Kısa cevap · TMK 426
Kayyım (halk arasında kayyum), vasiden farklı olarak kişinin fiil ehliyetini kaldırmaz; belirli bir işi görmek (temsil kayyımı) veya sahipsiz kalan bir malvarlığını yönetmek (yönetim kayyımı) için atanır (TMK 403/2, 458/1). Temsil kayyımı; ergin bir kişi hastalık veya başka bir yerde bulunma gibi sebeplerle ivedi bir işini göremiyorsa, veli veya vasi ile küçüğün ya da kısıtlının menfaati bir işte çatışıyorsa ve yasal temsilcinin görevine engel varsa atanır (TMK 426). Soybağının reddi, babalık ve velayet davalarında çocuğa atanan kayyım en sık karşılaşılan örnektir. Yönetim kayyımı; uzun süredir bulunamayan kişinin, mirasçıları belli olmayan terekenin, organsız kalan tüzel kişinin ve halktan toplanan yardımın malvarlığı için atanır (TMK 427). Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan ama korunması gereken ergine yasal danışman atanır; dava açma, taşınmaz alım satımı, ödünç, bağışlama ve kefalet gibi dokuz işlemde danışmanın görüşü alınır (TMK 429). Temsil kayyımını kişinin yerleşim yeri, yönetim kayyımını malvarlığının bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi atar (TMK 430) ve atamada vasi atanmasına ilişkin usul uygulanır (TMK 431).
Bu sayfada neler var? (14 bölüm)
- TMK 426 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Kayyım Nedir, Vasiden Farkı Ne? Temsil Kayyımı, Yönetim Kayyımı ve Yasal Danışman
- Temsil Kayyımı Ne Zaman Atanır? Menfaat Çatışması, İvedi İş ve Çocuğa Kayyım (TMK 426)
- Yönetim Kayyımı Nedir? Kayıp Kişi, Tereke, Organsız Şirket ve Dernek (TMK 427)
- Kendi İsteğiyle Kayyım Atanması (TMK 428)
- Yasal Danışman Nedir, Kime Atanır? Görüşü Alınması Gereken 9 İşlem (TMK 429)
- Kayyım ve Yasal Danışman Atanmasında Yetkili Mahkeme (TMK 430)
- Kayyım ve Yasal Danışman Atanması Usulü, İtiraz, İlan ve Kanun Yolu (TMK 431)
- TMK 426 Yargıtay kararları
- TMK 426 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Kayyım (kayyum)
- Belirli bir işi görmek veya bir malvarlığını yönetmek için vesayet makamınca atanan kişi; atandığı kişinin fiil ehliyetini etkilemez (TMK 403/2, 458/1).
- Temsil kayyımı
- Belli bir işte kişiyi temsil etmek üzere atanan kayyım; görevi o işin bitirilmesiyle sona erer (TMK 426, 477/1).
- Yönetim kayyımı
- Yönetimi kimseye ait olmayan bir malvarlığını yönetmek için atanan kayyım; atanma sebebi ortadan kalkınca veya görevden alınınca görevi sona erer (TMK 427, 477/2).
- Menfaat çatışması
- Bir işte veli veya vasi ile küçüğün ya da kısıtlının çıkarlarının karşı karşıya gelmesi; o işte yasal temsilci temsil edemez, kayyım atanır (TMK 426/2).
- Yasal danışman
- Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan ama korunması gereken ergin kişinin, kanunda sayılan dokuz işlemde görüşünü almak zorunda olduğu kişi (TMK 429).
- Yasal hasım
- Kanun gereği davada yer alan ve kaybettiğinde yargılama giderinden sorumlu tutulmayan taraf; soybağının reddi davasında çocuğa atanan kayyım bu niteliktedir.
- Mal memuru kayyımlığı
- Uzun süredir bulunamayan kişinin malları üzerinde Hazinenin hak ve menfaati varsa, mahallin en büyük mal memurunun yönetim kayyımı atanması (3561 s.K. m. 2).
Bir bakışta TMK 426
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kayyımın etkisi | Kişinin fiil ehliyetini etkilemez; kayyım yalnız atandığı iş veya malvarlığı için yetkilidir. | TMK m. 403/2, 458/1, 459, 460 |
| Temsil kayyımı | Ivedi işini göremeyen ergin, menfaat çatışması ve yasal temsilcinin engeli hâllerinde; istem üzerine veya re'sen. | TMK m. 426 |
| Velayet davası | Çocuk ile ana ve baba arasında menfaat çatışması vardır; çocuğa temsil kayyımı atanması için vesayet makamına ihbar edilir. | TMK m. 426/2; HGK 30.05.2018 |
| Babalık davası | Çocuğun kayyımı, nafaka miktarına karşı anneden bağımsız olarak kanun yoluna başvurabilir; annenin avukatı kayyımın da avukatı olamaz. | TMK m. 301/3, 426/2; 2. HD 19.01.2026; 2. HD 06.11.2024 |
| Soybağının reddi | Çocuğun kayyımı yasal hasımdır, aleyhine harç ve yargılama gideri hükmedilemez; biyolojik baba da çocuğa kayyım istenmesini isteyebilir. | TMK m. 291/2, 426/2; 2. HD 25.06.2025; 8. HD 15.01.2018 |
| Yönetim kayyımı | Kayıp kişi, kendi başına yönetemeyen ergin, mirasçıları belli olmayan tereke, organsız tüzel kişi, halktan toplanan yardım. | TMK m. 427 |
| Kayıp paydaş | Hazine menfaati varsa mal memuru kayyım atanır; kişinin sağ olup olmadığı, mirasçıları ve ilanen tebligat imkânı duruşmalı yargılamayla araştırılır. | 3561 s.K. m. 2; HGK 08.10.2019 |
| Temsil ve yönetim farkı | Davada temsil için atanan kayyım iş bitince görevden çıkar; on yıllık resmî yönetime dayanan gaiplik yönetim kayyımlığı gerektirir. | TMK m. 477/1, 588; 7. HD 04.10.2023 |
| Şirkete kayyım | Organsız kalan limited şirkete TMK 427/4 uyarınca kayyım istemi çekişmesiz yargıdır; bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez. | HMK m. 362/1-ç, f; 11. HD 02.06.2025 |
| Yasal danışman şartı | Kısıtlama için yeterli sebep yok ama korunma gerekli; önce kısıtlama sebepleri, sonra yasal danışmanlık incelenir. | TMK m. 429; 8. HD 26.03.2019 |
| Yasal danışman araştırması | Salt psikiyatri raporu yetmez; banka ve tapu hareketleri, harcamalar ve kalan malvarlığı bilirkişi kuruluyla incelenir. | 8. HD 15.11.2018 |
| Görüşü alınacak işler | Dava ve sulh, taşınmaz ve kıymetli evrak işlemleri, olağanüstü yapı işleri, ödünç, ana para, bağışlama, kambiyo taahhüdü, kefalet. | TMK m. 429/1 |
| Vasiyetname | Yasal danışman atanmış olması vasiyetname yapmaya engel değildir; ayırt etme gücü vasiyet tarihine göre incelenir. | 3. HD 28.01.2014 |
| Yetki | Temsil kayyımı: kişinin yerleşim yeri; yönetim kayyımı: malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya payına düşen malların bulunduğu yer. | TMK m. 430 |
| Kayyımı kim atar | Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi; davaya bakan mahkeme kayyımı kendisi atayamaz, bildirimde bulunup atamayı bekler. | TMK m. 397, 426; 8. HD 01.06.2017 |
| Derneğe kayyım | Kayyım istemi sulh hukukun görevindedir; genel kurulu çağırmayan yönetime karşı sulh hâkimi üç üyeyi görevlendirir. | TMK m. 75/2, 427/4; 18. HD 23.06.2015 |
| Usul ve itiraz | Vasi atanmasına ilişkin usul uygulanır; kayyım veya yasal danışmanın şahsına itiraz önce vesayet, sonra denetim makamında incelenir. | TMK m. 422, 431; 8. HD 11.11.2019 |
| İlan | Kayyım ve yasal danışman atanması ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan edilir. | TMK m. 431/2, 478 |
| Kanun yolu | Sulh hukuk kararına karşı istinaf; bölge adliye mahkemesinin çekişmesiz yargı kararı kesindir. Vesayet işleri adli tatilde de görülür. | HMK m. 103/1-b, 362/1-ç; 2. HD 11.01.2024 |
| Sona erme | Temsil kayyımlığı iş bitince, yönetim kayyımlığı sebep ortadan kalkınca; yasal danışmanlık vesayet makamı kararıyla sona erer. | TMK m. 477 |
TMK 426 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Üçüncü Kısım: Vesayet › Birinci Bölüm: Vesayet Düzeni · Beşinci Ayırım: Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık › A. Kayyımlığı gerektiren hâller (426-428) · B. Yasal danışmanlık (429) · C. Yetki (430) · D. Usul (431)
Kayyımlık ve yasal danışmanlık: temsil (426), yönetim (427-428), yasal danışman (429), yetki (430) ve usul (431) — Madde 426
- Vesayet makamı, aşağıda yazılı olan veya kanunda gösterilen diğer hâllerde ilgilisinin isteği üzerine veya re'sen temsil kayyımı atar: 1. Ergin bir kişi, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri bir sebeple ivedi bir işini kendisi görebilecek veya bir temsilci atayabilecek durumda değilse, 2. Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa, 3. Yasal temsilcinin görevini yerine getirmesine bir engel varsa.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 426-431 bu tarihte yürürlüğe girmiştir ve o tarihten bu yana değiştirilmemiştir. Kayyımın konumu, yetkileri ve kayyımlığın sona ermesi TMK 458-460 ile 477-478'de düzenlenmiştir. |
Kayyım Nedir, Vasiden Farkı Ne? Temsil Kayyımı, Yönetim Kayyımı ve Yasal Danışman
Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır.
