Kısa cevap · TMK 11
TMK 11, fiil ehliyetinin ikinci şartını düzenler ve iki kısa cümleden oluşur: erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme kişiyi ergin kılar. Birinci cümle kesin ve otomatiktir: on sekizinci yaşın doldurulmasıyla erginlik kendiliğinden doğar, ayrı bir işlem veya karar gerekmez. İkinci cümle ise yaş küçüklüğüne rağmen erginlik kazanılmasını sağlar: usulüne uygun bir evlenme, kişiyi yaşı ne olursa olsun ergin kılar. Bu, TMK 124 ile birlikte okunmalıdır: kural olarak on yedi yaşını doldurmadıkça evlenilemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. Erginliğin üçüncü kazanılma yolu ise mahkeme kararıyla ergin kılınmadır (TMK 12).
Bu sayfada neler var? (8 bölüm)
Temel kavramlar
- Erginlik
- Kişinin yaş bakımından fiil ehliyeti şartını karşılaması. On sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar.
- Küçük
- Ergin olmayan kişi. Ayırt etme gücüne sahipse sınırlı ehliyetsiz sayılır.
- Evlenmeyle erginlik
- TMK 11/2: evlenmenin kişiyi kendiliğinden ergin kılması. Yaş küçüklüğüne rağmen erginlik doğurur.
- Ergin kılınma
- On beş yaşını dolduran küçüğün mahkeme kararıyla ergin kılınması. TMK 12'de düzenlenmiştir.
- Evlenme yaşı
- TMK 124: kural olarak on yedi yaşın doldurulması; olağanüstü durumlarda hâkim izniyle on altı yaş.
- Olağanüstü durum ve pek önemli sebep
- Hâkimin on altı yaşını doldurmuş olana evlenme izni verebilmesi için aranan iki ölçüt.
- Velayetin sona ermesi
- Erginliğin bir sonucu. Ergin olan kişi artık velayet altında bulunmaz.
- Yasal temsil ihtiyacının kalkması
- Ergin ve ayırt etme gücüne sahip, kısıtlı olmayan kişinin işlemlerini tek başına yapabilmesi.
- Kazanılmış erginlik
- Evlenme veya mahkeme kararıyla kazanılan ve sonradan geri alınmayan erginlik.
- Erginliğin ehliyete etkisi
- Erginlik tek başına fiil ehliyeti sağlamaz; ayırt etme gücü ve kısıtlı olmama şartları da gerekir.
Bir bakışta TMK 11
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. | TMK m. 11/1 |
| Kendiliğindenlik | Erginlik için ayrı bir işlem, başvuru veya mahkeme kararı gerekmez. | TMK m. 11/1 |
| İkinci yol | Evlenme kişiyi ergin kılar. | TMK m. 11/2 |
| Üçüncü yol | On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. | TMK m. 12 |
| Evlenme yaşı kuralı | Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. | TMK m. 124/1 |
| Evlenme yaşı istisnası | Hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. | TMK m. 124/2 |
| Dinlenme | Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir. | TMK m. 124/2 |
| Erginlik yeterli mi | Yeterli değildir; fiil ehliyeti için ayırt etme gücü ve kısıtlı olmama şartları da gerekir. | TMK m. 10 |
| Evliliğin sona ermesi | Boşanma veya ölüm, evlenmeyle kazanılmış erginliği ortadan kaldırmaz. | TMK m. 11/2 |
| Velayete etkisi | Ergin olan kişi velayet altında bulunmaz; yasal temsil ihtiyacı sona erer. | TMK m. 10; m. 11 |
| Değişiklik | Madde 2001'den bu yana değiştirilmemiştir. | 4721 s.K. (ilk metin) |
TMK 11 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › Birinci Kısım: Gerçek Kişiler · A. Kişilik — II. Fiil ehliyeti — 2. Şartları — b. Erginlik
Erginlik — Madde 11
- (1)Kendiliğinden doğar; mahkeme kararı veya başvuru gerekmez. "Doldurulması" ifadesi, on sekizinci yaşın tamamlanmasını ifade eder.Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar.
