Kısa cevap · TMK 72
TMK 72 iki cümlede dernek yapısının iskeletini kurar. Birincisi: derneğin zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur. İkincisi: dernekler zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabilirler; ancak bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları devredilemez. Bu sayfa ayrıca TMK 73'ü kapsar: genel kurul, derneğin en yetkili karar organı olup derneğe kayıtlı üyelerden oluşur. İkinci cümledeki yetki devri yasağı uygulamada ağır bir sonuç doğurur: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, tüzükle kurulan bir "Yürütme Kurulu"na yönetim kurulunun görev, yetki ve sorumluluklarının devredilmesini kanuna aykırı bularak, bu aykırılığın giderilmemesi üzerine verilen fesih kararını onamıştır. Organların oluşturulamaması ise derneği organsız bırakır; bu durum fiil ehliyetini etkiler ve yönetim kayyımı yolunu açar.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 72 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Üç Zorunlu Organ ve Görev Dağılımı
- Ek Organ Kurulabilir, Yetki Devredilemez
- Organ Oluşturulamazsa: Kayyım mı, Sona Erme mi?
- Organ Sıfatının Sonucu: Temsil ve Kişisel Sorumluluk
- TMK 72 Yargıtay kararları
- TMK 72 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Zorunlu organ
- TMK 72/1: genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu. Tüzükle kaldırılamaz.
- Genel kurul
- TMK 73: derneğin en yetkili karar organı; derneğe kayıtlı üyelerden oluşur.
- Yönetim kurulu
- Derneğin yürütme ve temsil organı (TMK 85); beş asıl ve beş yedek üyeden az olamaz (TMK 84).
- Denetim kurulu
- Derneğin iç denetimini yapan zorunlu organ (TMK 86).
- İhtiyari organ
- Tüzükle kurulan ek organ. Zorunlu organların yetkilerini üstlenemez.
- Yetki devri yasağı
- TMK 72/2: zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının başka organa devredilememesi.
- Organsız kalma
- Zorunlu organın oluşturulamaması veya görev süresinin dolup yenilenememesi.
- Yönetim kayyımı
- TMK 427/4: tüzel kişi gerekli organlardan yoksun kalır ve yönetimi başka yoldan sağlanamazsa atanan kayyım.
- Fiil ehliyeti
- TMK 49: tüzel kişinin gerekli organlara sahip olmakla kazandığı ehliyet.
- Temsil ve ilzam
- Derneği dışarıya karşı bağlama yetkisi. Yönetim kurulunca devredilebilir.
- İş bölümü
- Yönetim kurulunun kendi arasında görev dağıtımı; sorumluluğun tespitinde esas alınır.
- Karar defteri
- Organ kararlarının kaydedildiği defter. Yetki ve sorumluluk tespitinin ilk kaynağıdır.
Bir bakışta TMK 72
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Zorunlu organlar | Derneğin zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur. | TMK m. 72/1 |
| Ek organ | Dernekler zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabilir. | TMK m. 72/2 |
| Devir yasağı | Ek organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları devredilemez. | TMK m. 72/2 |
| Aykırılığın sonucu | Yönetim kurulunun yetkilerini bir yürütme kuruluna devreden tüzük hükmü kanuna aykırıdır; giderilmezse fesih sebebidir. | TMK m. 58, 60; 8. HD 18.11.2020 |
| Genel kurul | Genel kurul derneğin en yetkili karar organı olup derneğe kayıtlı üyelerden oluşur. | TMK m. 73; HGK 04.10.2022 |
| Genel kurulun yetkileri | Üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarmada son kararı verir, organları seçer, diğer organları denetler ve haklı sebeplerle görevden alabilir. | TMK m. 80 |
| Yönetim kurulu | Yönetim kurulu beş asıl ve beş yedek üyeden az olmamak üzere tüzükte belirtilen sayıda üyeden oluşur. | TMK m. 84/1 |
| Yarının altına düşme | Boşalmalar sebebiyle üye tam sayısının yarısının altına düşülürse genel kurul bir ay içinde toplantıya çağrılır; çağrı yapılmazsa sulh hâkimi üç üyeyi görevlendirir. | TMK m. 84/2 |
