyi içeren sözleşmelerin batıl olduğunu, dolayısıyla koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahiplerinin yararlanacağını saptamıştır. Ek m. 2'nin son fıkrasının senaryo yazarları bakımından uygulama yeri bulunmadığını belirterek; mahkemece yapılması gerekenin, davacının senaryo eserleri yönünden davalı ve/veya selefleriyle yapılan sözleşmeyle FSEK 52 kapsamında hakların hangi süre ile ve ne suretle devredildiğinin incelenip tartışılması olduğunu belirtmiştir. Bu inceleme yapılmaksızın hatalı gerekçeyle karar verilmesini doğru görmeyerek hükmü davacı yararına oy çokluğuyla bozmuştur.

“davalı ve/veya selefleri ile yapılan sözleşme ile 5846 sayılı Kanun'un 52 nci maddesi kapsamında davacının senaryodan doğan haklarını hangi süre ile ve ne suretle devir (tam devir, tam ruhsat, basit ruhsat) edildiği incelenip tartışılması gerekirken”

Not: Karar oy çokluğuyla verilmiştir; 1995 öncesi filmlerde senaryo yazarının eser sahibi sayılmadığı yönündeki değerlendirme karşı oydadır ve özete alınmamıştır.

Radyo ve televizyon kuruluşlarının umuma ilettikleri musiki eserleri yönünden meslek birlikleriyle FSEK 52 kapsamında sözleşme yapma zorunluluğu vardır

Olay: Bir kafe işletmecisi, televizyon kanalı üzerinden yapılan yayın aracılığıyla işletmesinde müşterilerine müzik eseri dinletmiş/izletmiştir. İşletmeci hakkında FSEK'e aykırılıktan mahkûmiyet kararı verilmiştir.

Karar: Daire, FSEK 41/1'in girişi ücretli veya ücretsiz umuma açık mahallere FSEK 52'ye uygun sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya meslek birliklerinden izin alma yükümlülüğü getirdiğini; FSEK 43'ün radyo-televizyon, uydu ve kablolu yayın kuruluşlarına sahneye konmuş eserler için önceden izin alma zorunluluğu öngördüğünü ve diğer içerikler için meslek birlikleriyle sözleşme yapılmasını emrettiğini aktarmıştır. FSEK 52'deki "mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır" hükmüne dayanarak, radyo ve televizyon kuruluşlarının umuma ilettikleri musiki eserleri yönünden ilgili meslek birlikleriyle FSEK 52 kapsamında sözleşme yapma zorunluluğu getirildiğini saptamıştır. Somut olayda yayın akışı ve koşulları hususunda tasarruf yetkisi bulunmayan işletmecinin eyleminin hukuki ihtilaf niteliğinde olduğunu ve suç kastı bulunmadığını belirterek hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“radyo ve televizyon kuruluşlarının umuma iletecekleri musiki eserleri yönünden ilgili meslek birlikleri ile anılan Kanunun 52. maddesinde yer alan ... düzenlemesi kapsamında sözleşme yapma zorunluluğu getirilmiştir.”

Tasarruf işlemi yapılmasa da iş sahibi eseri sözleşmenin amacı kapsamında kullanabilir; sözleşme varsa FSEK 68 uygulanmaz

Olay: Bir şirkette satın alma müdürü olarak çalışan kişi, grup şirketlerinin siparişi doğrultusunda bir bilgisayar programı hazırlayıp davalıların bilgisayarlarına bizzat kurmuş; geliştirilmiş hâli için geçici kabul tutanağı imzalanmıştır. İş akdinin feshinden sonra program şifresi istenmiş, davacı ise bedelin ödenmediğini ileri sürerek FSEK 68 uyarınca tazminat davası açmıştır.

Karar: Kurul, eser sipariş sözleşmesinde eseri meydana getirenin manevi hakların ve kullanmasa dahi mali hakların sahibi olduğunu, iş sahibinin ise eserin sadece maliki olduğunu belirtmiştir. Eserin teslimiyle mülkiyetin iş sahibine geçtiğini ancak eser üzerindeki hakların geçmediğini; buna karşılık iş sahibinin eseri, mali hakların devrine dair bir tasarruf işlemi yapılmasa da sözleşmenin amacı kapsamında kullanabileceğini kabul etmiştir. Bu nedenle işin mahiyeti gereğince bilgisayar programındaki şifrelerin ve kaynak kodların teslim edilmesinin hakkaniyete uygun olduğunu saptamıştır. Teslimden sonra mali haklara dair talepte bulunulmamasını ve ihtarname gönderilmemesini kullanıma rıza sayarak sonradan ihlal iddiasını Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesine aykırı bulmuş; taraflar arasında sözleşme ilişkisi bulunduğundan ve davacının yalnız sözleşme kapsamındaki bedeli talep edebileceğinden FSEK 68 kapsamında değerlendirme yapılmasını doğru görmeyerek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Ancak iş sahibinin eseri, mali hakların devrine dair bir tasarruf işlemi yapılmasa da, sözleşmenin amacı kapsamında kullanabil”

Not: Alıntı kararın ilgili paragrafından kısaltılarak alınmıştır. Karar, FSEK 52'yi ortadan kaldırmaz; şekle uygun devir bulunmadığında hakların geçmediğini ama sözleşme ilişkisinin kullanımın kapsamını belirlediğini gösterir.

Hakkı FSEK 52'ye uygun olarak devralanlar devraldıkları ölçüde hakkı kullanabilir ve aynen hak sahibi gibi tecavüzün ref'ini isteyebilir

Olay: Avrupa futbol karşılaşmalarının Türkiye'deki yayın lisansını devralan şirketler, maçları şifreli kanalda abonelerine izletmektedir. İnternet üzerinden spor haberi veren bir şirket, sitesinde maçların hangi uydu ve frekanslarda şifresiz izlenebileceğini anlatan bağlantı yayımlamıştır. Lisans sahipleri haksız rekabetin tespiti ile maddi tazminat istemiştir.

Karar: Daire, FSEK 80/1-1-C uyarınca radyo ve televizyon kuruluşlarına yayın için gerekli mali, teknik ve büyük organizasyona dayanan yüksek ve riskli yatırımı gerçekleştirmeleri karşılığı bağlantılı hak sahipliği tanındığını; bu kuruluşların yayınları üzerinde münhasıran ve mutlak hak sahibi olduklarını ve FSEK 80/son uyarınca eser sahipleri gibi tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat davası haklarından yararlandıklarını belirtmiştir. Yayın kuruluşlarının sahip oldukları umuma iletim haklarını FSEK 52'ye uygun olarak hangi ölçüde kime lisans yoluyla devretmişlerse lisans alanların o ölçüde bu hakkı kullanabileceğini; lisans yoluyla hak devralanların aynen yayıncı kuruluş gibi esere yönelik tecavüzlerin ref'ini talep edebileceğini saptamıştır. Davalının duyurusunun doğrudan bağlantılı hakkı ihlal etmese bile Türk Ticaret Kanunu'nun 54 ve 55. maddeleri kapsamında haksız rekabet niteliğinde olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Yayın kuruluşları, sahip oldukları umuma iletim haklarını, FSEK 52.maddesine uygun olarak hangi ölçüde kime lisans yoluyla devretmiş ise lisans alanlar o ölçüde bu hakkı kullanabilirler.”