TMK Madde 106: Vakıf Senedinin İçeriği

Kurulacak vakfın adı önceki bir vakfın adıyla benzerlik gösterse bile tescil istemi doğrudan reddedilemez; davacıya ada ilişkin değişiklik yapması için süre verilip oluşacak sonuca göre karar verilmelidir

Olay: Noterde düzenleme şeklinde hazırlanan vakıf senedine dayanılarak hasımsız olarak yeni bir vakfın tescili istenmiştir. İlk derece mahkemesi, kurulmak istenen vakfın adında 1973 yılında kurulmuş başka bir vakfın adının bulunduğunu ve bu kullanımın isim hakkına aykırı olacağını belirterek davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi, müdahil vakfın adıyla karıştırılma ihtimalinin bulunduğunu ve davacının bu ismi kullanmasının zorunlu olmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Daire, önce tüzel kişiler hukukunun genel hükümlerini aktarmıştır: TMK 47 uyarınca belli bir amaca özgülenmiş bağımsız mal topluluklarının özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazanacağı, TMK 48 uyarınca tüzel kişilerin yaradılış gereği insana özgü nitelikler dışındaki bütün haklara ve borçlara ehil oldukları, TMK 49 uyarınca gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanacakları ve TMK 50 uyarınca iradelerini organları aracılığıyla açıklayacakları. Ardından vakıflara özgü düzeni kurmuştur: TMK 101 tanımı, TMK 102 uyarınca sicile tescil ile tüzel kişiliğin kazanılması ve mahkemenin mal ile hakların korunması için gerekli önlemleri resen alması, TMK 105 uyarınca özgülenen malların mülkiyeti ile hakların tüzel kişiliğin kazanılmasıyla vakfa geçmesi. Daire, noksanlıklar başlıklı TMK 107'yi metniyle aktardıktan sonra somut olayı değerlendirmiş ve ad benzerliği nedeniyle doğrudan ret kararı verilmesini yanılgılı bularak bölge adliye mahkemesi kararını kaldırıp ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“davacı tarafa tescili istenilen vakıf senedinde vakıf adına dair değişiklik yapması için süre verilerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı olduğu üzere davanın reddine karar verilmesi doğru değildir”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda TMK 47, 48, 49, 50, 101, 102, 105, 107 ve 111 değerlendirilmiştir. Vakıf, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Vakıf senedinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri gösterilir; vakıf hukukunda asıl olan kurucu iradenin olduğu gibi korunmasıdır ve yönetim kurulu iç ilişkide yönetir, dış ilişkide temsil eder

Olay: Bir vakfın yönetim organı, vakıf senedinde yazılı genel ve özel amaçların değiştirilmesinin tescilini istemiştir. İlk derece mahkemesi istemi kabul etmiş; Özel Daire, değişikliğin vakfın kuruluş iradesine aykırı olduğu gerekçesiyle kararı bozmuştur. Mahkeme, istemin asıl amacının vergi muafiyetinden yararlanmak olduğunu ve bunun devlet desteğinden faydalanmaya yönelik bulunduğunu belirterek direnmiştir. Direnme kararı denetim makamı tarafından temyiz edilmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, vakıfların TMK 101 ilâ 117. maddeleri arasında düzenlendiğini ve yeterli mal ve hakların belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesiyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal toplulukları olduğunu belirtmiştir. Vakıf senedini 5737 sayılı Kanunun 3. maddesindeki tanıma dayandırarak içeriğinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yerinin gösterileceğini; bir yönetim organının bulunmasının zorunlu olduğunu ve yönetim kurulunun iç ilişkide vakfı yönetip dış ilişkide temsil ettiğini; vakıfların senetteki hükümleri yerine getirip getirmedikleri, mallarını amaca uygun yönetip yönetmedikleri ve gelirlerini amaca uygun harcayıp harcamadıkları yönünden denetlendiğini açıklamıştır. Amacın değiştirilmesi için objektif ve sübjektif koşulların birlikte gerçekleşmesi gerektiğini belirterek, somut olayda amacın değiştirilmesi zorunluluğunu ortaya koyan bir gelişme iddia edilmediği gibi bu yönde bir vakıa da bulunmadığını saptamış ve direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Vakıf Hukukunda asıl olan; kurucu iradenin çok önemli bir sebep bulunmadığı takdirde olduğu gibi korunması diğer bir ifadeyle vakfedenin arzusuna ve iradesine aykırı düşecek şekilde değişiklik yapılmaması olup”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. KÜNYE KAYMASI: kararın 17. paragrafında yönetim organı kuralı TMK m. 106, 18. paragrafında ise denetim kuralı TMK m. 110 olarak anılmıştır; resmî metinde bu kurallar m. 109 ve m. 111'de yer alır. Aktarılan kural içerikleri doğrudur. Vakıf, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Vakıf senedine göre organ sayılan, görevden alınması Medeni Kanun hükümlerine tabi olan ve vakıfla arasında bağımlılık unsuru bulunmayan kişi kişi-organ olarak çalışmaktadır; işçi-işveren ilişkisinden söz edilemez