| Yürütme ve temsil | Yönetim kurulu derneğin yürütme ve temsil organıdır; temsil görevi bir üyeye veya üçüncü kişiye devredilebilir. | TMK m. 85; 3. HD 21.05.2026 |
| Fiil ehliyeti | Tüzel kişiler kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanır. | TMK m. 49 |
| Organsız kalma | Zorunlu organların eksikliği tüzel kişiyi organsız bırakır; TTK'da özel hüküm yoksa TMK 427/4 yönetim kayyımı uygulanır. | 11. HD 02.06.2025 (BAM gerekçesi) |
| Kayyım davası | TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini çekişmesiz yargı işi ve geçici hukuki koruma olup bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez. | 11. HD 02.06.2025 |
| Kalıcı olanaksızlık | Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi derneğin kendiliğinden sona ermesi sebebidir. | TMK m. 87/1-4 |
| Organ sorumluluğu | Organlar bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokar ve kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumludur. | TMK m. 50 |
TMK 72 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · İkinci Bölüm: Dernekler — C. Organlar — I. Genel olarak
Derneğin organları — Madde 72
- (1)Üç organ da zorunludur; tüzük bunlardan birini kaldıramaz. TMK 49 anlamında "gerekli organlar" dernekte bu üçüdür.Derneğin zorunlu organları, genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur.
- (2)Serbesti ve sınır birlikte konmuştur: ek organ kurulabilir, ama zorunlu organların yetkisi ona aktarılamaz. Aykırı tüzük hükmü kanuna aykırıdır.Dernekler zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabilirler. Ancak, bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları devredilemez.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "C. Organlar — I. Genel olarak" kenar başlığıyla yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Bu sayfanın kapsadığı TMK 73 ("II. Genel kurul — 1. Niteliği ve oluşumu") de değiştirilmemiştir. Buna karşılık genel kurulun toplanmasına ilişkin TMK 74 ve 77 ile toplantı usulüne ilişkin TMK 79, 5253 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. |
Üç Zorunlu Organ ve Görev Dağılımı
TMK 72/1 dernek yapısını üç organla kurar ve bu üçü zorunludur: tüzük bunlardan birini kaldıramaz, adını değiştirebilir ama işlevini ortadan kaldıramaz.
| Organ | İşlevi | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kurul | En yetkili karar organı; üyelerden oluşur | TMK m. 73, 80 |
| Yönetim kurulu | Yürütme ve temsil organı; en az beş asıl ve beş yedek üye | TMK m. 84, 85 |
| Denetim kurulu | İç denetim organı | TMK m. 86 |
Hukuk Genel Kurulu bu yapıyı tek paragrafta özetler: derneğin zorunlu organları Kanunun 72. maddesinde genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olarak açıklanmış; genel kurul, derneğin en yetkili karar organı olup derneğe kayıtlı üyelerden oluşur (Yargıtay HGK, 04.10.2022, E. 2019/427, K. 2022/1222, oy çokluğuyla).
Yönetim kurulunun konumu ayrıca önemlidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TMK 85 ile 2908 sayılı Dernekler Kanununun 27. maddesi uyarınca derneklerin yönetim kurullarının derneğin yürütme ve temsil organı olduğunu, görevlerini kanuna ve dernek tüzüğüne uygun yerine getirmeleri gerektiğini ve temsil görevinin yönetim kurulunca üyelerden birine veya üçüncü bir kişiye devredilebileceğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 21.05.2026, E. 2025/5948, K. 2026/3309, oy birliğiyle).
Ek Organ Kurulabilir, Yetki Devredilemez
TMK 72/2 bir serbestlik ve bir yasak içerir; uygulamadaki tartışmaların çoğu ikincisinden doğar.
Ek organ kurmak serbesttir. Disiplin kurulu, danışma kurulu, onur kurulu, sicil kurulu gibi organlar tüzükle kurulabilir. Bunların görevleri genellikle hazırlık, görüş bildirme ve öneri niteliğindedir.
