TMK Madde 372: Aile Malları — Aile Vakfı, Aile Malları Ortaklığı ve Aile Yurdu

Medeni Kanunun "Aile" bölümündeki "Aile Malları" ayırımı, aile bağına dayanarak bir malvarlığını belirli bir amaca bağlayan üç kurumu düzenler: aile vakfı (TMK 372), aile malları ortaklığı ve onun bir türü olan kazanç paylı aile malları ortaklığı (TMK 373-385) ile aile yurdu (TMK 386-395). Üçü de uygulamada seyrek başvurulan kurumlardır; ancak miras kalan tarım arazilerinin bölünmeden işletilmesi (5403 sayılı Kanun m. 8/C) ve vasiyetnamelerle konulan satış yasakları gibi uyuşmazlıklarda doğrudan önem taşır.

Ayırımın yeri. Bu hükümler Medeni Kanunun İkinci Kitabında (Aile Hukuku), Hısımlık kısmının "Aile" bölümünde yer alır; aynı bölümde yardım nafakası ve ev düzeni hükümleri de bulunur. Aile malları maddeleri 01.01.2002'de yürürlüğe girdikleri ilk metinleriyle bugün de yürürlüktedir.

Amaç sınırlıdır. Aile vakfı, aile bireylerinin eğitim ve öğrenimleri, donanım ve desteklenmeleri ve bunlara benzer amaçların gerektirdiği harcamaların yapılması için kurulabilir (TMK 372/1). Kanun "bunlara benzer amaçlar" diyerek örnekleyici bir sayım yapar; ortak nokta, vakıf gelirinin aile bireylerinin belirli ihtiyaçlarına harcanmasıdır.

Kuruluş vakıflara ilişkin genel hükümlere tabidir. TMK 372, aile vakfının "kişiler hukuku ve miras hukuku hükümleri uyarınca" kurulacağını söyler. Vakıf, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip bir mal topluluğudur (TMK 101). Vakıf kurma iradesi resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır ve vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescille tüzel kişilik kazanır (TMK 102). Vakıf senedinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar, vakfın örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri gösterilir (TMK 106).

Vasiyetnameyle aile vakfı. Mirasbırakan, terekesinin tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü özgüleyerek vakıf kurabilir; vakıf ancak kanun hükümlerine uyulmak koşuluyla tüzel kişilik kazanır (TMK 526). Bu nedenle ölüme bağlı tasarrufla kurulan bir aile vakfına terekenin yalnız tasarruf edilebilir kısmı özgülenebilir; saklı paylar bu yolla ortadan kaldırılamaz. Vasiyetname türleri ve şekil şartları için vasiyetname yazımıza bakabilirsiniz.

Değişiklik ve sona erme. Aile vakfı da bir vakıf olduğundan yönetiminin ve amacının değiştirilmesi (TMK 112 ve devamı) ile sona ermesi ve dağıtılması (TMK 116) vakıflara ilişkin genel hükümlere göre yürür. Ancak aşağıda görüleceği gibi senette yapılan hiçbir değişiklik TMK 372/2'deki yasağı aşamaz.

Yasağın içeriği. Bir malın veya hakkın başkalarına geçmemek üzere aynı soydan gelenlere kuşaktan kuşağa kalacak şekilde özgülenmesi yasaktır; böyle bir özgülenme vakıf kurma yoluyla da yapılamaz (TMK 372/2). Yasak, bir malı süresiz olarak aynı soya bağlayıp başkalarına geçmesini engelleyen düzenlemeleri hedefler. Aile vakfı ancak birinci fıkradaki amaçlar için kurulabilir; vakıf kalıbı bu yasağı aşmak için kullanılamaz.

Vakıf senedindeki kısıtlayıcı değişiklik tümüyle iptal edilir. Gelirinden aile bireylerinin yararlandığı bir vakfın senedinde mahkeme kararıyla yapılan değişiklikle, net gelirden yararlanacaklar vakıf kurucularının ölümünden sonra evlenmeyen eşleri ve çocuklarıyla sınırlandırılmıştı. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, TMK 372'nin iki fıkrasını aktardıktan sonra bu değişiklikle vakfedenlerin özgülediği mallardan elde edilen gelirin başkalarına geçmesini daha fazla kısıtlayan bir düzenlemeye yer verildiğini belirtmiş; kanuna aykırı değişikliğin yalnız bir davacı yönünden değil, tümüyle iptal edilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur (Yargıtay 18. HD, 11.12.2006, E. 2006/8647, K. 2006/10411).