Bu Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır.
Kayyımın görev süresi ve ücreti vesayet makamı tarafından belirlenir.
Üç koruma aracı, üç farklı sonuç. Vesayet hukuku korumaya muhtaç kişiler için üç araç tanır. Vasi, kısıtlanan kişinin bütün işlerinde yasal temsilcisidir ve kişinin fiil ehliyeti kısıtlama kararıyla sınırlanır (TMK 405, TMK 413). Kayyım ise yalnız belirli bir işi görmek veya belirli bir malvarlığını yönetmek için atanır; kişinin fiil ehliyeti olduğu gibi devam eder (TMK 458/1). Yasal danışman bu ikisinin arasındadır: kişi kısıtlanmaz, ama kanunun saydığı dokuz önemli işlemde danışmanın görüşü alınmadan işlem yapamaz (TMK 429).
Kayyımın yetkisi atandığı işle sınırlıdır. Belli bir iş için atanan kayyım vesayet makamının talimatına aynen uymak zorundadır (TMK 459). Bir malvarlığının yönetimiyle görevlendirilen kayyım yalnız o malvarlığının yönetim ve korunması için gerekli işleri yapabilir; bunun dışındaki işler için temsil olunanın özel yetkisi, o bu yetkiyi verecek durumda değilse vesayet makamının izni gerekir (TMK 460). Vasi hakkındaki hükümler, aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanır (TMK 403/3); görevini kusurlu yerine getiren kayyım da vasi gibi verdiği zarardan sorumludur (TMK 467/2).
Kayyımın ücreti. Kayyımın görev süresi ve ücreti vesayet makamı tarafından belirlenir (TMK 458/2). Vasi ücretine ilişkin kural, ücretin vesayet altındaki kişinin malvarlığından, bu mümkün değilse Hazineden karşılanmasını öngörür (TMK 457). Soybağının reddi gibi davalarda çocuğa atanan kayyım ise yasal hasım sayıldığından, dava çocuğun aleyhine sonuçlansa bile kendisine harç ve yargılama gideri yüklenemez (Yargıtay 2. HD, 25.06.2025, E. 2025/4468, K. 2025/6462).
Temsil Kayyımı Ne Zaman Atanır? Menfaat Çatışması, İvedi İş ve Çocuğa Kayyım (TMK 426)
1. Ergin bir kişi, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri bir sebeple ivedi bir işini kendisi görebilecek veya bir temsilci atayabilecek durumda değilse,
2. Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa,
3. Yasal temsilcinin görevini yerine getirmesine bir engel varsa.
1. İvedi işini göremeyen ergin. Fiil ehliyeti tam olan bir kişi hastalık, yurt dışında veya başka bir yerde bulunma gibi bir sebeple acil bir işini kendisi göremiyor ve bu iş için vekil de atayamıyorsa, o iş için temsil kayyımı atanabilir. Kayyım atanması kişiyi kısıtlamaz; kişi vekâletname verebilecek durumdaysa kayyıma gerek yoktur. Durum geçici değilse ve kişi işlerini sürekli olarak göremiyorsa, koşulları varsa kısıtlama ve vasi atanması gündeme gelir (TMK 405, TMK 408).
2. Menfaat çatışması. Veli veya vasi, küçüğün ya da kısıtlının karşısında yer aldığı ya da kendi çıkarının onunkiyle çatıştığı bir işte onu temsil edemez; o iş için kayyım atanır. Çocuk ile ana veya baba arasında yapılacak hukuki işlemlerde de kayyımın katılması ve hâkimin onayı gerekir (TMK 345). Menfaat çatışmasının amacı Yargıtay'ın ifadesiyle çocuğun annesi tarafından yeterince korunamaması tehlikesini ortadan kaldırmaktır; bu nedenle çocuğa atanan kayyım göstermelik değildir ve çocuk yararına hükmedilen nafakanın miktarına karşı anneden bağımsız olarak kanun yoluna başvurabilir (Yargıtay 2. HD, 19.01.2026, E. 2025/9608, K. 2026/535).
Soybağı ve babalık davaları. Kocanın açtığı soybağının reddi davasında ana ile çocuğun menfaati çatıştığından ana çocuğu temsil edemez; çocuğa TMK 426/2 uyarınca kayyım atanır ve kayyımın delilleri toplanır (Yargıtay 18. HD, 01.03.2016, E. 2015/7755, K. 2016/3532; ayrıntı için soybağının reddi şerhi). Bu kayyım yasal hasım olduğundan aleyhine yargılama gideri hükmedilemez (Yargıtay 2. HD, 25.06.2025, E. 2025/4468, K. 2025/6462; aynı yönde Yargıtay 2. HD, 13.05.2025, E. 2025/2560, K. 2025/5019 ve Yargıtay 2. HD, 15.06.2026, E. 2026/4666, K. 2026/6535). Kayıtlı baba soybağının reddi, anne de babalık davası açmıyorsa, biyolojik baba olduğunu ileri süren kişi çocuğa kayyım atanmasını isteyebilir; Yargıtay bu istemi reddeden kararı bozmuştur (Yargıtay 8. HD, 15.01.2018, E. 2017/7974, K. 2018/374). Ergin olmayan çocuğa atanan kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açar (TMK 291/2). Babalık davası ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir (TMK 301/3). Çocuğun kayyımı ile davacı annenin avukatı aynı kişi olamaz; Yargıtay bunu kayyım atanmasının amacına aykırı bularak kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 06.11.2024, E. 2024/3610, K. 2024/8359).