- (2)Erginlik, evlenmenin kendiliğinden sonucudur. Evliliğin sonradan sona ermesi kazanılmış erginliği ortadan kaldırmaz.Evlenme kişiyi ergin kılar.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, kanunun ilk metninde "A. Kişilik — II. Fiil ehliyeti — 2. Şartları — b. Erginlik" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Mülga 743 sayılı Kanun'da aynı konu "rüşt" kavramıyla düzenlenmişti; 4721 sayılı Kanun "erginlik" terimini benimsedi. Eski kararlarda "reşit" ve "kazai rüşt" ifadeleriyle karşılaşılır. |
On Sekiz Yaş: Kendiliğinden Doğan Erginlik
Birinci cümle kısa ve kesindir: "Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar." Bu hükmün üç özelliği vardır.
- Kendiliğinden doğar. Erginlik için başvuru, karar veya tescil gerekmez. On sekizinci yaşın tamamlandığı an hukuki durum değişir.
- Nüfus kaydına dayanır. Yaşın tespitinde nüfus kayıtları esas alınır. Kaydın gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülüyorsa bu, yaş düzeltimine ilişkin ayrı bir uyuşmazlık konusudur.
- Geri alınamaz. Erginlik, yaş ilerledikçe kaybedilmez. Kişinin ehliyetinin sonradan etkilenmesi ancak kısıtlama veya ayırt etme gücünün yitirilmesi yoluyla olur (TMK 13).
Erginlik tek başına yeterli değildir. Bu, sık yapılan bir karışıklıktır. TMK 10 üç şart arar: ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama. Dolayısıyla on sekiz yaşını doldurmuş bir kişi, ayırt etme gücünden yoksunsa veya kısıtlanmışsa tam ehliyetli olmaz (TMK 10).
Erginliğin pratik sonuçları.
- Velayet sona erer. Ergin olan kişi artık velayet altında bulunmaz; ana ve babanın temsil yetkisi kalkar.
- İşlemler tek başına yapılır. Yasal temsilcinin rızası aranmaz.
- Dava ehliyeti doğar. Kişi kendi adına dava açar ve usul işlemi yapar.
- Vekil tayin edebilir. Temsil yetkisi verme ehliyeti doğar.
"Evlenme Kişiyi Ergin Kılar" — Nasıl İşler?
İkinci cümle, yaş küçüklüğüne rağmen erginlik kazanılmasını sağlar: "Evlenme kişiyi ergin kılar."
Kendiliğinden sonuç doğurur. Erginlik için ayrı bir karar gerekmez; usulüne uygun evlenmenin doğal sonucudur. Evlenmeyle birlikte kişi velayetten çıkar ve işlemlerini tek başına yapabilir hâle gelir.
Ama hangi yaşta evlenilebilir? Bu soru TMK 124 ile cevaplanır ve iki kademelidir:
- Kural: "Erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez." Yani on yedi yaşını doldurmuş kişi evlenebilir.
- İstisna: "Ancak, hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir." Bu izin için iki ölçüt birlikte aranır: olağanüstü durum ve pek önemli bir sebep. Aynı fıkra usule ilişkin bir kural da ekler: "Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir."
Evlenme şartlarının tamamı için TMK 124 sayfasına bakabilirsiniz.
Evlilik sona erse erginlik kalkar mı? Kalkmaz. Madde erginliği evlenme olayına bağlamıştır, evliliğin sürmesine değil. Bu nedenle boşanma veya eşin ölümü, evlenmeyle kazanılmış erginliği ortadan kaldırmaz. Aksi çözüm, kişiyi yeniden velayet altına sokmak gibi kabul edilemez bir sonuç doğururdu.
Evlenmenin butlanı hâli. Evlenmenin iptaline karar verilmesi hâlinde erginliğin durumu, iptal kararının niteliğine ve etkisine göre değerlendirilir. Evliliğin iptali kural olarak karar tarihinden sonrası için hüküm doğurur; bu nedenle iptale kadar geçen dönemde yapılmış işlemlerin ehliyet bakımından sakatlandığını ileri sürmek, iptalin etkisinin ayrıca tartışılmasını gerektirir.