Ancak yetki aktarılamaz. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bunun somut sonucunu göstermiştir. Yeni kurulan bir derneğin tüzüğünde zorunlu organlar yanında "Yürütme Kurulu" adında bir organ daha oluşturulmuş; bu kurulun dernek çalışmalarının yürütülmesinden sorumlu icra organı olduğu, derneği yöneteceği ve çalışmaları yürüteceği düzenlenmiştir. Daire bu düzenlemeyle zorunlu organ olan yönetim kurulunun görev, yetki ve sorumluluklarının yürütme kuruluna devredildiğini ve bunun TMK 72'ye aykırı olduğunu saptamıştır. Aykırılığın bildirime rağmen giderilmemesi üzerine TMK 60 uyarınca açılan fesih davasının kabulüne ilişkin karar oy birliğiyle onanmıştır (Yargıtay 8. HD, 18.11.2020, E. 2020/119, K. 2020/7337).
Hukuk Genel Kurulu da aynı sınırı çizer: derneklerin zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabileceği hüküm altına alınmış olsa da, bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının devredilemeyeceği belirtilmiştir (Yargıtay HGK, 04.10.2022, E. 2019/427, K. 2022/1222).
Genel kurulun yetkisi de devredilemez. TMK 80'e göre genel kurul üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarma hakkında son kararı verir, dernek organlarını seçer ve derneğin diğer bir organına verilmemiş işleri görür; ayrıca diğer organları denetler ve haklı sebeplerle her zaman görevden alabilir (TMK 74-82).
Organ Oluşturulamazsa: Kayyım mı, Sona Erme mi?
Organların varlığı yalnız bir düzen meselesi değildir; fiil ehliyetinin şartıdır.
TMK 49 uyarınca tüzel kişiler kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanır (TMK 49). Dernekte "gerekli organlar" TMK 72'deki üç organdır.
Geçici eksiklik: kayyım. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kararında aktarılan bölge adliye mahkemesi gerekçesine göre, özel kanunda kayyım atanmasını düzenleyen bir hüküm bulunmadığında TMK 427'deki yönetim kayyımlığı hükümleri uygulanır ve TMK 427/4'teki "gerekli organlardan yoksun kalma" hâli zorunlu organların eksikliğini ifade eder. Daire, TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini isteminin geçici hukuki koruma niteliğinde ve HMK 382/2-b-19 kapsamında çekişmesiz yargı işi olduğunu, bu nedenle bölge adliye mahkemesi kararının HMK 362/1-ç ve (f) uyarınca temyiz edilemeyeceğini oy birliğiyle belirlemiştir (Yargıtay 11. HD, 02.06.2025, E. 2024/5668, K. 2025/3906).
Kalıcı olanaksızlık: sona erme. TMK 87/1-4 uyarınca tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi derneğin kendiliğinden sona ermesi sebebidir. Aynı maddenin ikinci bendi de ilk genel kurulun süresinde yapılmaması ve zorunlu organların oluşturulmamış olmasını sona erme sebebi sayar (TMK 87).
| Durum | Sonuç | Yol |
|---|---|---|
| Yönetim kurulu üye sayısı yarının altına düştü | Genel kurul bir ay içinde çağrılır | TMK m. 84/2 |
| Çağrı yapılmadı | Sulh hâkimi üç üyeyi görevlendirir | TMK m. 84/2 |
| Organsız kalma (geçici) | Yönetim kayyımı | TMK m. 427/4 |
| Oluşturmanın olanaksızlaşması | Kendiliğinden sona erme | TMK m. 87/1-4 |
Organ Sıfatının Sonucu: Temsil ve Kişisel Sorumluluk
Organ olmak yalnız bir görev değil, aynı zamanda bir sorumluluk kaynağıdır.
TMK 50 uyarınca tüzel kişinin iradesi organları aracılığıyla açıklanır; organlar hukuki işlemleri ve diğer bütün fiilleriyle tüzel kişiyi borç altına sokar ve kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumludurlar (TMK 50).