Velayet davalarında çocuğa kayyım. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, boşanmış ana ve baba arasındaki velayetin değiştirilmesi davasında çocuk ile ana ve baba arasında menfaat çatışması bulunduğunu, çocuğu davada temsil etmek üzere kayyım atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulması, kayyımın duruşmaya çağrılması ve delillerinin toplanması gerektiğini oy birliğiyle kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 30.05.2018, E. 2017/2486, K. 2018/1148). 2. Hukuk Dairesi aynı yaklaşımı büyükannenin açtığı velayetin kaldırılması davasında da uygulamış (Yargıtay 2. HD, 14.03.2019, E. 2019/452, K. 2019/2833); kayyım olarak atanan kişinin davalı babanın kendi velisi olduğu bir dosyada ise çatışma sürdüğünden yeni bir kayyım atanmasını istemiştir (Yargıtay 2. HD, 07.02.2019, E. 2018/8211, K. 2019/679). Çocuğun kayyımı, çocuğun görüşünün alınmasının ve uzman raporunun yerine geçmez; bunlara ek olarak çocuğun menfaatini ana ve babadan bağımsız olarak savunur.
Kayyımı dava mahkemesi değil sulh hukuk mahkemesi atar. Çocuğa kayyım atanması gerektiğinde davaya bakan aile veya asliye hukuk mahkemesi durumu vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine bildirir ve atamayı bekler. Soybağının reddi davasına bakan mahkemenin, sulh hukuk mahkemesinden cevap gelmeyince duruşmada hazır bulunan dedeyi ara kararla çocuklara kayyım ataması görev kuralına aykırı bulunmuştur (Yargıtay 8. HD, 01.06.2017, E. 2017/2227, K. 2017/8184).
3. Yasal temsilcinin engeli. Veli veya vasi hastalık, uzun süreli yokluk ya da hukuki bir engel nedeniyle görevini yerine getiremiyorsa, engel süresince temsil kayyımı atanır.
Kanunda gösterilen diğer hâller. TMK 426 kayyım atanmasını sınırlı saymaz. Başlıca örnekler: çocuğun mallarının tehlikeye düşmesi hâlinde yönetimin kayyıma devri (TMK 361), ayırt etme gücü olmayan küçük için nafaka davası (TMK 329/2), mirasçının payını devralan veya haczettiren alacaklının yerine paylaşmaya katılacak kayyım (TMK 648), dava sırasında ölen tarafın mirasçıları için davayı takip edecek kayyım (HMK 55) ve tedavi, gözlem veya koruma altına alınan taraf için davayı takip edecek kayyım (HMK 56/2).
Yönetim Kayyımı Nedir? Kayıp Kişi, Tereke, Organsız Şirket ve Dernek (TMK 427)
1. Bir kimse uzun süreden beri bulunamaz ve oturduğu yer de bilinemezse,
2. Vesayet altına alınması için yeterli bir sebep bulunmamakla beraber, bir kişi malvarlığını kendi başına yönetmek veya bunun için temsilci atamak gücünden yoksunsa,
3. Bir terekede mirasçılık hakları henüz belli değilse veya ceninin menfaatleri gerekli kılarsa,
4. Bir tüzel kişi gerekli organlardan yoksun kalmış ve yönetimi başka yoldan sağlanamamışsa,
5. Bir hayır işi veya genel yarar amacı güden başka bir iş için halktan toplanan para ve sair yardımı yönetme veya harcama yolu sağlanamamışsa.
Temsil kayyımından farkı. Temsil kayyımında kişinin belli bir işte temsili, yönetim kayyımında ise bir malvarlığının yönetimi esastır. Bu fark sonuçları da belirler: temsil kayyımlığı görevlendirilen işin bitmesiyle, yönetim kayyımlığı ise atanmayı gerektiren sebebin ortadan kalkması veya kayyımın görevden alınmasıyla sona erer (TMK 477). Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kişinin malvarlığı veya miras payı on yıl resmen yönetilirse Hazinenin istemi üzerine o kişinin gaipliğine karar verilir (TMK 588; gaiplik). Ortaklığın giderilmesi davasında kimliği belirlenemeyen paydaşları temsil için atanan kayyımın temsil kayyımı olduğu, bu nedenle on yıllık resmî yönetimden söz edilemeyeceği gerekçesiyle Hazinenin gaiplik istemi reddedilmiş ve karar Yargıtay'ca onanmıştır (Yargıtay 7. HD, 04.10.2023, E. 2022/3120, K. 2023/4450).
1. Kayıp kişi ve 3561 sayılı Kanun. Uzun süredir bulunamayan ve oturduğu yer bilinmeyen kişinin malları için yönetim kayyımı atanır. Bu kişilerin malları üzerinde Hazinenin hak ve menfaati varsa vesayet makamı, bunu mahallin en büyük mal memurluğundan araştırır ve menfaat varsa en büyük mal memurunu (il defterdarı veya mal müdürü) yönetim kayyımı atar (3561 s.K. m. 2). Uygulamada bu yola en çok ortaklığın giderilmesi davalarında, tapuda kimliği veya adresi belirlenemeyen paydaşlar için başvurulur (ortaklığın giderilmesi davası). Hukuk Genel Kurulu bu istemin dosya üzerinden karara bağlanamayacağını; kayıt maliklerinin tapu kaydıyla irtibatının, sağ olup olmadıklarının, mirasçılarının ve ilanen tebligat imkânının araştırılması, kayyımın delillerinin toplanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 08.10.2019, E. 2017/1921, K. 2019/1000). Bu kayyımın, yönetim yetkisi dışındaki işler için vesayet makamından izin alması gerekir; hangi mahkemenin izin vereceğine ilişkin yetki sorunu için TMK 411-412 şerhine bakabilirsiniz (Yargıtay HGK, 24.11.2020, E. 2017/2772, K. 2020/937).
2. Malvarlığını yönetemeyen ergin. Kısıtlama için yeterli sebep bulunmadığı hâlde kişi malvarlığını kendi başına yönetemiyor ve bunun için bir temsilci de atayamıyorsa, kısıtlamaya gidilmeden yönetim kayyımı atanabilir. Kişi bunu kendisi isterse ve isteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa TMK 428 uygulanır.
3. Tereke ve cenin. Terekede mirasçılık hakları henüz belli değilse veya ceninin menfaatleri gerektiriyorsa yönetim kayyımı atanır. Miras hukuku da mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyorsa, mirasçıların tamamı bilinmiyorsa veya mirasçılık sıfatı yeterince ispatlanamıyorsa sulh hâkiminin mirasın resmen yönetilmesine karar vermesini öngörür (TMK 592). Miras ortaklığına paylaşmaya kadar temsilci atanması ise ayrı bir kurumdur (TMK 640/3).
4. Organsız kalan tüzel kişi: şirket, dernek, vakıf. Bir tüzel kişi gerekli organlardan yoksun kalmış ve yönetimi başka yoldan sağlanamıyorsa yönetim kayyımı atanır. Yargıtay, organsız kalan limited şirkete TMK 427/4 uyarınca kayyım atanması isteminin mahiyeti itibarıyla geçici hukuki koruma niteliğinde olduğunu ve vesayet işi olarak çekişmesiz yargı kapsamında bulunduğunu, bu nedenle bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 02.06.2025, E. 2024/5668, K. 2025/3906; aynı yönde Yargıtay 11. HD, 07.10.2024, E. 2023/5968, K. 2024/7122). Anonim şirkette kanunen gerekli organlardan biri uzun süredir yoksa veya genel kurul toplanamıyorsa, pay sahipleri, alacaklılar veya Bakanlık şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir; mahkeme şirkete durumu düzeltmesi için süre verir, düzeltilmezse feshine karar verir ve dava sırasında gerekli önlemleri alabilir (TTK 530). Kanun organ yokluğunun yanında yönetimin başka yoldan sağlanamamasını da aradığından, genel kurulun toplanarak yeni organları seçebileceği durumlarda kayyım istemi başarılı olmayabilir. Dernekte yönetim kurulu genel kurulu toplantıya çağırmazsa, üyelerden birinin başvurusu üzerine sulh hâkimi üç üyeyi genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirir (TMK 75/2). Derneğin genel kurul kararlarının iptali davasına eklenen, derneği genel kurula götürmek üzere kayyım atanması istemi ise sulh hukuk mahkemesinin görevindedir; asliye hukuk mahkemesi bu istemi ayırıp görev yönünden reddetmelidir (Yargıtay 18. HD, 23.06.2015, E. 2015/6914, K. 2015/11015).