Boşanma dosyalarında dikkat. Evlenmeyle ergin olmuş bir kişi, boşanma davasını kendi adına açar ve takip eder; yasal temsilci aracılığıyla temsil edilmesi gerekmez. Bu, dava ehliyeti bakımından belirleyicidir.
Erginliğin Üç Yolu ve Karşılaştırması
Türk hukukunda erginlik üç yolla kazanılır. Bunların şartları ve usulleri farklıdır.
| Yol | Dayanak | Yaş | Gereken işlem |
|---|---|---|---|
| Yaşın doldurulması | TMK 11/1 | 18 | Yok; kendiliğinden |
| Evlenme | TMK 11/2 | Kural 17; hâkim izniyle 16 | Usulüne uygun evlenme; 16 yaşta ayrıca hâkim izni |
| Ergin kılınma | TMK 12 | 15 | Küçüğün isteği + velinin rızası + mahkeme kararı |
En erken erginlik hangi yaşta olur? Tabloya göre on beş: TMK 12 uyarınca on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. Bu yol, evlenmeden bağımsızdır ve ayrı bir mahkeme kararı gerektirir (TMK 12).
Farkları neden önemli?
- Usul: yaşın doldurulması hiçbir işlem gerektirmezken ergin kılınma dava yoluyla elde edilir.
- İrade: ergin kılınmada küçüğün kendi isteği ve velisinin rızası şarttır; evlenmede erginlik evlenmenin yan sonucudur.
- İspat: yaş nüfus kaydıyla, evlenme evlenme kaydıyla, ergin kılınma mahkeme kararıyla ispatlanır.
Erginlik ile ehliyet arasındaki son bir hatırlatma. Erginlik, fiil ehliyetinin şartlarından yalnız biridir. Ergin olan kişi, kısıtlanmışsa ya da ayırt etme gücünden yoksunsa tam ehliyetli sayılmaz. Ayrıca TMK 429 uyarınca, kısıtlanması için yeterli sebep bulunmasa bile korunması bakımından gerekli görülürse ergin bir kişiye yasal danışman atanabilir ve belirli işlemlerde danışmanın görüşü alınır (TMK 429).
TMK 11 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Erginliğin on sekiz yaşın doldurulmasıyla kendiliğinden doğduğunu; ayrı bir işlem veya karar gerekmediğini bilin.
- 2.Yaşın tespitinde nüfus kayıtlarının esas alındığını; kaydın gerçeğe aykırılığı iddiasının ayrı bir uyuşmazlık olduğunu gözetin.
- 3.Erginliğin tek başına fiil ehliyeti sağlamadığını; ayırt etme gücü ve kısıtlı olmama şartlarının da gerektiğini hatırlayın.
- 4.Evlenmenin kişiyi kendiliğinden ergin kıldığını; bunun için ayrı bir karar gerekmediğini belirtin.
- 5.Evlenme yaşı kuralını doğru kurun: kural olarak on yedi yaşın doldurulması gerekir.
- 6.On altı yaşta evlenme için hâkim izninin ve iki ölçütün birlikte aranmasını gözetin: olağanüstü durum ve pek önemli bir sebep.
- 7.Hâkimin karardan önce olanak bulundukça ana ve babayı veya vasiyi dinlemesi gerektiğini hatırlatın.
- 8.Boşanma veya eşin ölümünün, evlenmeyle kazanılmış erginliği ortadan kaldırmadığını ileri sürün.
- 9.Evlenmenin iptali hâlinde erginliğin durumunu, iptal kararının etkisini ayrıca tartışarak değerlendirin.
- 10.Evlenmeyle ergin olmuş kişinin boşanma davasını kendi adına açabileceğini; yasal temsilciyle temsil edilmesinin gerekmediğini gözetin.
- 11.Erginliğin üç yolunu ayırt edin: yaşın doldurulması, evlenme ve mahkeme kararıyla ergin kılınma.
- 12.En erken erginliğin on beş yaşta ve yalnız mahkeme kararıyla mümkün olduğunu bilin.
- 13.Ergin olan kişiye de korunması bakımından gerekli görülürse yasal danışman atanabileceğini; bunun kısıtlama olmadığını gözetin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.