Ancak organ sıfatı otomatik sorumluluk doğurmaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TMK 50/3'teki sorumluluğun organı oluşturan kişiler yönünden zincirleme (müteselsil) sorumluluk olduğunu belirtmekle birlikte, dernek niteliğindeki tüzel kişiliklerde müteselsil sorumluluk koşulunun oluşması için kişinin "temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticisi veya yetkilisi" durumunda olması gerektiğini vurgulamıştır. Bu nedenle mahkemenin dernek karar defterlerini inceleyerek genel kurulca temsil yetkisi verilip verilmediğini, yönetim kurulunun kendi arasında iş bölümü yapıp yapmadığını ve ilgili işte kimin görevlendirildiğini saptaması gerekir (Yargıtay 3. HD, 21.05.2026, E. 2025/5948, K. 2026/3309, oy birliğiyle).
Organ yapısı tüzükten okunur. TMK 58/2, tüzükte derneğin organları ve örgütü ile geçici yönetim kurulunun gösterilmesini zorunlu tutar; TMK 58/3 ise tüzüğün kanunun emredici hükümlerine aykırı olamayacağını söyler (TMK 58). TMK 72/2'deki yetki devri yasağı bu emredici hükümlerden biridir.
TMK 72 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 72 ve 73'ü doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar üç eksenden seçilmiştir: (i) zorunlu organ yapısı ve yetki devri yasağının yaptırımı, (ii) yönetim kurulunun yürütme ve temsil işlevi ile temsil görevinin devri, (iii) organsız kalmanın sonuçları. Kararların tamamı tam metinden okunmuştur. Hukuk Genel Kurulunun 04.10.2022 tarihli kararı oy çokluğuyla alınmış olup karşı oy kart notunda belirtilmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kararında Daire temyiz dilekçesini reddettiğinden "gerekli organlardan yoksun kalma" yorumunun bölge adliye mahkemesi gerekçesine ait olduğu da ayrıca not edilmiştir.
TMK 72/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 72/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Derneğin zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur; genel kurul en yetkili karar organı olup derneğe kayıtlı üyelerden oluşur ve zorunlu organların yetkileri devredilemez
Olay: Bir spor federasyonunun olağan genel kurulunda delege listesinin hangi sezon faaliyetlerine göre belirleneceği tartışma konusu olmuş; bir kulüp üyesi genel kurul kararının iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, Özel Daire bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, tüzel kişilerin Medeni Kanundaki sistematiğini ve derneklerin TMK'nın 56 ilâ 100. maddeleri arasında düzenlendiğini aktardıktan sonra, derneğin zorunlu organlarının Kanunun 72. maddesinde genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olarak açıklandığını belirtmiştir. Derneklerin zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabileceği hüküm altına alınmış olsa da bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının devredilemeyeceğini; genel kurulun derneğin en yetkili karar organı olup derneğe kayıtlı üyelerden oluştuğunu vurgulamıştır. Esas yönünden sporun yönetim ve disiplinine ilişkin işlemlere karşı Anayasa m. 59/3 uyarınca zorunlu tahkim yoluna başvurulabildiğini ve Tahkim Kurulu kararlarının kesin olduğunu saptayarak direnme kararını değişik gerekçeyle oy çokluğuyla bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Derneğin zorunlu organları Kanun'un 72. maddesinde "genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu" olarak açıklanmıştır. Derneklerin; zorunlu organları dışında başka organlar da oluşturabileceği hüküm altına alınmış da olsa, bu organlara, zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının devredilemeyeceği belirtilmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Organ yapısı kanunla belirlenmiştir; tüzük bu yapıyı tamamlayabilir ama bozamaz.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. KARŞI OY, genel kurula ilişkin Tahkim Kurulu kararlarının yargı denetimine tabi olduğu ve işin esası incelenerek davanın reddi gerektiği yönündedir. Kararın bu sayfadaki önemi organ yapısını ve yetki sınırını göstermesidir. Federasyon, kulüp, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 72/1 · Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Derneklerin yönetim kurulları derneğin yürütme ve temsil organıdır; temsil görevi yönetim kurulunca bir üyeye veya üçüncü kişiye devredilebilir, ancak sorumluluk için temsil ve ilzam yetkisi araştırılmalıdır
Olay: Bir kamu idaresi, hibe sözleşmesi kapsamında bir derneğe aktardığı tutarın iadesini, sözleşmeyi yasal temsilci sıfatıyla imzalayan yönetim kurulu başkanından istemiştir. Dernek daha sonra genel kurul kararıyla feshedilmiştir. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi davalıyı sorumlu tutmuştur.