5. Halktan toplanan yardım. Bir hayır işi veya kamu yararı amacı için toplanan paranın yönetimi veya harcanması sağlanamıyorsa da yönetim kayyımı atanır.
Kendi İsteğiyle Kayyım Atanması (TMK 428)
Kısıtlanmadan yardım almak. Yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemeyen ergin, kısıtlanmayı değil yalnız belirli işler için kayyım atanmasını isteyebilir. Bu yolda kişinin fiil ehliyeti devam eder. İsteğe bağlı kısıtlama sebepleri, istemin ispatı, kişinin dinlenmesi ve istekten dönme gibi konular için TMK 408 şerhine bakabilirsiniz.
Yasal Danışman Nedir, Kime Atanır? Görüşü Alınması Gereken 9 İşlem (TMK 429)
1. Dava açma ve sulh olma,
2. Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir aynî hak kurulması,
3. Kıymetli evrakın alımı, satımı ve rehnedilmesi,
4. Olağan yönetim sınırları dışında kalan yapı işleri,
5. Ödünç verme ve alma,
6. Ana parayı alma,
7. Bağışlama,
8. Kambiyo taahhüdü altına girme,
9. Kefil olma.
Aynı koşullar altında bir kimsenin malvarlığını yönetme yetkisi, gelirlerinde dilediği gibi tasarruf hakkı saklı kalmak üzere kaldırılabilir.
Vasi ile kayyım arasında bir koruma. Yasal danışman, kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan ama korunması gereken ergine atanır. Kişi kısıtlanmaz; günlük işlerini ve maddede sayılmayan işlemleri kendisi yapar. Ancak dava açma ve sulh olma, taşınmaz alım satımı ve üzerinde ipotek gibi aynî hak kurulması, kıymetli evrak işlemleri, olağan yönetimi aşan yapı işleri, ödünç verme ve alma, ana parayı alma, bağışlama, kambiyo taahhüdü ve kefalet için danışmanın görüşü alınır. Kanun ayrıca aynı koşullarda kişinin malvarlığını yönetme yetkisinin kaldırılmasına izin verir; bu durumda kişi yalnız gelirlerinde dilediği gibi tasarruf edebilir (TMK 429/2). Yasal danışmanlık, vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümlere göre vesayet makamının kararıyla sona erer (TMK 477/3).
Önce kısıtlama, sonra yasal danışman. Vesayet hükümleri kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme istemle sınırlı kalmadan araştırma yapar. Yargıtay, dilekçede savurganlık ve malvarlığını kötü yönetme de ileri sürülmüşken yalnız sağlık raporuna dayanarak yasal danışman atanmasını bozmuş; mahkemenin önce kısıtlama, sonra yasal danışmanlık gerekip gerekmediğini araştırması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 26.03.2019, E. 2018/12126, K. 2019/3197). Tersine, kısıtlama istemi reddedilse bile terditli yasal danışman istemi ayrıca değerlendirilmelidir; yasal danışmanlık yalnız tıbbi bir teşhise bağlı değildir. Kişinin banka ve tapu hareketleri, harcamaları ve kalan malvarlığı incelenmeden, "aktif psikopatoloji saptanmadı" diyen raporla yetinilerek verilen ret kararı bozulmuştur (Yargıtay 8. HD, 15.11.2018, E. 2018/13391, K. 2018/18760). Uygulamada mahkemeler kısıtlama istemini reddederken kişiye re'sen yasal danışman da atayabilmektedir; böyle bir dosyada bölge adliye mahkemesinin kararı kesin bulunmuştur (Yargıtay 2. HD, 11.01.2024, E. 2023/9620, K. 2024/128).
Raporlar çelişirse. Kısıtlılığı kaldırıp yerine yasal danışman atayan bir kararda, kısıtlamaya dayanak rapor ile sonraki rapor arasındaki çelişki Adli Tıp Kurumunun ilgili üst kurulundan rapor alınarak giderilmeden karar verilemez (Yargıtay 2. HD, 07.11.2023, E. 2023/8098, K. 2023/5231).
Yasal danışmanı olan kişi vasiyetname yapabilir mi? Vasiyetname TMK 429'da sayılan işlemler arasında değildir. Yargıtay, yasal danışman atanmasının kişinin vasiyetname düzenlemesine engel olmadığını; vasiyetnamenin geçerliliği tartışılıyorsa vasiyet tarihindeki ayırt etme gücünün Adli Tıp Kurumu raporuyla belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 28.01.2014, E. 2013/16549, K. 2014/1032). Yasal danışman atanmasına dayanak sağlık kurulu raporu ile Adli Tıp raporu çelişirse çelişki Adli Tıp Kurumu Genel Kurulunca giderilir (Yargıtay 3. HD, 26.04.2016, E. 2015/14447, K. 2016/6556).
Dava sırasında yasal danışman istemi. Görülmekte olan bir davada taraflardan biri için vesayet veya yasal danışman atanması istemi mahkemece uygun bulunursa ya da mahkeme bunu gerekli görürse, bu konuda kesin karar verilinceye kadar yargılama ertelenebilir (HMK 56/1). Dava açma ve sulh olma da danışmanın görüşü alınması gereken işlemler arasındadır.
Kayyım ve Yasal Danışman Atanmasında Yetkili Mahkeme (TMK 430)
Yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı tarafından atanır.
İki ayrı yetki kuralı. Temsil kayyımı kişiye bağlı olduğundan kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi (vesayet makamı) tarafından atanır. Yönetim kayyımı ise malvarlığına bağlıdır; malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği yer veya temsil edilen kişinin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı yetkilidir. Çocuğa atanacak temsil kayyımında yetki çocuğun yerleşim yerine göre belirlenir. Vesayete ilişkin hükümler kamu düzenine ilişkin olduğundan bu yetki kuralları kesindir; Hukuk Genel Kurulu, mal memuru kayyımına yetki ve izin verilmesi isteminde de TMK 430'u uygulamıştır (Yargıtay HGK, 24.11.2020, E. 2017/2772, K. 2020/937). Yerleşim yeri, yerleşim yerinin değişmesi ve dava tarihinin önemi için TMK 411-412 şerhine bakabilirsiniz.
Kayyım ve Yasal Danışman Atanması Usulü, İtiraz, İlan ve Kanun Yolu (TMK 431)
Kayyım veya yasal danışman atanmasına ilişkin karar, ancak vesayet makamının gerekli görmesi hâlinde ilân olunur.
Vasi atanmasındaki kurallar uygulanır. Kayyım ve yasal danışman, vasilik görevini yapabilecek yetenekte bir ergin arasından atanır; menfaati temsil edilecek kişiyle çatışan kişi bu göreve atanamaz (TMK 403/3, TMK 413-418). Atanan kişi on gün içinde kaçınabilir, ilgililer de on gün içinde atamaya itiraz edebilir (TMK 422). Yargıtay, yasal danışmanın şahsına yapılan itirazın temyiz yoluyla değil, önce vesayet makamı, yerinde görülmezse denetim makamı tarafından kesin olarak incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 11.11.2019, E. 2019/5155, K. 2019/10119; aynı yönde Yargıtay 2. HD, 07.12.2021, E. 2021/6039, K. 2021/9216).
Duruşma ve hukuki dinlenilme. Kayyım atanması çekişmesiz yargı işidir ve basit yargılama usulü uygulanır; ancak bu, her istemin dosya üzerinden karara bağlanabileceği anlamına gelmez. Hukuk Genel Kurulu, dosyadaki delillerin karar vermeye yetmediği bir kayyım isteminde duruşma yapılmadan ve ilgililere hukuki dinlenilme hakkı tanınmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 08.10.2019, E. 2017/1921, K. 2019/1000).
İlan. Kısıtlama kararlarından farklı olarak kayyım ve yasal danışman atanması ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan edilir (TMK 431/2). Atama ilan edilmişse veya vesayet makamı gerekli görürse kayyımlığın sona erdiği de ilan olunur (TMK 478).