Kural kamu düzenine ilişkindir. Bu bozma, hükmü yalnız davalı vakıf temyiz etmiş olmasına rağmen verilmiştir. Davalının karar düzeltme istemini reddeden Daire, bozma kararının TMK 372'de öngörülen aile vakıflarına ilişkin buyurucu kurala dayandığını ve bu hususun yargı makamlarınca kendiliğinden gözetilecek kamu düzenini ilgilendirdiğini açıkça belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 21.05.2007, E. 2007/3132, K. 2007/4584). Bu nedenle 372/2'ye aykırılık, taraflar ileri sürmese bile mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.

Miras hukukundaki paralel sınır. Aynı düşünce miras hukukunda da görülür: mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla önmirasçı atadığı kişiyi mirası artmirasçıya devretmekle yükümlü kılabilir; ancak aynı yükümlülük artmirasçıya yüklenemez ve bu kurallar belirli mal bırakmada da uygulanır (TMK 521). Böylece ölüme bağlı tasarrufla kurulan bir geçiş zinciri de tek halkayla sınırlı kalır.

Vasiyetnamedeki satış yasağı ve taraf teşkili. Eski Kanun döneminde düzenlenen bir vasiyetnamede, bir binadaki payın mirasçılarca hiçbir surette satılamayacağı ve kimseye devredilemeyeceği, gelirinin bir kısmının her yıl belirli kurumlara ve evlenecek torunlara verileceği öngörülmüş ve tapuya satış yasağı şerhi verilmişti. İlk derece mahkemesi vasiyetnamenin bir tür aile vakfı kurduğunu ve satış yasağının hukuka aykırı olduğunu kabul ederek ilgili hükmün iptaline ve şerhin kaldırılmasına karar verdi. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise bu değerlendirmeye girmeden, davanın özünde vasiyetnamenin iptali istemi olduğunu belirterek vasiyetçinin tüm mirasçıları ve vasiyetnamede gelirden pay ayrılan vasiyet alacaklıları davada yer almadan yalnız tapu sicil müdürlüğüne karşı dava açılmasını doğru bulmadı ve hükmü bozdu (Yargıtay 3. HD, 07.07.2011, E. 2011/6043, K. 2011/11990).

Mülhak vakıf nedir? "Aile vakfı" ile sık karıştırılan kurum, Medeni Kanundan önce kurulmuş vakıflardır. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu mülhak vakfı, 743 sayılı eski Medeni Kanunun yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve yönetimi vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilmiş vakıf olarak tanımlar. Aynı madde, vakfın hayrat ve akarlarının onarımı ile vakfiyelerindeki hayrat hizmetlerinin ifasından sonra kalan miktarı galle fazlası, vakfiyelerindeki şartlara göre ilgililere bırakılmış galle fazlaları ve hakları ise intifa hakkı olarak adlandırır (5737 s. K. m. 3).

Haklar vakfiyeye göre belirlenir. Bu vakıflarda kimin vakıftan yararlanacağı ve hangi haklara sahip olacağı, bugün kurulan aile vakıflarını düzenleyen TMK 372'ye göre değil, vakfiyedeki şartlara göre belirlenir. Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflara ilişkin 7. madde de ilgililerin vakfiye şartlarına göre intifa haklarını saklı tutar ve intifa haklarına ilişkin taleplerin, galle fazlası almaya hak kazanıldığını gösteren mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşeceğini öngörür (5737 s. K. m. 7).

Güncel bir örnek. Osmanlı döneminde kurulmuş mülhak bir vakfın vakfiyesine dayanarak nafaka ve giysi yardımı almaya hak kazanan vakıf evladı olduklarının tespitini isteyen davacılar hakkında bölge adliye mahkemesi, vakfiyedeki ifadeleri bir bütün olarak değerlendirip batın şartının erkek evlat için öngörüldüğünü, erkek evladın kız çocuklarına şart koşulan yardım için ise bu şartın bulunmadığını belirterek davayı tüm davacılar yönünden kabul etmiş; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır (Yargıtay 8. HD, 24.06.2026, E. 2025/1141, K. 2026/4566; benzer bir tespit istemi için Yargıtay 8. HD, 09.11.2023, E. 2023/3861, K. 2023/6030). Uyuşmazlık TMK 372'ye değil, vakfiyenin yorumuna ilişkindir.