Olay: Vakıf senedinin ilgili maddesinde vakfın üç organı sayılmış, bunlardan biri vakıf müdürlüğü olarak gösterilmişti; sonraki bir senet değişikliğiyle vakıf müdürlüğü organ olmaktan çıkarılmıştır. Uzun süre vakıf müdürü olarak görev yapan davacının görevine son verilmiş, açtığı iptal davasında mahkeme davacının senet kapsamına göre vakıf organı olduğunu ve görevden alma işleminin ancak mahkeme kararıyla yapılabileceğini kabul etmiş, bu karar kesinleşmiştir. Davacı daha sonra iş mahkemesinde işsizlik sigortası ödeneği istemiş, mahkeme istemi kabul etmiştir.

Karar: Daire, 4857 sayılı Kanunun işçi ve işveren tanımlarını ve iş sözleşmesinin ücret, iş görme ve bağımlılık öğelerini aktardıktan sonra TMK 109 ile TMK 112'yi metinleriyle vermiştir. Davacının senede göre yönetim kuruluna üye teklif etme ve senette değişiklik yapılması önerisinde bulunma yetkilerine sahip olması, vakfın organı olarak görevden alınmasında Türk Medeni Kanunu hükümlerinin uygulanması ve vakıfla arasında hizmet akdinin bağımlılık unsurunun bulunmaması karşısında davacının vakıf tüzel kişiliğinde kişi-organ olarak çalıştığını saptamış; olayda işçi-işveren ilişkisinin varlığından söz edilemeyeceğini belirterek yalnız işçiler için söz konusu olabilecek işsizlik sigortası ödeneği isteminin reddi yerine kabulünü bozma sebebi saymış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Alıntıdaki yazım, karar metninde geçtiği biçimde aktarılmıştır. Vakıf, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

TMK 110/4 uyarınca yararlananın vakfın edimlerini dava yoluyla isteyebilmesi ödenti vermiş olmasına veya vakfı düzenleyen hükümlerin bu hakkı tanımasına bağlıdır; ikisi de yoksa aktif husumet ehliyeti bulunmaz

Olay: İş sözleşmesi emekliliğine kısa süre kala işveren tarafından sonlandırılan davacı, üyesi bulunduğu emekli sandığı vakfından kendisiyle aynı durumdaki kişilere erken emeklilik hakkı tanınmasına karşın kendisine tanınmamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürerek alacak istemişti. İlk derece mahkemesi, senede ve emeklilik kurallarına göre erken emeklilik şartlarının gerçekleşmediğini, vakfın gelirleri içinde çalışanlardan kesilmiş bir ödenti bulunmadığını ve senede aykırı yapılmış bir işlemin davacı için de uygulanmasının istenemeyeceğini belirterek davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmiştir.