Kanun yolu ve adli tatil. Sulh hukuk mahkemesinin kayyım veya yasal danışman kararına karşı istinaf yoluna başvurulur; bölge adliye mahkemesinin çekişmesiz yargı işlerinde verdiği karar temyiz edilemez (HMK 362/1-ç; Yargıtay 2. HD, 11.01.2024, E. 2023/9620, K. 2024/128). Vesayetin kaldırılması istemi önceki vesayet kararından bağımsız yeni bir dava sayıldığından, bu istem üzerine kısıtlılığı kaldırıp yasal danışman atayan karar da istinafa tabidir (Yargıtay 2. HD, 04.07.2024, E. 2024/5130, K. 2024/5416). Vesayete ilişkin dava ve işler adli tatilde de görüldüğünden kanun yolu süreleri adli tatil nedeniyle uzamaz; kayyımlığın kaldırılmasına ilişkin bir dosyada süresinden sonra yapılan temyiz bu nedenle reddedilmiştir (HMK 103/1-b, 104; Yargıtay 8. HD, 15.01.2019, E. 2018/15777, K. 2019/371).
Yönetim kayyımlığı, kayyımın atanmasını gerektiren sebebin ortadan kalkması veya kayyımın görevden alınmasıyla sona erer.
Yasal danışmanlık, vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümler uyarınca vesayet makamının kararıyla sona erer.
TMK 426 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 14 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 14 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: temsil kayyımı ve menfaat çatışması (Hukuk Genel Kurulunun 2018 velayet kararı, 2. Hukuk Dairesinin 2024, 2025 ve 2026 babalık ve soybağı kararları, 8. Hukuk Dairesinin 2017 ve 2018 kararları), yönetim kayyımı (Hukuk Genel Kurulunun 2019 kararı, 7. Hukuk Dairesinin 2023 onama kararı, 11. Hukuk Dairesinin 2025 şirket ve 18. Hukuk Dairesinin 2015 dernek kararı), yasal danışman (8. Hukuk Dairesi 2018, 3. Hukuk Dairesi 2014, 2. Hukuk Dairesi 2024) ve itiraz usulü (8. Hukuk Dairesi 2019). Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; 7. Hukuk Dairesi kararı bir onama kararı olduğundan alıntı bölge adliye mahkemesinin gerekçesinden alınmıştır. ATIF NOTLARI: Velayet ve şirket kayyımına ilişkin oy çokluğuyla verilmiş Hukuk Genel Kurulu ve daire kararları kullanılmamıştır. Kişi, yer, kurum ve şirket bilgileri aktarılmamıştır.
Menfaat çatışması: velayet davası
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Boşanmış ana ve baba arasındaki velayetin değiştirilmesi davasında çocuk ile ana ve baba arasında menfaat çatışması vardır; çocuğu davada temsil etmek üzere kayyım atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulmalıdır
Olay: Boşanmada velayeti babaya verilen çocuk için anne velayetin değiştirilmesi davası açmıştır. Aile mahkemesi davayı kabul etmiş, Özel Dairenin tanıkların dinlenmemesi ve annenin yaşam alanının incelenmemesi nedeniyle verdiği bozma kararına direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, işin esasına geçmeden önce çocuğa temsil kayyımı atanması gerekip gerekmediğini ön sorun olarak incelemiştir. Velayetin değiştirilmesi davasında çocuk ile davacı anne ve davalı baba arasında menfaat çatışması bulunduğunun açık olduğunu belirterek, TMK 426/2 uyarınca kayyım atanması için yetkili vesayet makamına ihbarda bulunulmasını, atanacak kayyımın duruşmaya çağrılmasını ve göstereceği delillerin toplanmasını istemiş; direnme kararını bu değişik gerekçeyle oy birliğiyle bozmuştur.
“Bu durumda küçük ile davacı anne ve davalı baba arasında menfaat çatışmasının bulunduğu açıktır. Buna göre küçüğü davada temsil etmek üzere kayyım atanması için (TMK m. 426/2) yetkili vesayet makamına ihbarda bulunulması, atanacak kayyımın duruşmaya çağrılması ve göstermesi hâlinde delillerinin toplanması”
Ne anlama geliyor?
Velayet davasında çocuğun menfaati yalnız anne ve babanın iddialarına bırakılmaz; çocuğa ayrı bir temsilci atanması için vesayet makamına bildirim yapılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı gün verilen ve dedenin babaya karşı açtığı velayetin kaldırılması davasında da kayyım atanmasını gerekli gören Hukuk Genel Kurulu kararı (E. 2017/1587, K. 2018/1147) oy çokluğuyla verildiğinden kart olarak kullanılmamıştır. Aynı yönde, büyükannenin açtığı velayetin kaldırılması davası: 2. HD 14.03.2019, E. 2019/452, K. 2019/2833. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Menfaat çatışması: babalık davası
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Babalık davasında çocuğa atanan temsil kayyımı, nafakayı anne istemiş olsa bile çocuk yararına hükmedilen nafakanın miktarına karşı bağımsız olarak kanun yoluna başvurabilir
Olay: Anne tarafından açılan babalık davasında ilk derece mahkemesi babalığın tespitine ve çocuk yararına nafakaya karar vermiştir. Çocuğa atanan kayyım nafaka miktarını istinaf etmiş; bölge adliye mahkemesi, nafakanın anne tarafından istendiğini ve kayyımın bu konuda istinaf hakkı bulunmadığını belirterek başvuruyu usulden reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, babalık davasıyla birlikte istenen nafakanın çocuk yararına bir nafaka olduğunu ve menfaat çatışmasına ilişkin hükmün amacının çocuğun annesi tarafından yeterince korunamaması tehlikesini ortadan kaldırmak olduğunu belirtmiştir. Nafakanın çocuğun hakkı olduğunu, veli ile kayyımın bu hakkı talep etme ve karara karşı kanun yoluna başvurma yetkisine birbirinden bağımsız olarak sahip olduğunu belirterek, istinaf başvurusunun incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Menfaat çatışmasına ilişkin hükmün amacı, çocuğun annesi tarafından yeterince korunamaması tehlikesini ortadan kaldırmaktır. Çocuğun üstün yararına ilişkin işlerde usul kuralları çocuğun aleyhine olacak şekilde yorumlanamaz.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğa atanan kayyım göstermelik bir temsilci değildir; çocuğun nafaka gibi haklarını anneden bağımsız olarak savunabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Babalık davasında davacı annenin vekili ile çocuğa atanan kayyımın vekilinin aynı kişi olması kayyım atanmasının amacına aykırıdır; taraf teşkili yeniden sağlanmalıdır
Olay: Anne tarafından açılan babalık davası ilk derece mahkemesince reddedilmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Dosyada çocuğa kayyım atanmış, ancak davacı anneyi ve çocuğun kayyımını aynı avukat temsil etmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ana ve baba arasında evlilik birliği yoksa velayetin anaya ait olduğunu (TMK 337), yasal temsilci ile küçüğün menfaati çatıştığında küçüğe kayyım atanacağını (TMK 426/2) hatırlatmıştır. Anne ile kayyımın vekilinin aynı kişi olmasının kayyım atanmasının amacına ters düştüğünü ve taraf teşkilinin tam olarak sağlanması gerektiğini belirtmiş; ayrıca anne, çocuk ve davalının birlikte DNA örneği vermek üzere yeniden Adli Tıp Kurumuna sevk edilmesi gerektiğine işaret ederek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Somut uyuşmazlıkta çocuğa kayyım atanmış olmakla birlikte hem davacı annenin hem de çocuk kayyımının vekilinin aynı kişi olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum çocuğa kayyım atanmasının amacına ters düştüğünden doğru görülmemiş”
Ne anlama geliyor?