Kimler kurabilir? Kanun ortaklığı hısımlar arasında öngörür (TMK 373). Kan hısımlığı TMK 17'de, kayın hısımlığı TMK 18'de düzenlenmiştir. Ortaklık, kendilerine geçen mirasın tamamı veya bir bölümüyle ya da ortaya başka mallar konularak kurulabilir; yani kaynağı yalnız miras değildir.

Şekil geçerlilik şartıdır. Ortaklık sözleşmesi resmî şekilde yapılmalı ve bütün ortakların veya temsilcilerinin imzasını taşımalıdır (TMK 374). Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir ve öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz (TBK 12/2). Adi yazılı bir anlaşma bu nedenle kanunun öngördüğü aile malları ortaklığını doğurmaz.

Süre ve çıkma. Ortaklık belirli veya belirsiz süreli kurulabilir. Süre belirlenmemişse her ortak altı ay önceden bildirmek koşuluyla ortaklıktan çıkabilir; tarımsal işletmeye ilişkin bir ortaklıkta bu bildirim ancak ürünlerin yetiştiği yere göre olağan hasat mevsiminin sonu için geçerlidir (TMK 375). Böylece bir tarım işletmesi hasat döneminin ortasında dağılmaktan korunur.

Miras ortaklığından farkı. Birden çok mirasçı bulunduğunda mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar kendiliğinden bir miras ortaklığı doğar ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur (TMK 640). Aile malları ortaklığı ise kendiliğinden doğmaz; hısımların resmî şekilde yaptıkları bir sözleşmeyle kurulur ve amacı paylaşmayı beklemek değil, malları birlikte işleterek iktisadi faaliyette bulunmaktır (TMK 376/1). Mirasçılar, paylaşma yerine kendilerine geçen mirasın tamamını veya bir bölümünü bu ortaklığa koymayı seçebilir. Tereke kavramı için tereke yazımıza bakabilirsiniz.

Elbirliği ve eşitlik. Ortaklık, ortakları elbirliğiyle iktisadi faaliyette bulunmak üzere birleştirir; aksi kararlaştırılmadıkça her ortak eşit hakka sahiptir (TMK 376/1-2). Ortaklar ortaklığa giren malların elbirliği hâlinde malikidir (TMK 379/1). Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur ve her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yaygındır (TMK 701/2).

Pay istenemez, üzerinde tasarruf edilemez. Ortaklık sürdükçe ortaklar paylarını isteyemez ve bu paylar üzerinde tasarruf işlemi yapamaz (TMK 376/3). Bu kural, sözleşmeden doğan topluluk devam ettiği sürece paylaşma yapılamayacağına ve bir pay üzerinde tasarrufta bulunulamayacağına ilişkin genel hükümle de uyumludur (TMK 702/3).

Yönetim. Ortaklık tüm ortakların elbirliğiyle yönetilir; ancak her ortak olağan yönetim işlerini diğerlerinin katılımına gerek olmadan yapabilir (TMK 377). Olağan yönetimi aşan işlerde ise elbirliği kuralı geçerlidir. Ortaklar içlerinden birini yönetici olarak atayabilir; yönetici ortaklığı yönetir ve ortaklıkla ilgili işlemlerde onu temsil eder (TMK 378/1-2).

Temsil yetkisi ve ticaret sicili. Ortaklığı kimin temsil edeceği ticaret siciline kaydedilmedikçe, diğer ortakların temsil yetkisinin bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (TMK 378/3). Yönetici atanmış olsa bile bu durum sicile işlenmemişse, işlemi yapan ortağın temsil yetkisi bulunmadığı iyiniyetli üçüncü kişiye karşı savunma olarak kullanılamaz.

Borçlar ve kişisel mallar. Ortaklar ortaklığın borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK 379/2); alacaklı ortaklık borcunun tamamını ortaklardan herhangi birinden isteyebilir. Buna karşılık ortakların ortaklık dışında bıraktıkları mallar ile, aksi kararlaştırılmadıkça, ortaklık sürerken miras yoluyla veya başka biçimde karşılıksız edindikleri mallar kişisel mallarıdır (TMK 379/3).