Karar: Daire, çalıştırılanlara ve işçilere yardım vakfı başlığını taşıyan TMK 110/4'ü metniyle aktararak değerlendirmenin bu hüküm ve vakıf mevzuatı çerçevesinde yapılmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Vakıf senedinin amaç ve gelirlere ilişkin maddelerini inceleyerek, senette ve senedin eki niteliğindeki emeklilik menfaatleri sistemi kurallarında yararlananlardan ödenti kesileceğine ve hakların hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde yararlananlara dava açma hakkı tanındığına dair bir düzenleme bulunmadığını saptamıştır. Bu nedenle ödenti vermeyen davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığından davanın bu gerekçeyle reddi gerektiğini; yazılı gerekçeyle ret kararı verilmesinin doğru olmadığını, ancak bu hususun yeniden yargılamayı gerektirmediğini ve hükmün redde ilişkin bölümünün sonucu itibarıyla doğru olduğunu belirtmiştir. Bölge adliye mahkemesi kararını kaldırıp ilk derece mahkemesi kararını gerekçesini değiştirerek oy birliğiyle düzeltilerek onamıştır.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır ve TMK 110/4 değerlendirmesi DAİRENİN KENDİ gerekçesidir; Daire ilk derece mahkemesinin gerekçesini bu yönde değiştirerek hükmü düzeltilerek onamıştır. Senede aykırı işlemin başkalarına uygulanmış olmasının eşitlik ilkesine dayanılarak istenemeyeceği değerlendirmesi ilk derece mahkemesine aittir. Vakıf, şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Yöneticilerin görevden alınması davasında yalnız dosya üzerinden ve esas olarak denetim raporuna dayanılarak hazırlanan bilirkişi raporu yetersizdir; keşif yapılmalı ve vakıf hukukunda uzman bilirkişi ile malî müşavirin yer aldığı kuruldan rapor alınmalıdır

Olay: Bir vakfın yedi yıllık iş ve işlemlerinin denetimi sonucunda düzenlenen denetim raporuna ve Vakıflar Meclisinin kararına dayanılarak, yöneticilerin 5737 sayılı Kanunun 10. maddesi uyarınca görevden alınmaları istenmiştir. Raporda, mülkiyeti vakfa ait taşınmaz üzerindeki inşaatın vakfın öz kaynaklarıyla yaptırıldığı hâlde bir şirketle sözleşme imzalanarak vakfın mükerrer biçimde borç yükü altına sokulduğu ve kayıtların bu işlemleri perdeleyici biçimde tutulduğu belirtilmiştir. İlk derece mahkemesi, dosya üzerinden ve esas olarak bu rapora dayanılarak hazırlanan bilirkişi kurulu raporuna göre karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.

Karar: Daire, TMK 111 ile 5737 sayılı Kanunun 3. ve 10. maddelerini aktardıktan sonra hükme dayanak yapılan bilirkişi kurulu raporunun dosya üzerinden inceleme yapılarak ve özellikle davaya dayanak yapılan denetim raporu esas alınarak hazırlandığını saptamış; eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporuna dayalı karar verilmesini doğru bulmamıştır. Yapılacak işi göstermiştir: mahallinde keşif yapılarak her bir iş kolu için fiilen yapılan işler ile işlerin yapıldığı tarih itibarıyla birim fiyatlarına göre ederinin, varsa fazla ödemelerin ve vakfın zarara uğratılıp uğratılmadığının denetime elverişli biçimde tespiti; ardından ilgili dönemin tüm defter ve belgeleri üzerinde vakıf hukukunda uzman bir bilirkişi ile malî müşavirin de içinde bulunduğu kuruldan rapor alınması ve davalılar hakkında vakıftaki görevleriyle ilgili fiilleri dolayısıyla ceza yargılamasına konu dosya bulunup bulunmadığının araştırılması. Bu nedenlerle bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılarak ilk derece mahkemesi kararı oy birliğiyle bozulmuştur.

“hükme dayanak yapılan 07.07.2024 tarihli bilirkişi kurulu raporu, dosya üzerinden inceleme yapılarak özellikle davaya dayanak yapılan 29.03.2022 tarihli denetim raporu esas alınarak hazırlanmış olup, Mahkemece, eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporuna dayalı yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Denetim raporundaki tespitler İDDİA niteliğindedir; Daire tam tersine bu tespitlerin yargılamada ayrıca ve denetime elverişli biçimde kanıtlanması gerektiğine karar vermiştir. Vakıf, kurum, şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.