Çocuğun kayyımı, menfaati çatışan anneden bağımsız olmalıdır; aynı avukatın ikisini birden temsil etmesi hükmün bozulmasına yol açar.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Menfaat çatışması: soybağının reddi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Soybağının reddi davasında çocuğa atanan kayyım yasal hasımdır; aleyhine harç ve yargılama gideri hükmedilemez
Olay: Kocanın açtığı soybağının reddi davası kabul edilmiş, çocuğa atanan kayyımın istinaf başvurusu bölge adliye mahkemesince esastan reddedilmiş ve istinaf harçları kayyıma yükletilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soybağına ilişkin davaların tespit davası niteliğinde olduğunu ve ilk derece mahkemesinin tespit kararıyla yetinmeyip ayrıca nüfusa tescile karar vermesinin doğru olmadığını belirtmiştir. TMK 426/2 uyarınca menfaat çatışması nedeniyle çocuğa atanan kayyımın yasal hasım olduğunu, bu nedenle aleyhine yargılama giderine hükmedilmesinin bozmayı gerektirdiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 426/2. maddesi ile yasal temsilci ile küçüğün menfaati çatıştığında küçüğe kayyım atanacağı düzenlenmiş olup yasal hasım olan kayyım aleyhine Bölge Adliye Mahkemesince yargılama giderine hükmedilmiş olması bozmayı gerektirir.”
Ne anlama geliyor?
Çocuk adına davayı takip eden kayyım, dava çocuğun aleyhine sonuçlansa bile harç ve masraf ödemekle yükümlü tutulmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde, istinaf harç ve giderlerini kayyımdan alan kararları düzelterek onayan: 2. HD 13.05.2025, E. 2025/2560, K. 2025/5019; 2. HD 15.06.2026, E. 2026/4666, K. 2026/6535. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Kayıtlı baba soybağının reddi, anne de babalık davası açmıyorsa, biyolojik baba olduğunu ileri süren kişi bu davaların açılabilmesi için çocuğa kayyım atanmasını isteyebilir
Olay: Çocuğun biyolojik babası olduğunu ileri süren kişi, kayıtlı babanın soybağının reddi, annenin de babalık davası açmadığını belirterek çocuğa kayyım atanmasını istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi, açılmış bir dava bulunmadığından anne ile çocuk arasında menfaat çatışması olmadığı ve çocuğun ergin olunca kendisinin dava açabileceği gerekçesiyle istemi reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, ergin olmayan çocuğa atanacak kayyımın atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açacağını düzenleyen TMK 291/2'yi hatırlatmıştır. İstemin, yasal temsilcilerle çocuğun menfaati çatıştığı için bu davaların açılabilmesi amacıyla kayyım atanmasına yönelik olduğunu belirterek, TMK 426/2 uyarınca kayyım atanması gerekirken istemin reddedilmesini doğru bulmamış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“davacının talebi kayıt babası tarafından soybağının reddi, anne tarafından ise babalık davası açılmaması yasal temsilcileri ile çocuğun menfaati çatıştığı gerekçesiyle bu davaların açılabilmesi için çocuğa kayyım atanması istenildiğine göre”
Ne anlama geliyor?
Çocuğun gerçek soybağının kurulmasını isteyen kişi, dava açılabilmesi için sulh hukuk mahkemesinden çocuğa kayyım atanmasını isteyebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir ve 7531 sayılı Kanundan önceki döneme aittir. 2024 değişikliğiyle koca yanında ana ve çocuk da soybağının reddi davası açabilir hâle gelmiştir (TMK 286); ergin olmayan çocuğa atanan kayyımın bir yıllık dava süresi TMK 291/2'de korunmuştur. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Usul: kayyımı kim atar
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Çocuğa kayyımı davaya bakan mahkeme değil, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi atar; soybağının reddi davasına bakan mahkeme duruşmada hazır bulunan bir yakını ara kararla kayyım atayamaz
Olay: Kocanın açtığı soybağının reddi davasına bakan mahkeme, çocuklara kayyım atanması için sulh hukuk mahkemesine yazı yazmış; cevap gelmeyince ön sorun olarak duruşma salonunda hazır bulunan çocukların dedesini ara kararla kayyım atamış ve davayı kabul etmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vesayet makamının sulh hukuk mahkemesi olduğunu (TMK 397), kayyım atanmasında vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların uygulandığını (TMK 431), görev kurallarının kamu düzeninden olduğunu ve mahkemenin görevli olmasının dava şartı sayıldığını (HMK 1, 114/1-c) belirtmiştir. Sulh hukuk mahkemesine yapılan ihbarın sonucu beklenerek karar verilmesi gerekirken görevli olmadığı hâlde ara kararla re'sen kayyım atanmasını doğru bulmayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“mahkemece kayyımlık kararı verilmesi için Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yapılan ihbarın sonucu beklenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken görevli olmadığı halde ara karar ile resen kayyım tayinine karar verilmesi, doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğa kayyım gerektiğinde dava mahkemesi sulh hukuk mahkemesine bildirimde bulunur ve atamayı bekler; kayyımı kendisi seçemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Kayıp paydaş ve 3561 sayılı Kanun
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Ortaklığın giderilmesi davasında kimliği ve adresi belirlenemeyen paydaşlara 3561 sayılı Kanun uyarınca kayyım atanması istemi dosya üzerinden karara bağlanamaz; kişilerin sağ olup olmadığı, mirasçıları ve ilanen tebligat imkânı araştırılmalıdır
Olay: Bir taşınmazın ortaklığının giderilmesi davasında, tapu maliklerinden bazılarının açık kimlik ve adresleri belirlenemeyince davacılar, bu paydaşları temsil etmek üzere 3561 sayılı Kanun uyarınca il defterdarının kayyım atanmasını istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi duruşma yapmadan dosya üzerinden istemi kabul etmiş ve Özel Dairenin bozma kararına direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, 3561 sayılı Kanunun 2. maddesine göre vesayet makamının bu kişilerin malları üzerinde Hazinenin hak ve menfaati bulunup bulunmadığını araştırması, kayyımdan delillerin sorulup toplanması ve tüm deliller değerlendirilerek karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kayıt maliklerinin tapu kaydıyla irtibatı, sağ olup olmadıkları, mirasçıları ve ilanen tebligat imkânı araştırılmadığından HMK 320/1'deki mümkün olan hâllerin bulunmadığını, hukuki dinlenilme hakkı tanınmadan dosya üzerinden karar verilemeyeceğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“anılan dosyada kayyım tayini istenilen kayıt malikleriyle satışa konu taşınmazın tapu kaydı ve tedavül belgelerinin irtibatının araştırılmadığı, bu kişilerin sağ olup olmadıkları, mirasçılarının bulunup bulunmadığı ve bu kişiler yönünden ilanen tebligat yapma olanağının mevcut olup olmadığı hususlarının belirlenmediği”
Ne anlama geliyor?
Adresi bulunamayan paydaş için kayyım istenirken, paydaşın sağ olup olmadığı, mirasçıları ve ilanen tebligat imkânı araştırılmadan karar verilmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kararda, kişi için yeni bir hukuki statü doğuran işlemlerde duruşmasız karar verilemeyeceğine ilişkin önceki bir Hukuk Genel Kurulu kararına da atıf yapılmıştır. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Temsil ve yönetim kayyımı farkı
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Ortaklığın giderilmesi davasında kimliği belirlenemeyen paydaşları temsil için atanan kayyım temsil kayyımıdır; bu kayyımlık on yıllık resmî yönetim sayılmadığından Hazine TMK 588'e dayanarak gaiplik ve paranın Hazineye geçmesini isteyemez
Olay: Ortaklığın giderilmesi davasında kimliği tapu kaydından belirlenemeyen paydaşları temsil etmek üzere il defterdarı kayyım atanmış, satış bedelinden bu paydaşlara düşen pay bankada vadeli hesapta tutulmuştur. On yıl geçtikten sonra Hazine, TMK 588 uyarınca bu paydaşların gaipliğine ve paranın Hazineye aktarılmasına karar verilmesini istemiştir.