Beş sona erme sebebi. Ortaklık; bütün ortakların anlaşması veya feshin bildirilmesi, açıkça ya da örtülü olarak uzatılmayan sürenin bitmesi, bir ortağın payının haczedilip satışının istenmesi, bir ortağın iflası ve bir ortağın haklı sebebe dayanan istemiyle sona erer (TMK 380).

Ortaklık kurtarılabilir. Fesih bildirimi, iflas veya haczedilen payın satışının istenmesi hâllerinde öteki ortaklar, ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı kendi aralarında sürdürebilir (TMK 381/1). Böylece bir ortağın kişisel borcu yüzünden aile işletmesinin bütünüyle dağılması önlenebilir.

Evlenen ortak. Evlenen ortak, fesih bildirimine gerek olmaksızın ortaklıktaki hakkının kendisine ödenmesini isteyebilir (TMK 381/2).

Ortağın ölümü. Ölen ortağın ortaklığa dahil olmayan mirasçıları ortaklığa kendiliğinden girmez; yalnızca ölen ortağa düşen payın karşılığının ödenmesini isteyebilir. Ölen ortak altsoyunu mirasçı olarak bırakmışsa, altsoy öbür ortakların rızasıyla onun yerine ortaklığa girebilir (TMK 382).

Paylaşma ve değer zamanı. Ortaklık mallarının paylaşılması veya ayrılan ortağın payının hesaplanması, malların paylaşma veya ayrılma zamanındaki değerine ve durumuna göre yapılır; paylaşma ve hesaplaşma uygun olmayan bir zamanda istenemez (TMK 383). Elbirliği mülkiyetinin paylaştırılması ise aksine bir hüküm bulunmadıkça paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır (TMK 703/2). Mirasçılar arasındaki paylaşma davası hakkında bilgi için ortaklığın giderilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.

Tek elden işletme. Ortaklar, aralarında yapacakları sözleşmeyle, yıllık kazançtan kendilerine belli bir pay verilmesi kaydıyla ortaklığın temsilini ve mallarının işletilmesini içlerinden birine bırakabilir (TMK 384/1). Bu tür, malların bir ortak tarafından işletildiği, diğerlerinin ise işletmeye katılmadan kazançtan pay aldığı bir düzen kurar; örneğin ailenin tarlasını veya işletmesini kardeşlerden yalnız birinin çalıştırdığı durumlara uygundur.

Kazanç payı nasıl belirlenir? Pay anlaşmayla belirlenmemişse, ortaklık mallarının uygun derecede uzun bir dönemdeki kazancının ortalama miktarı ile işleten ortağın çalışması ve yaptığı harcama göz önünde tutularak adil biçimde belirlenir (TMK 384/2).

İşleten ortak yükümlülüğünü yerine getirmezse. Malları gereği gibi işletmeyen veya yükümlülüklerini yerine getirmeyen işleten ortağa karşı öteki ortaklar ortaklığın feshini isteyebilir. Ayrıca bir ortağın haklı sebeplere dayanan istemi üzerine hâkim, mirastaki paylaşma kurallarını göz önünde bulundurarak bu ortağın işleten ortakla birlikte yönetime ve ortaklık mallarından yararlanmaya katılmasına karar verebilir (TMK 385/1-2). Elbirliğiyle işletilen ortaklığa ilişkin kurallar kazanç paylı ortaklıkta da uygulanır (TMK 385/3).

Dört seçenek. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununa 6537 sayılı Kanunla eklenen 8/C maddesine göre mirasçılar, terekedeki tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; bir mirasçıya (yeter gelirli büyüklük karşılanıyorsa birden fazla mirasçıya) devrini, TMK 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, mirasçıların tamamının miras payı oranında ortak olacakları bir limited şirkete devrini ya da mülkiyetin üçüncü kişilere devrini kararlaştırabilir.