Karar: Daire, TMK 50'deki organ sorumluluğunun organı oluşturan kişiler yönünden zincirleme sorumluluk olduğunu belirttikten sonra TMK 85 ile 2908 sayılı Dernekler Kanununun 27. maddesi uyarınca derneklerin yönetim kurullarının derneğin yürütme ve temsil organı olduğunu, bu görevlerini kanuna ve dernek tüzüğüne uygun yerine getirmeleri gerektiğini ve temsil görevinin yönetim kurulunca üyelerden birine veya üçüncü bir kişiye devredilebileceğini aktarmıştır. Dernek niteliğindeki tüzel kişiliklerde müteselsil sorumluluk koşulunun oluşması için temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticisi veya yetkilisi durumunda olunması gerektiğini saptamış; karar defterlerinin incelenerek temsil yetkisi ve iş bölümünün belirlenmesi gerektiğini belirterek eksik inceleme nedeniyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Derneklerin yönetim kurulları, Derneğin yürütme ve temsil organlarıdır. Bu görevlerini, kanuna ve Dernek tüzüğüne uygun olarak yerine getirmelidirler. Ayrıca temsil görevinin, yönetim kurulunca üyelerden birisine veya üçüncü bir kişiye devri de mümkündür.”
Ne anlama geliyor?
Temsil görevi devredilebilir; ancak yönetim kurulunun organ sıfatı ve yetkileri devredilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda dernek tüzüğünün TMK 50 ve 58 çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği de belirtilmiştir. Temsil görevinin devri ile TMK 72/2'deki zorunlu organ yetkisinin devri birbirinden farklıdır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 72/1 · Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Zorunlu organların eksikliği tüzel kişiyi organsız bırakır; TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini çekişmesiz yargı işi ve geçici hukuki koruma olduğundan bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez
Olay: Bir limited şirketin tek ortağı ve müdürü beş yıllığına atanmış, müdürlük süresi dolduktan sonra genel kurul defterinin zayi olması nedeniyle yeni müdür atanamamış ve şirket gayrifaal kalmıştır. Ortak, TMK 427/4 uyarınca kendisinin kayyım olarak atanmasını hasımsız açtığı davayla istemiştir. İlk derece mahkemesi hukuki yarar yokluğundan, bölge adliye mahkemesi ise taraf ehliyeti bulunan bir davalı gösterilmediği gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 427/4'e dayanan kayyım tayini isteminin mahiyeti itibariyle geçici hukuki koruma önlemi niteliğinde olduğunu; HMK 382/2-b-19 uyarınca vesayet işlerinin çekişmesiz yargı işlerinden sayıldığını ve HMK 362/1-(ç) ile (f) bentleri uyarınca bu kararların temyiz edilemeyeceğini belirterek temyiz dilekçesinin reddine oy birliğiyle karar vermiştir. Kararda aktarılan bölge adliye mahkemesi gerekçesine göre, özel kanunda kayyım atanmasını düzenleyen hüküm bulunmadığından TMK 427 uygulanır ve TMK 427/4'teki "gerekli organlardan yoksun kalma" hâli zorunlu organların eksikliğini ifade eder; ayrıca husumetin tüzel kişiye yöneltilmesi gerekir.
“TMK'nın 427/4 hükmünde düzenlenen "gerekli organlardan yoksun kalma" hâlinin şirketin zorunlu organlarının eksikliğini ifade ettiği”
Ne anlama geliyor?