Karar: İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, temsil kayyımının belirli ve ivedi işlerde kişinin temsili için, yönetim kayyımının ise uzun süredir haber alınamayan kişilerin malvarlığının yönetimi için atandığını; TMK 588'deki on yıllık resmî yönetimin yönetim kayyımlığını ifade ettiğini belirtmiştir. Defterdarın ortaklığın giderilmesi davasında paydaşları temsil için atandığını ve temsil kayyımlığının iş bitince sona erdiğini (TMK 477/1) belirterek davayı reddetmiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle onamıştır.
“Öte yandan temsil kayyımı belirli ve ivedi işlerde bir kimsenin kişisel ve mal varlığı ile ilgili hususlarda temsili için atanırken; yönetim kayyımı uzun süreden beri haber alınamayan, sağ olup olmadığı veya nerede olduğu bilinemeyen kimselerin mal varlıklarının yönetimi için atanır.”
Ne anlama geliyor?
Davada paydaşı temsil için atanan kayyım ile malları yıllarca yöneten yönetim kayyımı farklıdır; gaiplik yoluyla mirasın Devlete geçmesi yönetim kayyımlığına bağlıdır.
Not: Yargıtay kararı OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntı ve gerekçe bölge adliye mahkemesine aittir. Bölge adliye mahkemesi aynı yönde 1. Hukuk Dairesinin 2014 tarihli bir kararına atıf yapmıştır. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Organsız tüzel kişi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Organsız kalan limited şirkete TMK 427/4 uyarınca kayyım atanması istemi çekişmesiz yargı işi ve geçici hukuki koruma niteliğindedir; bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı temyiz edilemez
Olay: Tek ortaklı limited şirketin müdürlük süresi dolan ortağı, genel kurul defterinin kaybolması nedeniyle yeni müdür atanamadığını ve şirketin yönetilemediğini ileri sürerek TMK 427/4 uyarınca kendisinin kayyım atanmasını istemiştir. İlk derece mahkemesi hukuki yarar yokluğundan, bölge adliye mahkemesi ise davanın şirkete yöneltilmemesi nedeniyle istemi usulden reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, istemin dayanağının bir tüzel kişinin gerekli organlarından yoksun kalması ve yönetiminin başka yoldan sağlanamaması hâlinde yönetim kayyımı atanmasını öngören TMK 427/4 olduğunu, bu istemin mahiyeti itibarıyla geçici hukuki koruma niteliğinde bulunduğunu belirtmiştir. Kayyım tayininin HMK 382 uyarınca vesayet işleri kapsamında çekişmesiz yargı işi olduğunu, HMK 362/1-ç ve f uyarınca bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilemeyeceğini belirterek temyiz dilekçesini oy birliğiyle reddetmiştir.
“Bu yöndeki istemin, mahiyeti itibariyle mahkemeden geçici hukuki koruma önlemine dair karar verilmesi niteliğinde olduğunda kuşku yoktur.”
Ne anlama geliyor?
Şirkete kayyım istemlerinde son söz bölge adliye mahkemesindedir; bu nedenle dava dilekçesinin ve karşı tarafın baştan doğru kurulması önemlidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; Yargıtay ilk derece ve bölge adliye mahkemelerinin hukuki yarar ve husumet gerekçelerini incelememiştir. Aynı yönde: 11. HD 07.10.2024, E. 2023/5968, K. 2024/7122. Anonim şirkette organ eksikliği için TTK 530'daki özel usul ayrıca bulunmaktadır. Kişi, şirket ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Derneği genel kurula götürmek üzere kayyım atanması istemi sulh hukuk mahkemesinin görevindedir; genel kurul iptali davasına bakan asliye hukuk mahkemesi bu istemi ayırıp görev yönünden reddetmelidir
Olay: Davacı, derneğin genel kurul toplantısının ve bu toplantıda alınan kararların iptali ile derneği genel kurula götürmek üzere kayyım atanmasını istemiştir. Asliye hukuk mahkemesi kayyım istemini, kayyım atanması koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle esastan reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, kayyım istemi dışındaki talepler yönünden hükmü onamıştır. Kayyım istemi yönünden ise vesayet makamının sulh hukuk mahkemesi olduğunu, tüzel kişinin gerekli organlardan yoksun kalması hâlinde yönetim kayyımını vesayet makamının atayacağını (TMK 397, 427) ve mahkemenin görevli olmasının dava şartı olduğunu belirtmiştir. Yönetim kurulu genel kurulu toplantıya çağırmazsa sulh hâkiminin üç üyeyi bu işle görevlendireceğini düzenleyen TMK 75/2'yi de aktararak, kayyım isteminin ayrılıp görev yönünden reddedilmesi gerekirken esastan incelenmesini doğru bulmamış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“kayyım atama talebi yönünden sulh hukuk mahkemesi görevli olduğundan asliye hukuk mahkemesince kayyım atama davasına bakma görevinin kendisine ait olmadığı kabul edilerek dava dosyasının tefrik edilip ayrı bir esas numarası üzerinden dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken”
Ne anlama geliyor?
Derneğin yönetimsiz kalması veya genel kurulun toplanamaması hâlinde başvurulacak yer sulh hukuk mahkemesidir; üyeler TMK 75/2 uyarınca çağrı heyeti de isteyebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı gün aynı yönde, bir federasyona kayyım istemine ilişkin: 18. HD 23.06.2015, E. 2015/1013, K. 2015/11013. Kişi ve dernek bilgileri aktarılmamıştır.
Yasal danışman
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Yasal danışman atanması istemi yalnız psikiyatri raporuyla reddedilemez; kişinin banka ve tapu kayıtları, harcamaları ve kalan malvarlığı araştırılıp bilirkişi kurulundan ayrıntılı rapor alınmalıdır
Olay: Annesinin yaşı ve çevresinin telkinleriyle savurgan bir hâle geldiğini, ihtiyacı olmadan mallarını elden çıkardığını ileri süren çocuğu, annesinin kısıtlanmasını, bu kabul edilmezse kendisinin yasal danışman atanmasını istemiştir. Mahkemenin kısıtlama koşulları oluşmadığı gerekçesiyle verdiği ret kararı, yasal danışman istemi değerlendirilmediği için bozulmuştur. Bozmadan sonra mahkeme, alınan raporda yasal danışman atanmasını gerektiren aktif psikopatoloji saptanmadığının belirtilmesiyle yetinerek istemi yeniden reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, mahkemenin bozmaya uyduğu hâlde bozmanın gereklerini yerine getirmediğini belirtmiştir. Kişinin malvarlığına ilişkin banka ve tapu kayıtları ile bu kayıtlara ilişkin hareketlerin eksiksiz getirilmesi, yapılan harcamaların ve harcamalardan sonra kalan malvarlığının üzerinde durulması, varsa eksik delillerin toplanması ve bilirkişi kurulundan denetime elverişli ayrıntılı rapor alınarak tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“kısıtlı adayının mal varlığına ilişkin banka ve tapu kayıtları ile bu kayıtlara ilişkin hareketler eksiksiz olarak dosyaya getirtildikten sonra, yapılan harcamaların ve harcamalardan sonra kalan mal varlığının üzerinde durularak”
Ne anlama geliyor?