Anlaşma yoksa sulh hukuk hâkimi karar verir. Mirasçılar anlaşamazsa her biri yetkili sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Hâkim bu durumda araziyi ehil mirasçıya tarımsal gelir değeri üzerinden, ehil mirasçı yoksa en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devreder; devri isteyen mirasçı yoksa satışına karar verir (5403 m. 8/C). Kanunun hâkim için saydığı seçenekler arasında aile malları ortaklığı kurdurmak yer almaz; bu yol mirasçıların anlaşmasına bağlıdır.

Ortaklar arasında önalım. Bu yolla aile malları ortaklığı veya kazanç paylı aile malları ortaklığı kurulduğunda, ortaklardan birinin payını üçüncü bir kişiye satması hâlinde diğer ortaklar önalım hakkına sahiptir ve bu hakkın kullanılmasında Medeni Kanun hükümleri uygulanır (5403 m. 8/İ). TMK 376/3'teki "ortaklık sürerken paylar üzerinde tasarruf yapılamaz" kuralı ile bu önalım hükmünün birlikte nasıl uygulanacağını ele alan yayımlanmış bir Yargıtay kararına rastlanmamıştır.

Bölünme yasağı ve vergi avantajı. 8/C'ye göre kurulan aile malları ortaklığı, kazanç paylı ortaklık veya limited şirket herhangi bir nedenle sona erer ve tasfiye edilirse, ortaklığa ait tarımsal araziler yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin altında kalacak şekilde bölünemez (5403 m. 8/J). Mirasçılar tarımsal arazilerin mülkiyetinin devri konusunda mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde anlaşırlarsa, devir işlemlerine ilişkin harçlardan ve bu işlemlerle ilgili kâğıtların damga vergisinden muaf olurlar (5403 m. 8/I).

Zaman bakımından uygulama. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 8/C maddesinin 15.05.2014'te yürürlüğe girdiğini ve aynı Kanunla eklenen geçici 5. maddeye göre bu tarihte henüz paylaşılmamış tarımsal arazilerin devir işlemlerinin önceki hükümlere göre tamamlanacağını belirtmiş; mirasbırakanın ölüm tarihinde 8/C yürürlükte olmadığından bu maddeye dayanarak ehil mirasçıya devre hükmedilemeyeceğine karar vermiştir (Yargıtay 14. HD, 21.01.2021, E. 2017/1289, K. 2021/226).

Konusu. Konutlar ile tarıma veya sanayiye elverişli taşınmazlar, eklentileriyle birlikte aile yurdu hâline getirilebilir (TMK 386).

Büyüklük sınırı ve kullanma şartı. Aile yurdu yapılacak taşınmaz, üzerindeki rehin haklarına ve malikin diğer mallarına bakılmaksızın bir ailenin normal geçimine ve barınmasına yetecek ölçüden büyük olamaz. Malik, mahkemece haklı sebeplerle geçici bir istisna tanınmadıkça taşınmazı veya üzerindeki tesisi bizzat işletmek ya da konutta oturmak zorundadır (TMK 387).

İlan ve iki aylık itiraz süresi. Kuruluştan önce mahkeme bir ilan yapar ve alacaklılar ile aile yurdu kurulması yüzünden hakları zedelenebilecek kişileri itirazlarını iki ay içinde bildirmeye çağırır; taşınmaz rehniyle güvenceli alacaklılara ve hacizli alacaklılara ayrıca bildirim yapılır (TMK 388).

Mahkemenin izni. Taşınmazda gerekli koşullar varsa ve üçüncü kişiler itiraz etmez ya da itiraz haksız bulunursa mahkeme kuruluşa izin verir. Ancak süresinde itiraz eden alacaklıların ilgisinin kesildiği ispat edilmedikçe veya taşınmaz üzerindeki rehin ve hacizler kaldırılmadıkça izin verilemez; aile yurdu kurmak isteyen borçlu, vadesi gelmemiş olsa bile itiraz eden veya rehinli alacaklıya hemen ödeme yapabilir (TMK 389).

Şerh kurucu unsurdur. Bir taşınmaz ancak izne ilişkin mahkeme kararının tapu kütüğüne şerh verilmesiyle aile yurdu hâline gelir ve bu husus mahkemece ilan edilir (TMK 390). Medeni Kanun, aile yurdu kurulmasını tapu kütüğüne şerh verilebilecek tasarruf yetkisi kısıtlamaları arasında da sayar; şerh verilen kısıtlama, taşınmaz üzerinde sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir (TMK 1010).