Zorunlu organ eksikliğinde çözüm yönetim kayyımıdır; bu davada istinaf son duraktır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Daire temyiz dilekçesini reddettiği için işin esasını incelememiştir: "gerekli organlardan yoksun kalma" yorumu ve husumete ilişkin tespitler BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ gerekçesine aittir. Uyuşmazlık bir limited şirkete ilişkin olmakla birlikte TMK 427/4 bütün tüzel kişiler için ortak hükümdür. Şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 72/2 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 72/2 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Tüzükle kurulan bir yürütme kuruluna zorunlu organ olan yönetim kurulunun görev, yetki ve sorumluluklarının devredilmesi TMK 72'ye aykırıdır ve giderilmeyen bu aykırılık derneğin feshini gerektirir
Olay: Yeni kurulan bir derneğin tüzüğünde, zorunlu organlar yanında "Yürütme Kurulu" adında bir organ daha oluşturulmuş; bu kurulun dernek çalışmalarının yürütülmesinden sorumlu icra organı olduğu, derneği yöneteceği ve çalışmaları yürüteceği düzenlenmiştir. Tüzükte ayrıca 5253 sayılı Kanunun 4. maddesinin (g) bendi gereği belirtilmesi zorunlu olan şubenin bulunup bulunmayacağı da gösterilmemiştir. Aykırılıkların giderilmesi için derneğe bildirim yapılmasına rağmen giderilmemiş; Cumhuriyet Başsavcılığı davaname ile TMK 60 uyarınca derneğin feshini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 58'de dernek tüzüğünün kanunun emredici hükümlerine aykırı olamayacağının, TMK 72'de derneğin zorunlu organlarının genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu olduğunun ve zorunlu organlar dışında başka organlar oluşturulabilse de zorunlu organların görev, yetki ve sorumluluklarının bu organlara devredilemeyeceğinin, TMK 85'te ise yönetim kurulunun derneğin yürütme ve temsil organı olduğunun hüküm altına alındığını aktarmıştır. Somut olayda yürütme kurulu düzenlemesiyle yönetim kurulunun görev, yetki ve sorumluluklarının devredildiğini ve bunun kanuna aykırı olduğunu, aykırılıkların bildirime rağmen giderilmediğini saptayarak bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle onamıştır.
“tüzüğün 6. maddesinde zorunlu organlar yanında "Yürütme Kurulu" adında bir organ daha oluşturulduğu, ... bu düzenleme ile TMK'nin 72. maddesindeki düzenlemeye aykırı olarak zorunlu organ olan yönetim kurulunun görev, yetki ve sorumluluklarının yürütme kuruluna devredildiği, bu hususların kanuna aykırı olduğu”
Ne anlama geliyor?
Tüzükle kurulan bir icra organı, yönetim kurulunun yerini alamaz; aksi düzenleme derneğin feshine kadar gidebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Dava TMK 60 uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığının davanamesiyle açılmıştır. Kararın konusu derneğin faaliyetleri değil, yalnızca tüzük metnindeki kanuna aykırılıktır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 72 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Tüzükte üç zorunlu organın da düzenlenip düzenlenmediğini kontrol edin.
- 2.Ek organ kurulmuşsa yetkilerinin zorunlu organların yetkilerini kapsayıp kapsamadığını inceleyin.
- 3.Ek organ yetkilerini "görüş bildirir, inceler, öneri sunar" gibi ifadelerle sınırlayın.
- 4."Yönetir, karar verir, temsil eder, icra eder" ifadelerinin yetki devri sayılabileceğini gözetin.
- 5.Yetki devri içeren tüzük hükmünün kuruluşta fesih sebebi olabileceğini hatırlatın.
- 6.Temsil görevinin devri ile organ yetkisinin devrini birbirinden ayırın.
- 7.Temsil yetkisinin kime verildiğini yönetim kurulu karar defterinden belgeleyin.
- 8.Genel kurulun üyeliğe kabul ve çıkarmada son karar mercii olduğunu gözetin.
- 9.Genel kurulun diğer organları haklı sebeplerle her zaman görevden alabileceğini hatırlatın.
- 10.Yönetim kurulunun en az beş asıl ve beş yedek üyeden oluşması gerektiğini kontrol edin.
- 11.Üye sayısı yarının altına düşerse bir ay içinde genel kurulun çağrılması gerektiğini bilin.
- 12.Çağrı yapılmazsa sulh hâkiminden üç üyenin görevlendirilmesini isteyin.
- 13.Organsız kalma hâlinde TMK 427/4 yönetim kayyımı yolunu değerlendirin.
- 14.Kayyım davasında bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilemeyeceğini bilerek delilleri erken sunun.
- 15.Yönetim kurulunun oluşturulmasının kalıcı olarak olanaksızlaşmasının sona erme sebebi olduğunu gözetin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.