Yasal danışman için tıbbi bir hastalık şart değildir; kişinin malvarlığını nasıl yönettiği somut belgelerle incelenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Dairenin aynı dosyadaki ilk bozma kararında, kısıtlama istemi reddedilse bile terditli yasal danışman isteminin değerlendirilmesi gerektiği ve vesayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olduğu belirtilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Yasal danışman atanmış olması kişinin vasiyetname yapmasına engel değildir; vasiyetnamenin geçerliliği için vasiyet tarihindeki ayırt etme gücü Adli Tıp Kurumu raporuyla ayrıca belirlenmelidir
Olay: Mirasçılar, yasal danışman atanmış olan mirasbırakanın düzenlediği resmî vasiyetnamenin ehliyetsizlik nedeniyle iptalini istemiştir. Yasal danışman atanmasına dayanak olan raporda mirasbırakanın ileri yaşı, görme ve işitme kaybı ve bilişsel yetersizlik nedeniyle ayırt etme gücünden kısmen yoksun olduğu belirtilmiş; mahkeme vasiyetnamenin iptaline karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak gerektiğini, ayırt etme gücünün kişiye ve işleme göre değişen nispi bir kavram olduğunu ve bu konuda özellikle Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiğini belirtmiştir. Yasal danışman atanmasının vasiyetname düzenlemeye engel olmadığını; ancak danışman atanmasına dayanak rapordan sonra düzenlenen vasiyetname bakımından, vasiyet tarihinde tasarruf ehliyetinin bulunup bulunmadığı Adli Tıp Kurumundan rapor alınmadan belirlenemeyeceğinden kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Her ne kadar, yasal danışman atanması, atanan kişinin vasiyetname düzenlemesine engel değil ise de”
Ne anlama geliyor?
Yasal danışmanı olan bir yakınınızın vasiyetnamesi kendiliğinden geçersiz değildir; geçersizlik iddiası vasiyet tarihindeki ayırt etme gücüne göre incelenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde, yasal danışman atanmasına dayanak sağlık kurulu raporu ile Adli Tıp raporu çeliştiğinde çelişkinin Adli Tıp Kurumu Genel Kurulunca giderilmesi gerektiğine: 3. HD 26.04.2016, E. 2015/14447, K. 2016/6556. Kişi ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Yasal danışman ve kanun yolu
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kısıtlama istemini reddedip kişiye re'sen yasal danışman atayan karara karşı yol istinaftır; bölge adliye mahkemesinin çekişmesiz yargı işindeki kararı temyiz edilemez
Olay: Vasi adayının kısıtlama istemi ilk derece mahkemesince reddedilmiş, kişiye re'sen yasal danışman atanmıştır. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, vasi adayının temyiz dilekçesini de kararın kesin olduğu gerekçesiyle ek kararla reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemelerinin özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalara ilişkin kararları ile çekişmesiz yargı işlerinde verdiği kararların HMK 362/1-b ve ç uyarınca temyiz edilemeyeceğini belirterek, temyiz dilekçesinin reddine ilişkin ek kararı oy birliğiyle onamıştır.
“Bölge adliye mahkemelerinin, özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalarla ilgili kararlar ile çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararları, 6100 sayılı Kanun’un 362 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (ç) bentleri uyarınca temyiz edilemez.”
Ne anlama geliyor?
Yasal danışman kararına karşı asıl başvuru yolu istinaftır; bölge adliye mahkemesinin kararıyla dosya kesinleşir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda ilk derece mahkemesinin kısıtlama yerine re'sen yasal danışman atadığı aktarılmakta, bu tercihin isabeti Yargıtayca incelenmemektedir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Usul: kayyım ve yasal danışmana itiraz
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Yasal danışmanın şahsına yapılan itiraz temyiz yoluyla değil, vasiye itiraz usulüyle önce vesayet makamında, yerinde görülmezse denetim makamında kesin olarak incelenir
Olay: Annesinin TMK 405 ve 406 uyarınca kısıtlanarak kendisinin vasi atanmasını isteyen davacının davası reddedilmiş, Dairenin TMK 406 yönünden araştırma yapılması gerektiğine ilişkin bozmasından sonra mahkeme davayı kısmen kabul ederek kişiye TMK 429 uyarınca yasal danışman atamıştır. Davacı hem kararın esasını hem de atanan yasal danışmanın şahsını temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, yasal danışman atanmasına ilişkin kararın esasına yönelik temyiz itirazlarını reddederek hükmü onamıştır. Yasal danışmanın şahsına yönelik itiraz bakımından ise TMK 431 uyarınca vasinin atanması usulüne ilişkin kuralların yasal danışman atanmasında da uygulandığını, TMK 422'ye göre bu itirazları öncelikle vesayet makamının, kabul etmezse denetim makamının incelemesi gerektiğini belirterek bu kısım yönünden dilekçeyi görev yönünden reddetmiş ve dosyayı mahkemesine oy birliğiyle iade etmiştir.
“yasal danışmanın şahsına yönelik itirazları içerir dilekçenin öncelikle vesayet makamınca incelenip itiraz nedenleri yerinde görülmediği takdirde buna ilişkin kararla birlikte evrakın denetim makamına gönderilerek denetim makamınca bu konuda kesin bir karar verilmesi için dosyanın mahkemesine iadesi gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Yasal danışmanın kim olacağına karşı çıkan yakın, sulh hukuk mahkemesine itiraz dilekçesi verir; son kararı asliye hukuk mahkemesi verir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde: 2. HD 07.12.2021, E. 2021/6039, K. 2021/9216; 8. HD 20.01.2020, E. 2019/6329, K. 2020/374. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 426 ile ilgili maddeler
- TMK m. 438 — Vasinin görevleri: malvarlığı defteri, paranın yatırılması, kısıtlının taşınmazının satışı ve pazarlık (TMK 438-444)
- TMK m. 432 — Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması: zorla hastaneye yatırma, hekim ön raporu, itiraz (TMK 432-437)
- TMK m. 396 — Vesayet organları: vesayet makamı, denetim makamı, vasi ve kayyım (TMK 396-403)
- TMK m. 405 — Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlama, sağlık kurulu raporu ve ilan (TMK 405, 409-410)
- TMK m. 408 — Kendi isteğiyle kısıtlanma ve vasi atanması: yaşlılık, engellilik, ağır hastalık (TMK 408, 428, 476)
- TMK m. 411 — Vesayet işlerinde yetkili mahkeme ve yerleşim yerinin değişmesi (TMK 411-412)
- TMK m. 413 — Vasinin atanması: kim vasi olur, öncelik, kaçınma, itiraz ve kesinleşme (TMK 413-425)
- TMK m. 285 — Soybağının reddi davası: babalık karinesi, dava hakkı ve süreler (TMK 285-291)
- TMK m. 301 — Babalık davası: dava hakkı, süre ve mali haklar (TMK 301-304)
- TMK m. 339 — Velayetin kapsamı ve çocukla işlemlerde kayyım (TMK 339-345)
- TMK m. 352 — Çocuk mallarının yönetimi ve kayyıma devri (TMK 352-363)
- TMK m. 32 — Gaiplik kararı: şartlar ve yetkili mahkeme (TMK 32)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Kayyım istemini kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapın; yönetim kayyımında malvarlığının büyük bölümünün bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (TMK 430).
- 2.Menfaat çatışması nedeniyle çocuğa kayyım istenirken, kayyım olarak çatışmanın tarafı olmayan bağımsız bir kişi gösterin; annenin avukatı çocuğun kayyımını temsil etmemelidir.
- 3.Soybağının reddi veya babalık davası açılmıyorsa ve çocuğun gerçek soybağının kurulması gerekiyorsa, sulh hukuk mahkemesinden çocuğa kayyım atanmasını isteyebilirsiniz (TMK 291/2, 426/2).
- 4.Ortaklığın giderilmesi davasında adresi bulunamayan paydaş için kayyım istemeden önce nüfus ve tapu kayıtlarından paydaşın sağ olup olmadığını, mirasçılarını ve ilanen tebligat imkânını araştırın.
- 5.Yaşlı bir yakınınız için yasal danışman isterken sağlık raporuyla yetinmeyin; banka ve tapu hareketlerini, satılan malları ve harcamaları gösteren belgeleri dosyaya sunun.
- 6.Yasal danışmanın kişiliğine itirazınız varsa temyize değil, atamayı öğrendiğiniz günden itibaren on gün içinde sulh hukuk mahkemesine itiraz edin (TMK 422, 431).
- 7.Kayyım ve yasal danışman işleri adli tatilde de görüldüğünden istinaf süresini adli tatile göre uzamış saymayın.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.