Çekişmesiz yargı işi. HMK 382/2-b-16, aile yurdunun kurulmasına izin verilmesini, kuruluşun tebliğ ve ilanını, kapatılması hâlinde tapudaki şerhin silinmesine izin verilmesini ve taşınmazın bizzat malik veya ailesi tarafından kullanılması şartına geçici istisna tanınmasını aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayar.

Tam bir tasarruf yasağı. Aile yurdu hâline getirilen taşınmaz devredilemez, rehnedilemez ve kiraya verilemez (TMK 391/1). Aile yurdu ve eklentileri hakkında, mahkeme eliyle yönetim hâli saklı kalmak üzere, cebrî icra yoluna başvurulamaz (TMK 391/2).

Yoksul hısımlar yurda alınabilir. Malikin, yoksulluğu sebebiyle aile yurduna alınmaya muhtaç olan ve kabullerine engel bir durumu bulunmayan üstsoyunu, altsoyunu ve kardeşlerini yurda kabul etmesine mahkemece karar verilebilir (TMK 392). Bu hüküm, yardım nafakası yükümlülüğüyle aynı hısım çevresini kapsar.

Malik borcunu ödeyemezse. Malik borçlarını ödemede acze düşerse mahkeme aile yurdunu yönetmek üzere bir yönetici atar. Yönetici yurdu amacına ve alacaklıların menfaatlerine uygun biçimde yönetir; alacaklılar haklarını aciz belgelerindeki tarih ve iflastaki sıraya göre alır (TMK 393). Böylece alacaklılar taşınmazı cebrî icra yoluyla sattıramaz, haklarını mahkemece atanan yöneticinin yönetimi aracılığıyla ve kanundaki sıraya göre alır.

Malikin ölümü. Aile yurdunun malikin ölümünden sonra devam edebilmesi, taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin bir ölüme bağlı tasarruf yapılmış olmasına bağlıdır; böyle bir tasarruf yoksa malik ölünce tapudaki şerh silinir (TMK 394).

Malikin sağlığında son verme. Malik sağlığında yurda son verebilir. Bunun için tapudaki kaydı sildirmek üzere dilekçeyle mahkemeye başvurur ve istem mahkemece ilan edilir; ilan tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz yapılmaz veya itirazın haksızlığı anlaşılırsa mahkeme kaydın silinmesine izin verir (TMK 395).

Aile konutu ile karıştırılmamalı. Adları benzese de aile yurdu ile aile konutu farklı kurumlardır:

Aile konutu koruması için TMK 194 şerhine ve aile konutu şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Aile mahkemesi. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi, vesayet hükümlerini içeren Üçüncü Kısım hariç olmak üzere TMK'nın İkinci Kitabından doğan aile hukuku dava ve işlerini aile mahkemesine verir. Aile malları hükümleri İkinci Kitabın Hısımlık kısmında yer aldığından, aile malları ortaklığı ve aile yurduna ilişkin dava ve işler kanun metni bakımından bu kapsama girer. HMK 383, çekişmesiz yargı işlerinde sulh hukuk mahkemesini görevli sayarken "aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece" kaydını koyar; 4787 sayılı Kanunun 4. maddesi aile hukukuna ilişkin işler bakımından böyle bir düzenlemedir.

Tarım arazisi davaları sulh hukukta. 5403 sayılı Kanunun 8/C maddesi ise mirasçılar anlaşamadığında açılacak tarım arazisi devri davalarını açıkça yetkili sulh hukuk mahkemesine verir.

Vakıf senedi ve vasiyetname davaları. Aile vakfının kuruluşu, tescili ve vakıf senedinin değiştirilmesi vakıflara ilişkin genel hükümlere tabidir; Yargıtay'ın incelediği vakıf senedi değişikliğinin iptali davası asliye hukuk mahkemesinde görülmüştür. Vasiyetnamedeki bir hükmün iptali ve buna dayanan tapu şerhinin kaldırılması davasında vasiyetçinin tüm mirasçıları ile vasiyet alacaklıları davada yer almalıdır; yalnız tapu sicil müdürlüğüne karşı açılan dava bu nedenle bozulmuştur.

Mirasçıların kim olduğunu gösteren belge için veraset ilamı yazımıza bakabilirsiniz.

Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 5 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.